CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÂN LỰC TẠI DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý nhân lực tại doanh nghiệp Nguồn lực của con người đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động của một doanh nghiệp. Vì vậy, để có thể khai thác tốt nguồn lực này giúp phục vụ phát triển doanh nghiệp cũng như cho xã hội, là một yêu cầu rất quan trọng trong việc quản lý nhân lực của doanh nghiệp. Con người là nhân tố trung tâm của mọi sự phát triển, để khuyến khích tạo động lực, phát huy, khai thác khả năng tiềm ẩn bên trong con người cần phải có sự hiểu biết về con người ở nhiều khía cạnh khác nhau, nhằm mục đích phát huy tối đa năng lực cá nhân, kích thích động viên con người sẽ khiến cho họ tận tâm cống hiến hết mình cho tổ chức, giảm lãng phí nguồn lực mục tiêu tăng năng suất lao động và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Hiện có rất nhiều bài viết, luận văn, đề tài khoa học và các công trình nghiên cứu, đánh giá về công tác quản lý nhân lực tại doanh nghiệp, mỗi bài viết, luận văn, đề tài khoa học, công trình nghiên cứu đều có một cách nhìn nhận, đánh giá đề cập đến một khía cạnh khác nhau về công tác quản lý nhân lực trong doanh nghiệp, đơn cử một số bài viết, luận văn đề cập và đánh giá về công tác quản lý nhân lực tại doanh nghiệp, cụ thể: Bài nghiên cứu trao đổi: “Kinh nghiệm của một số quốc gia trong phát triển, quản lý và sử dụng nguồn nhân lực” của TS Phạm Việt Dũng, (được đăng trên Tạp chí Cộng sản). Giai đoạn giữa của thế kỷ thứ XX có nhận thấy sự phát triển kinh tế hết sức mạnh mẽ của các nước như Mỹ, Nhật, các nước tại khu vực Đông Á, cùng với sự tăng trưởng nhanh chóng về mặt kinh tế của Trung Quốc và các nước trong khu vực ASEAN. Mỗi một nước đều có chiến 5 z lược đối với việc quản lý và sử dụng nguồn nhân lực riêng nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế của nước mình, nhưng đặc điểm chung của các nước này đó đều là phần lớn đều nhờ vào nguồn nhân lực có chất lượng, có trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp cao, có sức khoẻ tốt là một vấn đề quan trọng trong chiến lược phát triển của các quốc gia, vì vậy, việc đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho phát triển giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như những chính sách thu hút chất xám phục vụ cho quốc gia mình đều được các nước này ưu tiên hàng đầu. Từ kinh nghiệm của các quốc gia trên, bài viết đã chỉ ra một số bài học kinh nghiệm đối với việc phát triển, quản lý và sử dụng nguồn nhân lực cho Việt Nam trong quá trình phát triển và hội nhập.
Bài nghiên cứu trao đổi: “Kinh nghiệm quản lý nguồn nhân lực của Ô- xtrây-li-a trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0” của tác giả Phạm Đức Toàn - Q. Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nội vụ, (được đăng trên Tạp chí Khoa học Nội vụ số 21 tháng 11/2017). Qua việc tập trung giới thiệu và phân tích kinh nghiệm của Ô-xtrây-li-a trong chuyển đổi mô hình quản lý nguồn nhân lực để phù hợp với xu thế thị trường và trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 của nước này, với các giải pháp cụ thể trong việc tuyển dụng, đánh giá năng lực và cách thức giữ chân người tài, đào tạo, bồi dưỡng và quy hoạch nhân sự kế cận, phòng chống tham nhũng và nâng cao đạo đức công vụ, qua đó, đưa ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và gợi mở một số nội dung về đổi mới công tác quản lý nhân lực cũng như trọng dụng và phát triển người có năng lực trong xu thế phát triển của cuộc cách mạng 4. Bài nghiên cứu trao đổi: “Một số kinh nghiệm về thu hút nguồn nhân lực trong khu vực công” của tác giả Nguyễn Huy Tuấn và Dương Thùy Linh - Trường Đại học Kinh tế quốc dân (được đăng trên Tạp chí Tài chính số 2 - 2014).
Mặc dù Việt Nam luôn đã cố gắng về mặt xây dựng các cơ chế, chính 6 z sách để thu hút đội ngũ lao động chất lượng cao vào phục vụ cho khu vực công như các chế độ đãi ngộ ưu tiên, đề bạt, lương thưởng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lao động trong khu vực công của Việt Nam vẫn còn nhiều tồn tại và bất cập, đồng thời thông qua việc nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới, bài viết đã đưa ra các giải pháp về chính sách tuyển dụng, chính sách tiền lương, chính sách đào tạo và phát triển nhằm góp phần thu hút nguồn lực trong khu vực công của Việt Nam. Đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ của nghiên cứu sinh, học viên cao học có liên quan đến quản lý, quản trị nguồn nhân lực. Cụ thể một số đề tài sau: Luận văn thạc sĩ của học viên Hồ Quốc Phương (2011), Trường Đại học Đà Nẵng với đề tài: “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Công ty Điện lực Đà Nẵng”.
Luận văn đã đưa ra những phân tích về thực trạng về nguồn nhân lực tại đơn vị để từ những nguyên nhân thực trạng đó tìm ra các giải pháp để phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức. Tuy nhiên, giải pháp tác giả đưa ra mới chỉ ra việc hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển, chưa đưa ra được định hướng tương lai của đơn vị. Đây chỉ là một trong các phương pháp và giải pháp kỹ thuật nhằm thực hiện công tác Quản lý Nguồn nhân lực. Luận án Tiến sĩ của nghiên cứu sinh Đinh Văn Toàn (2011), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội với đề tài “Phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện lực Việt Nam đến năm 2015”.
Nghiên cứu đã phân tích, đánh giá một cách hệ thống, toàn diện nguồn nhân lực và ảnh hưởng của nguồn nhân lực tới kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh điện năng, từ đó đưa ra các giải pháp công cụ nhằm mục tiêu phát triển nguồn nhân lực đóng góp cho sự tăng trưởng, hiệu quả trong sản xuất kinh doanh toàn Tập đoàn. Bài giáo dục đào tạo trong phát triển nhân lực: “Tri thức khoa học xã hội nhân vân với sự nghiệp đổi mới để phát triển đất nước” của tác giả 7 z Nguyễn Cẩm Ngọc (được đăng trên Tạp chí Phát triển nhân lực số 29 - 2012). Trong mọi thời đại, tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức. Ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đội ngũ trí thức trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng tạo nên sức mạnh của mọi quốc gia trong chiến lược phát triển.
Bài nghiên cứu trao đổi: “Vấn đề phát triển nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất ở nước ta hiện nay” của tác giả Lê Thị Chiên (được đăng trên Tạp chí Phát triển nhân lực số 28 - 2012). Không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục và đào tạo – phương hướng quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lực lượng sản xuất. Giáo dục và đào tạo được xem là khâu then chốt quyết định chất lượng nguồn nhân lực. Đảng ta đã xác định để phát triển được nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức cần phải nhận thức rõ “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước” và “đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”.
Luận văn thạc sĩ của học viên Vũ Hồng Liên (2013), Trường Đại học Lao động – Xã hội với đề tài: “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của Chi nhánh Công ty Cổ phần Công nghiệp Vĩnh Tường”. Luận văn phân tích và đánh giá chất lượng nguồn nhân lực tại Chi nhánh Công ty Cổ phần Công nghiệp Vĩnh Tường từ năm 2005 đến 2012. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý hiệu quả nguồn nhân lực. Luận văn thạc sĩ của học viên Nguyễn Thu Hương (2014), Trường Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên với đề tài: "Hoàn thiện quản lý nguồn nhân lực tại Công ty cổ phần công nghiệp tàu thủy Đông Bắc”.
Luận văn đã chỉ ra được tầm quan trọng, ý nghĩa của các giải pháp đề 8 z xuất, kiến nghị, trên cơ sở hệ thống lý luận khoa học liên quan đến vấn đề quản lý nguồn nhân lực, cùng với việc xây dựng các chỉ tiêu đánh giá về nguồn nhân lực, qua đó phân tích thực trạng công tác quản lý nguồn nhân lực, đánh giá những kết quả đã đạt được, nguyên nhân của những tồn tại, yếu kém tại Công ty cổ phần công nghiệp tàu thủy Đông Bắc, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý nguồn nhân lực trong giai đoạn 2014 - 2020. Luận văn thạc sĩ của học viên Nguyễn Thị Thu Phương (2014), Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội với đề tài: “Quản lý nhân lực tại Công ty Cokyvina” Nghiên cứu đã chỉ ra những mặt hạn chế còn tồn tại, dựa trên cơ sở khoa học, lý luận và thực tiễn trong công tác quản lý nhân lực trong đơn vị, để đưa ra những giải pháp về quản lý nhân lực có hiệu quả, nâng cao năng suất lao động tại Công ty Cokyvina. Luận án Tiến sĩ của Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Mai Phương (2014), Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh với đề tài: “Phát triển nguồn nhân lực tại Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam”. Tác giả luận án đã hệ thống hoá, làm rõ thêm cơ sở lý luận về phát triển nhân lực tại một trong những Tập đoàn kinh tế của Nhà nước.
Khảo sát, nghiên cứu một số kinh nghiệm phát triển nhân lực tại các Tập đoàn kinh tế trong và ngoài nước, từ đó rút ra những bài học cho phát triển nguồn nhân lực tại Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam. Luận văn thạc sĩ của học viên Trần Xuân Tuấn (2015), Trường Đại học kinh tế - ĐHQG Hà Nội với đề tài: "Quản lý nguồn nhân lực tại Công ty TNHH MTV Thí nghiệm điện Miền Bắc”.