PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề án Sự ra đời của thuế là một tất yếu khách quan, gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước. Thuế là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách nhà nước, công cụ quan trọng quản lý điều tiết nền kinh tế quốc gia, có tác động sâu rộng tới mọi lĩnh vực của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực và tạo môi trường đầu tư kinh doanh cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững. Nhà nước sử dụng thuế như một công cụ thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình cũng như điều tiết nền kinh tế đất nước, hỗ trợ các doanh nghiệp thúc đẩy sản xuất kinh doanh.
Công tác quản lý thuế ở Việt Nam đạt được nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, bên cạnh đó còn tồn tại những điểm hạn chế như tình hình nợ đọng thuế của các doanh nghiệp khiến cho NSNN bị thất thu. Bản chất, đặc điểm của thuế là không hoàn trả trực tiếp, sự chuyển giao thu nhập thông qua thuế không mang tính chất đối giá. Vì vậy, một số tổ chức, cá nhân vẫn còn tâm lý chậm trễ, chiếm dụng tiền thuế làm phát sinh số thuế nợ đọng.
Nợ đọng thuế là phổ biến, song nếu như số nợ đọng thuế là lớn và thường xuyên thì sẽ có những tác động không nhỏ tới việc hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Vì vậy, quản lý nợ thuế là một khâu quan trọng trong hệ thống quản lý thuế, là một chức năng chính của quản lý thuế nhất là trong bối cảnh kinh tế suy thoái, hoạt động sản xuất kinh doanh kém hiệu quả, số nợ đọng thuế diễn ra phổ biến. Quản lý nợ thuế đóng một vai trò quan trọng trong việc thu đúng và thu kịp thời tiền thuế cho ngân sách nhà nước, đảm bảo việc thu thuế đạt hiệu quả cao và nâng cao ý thức người nộp thuế. Bên cạnh đó, công tác quản lý nợ thuế vẫn còn tồn tại những hạn chế như cơ chế chính sách chưa đồng bộ, cơ chế quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu, một bộ phận cán bộ thuế còn hạn chế nên tình trạng người nộp thuế cố tình không nộp còn phổ biến, nợ lớn ngày càng cao, nhiều khoản không có khả năng thu hồi gây khó khăn trong công tác quản lý nợ thuế.
Trong bối cảnh đó, Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm đã và đang triển khai công tác quản lý thuế nói chung, trong đó có công tác quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp nói riêng. Công tác này ở Chi cục thuế đã đạt được những hiệu quả cao, nhưng trong quá trình thực hiện công tác này vẫn gặp phải không ít những khó khăn do tình hình của nền kinh tế suy thoái và hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp không đạt kỳ vọng nên bị thua nỗ dẫn tới không chấp hành nghiêm 2 nghĩa vụ nộp thuế. Bên cạnh đó nhiều trường hợp chây ỳ việc nộp thuế vào NSNN, cố tình chiếm dụng tiền thuế của Nhà nước. Mặt khác, việc quản lý nợ thuế hiệu quả chưa cao do thiếu cán bộ quản lý, trình độ cán bộ quản lý chưa được nâng cao, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn chưa kịp thời, một số ngân hàng chưa tích cực trong việc phối hợp hỗ trợ trích tiền từ tài khoản của doanh nghiệp để xử lý nợ thuế, thủ tục hành chính vẫn là rào cản giữa người nộp thuế và cơ quan thuế.
Chính vì điều này mà việc nợ thuế của người nộp thuế trong thời gian qua là khá phổ biến và có xu hướng ngày càng trầm trọng, gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Xuất phát từ những tồn tại trên trong công tác quản lý nợ thuế nêu trên đòi hỏi Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm cần tìm giải pháp để đôn đốc thu hồi, giảm tình trạng nợ đọng thuế, trốn thuế, chiếm dụng thuế nhằm tăng thu cho NSNN, tăng tường công tác quản lý nợ thuế nói riêng và công tác quản lý thuế nói chung hiệu quả. Vì vậy tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội” 2. Mục tiêu và nhiệm vụ của đề án 2.1 Mục tiêu của đề án Đề án nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến Quản lý nợ thuế và thực tiễn công tác quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nợ thuế tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm trong giai đoạn 2025-2030.2 Nhiệm vụ của đề án - Hệ thống hóa phân tích làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về công tác quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp. - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp thuộc sự quản lý của Chi cục thuế quận Bắc Từ Liêm. Từ đó, chỉ rõ thành tựu cũng như những hạn chế và nguyên nhân hạn chế của công tác này. - Đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nôị.
Đối tƣợng và phạm vi của đề án 3.1 Đối tƣợng của đề án Tâp trung đi sâu vào các vấn đề lý luận về Quản lý nợ thuế và thực trạng công tác quản lý nợ thuế đối với các doanh nghiệp tại Chi cục thuế quận Bắc Từ Liêm quản lý.2 Phạm vi của đề án - Phạm vi nội dung: Đề án tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của công tác Quản lý nợ thuế đối với đối tượng là các doanh nghiệp do Chi cục thuế quận Bắc Từ Liêm quản lý. - Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội - Phạm vi thời gian: Sử dụng thông tin, dữ liệu từ năm 2021 đến năm 2023, đề xuất các giải pháp quản lý nợ thuế đối với đối tượng là các doanh nghiệp do Chi cục thuế quận Bắc Từ Liêm quản lý. Quy trình và phƣơng pháp thực hiện đề án 4.1 Quy trình thực hiện đề án - Xây dựng kế hoạch thực hiện: + Xác định vấn đề nghiên cứu của đề án; + Xác định đề tài nghiên cứu; + Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề án; + Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề án; - Đề xuất phƣơng pháp tổ chức triển khai thực hiện: Phương pháp thực hiện dựa trên phân tích số liệu thứ cấp, cùng các phương pháp nghiên cứu tại phần dưới, từ đó đánh giá thực trạng nghiên cứu: + Hệ thống hóa, phân tích những cơ sở lý luận và thực tiễn; + Phân tích đánh giá thực trạng nghiên cứu; + Đánh giá kết quả và những hạn chế tồn tại; + Đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện đề án. - Các điều kiện để thực hiện đề án: + Thuận lợi: Tác giả đã công tác tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm thâm niên kinh nghiệm nhiều năm trong ngành, nên việc triển khai thực hiện đề án tại địa bàn đang quản lý sẽ thuận lợi hơn về bám sát thực tế, cũng như số liệu và cách thức tiếp cận triển khai.
+ Khó khăn: Phạm vi nghiên cứu của đề án rộng, việc địa bàn vi mô quản lý rộng khắp dẫn tới việc đánh giá sâu cũng như thu thập thông tin còn nhiều hạn chế. 4 + Giải pháp triển khai: Đánh giá tổng quan số liệu từ nguồn thứ cấp, bên cạnh đó phân tích sâu bối cảnh, thực trạng tại địa bàn để từ đó có sơ sở đưa ra những nhận định, đánh giá khách quan nhất cho đề án.2 Phƣơng pháp thực hiện đề án Phương pháp tiếp cận: Xem xét, nghiên cứu dưới góc độ nội dung và các quy trình nghiệp vụ, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước, trong đó tập trung vào quy trình quản lý nợ thuế…để phân tích, đánh giá nhằm tìm ra những điểm hạn chế; đề xuất các biện pháp mang tính khả thi trong thời gian tới. Phương pháp thu thập số liệu: Số liệu được sử dụng trong bài phân tích chủ yếu là số liệu thứ cấp, được thu thập như sau: Thu thập những số liệu thực tế, trực tiếp có liên quan đến tình hình nợ đọng thuế cũng như công tác Quản lý nợ được Chi Cục thuế Quận Bắc Từ Liêm cung cấp các nguồn báo cáo giao ban hàng tháng, báo cáo tổng kết công tác quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế qua các năm 2021, 2022, 2023. Phương pháp phân tích số liệu: Trên cơ sở những số liệu đã thu thập được, sử dụng một số phương pháp phổ biến để phân tích và đánh giá hiệu quả hoạt động của đối tượng phân tích.
+ Phương pháp so sánh: Là phương pháp xem xét một chỉ tiêu phân tích dựa trên việc so sánh với một chỉ tiêu cơ sở. So sánh các khoản nợ thuế, phân loại nợ thuế như công tác cưỡng chế nợ thuế qua các năm để thấy sự tăng giảm, kết quả đạt được và các hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế. + Phương pháp thống kê mô tả: Thống kê các số liệu từ các nguồn dữ liệu và mô tả thông qua bảng biểu, hình ảnh để phân tích đánh giá. + Phương pháp phân tích tỷ trọng: Xem xét cơ cấu, tính tỷ trọng của các khoản nợ thuế theo từng mức nợ, tuổi nợ.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề án: Về khoa học: Đề án góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thuế, quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp tại chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, từ thực tiễn từ các địa phương rút ra bài học kinh nghiệm cho Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Về thực tiễn: Đề án làm tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác giảng dạy, học tập của các giáo viên, học viên, và sinh viên các trường đại học, cao đẳng. Kết quả nghiên cứu của đề án là tài liệu tham khảo có ý nghĩa cho các lãnh đạo Chi cục 5 thuế, Cục thuế, các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế nói chung và Chi cục Quận Bắc Từ Liêm nói riêng. Kết cấu đề án Phần 1.
Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp. Thực trạng quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Hoàn thiện quản lý nợ thuế đối với doanh nghiệp tại Chi cục thuế Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.