CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÂN LỰC KHẢO THÍ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đề tài Mỗi con người sinh ra đều mang trong mình sức mạnh về cả trí lực và thể lực, sức mạnh ấy có được phát huy hay không còn phụ thuộc vào môi trường mà nó tồn tại, môi trường ấy có sức mạnh là do tập hợp được nhiều nhân lực mạnh. Có thể nói, nhân lực là nhân tố không thể thiếu, là tài nguyên quan trọng đối với mỗi tổ chức và doanh nghiệp.
Vì vậy, trong những năm gần đây, vấn đề nhân lực là chủ đề đã thu hút rất nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà quản lý, các cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học… Các kết quả nghiên cứu chủ yếu tập trung luận giải về nhân lực, các yếu tố cấu thành nhân lực nhân lực, các mô hình quản lý nhân lực phù hợp với mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa, vai trò của nhân lực đối với sự phát triển nền kinh tế - xã hội của đất nước, quản lý nhân lực đáp ứng yêu cầu về xu hướng, để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm đào tạo và sử dụng nhân lực một cách hợp lý, có hiệu quả góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ta “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. Cùng với việc nâng cao vai trò của người quản lý, các nhà nghiên cứu trên quốc tế cũng công bố rất nhiều những công trình nghiên cứu về nhân lực, nổi bật là nghiên cứu trong bài “Quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục: Vấn đề và thách thức” của Tiến sĩ Chinyere A. Omebe, bà cho rằng quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục là rất quan trọng và có thể được coi là thiết kế của các hệ thống chính thức trong một tổ chức để đảm bảo sử dụng hiệu quả tài năng của con người để thực hiện các mục tiêu của tổ chức. 6 c Trong bài báo của tác giả Alwiya Allui & Jolly Sahni “Quản trị nguồn nhân lực chiến lược trong các tổ chức giáo dục đại học: Bằng chứng thực nghiệm từ Saudi”, bài nghiên cứu chỉ ra sáu thực tiễn quản trị nguồn nhân lực tại Saudi: liên kết chiến lược, tuyển dụng, tuyển dụng và lựa chọn, đánh giá, khen thưởng hiệu suất, bồi thường, đào tạo, phát triển nhân viên và kế hoạch nghỉ hưu.
Các phát hiện cho thấy quản lý nhân lực trong các trường đại học Saudi vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Quá trình tuyển dụng và tuyển chọn nhân viên phần lớn không đầy đủ và cần được quan tâm hiệu quả. Theo kết quả của nghiên cứu, các tổ chức giáo dục đại học tập trung vào việc cải thiện khả năng duy trì thông qua sự hài lòng với sự liên kết quản lý nguồn nhân lực chiến lược có thể có kết quả thành công hơn. Luận án của Tiến sĩ Rajini K.M về “Phát triển nguồn nhân lực trong giáo dục đại học ở Kelara”, ông nhận định rằng khái niệm phát triển nguồn nhân lực giá trị cao trong kinh doanh, công nghiệp và nó đã được sử dụng và áp dụng từ nhiều năm trước.
Trong công nghiệp và kinh doanh yếu tố con người được coi là một tài nguyên và trong giai đoạn hiện nay, thế chế giáo dục đại học cần phải theo phương pháp công thương bởi vì giáo dục có thể được coi là một ngành công nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ. Đề tài Tiến sỹ của Cecilia Maria Schultz (2009) về “Xây dựng chiến lược nguồn nhân lực cạnh tranh tại Đại học công nghệ Tshwane” chỉ ra vấn đề thiếu chiến lược nguồn nhân lực cạnh tranh của Đại học công nghệ Tshwane. Từ đó, tác giả xây dựng chiến lược nguồn nhân lực cạnh tranh cho Đại học công nghệ Tshwane chú trọng đến: Kiến thức kinh doanh và triển khai nguồn nhân lực, kỹ năng cá nhân (tính chuyên nghiệp), kỹ năng quản lý (quản lý sự thay đổi, quản lý văn hóa, quản lý mối quan hệ, quản lý hệ thống thông tin, quản lý tài chính). Tuy nhiên chiến lược mà tác giả đưa ra cũng mới chỉ dừng lại ở cấp trường đại học, nơi mà đội ngũ nhân viên có trình độ cao 7 c và tương đối đồng đều do vậy chiến lược chưa thể phổ quát để áp dụng được cho các lĩnh vực hoạt động khác.
Ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu sách, báo, luận án, luận văn xoay quanh vấn đề này thể hiện với nhiều khía cạnh và phạm vi khác nhau như: - Giáo trình: “Quản lý nguồn nhân lực trong tổ chức” (2009), do PGS. Nguyễn Ngọc Quân và ThS. Nguyễn Tấn Thịnh chủ biên, giáo trình dành một chương nói về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. - Nghiên cứu của ThS.
Phạm Xuân Hùng về: “Phát triển năng lực đội ngũ giảng viên quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực quản lý giáo dục”. - Tác giả Phạm Thu Hằng với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của Bộ Nội vụ năm 2013: “Kinh nghiệm quản lý công chức theo vị trí việc làm của các nước trên thế giới và vận dụng vào Việt Nam”. - Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Linh với bài nghiên cứu về: “Các nhân tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của đội ngũ giảng viên đại học trong xu thế tự chủ đại học” (2019). Nghiên cứu đi sâu tìm hiểu về các nhân tố ảnh hưởng đến động lực làm việc để đưa ra những giải pháp để động lực làm việc cho đội ngũ giảng viên.
- Luận văn thạc sỹ: “Quản lý nguồn nhân lực giảng viên của Trường Đại học Kinh tế Nghệ An” (2015) của tác giả Trịnh Thị Lê cho thấy tầm quan trọng của nhân lực (giảng viên) và chỉ rõ thực trạng về vấn đề nhân lực tại một trường đại học để từ đó đề xuất ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao năng lực quản lý nhân lực tại trường đại học. Nhận xét chung Các công trình khoa học nêu ở trên đã cho thấy tầm quan trọng của quản lý nhân lực các tổ chức, doanh nghiệp và đặc biệt đối với các cơ sở giáo 8 c dục đại học trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường tiến tới hội nhập, toàn cầu hóa. Trong bối cảnh như vậy, có thể thấy rằng, giáo dục có một vai trò rất quan trọng đối với vận mệnh của đất nước. Trải qua nhiều thập kỷ, Đảng và Nhà nước ta luôn xem giáo dục là quốc sách hàng đầu.
Điều đó có nghĩa là sự nghiệp giáo dục và chính sách giáo dục có tầm quan trọng hàng đầu, các cơ quan có thẩm quyền và mọi người, mọi tầng lớp nhân dân trong cả nước đều phải coi trọng như vậy và phải làm đúng như vậy. Sau Hội nghị Trung ương 8, Khóa XI vào tháng 10/2013, vấn đề đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được coi như là một trong những nội dung vừa chiến lược, vừa cấp thiết. Trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của đất nước, Việt Nam đang cần một quyết sách toàn diện, căn bản, xứng tầm với lĩnh vực quan trọng hàng đầu này. Đây là sứ mệnh thiêng liêng, đồng thời cũng vô cùng nặng nề để Việt Nam bước vào hàng ngũ các nước phát triển.
Ngày nay, cả nhân loại đang bước vào thế kỷ XXI - thế kỷ của trí tuệ, của nền kinh tế tri thức, vấn đề con người đã được đặt ra ở tầm cao mới, coi con người là vốn quý nhất, coi sự phát triển nguồn nhân lực con người là cuộc cách mạng trong bối cảnh thế giới đang biến động mạnh mẽ, cùng hợp tác, cùng cạnh tranh. Nguồn lực con người là số dân và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực và phẩm chất. Vì vậy, chúng ta phải tập trung chăm sóc, bồi dưỡng, đào tạo, phát huy sức mạnh của con người Việt Nam thành lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất đủ bản lĩnh và kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, đủ sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sức mạnh của con người và các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam, kể cả kiều bào ta ở nước ngoài phải thể hiện thành sức mạnh của đội ngũ nhân lực, trong đó có bộ phận nhân tài, trên nền sức mạnh dân trí với cốt lõi là nhân cách, nhân phẩm đậm đà bản sắc dân tộc.
9 c Nhìn chung chúng ta có thể thấy rằng, trong nhiều thập kỷ qua, nhất là thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, việc chăm sóc, bồi dưỡng, đào tạo và phát huy nguồn lực con người luôn được quan tâm hàng đầu và đó là nhiệm vụ trung tâm của toàn Đảng, toàn dân với đội ngũ trí thức là nòng cốt. Đặt con người vào trung tâm của sự phát triển, con người là mục tiêu và động lực của phát triển kinh tế - xã hội tạo cơ sở để thực hiện quan điểm phát triển nội sinh, tức là phát triển kinh tế - xã hội do con người và vì con người, kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội và quay lại phục vụ văn hóa phát triển, lấy văn hóa dân tộc làm bệ phóng cho công nghệ tiên tiến, lấy nguồn lực con người là điều kiện cơ bản đi vào công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Chính vì thế với chúng ta, giáo dục có một vai trò rất quan trọng đối với vận mệnh của đất nước. Chính vì vậy, có thể khẳng định luận văn thạc sỹ của tác giả về: “Quản lý nhân lực khảo thí tại Đại học Quốc gia Hà Nội” là đề tài mới, cấp thiết, không có sự trùng lặp với các đề tài trước đây.
Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ bản và có hệ thống về thực trạng quản lý nhân lực khảo thí nhằm tìm ra một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhân lực khảo thí tại tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế trở thành xu hướng tất yếu, vừa là cơ hội vừa là thách thức. Chính vì vậy, việc nghiên cứu để đưa ra giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhân lực khảo thí có ý nghĩa quyết định, giúp Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển vững mạnh, củng cố thương hiệu và uy tín trong xã hội.