Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Chương 2: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng. Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam. Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay.
7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng 1. Các công trình nghiên cứu chung về quản lý nhà nước Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước theo quan điểm truyền thống Quản lý nhà nƣớc truyền thống trƣớc tiên là chủ đề chủ yếu đƣợc nghiên cứu bởi các nhà khoa học ở Liên Xô trƣớc đây và các nhà khoa học Nga ngày nay.
Có thể kể đến các công trình đề cập đến các khía cạnh khác nhau của QLNN nhƣ Radchenko A. “Cơ sở quản lý nhà nƣớc và thị chính” (1997), sách giáo khoa, Nxb AOOT “Rostizdat”; Utkin E. F, “Quản lý nhà nƣớc và thị chính” (2001), sách tham khảo. E, “Quản lý nhà nƣớc” (2001), sách tham khảo, Nxb Iurist; Zerkin D.
G, “Cơ sở lý thuyết quản lý nhà nƣớc” (2000), giáo trình bài giảng, Trung tâm xuất bản “Mart”; Glazunova N. “Quản lý nhà nƣớc nhƣ là một hệ thống” (2001), sách chuyên khảo. Nxb Guu; Kozbanenko, “Quản lý nhà nƣớc: cơ sở lý luận và tổ chức” (2000), sách giáo khoa, Nxb Statum, xuất bản thứ 2; Shamkhalov F. “Lý thuyết quản lý nhà nƣớc” (2002), Nxb Ekonomika.
Trong các công trình này, các tác giả đều tiếp cận QLNN từ góc nhìn của điều khiển học, coi QLNN là sự tác động của chủ thể này lên các đối tƣợng khác nhằm trật tự hóa nó, hƣớng nó vận động theo một hƣớng nhất định nhằm đạt đƣợc mục tiêu nhất định [231], [232], [233], [234], [235], [236], [237]. Ở Việt Nam, QLNN đƣợc đề cập trong các giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của các cơ sở đào tạo luật trên cả nƣớc nhƣ: Giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam”, đồng chủ biên là tác giả Phạm Hồng Thái và Nguyễn Thị Minh Hà (2017) của Đại học Quốc gia Hà Nội; giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam” (2019) của Đại học Luật Hà Nội; giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam” (2016) của Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh. Trong các cuốn giáo trình trên, các tác giả đã đề cập đến những vấn đề cơ bản nhất của QLNN nhƣ khái niệm quản lý, bản chất của quản 8 lý. Trên cơ sở đó, tác giả cũng đƣa ra những vấn đề chung về QLNN nhƣ định nghĩa QLNN theo nghĩa rộng và theo nghĩa hẹp, nội dung, hình thức, phƣơng pháp, nguyên tắc QLNN… [58], [65], [67].
Đặc biệt, Giáo trình Lý luận quản lý nhà nƣớc (2021) của tác giả Phạm Hồng Thái đã phân tích sâu, toàn diện về QLNN ở khía cạnh phƣơng pháp luận [57]. Tuy nhiên, do các giáo trình trên chỉ nghiên cứu về QLNN nói chung nên không đi vào cụ thể lĩnh vực ngân hàng. Thứ hai, các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước dưới góc độ quản trị tốt Nhiều tác giả, tổ chức nƣớc ngoài còn nghiên cứu QLNN dƣới thuật ngữ quản trị nhà nƣớc và quản trị tốt nhƣ: Sách “Good governance and development” (Sự phát triển của quản trị tốt) (2007) của tác giả B.Smith, NXB Palgrave Macmilla; Sách “Good governance concept and context” (Khái niệm và phạm vi của quản trị tốt) (2019) của tác giả Henk Addink; Sách “Promoting Good Governance: Principles, Practices and Perspectives (Managing the Public Service: Strategies for Improvement)” (Thúc đẩy Quản trị tốt: Nguyên tắc, Thực tiễn và Quan điểm (Quản lý Dịch vụ Công: Chiến lƣợc Cải tiến) (2000) của tác giả Sam Agere, NXB Commonwealth Secretariat [170], [177], [196]. Tài liệu “Governance: Sound economic management” (Quản trị: Quản lý kinh tế lành mạnh) (1995) của Ngân hàng phát triển Châu Á; Tài liệu: “What is good governance?” (Thế nào là quản trị tốt?) của Liên hợp quốc; Tài liệu “OHCHR and good governance” (Văn phòng Cao ủy nhân quyền Liên hợp Quốc và quản trị tốt) của Văn phòng Cao ủy nhân quyền Liên hợp Quốc; Bài viết “Principles for good governance in the 21 st century Policy Brief No.
Trong đó, các tác giả và các tổ chức nƣớc ngoài đều đƣa ra các nguyên tắc để quản trị tốt cũng nhƣ đƣa ra cách hiểu về quản trị. Ở Việt Nam, nghiên cứu QLNN dƣới góc độ quản trị nhà nƣớc/ quản trị quốc gia và quản trị tốt cũng đƣợc nhiều tác giả đề cập, có thể kể đến nhƣ: Sách “Sự tham gia của xã hội vào quản trị nhà nƣớc và phòng, chống tham nhũng trên thế giới và ở Việt Nam” (2020) của nhóm tác giả Nguyễn Quế Anh, Bùi Tiến Đạt, Vũ Công Giao, Nguyễn Hoàng Anh; Sách “Các lý thuyết, mô hình, cách tiếp cận về quản trị nhà nƣớc và phòng, chống tham nhũng” (2018) của nhóm tác giả Nguyễn 9 Quế Anh, Vũ Công Giao, Nguyễn Hoàng Anh; Sách “Quản trị tốt và phòng, chống tham nhũng: mối liên hệ, thực trạng và giải pháp” (2019) của nhóm tác giả Vũ Công Giao, Nguyễn Văn Khanh, Đỗ Thu Huyền, Nguyễn Văn Quân [1], [1], [15]. Các bài viết nhƣ: Bài viết “Quản trị quốc gia” (2021) của tác giả Đoàn Văn Dũng; Bài viết “Xây dựng nền quản trị quốc gia theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng” (2021) của tác giả Nguyễn Văn Đáng; Bài viết “Vận dụng mô hình “Quản trị nhà nƣớc tốt” ở Việt Nam” (2017) của tác giả Phạm Thị Hồng Điệp; Bài viết “Một số vấn đề lý luận về quản trị tốt” (2017) của tác giả Vũ Công Giao; Bài viết: “Nguồn gốc và sự phát triển của nguyên tắc quản trị tốt” (2017) của tác giả Nguyễn Văn Quân; Bài viết “Quản trị quốc gia trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII: Bƣớc tiến mới và yêu cầu mới” (2020) của tác giả Nguyễn Văn Quân, Vũ Công Giao; Bài viết “Vấn đề quản trị quốc gia tốt và việc ghi nhận trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII” (2021) của tác giả Vũ Công Giao [52], [53], [87], [89], [91], [94], [95]. Trong những công trình này, các tác giả đã đƣa ra khái niệm quản trị nhà nƣớc, những đặc trƣng của quản trị tốt.
Đặc biệt, nhiều tác giả đề cập đến xu hƣớng chuyển dịch mô hình từ quản lý, cai trị sang quản trị nhà nƣớc hiện đại [1, tr. Theo đó, trong quản lý xã hội, nhà nƣớc không còn là chủ thể giữ vai trò độc tôn mà còn có sự tham gia của xã hội (ngƣời dân, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp); Ngoài pháp luật, Nhà nƣớc sử dụng những thiết chế và quy trình phi chính thức để quản lý xã hội; Nhà nƣớc tuân thủ quy tắc dân chủ về giới hạn quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý thay vì mệnh lệnh áp đặt nhƣ trƣớc. Những nội dung này là cơ sở để nghiên cứu sinh so sánh đối chiếu với hoạt động QLNN trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng Những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nƣớc liên quan đến lĩnh vực ngân hàng nhƣ kinh tế, tiền tệ, tín dụng, gồm có: (1) Giáo trình “Quản lý nhà nƣớc về kinh tế” (2008) của tác giả Phan Huy Đƣờng của Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Giáo trình đƣa ra những vấn đề lý luận chung về QLNN về kinh tế nhƣ khái niệm, đặc điểm, chức năng, nguyên tắc và phƣơng pháp QLNN. Trên cơ sở đó, giáo trình cũng đƣa ra 10 khái niệm, yêu cầu, nội dung, chức năng, các nguyên tắc QLNN về kinh tế. Tác giả cũng đƣa ra các phƣơng pháp, công cụ QLNN về kinh tế; khái niệm, nguyên tắc và các mô hình của bộ máy QLNN về kinh tế [13]. (2) Các cuốn sách của tác giả Trần Đình Ty, gồm: (i) Sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002): Trong cuốn sách tác giả đã trình bày rất nhiều vấn đề lý luận về QLNN đối với tiền tệ.
Cụ thể: Chƣơng 3 tác giả phân tích sự cần thiết, mục tiêu, nhiệm vụ, yêu cầu, nguyên tắc và phƣơng thức QLNN về tiền tệ. Tuy nhiên, do nghiên cứu dƣới góc độ kinh tế với đối tƣợng tài chính tiền tệ nên những nội dung trên không đƣợc trình bày riêng đối với tiền tệ mà kết hợp tài chính và tiền tệ, trong đó thiên về tài chính nhiều hơn. Đồng thời, trong Chƣơng IV, tác giả phân tích nội dung QLNN đối với tín dụng, thị trƣờng tiền tệ tƣơng đối chung chung dƣới góc độ kinh tế [71]. (ii) Sách “Đổi mới quản lý nhà nƣớc đối với tiền tệ, tín dụng” (2006): Cuốn sách trình bày khá nhiều nội dung lý luận về QLNN đối với tiền tệ, tín dụng tại Chƣơng 4.
Tuy nhiên, về cơ bản những nội dung này giống Chƣơng 3 trong cuốn sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002) của tác giả. Trong chƣơng 5, tác giả nêu những vấn đề chung về NHTW trên thế giới, cũng nhƣ mô hình điển hình của NHTW trên thế giới nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Đức, Pháp [72]. (iii) Sách “Tài liệu bồi dƣỡng về quản lý nhà nƣớc (chƣơng trình chuyên viên cao cấp) - Phần II Quản lý hành chính nhà nƣớc - Quyển II Quản lý nhà nƣớc đối với ngành, lĩnh vực” (2009) chủ biên Nguyễn Ngọc Hiến, Nguyễn Trọng Điều. Trong đó, Chuyên đề 20 Quản lý nhà nƣớc về tài chính - tiền tệ có đƣa ra nhiều vấn đề lý luận về QLNN với tài chính - tiền tệ nhƣ vai trò của nhà nƣớc đối với tiền tệ, nguyên tắc, phƣơng thức QLNN đối với tài chính tiền tệ.
Tuy nhiên, các nội dung này đều trình bày giống Chƣơng 3 Lý luận chung về quản lý nhà nƣớc đối với tài chính, tiền tệ trong cuốn sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002) của tác giả [17]. Các công trình nghiên cứu tổ chức và hoạt động của ngân hàng trung ương Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về những vấn đề chung về ngân hàng trung ương, đặc biệt đề cao vai trò quan trọng trong hoạt động QLNN đối với lĩnh vực ngân hàng của ngân hàng trung ương Một, nghiên cứu những vấn đề chung về NHTW, các tác giả nƣớc ngoài 11 thƣờng đặc biệt đề cao vai trò quan trọng trong hoạt động QLNN đối với lĩnh vực ngân hàng của NHTW, có thể kể đến trong các công trình sau: (1) Sách “Central banking in theory and practice” (Lý thuyết và thực tiễn về Ngân hàng trung ƣơng) (1999) của Alan S.