Luận án về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay

Chương này tập trung vào việc tổng hợp các công trình nghiên cứu đã được thực hiện liên quan đến quản lý nhà nước… 274 trang · Đại học Quốc gia Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quốc Sửu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Ngân Hàng Tại Việt Nam 2023
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu
• 1.2. Các công trình nghiên cứu lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về thực trạng và kiến nghị bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.4. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.4.1. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.4.2. Những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.5. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu
• 1.5.1. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.5.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.5.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm lĩnh vực ngân hàng
• 2.1.1. Khái niệm lĩnh vực ngân hàng
• 2.1.2. Đặc điểm của lĩnh vực ngân hàng
• 2.2. Khái niệm, đặc điểm, mục tiêu, chức năng, vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.1. Khái niệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.2. Đặc điểm của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.3. Mục tiêu của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.4. Chức năng của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.5. Vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.3. Chủ thể, đối tượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.3.1. Chủ thể quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.3.2. Đối tượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.4. Hình thức, phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.4.1. Hình thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.4.2. Phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.5. Nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.5.1. Ban hành các văn bản pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng
• 2.5.2. Tổ chức thực hiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng
• 2.5.3. Thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.6. Các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.6.1. Yếu tố thể chế chính trị
• 2.6.2. Yếu tố kinh tế, xã hội và thực trạng của hệ thống các tổ chức tín dụng
• 2.6.3. Yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.6.4. Yếu tố sự phát triển của công nghệ số
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng ban hành pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 3.1.1. Những ưu điểm của hoạt động ban hành pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 3.1.2. Những hạn chế của hoạt động ban hành pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 3.2. Thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Những ưu điểm trong hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng
• 3.2.2. Những hạn chế trong hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng
• 3.3. Thực trạng thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 3.3.1. Những ưu điểm trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 3.3.2. Những hạn chế trong hoạt động thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm, công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 3.4. Nguyên nhân của các hạn chế trong quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 3.4.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.4.2. Nguyên nhân chủ quan
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 4.2. Xây dựng, hoàn thiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của nhà nước về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 4.3. Hoàn thiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp, tính khả thi
• 4.4. Tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, thuận lợi cho hệ thống các tổ chức tín dụng
• 4.5. Áp dụng kinh nghiệm, thông lệ và chuẩn mực quốc tế trong hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng
• 4.6. Một số giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 4.6.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 4.6.2. Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam
• 4.6.3. Nhóm giải pháp đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát lĩnh vực ngân hàng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương này tập trung vào việc tổng hợp các công trình nghiên cứu đã được thực hiện liên quan đến quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng chính sách ngân hàng và quy định ngân hàng là những yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Đặc biệt, các nghiên cứu đã nhấn mạnh vai trò của cơ quan quản lý ngân hàng trong việc điều chỉnh và giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu, đặc biệt là về thực trạng và các kiến nghị nhằm cải thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

1.1. Tình hình nghiên cứu

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách tài chính và quy định ngân hàng hiện tại chưa hoàn toàn phù hợp với thực tiễn. Việc thiếu sót trong cải cách ngân hàng đã dẫn đến những rủi ro trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Do đó, cần có những nghiên cứu sâu hơn về tình hình ngân hàng 2023 để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

II. Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng

Chương này phân tích các khái niệm và đặc điểm của lĩnh vực ngân hàng. Quản lý nhà nước trong lĩnh vực này không chỉ bao gồm việc ban hành văn bản pháp luật mà còn liên quan đến việc tổ chức thực hiện và giám sát các hoạt động của ngân hàng trung ương và các tổ chức tín dụng. Mục tiêu của quản lý nhà nước là đảm bảo an toàn tài chính và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Các chức năng của quản lý nhà nước bao gồm việc xây dựng chính sách, giám sát và thanh tra hoạt động ngân hàng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ cải cách ngân hàng và hội nhập kinh tế quốc tế.

2.1. Khái niệm và đặc điểm lĩnh vực ngân hàng

Lĩnh vực ngân hàng được coi là huyết mạch của nền kinh tế, có vai trò quan trọng trong việc điều tiết vốn và cung ứng dịch vụ tài chính. Quản lý nhà nước trong lĩnh vực này cần phải đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Đặc điểm của lĩnh vực ngân hàng bao gồm tính nhạy cảm với các biến động kinh tế và sự cần thiết phải có các quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Việc xây dựng các chính sách ngân hàng phù hợp là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

III. Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam

Chương này đánh giá thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam. Các quy định pháp luật hiện hành đã có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế. Việc ban hành văn bản pháp luật chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, dẫn đến những bất cập trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Thực trạng thanh tra, kiểm tra và giám sát cũng cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Các vụ án tham nhũng trong lĩnh vực ngân hàng đã gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế và làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng.

3.1. Thực trạng ban hành pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng

Việc ban hành văn bản pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý. Các quy định hiện hành chưa đủ để điều chỉnh các hoạt động mới như công nghệ tài chính và tiền mã hóa. Điều này dẫn đến những rủi ro cho hệ thống ngân hàng và cần có sự điều chỉnh kịp thời để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng.

IV. Quan điểm và giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay

Chương này đưa ra các quan điểm và giải pháp nhằm cải thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng. Cần xây dựng các chính sách và quy định pháp luật đồng bộ, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế. Việc tạo lập môi trường kinh doanh an toàn cho các tổ chức tín dụng là rất quan trọng. Đồng thời, cần áp dụng các kinh nghiệm quốc tế trong hoạt động quản lý nhà nước để nâng cao hiệu quả giám sát và thanh tra. Các giải pháp này không chỉ giúp ổn định hệ thống ngân hàng mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế.

4.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Việc điều chỉnh các quy định liên quan đến công nghệ tài chính và tiền mã hóa là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Đồng thời, cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc giám sát và thanh tra hoạt động ngân hàng. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Phạm Thị Hồng Nghĩa, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phạm Hồng Thái và PGS.TS. Nguyễn Quốc Sửu, bảo vệ tại Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2023 (Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Mã số: 9380101.02).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lĩnh vực ngân hàng đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế, có chức năng điều tiết vốn, tập trung nguồn tiền nhàn rỗi, cung ứng tín dụng và làm trung gian thanh toán. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 khởi nguồn từ rủi ro cho vay thế chấp bất động sản tại Hoa Kỳ cho thấy sự đổ vỡ của hệ thống ngân hàng có thể kéo sụt giá trị tài sản, gia tăng thất nghiệp và gây khủng hoảng kinh tế - xã hội diện rộng. Tại Việt Nam, Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/08/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã khẳng định hệ thống tiền tệ, ngân hàng và các tổ chức tín dụng giữ vị trí trọng yếu trong nền kinh tế.

Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành (Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 sửa đổi, bổ sung 2017), thực tiễn quản lý nhà nước (QLNN) trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống:

• Thiếu hụt khung pháp lý điều chỉnh các mô hình tài chính mới như công nghệ tài chính (Fintech), tiền mã hóa (tiền ảo), cho vay ngang hàng (P2P lending).
• Bất cập trong các quy định về tổ chức, tính độc lập và trách nhiệm giải trình của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN).
• Tồn tại nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng tại các ngân hàng thương mại (như các vụ án Huỳnh Thị Huyền Như, Nguyễn Đức Kiên, Phạm Công Danh, Hà Văn Thắm, Trần Bắc Hà, vụ việc ALC II thuộc Agribank) cùng các sai phạm của một số cựu lãnh đạo quản lý ngành ngân hàng.
• Rủi ro xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền qua các vụ việc mất tiền trong tài khoản ngân hàng điện tử.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Làm rõ cơ sở lý luận về QLNN trong lĩnh vực ngân hàng; phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng QLNN trong lĩnh vực này tại Việt Nam; từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động QLNN trong lĩnh vực ngân hàng.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan để xác định kế thừa và khoảng trống tiếp tục giải quyết.
  2. Xây dựng hệ thống lý luận về lĩnh vực ngân hàng và QLNN trong lĩnh vực ngân hàng (khái niệm, đặc điểm, mục tiêu, chức năng, vai trò, chủ thể, đối tượng, hình thức, phương pháp, nội dung và các yếu tố tác động).
  3. Phân tích thực trạng ban hành pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật, hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và phòng, chống rửa tiền; chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
  4. Xác định quan điểm và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật và đổi mới hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

• Giả thuyết nghiên cứu: Quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, bất cập chưa phù hợp với thực tiễn, thông lệ quốc tế; để bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng cần có những quan điểm, giải pháp tương ứng.
• Câu hỏi nghiên cứu tổng quan: Hoạt động QLNN trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam có phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế không?
• Các câu hỏi nghiên cứu cụ thể:
  1. Quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay được thực hiện trên những cơ sở lý luận nào?
  2. Thực trạng pháp luật và thực trạng QLNN trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam có những ưu điểm, hạn chế, bất cập gì và nguyên nhân do đâu?
  3. Cần có những quan điểm và giải pháp nào để bảo đảm cho hoạt động QLNN trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 2011 (thời điểm Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 và Luật Các tổ chức tín dụng 2010 có hiệu lực thi hành) đến thời điểm hoàn thành luận án (năm 2023).
• Phạm vi không gian: Toàn bộ lãnh thổ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các vấn đề lý luận hành chính - pháp lý về QLNN; hoạt động QLNN của NHNN (chủ thể quản lý trực tiếp); và hệ thống các tổ chức tín dụng (chủ thể kinh doanh chủ yếu và phổ biến nhất trong lĩnh vực ngân hàng).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân tích có hệ thống các nhóm công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các nhánh chủ đề:

Hướng nghiên cứu	Các tác giả, công trình tiêu biểu được tổng thuật	Đánh giá của luận án và khoảng trống tồn tại
Lý luận chung về QLNN và quản trị công	Radchenko A. (1997), Utkin E.F. (2001), Zerkin D.G. (2000), Glazunova N. (2001), Kozbanenko (2000), Shamkhalov F. (2002); B. Smith (2007), Henk Addink (2019), Sam Agere (2000), ADB (1995), UN, OHCHR; Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam (ĐHQGHN, ĐH Luật Hà Nội, ĐH Luật TP.HCM), Phạm Hồng Thái (2021); Nguyễn Quế Anh, Vũ Công Giao, Nguyễn Hoàng Anh (2018, 2020), Vũ Công Giao và cộng sự (2019, 2021).	Các công trình nghiên cứu QLNN theo nghĩa truyền thống (điều khiển học) hoặc tiếp cận mô hình quản trị tốt (Good Governance), quản trị quốc gia hiện đại; tuy nhiên chưa áp dụng cụ thể và chuyên sâu vào lĩnh vực ngân hàng.
QLNN về kinh tế, tài chính, tiền tệ	Phan Huy Đường (2008); Trần Đình Ty (2002, 2006); Nguyễn Ngọc Hiến và Nguyễn Trọng Điều (2009).	Chủ yếu tiếp cận dưới góc độ kinh tế học hoặc hành chính công tổng quát, chưa phân định rõ ranh giới pháp lý hành chính giữa quản lý tài chính và quản lý ngân hàng.
Vị trí và hoạt động của NHTW	Alan S. Blinder (1999), Thammarak Moenjak (2014), Marc Dobler và cộng sự (2016), Martin Čihák & Ash Demirgüç-Kunt (2013), Hervé Hannoun (2010), Marcel Kamba-Kibatshi (2012), Ranajoy Ray Chaudhuri (2018), Marvin Goodfriend (2010); Lê Thị Mận (2012), Nguyễn Văn Khách (2006), Đoàn Phương Thảo (2011), Lê Thị Thu Thủy (2013), Đỗ Thiên Anh Tuấn và cộng sự (2012), Nguyễn Văn Thuyết (2015).	Phân tích chức năng NHTW (người cho vay cuối cùng, chính sách tiền tệ) và yêu cầu nâng cao tính độc lập của NHTW; phần lớn tiếp cận dưới góc độ kinh tế và tài chính ngân hàng, chưa xem xét toàn diện dưới góc độ khoa học luật hành chính và luật hiến pháp.
Ban hành pháp luật và giám sát ngân hàng	Ross Cranston (2002), Heidi M. Schooner & Michael W. Taylor (2009), Jan Putnis (2010), E.P. Ellinger, E. Lomnicka & C.V.M. Hare (2011), Peter Ch. Hsu & Rashid Bahar (2020), Kern Alexander (2019), Iris H-Y Chiu & Joanna Wilson (2019), Mehmet Hasan Eken và cộng sự (2013), Ashraf Khan (2017), Joe Peek & Eric S. Rosengren (1999); Lê Thị Thu Thủy (2005), Nguyễn Thị Minh Huệ (2010), Nguyễn Thị Hòa (2019).	Nêu bật sự biến đổi của khung pháp lý và thanh tra giám sát theo chuẩn Basel sau khủng hoảng tài chính; các giáo trình trong nước chủ yếu trình bày luật thực định, chưa đánh giá tổng thể mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng chịu sự quản lý dưới góc độ hành chính.
Thực trạng và cải cách hệ thống ngân hàng	Stephen Bell & Hui Feng (2013), Felix I. Lessambo (2019), Center for Financial Training (2019), Phan Thị Thu Hiền (2021), Đinh Mai Long (2018); Phạm Minh Sơn (2016), Trần Đoàn Khánh (2020), Phạm Phú Thái (2021), Hà Văn Dương (2013), Nguyễn Văn Thầy (2014), Trần Việt Hưng (2020), Trịnh Thị Thủy (2015), Nguyễn Thị Thanh Tú (2019).	Từng công trình chỉ xem xét một bộ phận đối tượng (mua bán sáp nhập, nợ xấu, thị trường vàng, thị trường mở, hoạt động đầu tư, tín dụng); chưa có công trình bao quát toàn diện các loại hình TCTD và hoạt động ngân hàng từ góc độ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết:

• Xây dựng hệ thống khái niệm, đặc điểm, nội dung QLNN trong lĩnh vực ngân hàng tiếp cận từ góc độ khoa học Luật Hiến pháp và Luật Hành chính (thay vì thuần túy kinh tế học hoặc luật kinh tế).
• Đánh giá toàn diện đồng thời ba cấu phần QLNN: ban hành pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và hoạt động thanh tra, giám sát, xử phạt vi phạm hành chính đối với toàn bộ các hoạt động ngân hàng và các loại hình tổ chức tín dụng.
• Luận giải cơ sở đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao tính độc lập và trách nhiệm giải trình của NHNN Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Hệ thống lý thuyết nghiên cứu

1. Lý thuyết quản lý (H. Fayol / G. Fiol): Xem quản lý là hoạt động tạo ra giá trị và trật tự xã hội nhưng đòi hỏi chi phí, làm căn cứ tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa bộ máy và phương thức QLNN.
2. Lý thuyết quản trị công mới (New Public Management / Good Governance): Định hướng chuyển đổi từ quản lý cai trị mệnh lệnh hành chính sang quản trị kiến tạo, đề cao tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của xã hội, doanh nghiệp.
3. Lý thuyết trò chơi (John von Neumann): Xem các chủ thể tham gia thị trường tiền tệ như những người chơi tương tác chiến lược, làm cơ sở xây dựng hệ thống quy tắc pháp lý công bằng, hạn chế hành vi trục lợi.
4. Lý thuyết phát triển bền vững: Ứng dụng trong việc định hình mục tiêu quản lý tín dụng xanh, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và bảo đảm trách nhiệm xã hội của các TCTD.
5. Thuyết hành vi trong quản lý (Herbert A. Simon): Cung cấp khung phân tích về quá trình ra quyết định, làm cơ sở đánh giá hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật và hoạch định chính sách tiền tệ.
6. Học thuyết quản trị rủi ro: Ứng dụng để đánh giá rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động, rủi ro môi trường và xây dựng các tiêu chuẩn an toàn vốn (Basel) trong quản lý ngân hàng.
7. Lý thuyết chính sách tiền tệ, tài chính và Kinh tế học công cộng: Sử dụng để luận giải vai trò can thiệp của nhà nước nhằm khắc phục các khuyết tật thị trường tiền tệ.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, cùng các quan điểm của Đảng và Nhà nước về quản lý ngân hàng; áp dụng cách tiếp cận đa ngành giữa Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Ngân hàng và khoa học quản lý.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh cơ chế QLNN, vị trí pháp lý của NHTW (Mỹ, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga) và hệ thống quy chuẩn quốc tế (Basel II, III, IV).
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá các quy định pháp luật thực định và khái quát hóa hệ thống lý luận trong các chương.
• Phương pháp lịch sử: Đánh giá sự phát triển của khung pháp lý điều chỉnh hoạt động ngân hàng tại Việt Nam từ năm 1947 đến nay và các chu kỳ biến đổi chính sách sau khủng hoảng tài chính.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế và thực hiện khảo sát nhận thức pháp lý của người gửi tiền về việc bảo đảm quyền lợi tại các TCTD thông qua Google Forms. Luận án gửi đi 600 phiếu và thu về 591 phiếu hợp lệ từ người gửi tiền từ 18 tuổi trở lên (tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi 18 đến dưới 35 - nhóm tiếp cận nhiều dịch vụ ngân hàng điện tử).
• Phương pháp nghiên cứu tình huống pháp lý (Case study): Phân tích các đại án sai phạm, tham nhũng và đổ vỡ tài chính (Huỳnh Thị Huyền Như, Nguyễn Đức Kiên, Agribank Nam Hà Nội, Phạm Công Danh, Hà Văn Thắm, Trần Bắc Hà, xử lý phá sản ALC II, vụ việc rút tiền hàng loạt tại Northern Rock năm 2007) để chứng minh tính hệ thống của rủi ro ngân hàng.
• Phương pháp thống kê: Tổng hợp dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật, số lượng TCTD và công ty Fintech qua các giai đoạn.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế về QLNN trong lĩnh vực ngân hàng, chia thành các mảng: lý luận quản lý truyền thống, lý thuyết quản trị tốt, vị trí pháp lý và tính độc lập của NHTW, ban hành quy chế ngân hàng toàn cầu, hoạt động thanh tra giám sát và các nghiên cứu thực trạng xử lý nợ xấu, tái cơ cấu TCTD. Chương này khẳng định khoảng trống học thuật về một công trình nghiên cứu toàn diện từ góc độ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, đồng thời xác lập hệ thống 8 lý thuyết nền tảng, 1 giả thuyết và 3 câu hỏi nghiên cứu cụ thể.

Chương 2: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng

Chương 2 tập trung xây dựng khung lý thuyết hoàn chỉnh về đối tượng và chủ thể quản lý:

• Định nghĩa lĩnh vực ngân hàng: Là lĩnh vực then chốt của nền kinh tế với đối tượng kinh doanh là tiền tệ, trong đó các chủ thể kinh doanh ngân hàng thực hiện các hoạt động (ngân hàng và ngoại hối) nhằm điều tiết vốn dưới sự quản lý của hệ thống cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật.
• Bốn đặc điểm cơ bản của lĩnh vực ngân hàng:
  1. Là "huyết mạch" của nền kinh tế: Đóng vai trò trung chuyển vốn nhàn rỗi sang sản xuất, kinh doanh, giữ ổn định tiền tệ và kiểm soát lạm phát.
  2. Chủ thể kinh doanh đa dạng với quy mô vốn lớn: Thống kê năm 2020 Việt Nam có 1.311 TCTD; đến cuối năm 2021 có khoảng 150 công ty Fintech. Vốn pháp định cao được quy định bắt buộc (Nghị định 141/2006/NĐ-CP, Nghị định 10/2011/NĐ-CP quy định mức vốn pháp định đối với ngân hàng thương mại là 3.000 tỷ đồng, ngân hàng chính sách là 5.000 tỷ đồng, công ty tài chính là 500 tỷ đồng; đối chiếu với quy định Nga tại Luật 395-I yêu cầu quỹ riêng tối thiểu 1 tỷ Rúp đối với ngân hàng, 90 triệu Rúp đối với TCTD phi ngân hàng).
  3. Tiềm ẩn rủi ro cao mang tính hệ thống: Bao gồm rủi ro tài chính (tín dụng, thanh khoản, thị trường), rủi ro hoạt động và rủi ro môi trường; hiệu ứng domino lan truyền qua các mối liên kết gửi tiền liên ngân hàng, cấp tín dụng hợp vốn và sở hữu chéo.
  4. Là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện: Nhà nước áp đặt điều kiện chặt chẽ về cấp giấy phép gia nhập thị trường, an toàn vốn (chuẩn mực Basel), bắt buộc tham gia bảo hiểm tiền gửi và trần giới hạn cấp tín dụng (không vượt quá 15% vốn tự có đối với một khách hàng theo Điều 128 Luật Các TCTD).
• Khái niệm và nội dung QLNN trong lĩnh vực ngân hàng: Xác định chủ thể quản lý (Quốc hội, Chính phủ, NHNN, các Bộ, chính quyền địa phương), đối tượng quản lý (TCTD, hoạt động ngân hàng, ngoại hối), hình thức và phương pháp quản lý. Nội dung QLNN gồm 3 cấu phần: (i) Ban hành văn bản pháp luật; (ii) Tổ chức thực hiện pháp luật; (iii) Thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm pháp luật.
• Các yếu tố tác động: Thể chế chính trị; bối cảnh kinh tế - xã hội và thực trạng hệ thống TCTD; hội nhập kinh tế quốc tế; và sự phát triển của công nghệ số.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam

Chương 3 đánh giá thực trạng triển khai QLNN trên cả 3 nội dung chính:

• Thực trạng ban hành pháp luật:
  • Ưu điểm: Khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho hệ thống TCTD vận hành an toàn, từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế.
  • Hạn chế: Tồn tại khoảng trống pháp lý đối với các mô hình tài chính công nghệ mới (Fintech, tiền mã hóa, P2P lending); quy định về tính độc lập và trách nhiệm giải trình của NHNN chưa rõ ràng; quy định về quyền tự do kinh doanh của TCTD và bảo vệ người gửi tiền còn nhiều bất cập.
• Thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật: Đã triển khai các đề án tái cơ cấu hệ thống TCTD gắn với xử lý nợ xấu (giai đoạn 2021 - 2025); tuy nhiên việc thực thi tại các cấp cơ sở còn thiếu đồng bộ, công tác tuyên truyền, hướng dẫn pháp luật chưa bao quát hết các nhóm đối tượng.
• Thực trạng thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm và phòng, chống rửa tiền:
  • Ưu điểm: Đã bước đầu kết hợp giữa thanh tra tuân thủ truyền thống và giám sát trên cơ sở rủi ro; phát hiện và chuyển cơ quan điều tra xử lý nghiêm minh nhiều vụ việc sai phạm nghiêm trọng.
  • Hạn chế: Năng lực cảnh báo sớm rủi ro hệ thống còn hạn chế; để xảy ra nhiều vụ án thất thoát tài sản đặc biệt lớn trong hệ thống ngân hàng (Huỳnh Thị Huyền Như: 4.911 tỷ đồng tại VietinBank; Nguyễn Đức Kiên: hơn 2.000 tỷ đồng và các cựu lãnh đạo ACB gây thiệt hại 719 tỷ đồng; Agribank Nam Hà Nội: 2.530 tỷ đồng; Phạm Công Danh: 18.000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng; Hà Văn Thắm: hơn 1.500 tỷ đồng tại OceanBank; Trần Bắc Hà: 1.664 tỷ đồng tại BIDV); xử lý phá sản pháp nhân ngân hàng yếu kém còn lúng túng (vụ ALC II); vai trò giám sát tối cao của Quốc hội đối với lĩnh vực ngân hàng chưa thực sự sâu sát.
• Nguyên nhân của hạn chế: Phân tích nguyên nhân khách quan (sự phát triển quá nhanh của thị trường tài chính, rủi ro công nghệ, biến động kinh tế toàn cầu) và nguyên nhân chủ quan (chậm đổi mới tư duy lập pháp, vị trí trực thuộc Chính phủ làm hạn chế tính độc lập của NHNN, năng lực của đội ngũ cán bộ thanh tra giám sát).

Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp toàn diện:

• Bốn quan điểm chỉ đạo:
  1. Hoàn thiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về quản lý ngân hàng.
  2. Hoàn thiện pháp luật bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ, phù hợp và khả thi.
  3. Tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, thuận lợi cho hệ thống TCTD.
  4. Áp dụng chuẩn mực, kinh nghiệm và thông lệ quốc tế (Basel, quản trị rủi ro).
• Hệ thống ba nhóm giải pháp cụ thể:
  • Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật: Bổ sung khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho Fintech, quy định quản lý tiền mã hóa và cho vay ngang hàng; hoàn thiện quy định về bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và trách nhiệm xã hội của TCTD; hoàn thiện cơ chế xử lý nợ xấu và phá sản TCTD.
  • Nhóm giải pháp nâng cao vị thế và tính độc lập của NHNN:
    • Ngắn hạn: Xác định rõ ưu tiên của mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ (ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát) và nâng cao trách nhiệm giải trình.
    • Dài hạn: Đổi mới mô hình vị trí pháp lý của NHNN thành cơ quan độc lập với Chính phủ và trực thuộc Quốc hội.
  • Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện và thanh tra, giám sát: Chuyển đổi hoàn toàn mô hình giám sát sang phương thức giám sát trên cơ sở rủi ro; tăng cường ứng dụng công nghệ giám sát số (SupTech); tăng cường quyền hạn và tính độc lập của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng; nâng cao hiệu lực giám sát của Quốc hội.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt lý luận:

   • Hệ thống hóa và làm sâu sắc hơn khái niệm, bản chất và 4 đặc điểm của lĩnh vực ngân hàng từ giác độ khoa học Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
   • Xây dựng hoàn chỉnh khung lý luận về QLNN trong lĩnh vực ngân hàng, bao gồm khái niệm, mục tiêu, chức năng, vai trò, chủ thể, đối tượng, hình thức, phương pháp, 3 nội dung quản lý và 4 nhóm yếu tố tác động.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn:

   • Đánh giá toàn diện thực trạng QLNN trên cả 3 phương diện: lập quy, tổ chức thực thi và thanh tra giám sát/xử lý vi phạm, tiếp cận song song từ phía chủ thể quản lý và đối tượng chịu sự quản lý (TCTD).
   • Chỉ rõ các điểm nghẽn pháp lý đối với các mô hình tài chính số (Fintech, tiền mã hóa, P2P lending), quy định an toàn vốn, bảo vệ quyền người gửi tiền và quản trị nợ xấu.
   • Thu thập và phân tích dữ liệu điều tra xã hội học thực tế từ 591 người gửi tiền về mức độ hiểu biết và nhận thức đối với quy định bảo vệ quyền lợi tại các TCTD.

3. Đóng góp về giải pháp và kiến nghị:

   • Luận giải cơ sở khoa học để thiết lập lộ trình tăng cường tính độc lập và trách nhiệm giải trình của NHNN: trong ngắn hạn là tái định hình mục tiêu hoạt động tiền tệ; trong dài hạn là chuyển đổi mô hình thành cơ quan độc lập trực thuộc Quốc hội.
   • Đề xuất hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh lĩnh vực ngân hàng, cơ chế thử nghiệm Fintech và đổi mới toàn diện hoạt động thanh tra, giám sát theo chuẩn mực quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát phạm vi dữ liệu từ năm 2011 đến năm 2023, chủ yếu đánh giá mô hình ngân hàng thương mại và các loại hình TCTD điển hình tại Việt Nam. Do giới hạn nguồn tư liệu tại thời điểm nghiên cứu, các phân tích thực nghiệm về công nghệ tài chính mới (Fintech, tiền mã hóa) chủ yếu dừng ở việc nhận diện khoảng trống chính sách và kiến nghị khung pháp lý thử nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu sâu cơ chế pháp lý quản lý chi tiết đối với từng sản phẩm tài chính số phi tập trung (DeFi), hợp đồng thông minh trong dịch vụ thanh toán và tác động của việc ban hành đồng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC) đối với mô hình QLNN trong giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học cho Quốc hội, Chính phủ và NHNN trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng; xây dựng cơ chế quản lý thử nghiệm đối với Fintech và hoàn thiện mô hình thanh tra, giám sát ngân hàng.
• Đối với các tổ chức tín dụng: Là tài liệu tham khảo trong việc cập nhật quy định pháp lý, quản trị rủi ro tuân thủ, bảo đảm quyền lợi khách hàng gửi tiền và thực hiện trách nhiệm xã hội.
• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu học thuật: Là tài liệu chuyên khảo hữu ích cho giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Kinh tế và Tài chính - Ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "lĩnh vực ngân hàng" như thế nào?

Luận án xác định lĩnh vực ngân hàng là lĩnh vực then chốt của nền kinh tế với đối tượng kinh doanh là tiền tệ, trong đó các chủ thể kinh doanh ngân hàng (TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức nước ngoài khác có hoạt động ngân hàng...) thực hiện các hoạt động (ngân hàng và ngoại hối) nhằm điều tiết vốn dưới sự quản lý của hệ thống cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật.

2. Bốn đặc điểm cơ bản của lĩnh vực ngân hàng được luận án nêu ra là gì?

1. Lĩnh vực ngân hàng là huyết mạch của nền kinh tế quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định và phát triển kinh tế.
2. Các chủ thể kinh doanh rất nhiều, đa dạng với quy mô vốn lớn.
3. Lĩnh vực ngân hàng tiềm ẩn rủi ro cao mang tính hệ thống.
4. Kinh doanh trong lĩnh vực ngân hàng thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

3. Dữ liệu khảo sát xã hội học trong luận án được tiến hành với quy mô và đối tượng nào?

Luận án đã phát ra 600 phiếu khảo sát qua ứng dụng Google Forms và thu về 591 phiếu trả lời hợp lệ từ người gửi tiền từ 18 tuổi trở lên, trong đó tập trung chủ yếu vào nhóm độ tuổi từ 18 đến dưới 35 tuổi (nhóm có khả năng tiếp cận công nghệ và sử dụng nhiều dịch vụ ngân hàng điện tử).

4. Luận án đề xuất giải pháp đổi mới vị trí pháp lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam theo lộ trình nào?

• Ngắn hạn: Thay đổi mục tiêu hoạt động của NHNN, tập trung ưu tiên cao nhất cho mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền và kiểm soát lạm phát, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình.
• Dài hạn: Chuyển đổi mô hình vị trí pháp lý của NHNN thành cơ quan trực thuộc Quốc hội và độc lập với Chính phủ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Phạm Thị Hồng Nghĩa là công trình nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam dưới góc độ khoa học Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Tác giả đã làm sáng tỏ khung lý luận, phân tích toàn diện thực trạng ban hành pháp luật, tổ chức thực thi và hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát từ năm 2011 đến năm 2023 gắn liền với các đại án và bài học thực tiễn. Hệ thống giải pháp đề xuất trong luận án mang giá trị tham khảo rõ ràng cho việc hoàn thiện thể chế ngân hàng, nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước và kiểm soát an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Chương 2: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng. Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam. Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam hiện nay.

7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng 1. Các công trình nghiên cứu chung về quản lý nhà nước Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước theo quan điểm truyền thống Quản lý nhà nƣớc truyền thống trƣớc tiên là chủ đề chủ yếu đƣợc nghiên cứu bởi các nhà khoa học ở Liên Xô trƣớc đây và các nhà khoa học Nga ngày nay.

Có thể kể đến các công trình đề cập đến các khía cạnh khác nhau của QLNN nhƣ Radchenko A. “Cơ sở quản lý nhà nƣớc và thị chính” (1997), sách giáo khoa, Nxb AOOT “Rostizdat”; Utkin E. F, “Quản lý nhà nƣớc và thị chính” (2001), sách tham khảo. E, “Quản lý nhà nƣớc” (2001), sách tham khảo, Nxb Iurist; Zerkin D.

G, “Cơ sở lý thuyết quản lý nhà nƣớc” (2000), giáo trình bài giảng, Trung tâm xuất bản “Mart”; Glazunova N. “Quản lý nhà nƣớc nhƣ là một hệ thống” (2001), sách chuyên khảo. Nxb Guu; Kozbanenko, “Quản lý nhà nƣớc: cơ sở lý luận và tổ chức” (2000), sách giáo khoa, Nxb Statum, xuất bản thứ 2; Shamkhalov F. “Lý thuyết quản lý nhà nƣớc” (2002), Nxb Ekonomika.

Trong các công trình này, các tác giả đều tiếp cận QLNN từ góc nhìn của điều khiển học, coi QLNN là sự tác động của chủ thể này lên các đối tƣợng khác nhằm trật tự hóa nó, hƣớng nó vận động theo một hƣớng nhất định nhằm đạt đƣợc mục tiêu nhất định [231], [232], [233], [234], [235], [236], [237]. Ở Việt Nam, QLNN đƣợc đề cập trong các giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của các cơ sở đào tạo luật trên cả nƣớc nhƣ: Giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam”, đồng chủ biên là tác giả Phạm Hồng Thái và Nguyễn Thị Minh Hà (2017) của Đại học Quốc gia Hà Nội; giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam” (2019) của Đại học Luật Hà Nội; giáo trình “Luật Hành chính Việt Nam” (2016) của Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh. Trong các cuốn giáo trình trên, các tác giả đã đề cập đến những vấn đề cơ bản nhất của QLNN nhƣ khái niệm quản lý, bản chất của quản 8 lý. Trên cơ sở đó, tác giả cũng đƣa ra những vấn đề chung về QLNN nhƣ định nghĩa QLNN theo nghĩa rộng và theo nghĩa hẹp, nội dung, hình thức, phƣơng pháp, nguyên tắc QLNN… [58], [65], [67].

Đặc biệt, Giáo trình Lý luận quản lý nhà nƣớc (2021) của tác giả Phạm Hồng Thái đã phân tích sâu, toàn diện về QLNN ở khía cạnh phƣơng pháp luận [57]. Tuy nhiên, do các giáo trình trên chỉ nghiên cứu về QLNN nói chung nên không đi vào cụ thể lĩnh vực ngân hàng. Thứ hai, các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước dưới góc độ quản trị tốt Nhiều tác giả, tổ chức nƣớc ngoài còn nghiên cứu QLNN dƣới thuật ngữ quản trị nhà nƣớc và quản trị tốt nhƣ: Sách “Good governance and development” (Sự phát triển của quản trị tốt) (2007) của tác giả B.Smith, NXB Palgrave Macmilla; Sách “Good governance concept and context” (Khái niệm và phạm vi của quản trị tốt) (2019) của tác giả Henk Addink; Sách “Promoting Good Governance: Principles, Practices and Perspectives (Managing the Public Service: Strategies for Improvement)” (Thúc đẩy Quản trị tốt: Nguyên tắc, Thực tiễn và Quan điểm (Quản lý Dịch vụ Công: Chiến lƣợc Cải tiến) (2000) của tác giả Sam Agere, NXB Commonwealth Secretariat [170], [177], [196]. Tài liệu “Governance: Sound economic management” (Quản trị: Quản lý kinh tế lành mạnh) (1995) của Ngân hàng phát triển Châu Á; Tài liệu: “What is good governance?” (Thế nào là quản trị tốt?) của Liên hợp quốc; Tài liệu “OHCHR and good governance” (Văn phòng Cao ủy nhân quyền Liên hợp Quốc và quản trị tốt) của Văn phòng Cao ủy nhân quyền Liên hợp Quốc; Bài viết “Principles for good governance in the 21 st century Policy Brief No.

Trong đó, các tác giả và các tổ chức nƣớc ngoài đều đƣa ra các nguyên tắc để quản trị tốt cũng nhƣ đƣa ra cách hiểu về quản trị. Ở Việt Nam, nghiên cứu QLNN dƣới góc độ quản trị nhà nƣớc/ quản trị quốc gia và quản trị tốt cũng đƣợc nhiều tác giả đề cập, có thể kể đến nhƣ: Sách “Sự tham gia của xã hội vào quản trị nhà nƣớc và phòng, chống tham nhũng trên thế giới và ở Việt Nam” (2020) của nhóm tác giả Nguyễn Quế Anh, Bùi Tiến Đạt, Vũ Công Giao, Nguyễn Hoàng Anh; Sách “Các lý thuyết, mô hình, cách tiếp cận về quản trị nhà nƣớc và phòng, chống tham nhũng” (2018) của nhóm tác giả Nguyễn 9 Quế Anh, Vũ Công Giao, Nguyễn Hoàng Anh; Sách “Quản trị tốt và phòng, chống tham nhũng: mối liên hệ, thực trạng và giải pháp” (2019) của nhóm tác giả Vũ Công Giao, Nguyễn Văn Khanh, Đỗ Thu Huyền, Nguyễn Văn Quân [1], [1], [15]. Các bài viết nhƣ: Bài viết “Quản trị quốc gia” (2021) của tác giả Đoàn Văn Dũng; Bài viết “Xây dựng nền quản trị quốc gia theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng” (2021) của tác giả Nguyễn Văn Đáng; Bài viết “Vận dụng mô hình “Quản trị nhà nƣớc tốt” ở Việt Nam” (2017) của tác giả Phạm Thị Hồng Điệp; Bài viết “Một số vấn đề lý luận về quản trị tốt” (2017) của tác giả Vũ Công Giao; Bài viết: “Nguồn gốc và sự phát triển của nguyên tắc quản trị tốt” (2017) của tác giả Nguyễn Văn Quân; Bài viết “Quản trị quốc gia trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII: Bƣớc tiến mới và yêu cầu mới” (2020) của tác giả Nguyễn Văn Quân, Vũ Công Giao; Bài viết “Vấn đề quản trị quốc gia tốt và việc ghi nhận trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII” (2021) của tác giả Vũ Công Giao [52], [53], [87], [89], [91], [94], [95]. Trong những công trình này, các tác giả đã đƣa ra khái niệm quản trị nhà nƣớc, những đặc trƣng của quản trị tốt.

Đặc biệt, nhiều tác giả đề cập đến xu hƣớng chuyển dịch mô hình từ quản lý, cai trị sang quản trị nhà nƣớc hiện đại [1, tr. Theo đó, trong quản lý xã hội, nhà nƣớc không còn là chủ thể giữ vai trò độc tôn mà còn có sự tham gia của xã hội (ngƣời dân, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp); Ngoài pháp luật, Nhà nƣớc sử dụng những thiết chế và quy trình phi chính thức để quản lý xã hội; Nhà nƣớc tuân thủ quy tắc dân chủ về giới hạn quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý thay vì mệnh lệnh áp đặt nhƣ trƣớc. Những nội dung này là cơ sở để nghiên cứu sinh so sánh đối chiếu với hoạt động QLNN trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng Những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nƣớc liên quan đến lĩnh vực ngân hàng nhƣ kinh tế, tiền tệ, tín dụng, gồm có: (1) Giáo trình “Quản lý nhà nƣớc về kinh tế” (2008) của tác giả Phan Huy Đƣờng của Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Giáo trình đƣa ra những vấn đề lý luận chung về QLNN về kinh tế nhƣ khái niệm, đặc điểm, chức năng, nguyên tắc và phƣơng pháp QLNN. Trên cơ sở đó, giáo trình cũng đƣa ra 10 khái niệm, yêu cầu, nội dung, chức năng, các nguyên tắc QLNN về kinh tế. Tác giả cũng đƣa ra các phƣơng pháp, công cụ QLNN về kinh tế; khái niệm, nguyên tắc và các mô hình của bộ máy QLNN về kinh tế [13]. (2) Các cuốn sách của tác giả Trần Đình Ty, gồm: (i) Sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002): Trong cuốn sách tác giả đã trình bày rất nhiều vấn đề lý luận về QLNN đối với tiền tệ.

Cụ thể: Chƣơng 3 tác giả phân tích sự cần thiết, mục tiêu, nhiệm vụ, yêu cầu, nguyên tắc và phƣơng thức QLNN về tiền tệ. Tuy nhiên, do nghiên cứu dƣới góc độ kinh tế với đối tƣợng tài chính tiền tệ nên những nội dung trên không đƣợc trình bày riêng đối với tiền tệ mà kết hợp tài chính và tiền tệ, trong đó thiên về tài chính nhiều hơn. Đồng thời, trong Chƣơng IV, tác giả phân tích nội dung QLNN đối với tín dụng, thị trƣờng tiền tệ tƣơng đối chung chung dƣới góc độ kinh tế [71]. (ii) Sách “Đổi mới quản lý nhà nƣớc đối với tiền tệ, tín dụng” (2006): Cuốn sách trình bày khá nhiều nội dung lý luận về QLNN đối với tiền tệ, tín dụng tại Chƣơng 4.

Tuy nhiên, về cơ bản những nội dung này giống Chƣơng 3 trong cuốn sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002) của tác giả. Trong chƣơng 5, tác giả nêu những vấn đề chung về NHTW trên thế giới, cũng nhƣ mô hình điển hình của NHTW trên thế giới nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Đức, Pháp [72]. (iii) Sách “Tài liệu bồi dƣỡng về quản lý nhà nƣớc (chƣơng trình chuyên viên cao cấp) - Phần II Quản lý hành chính nhà nƣớc - Quyển II Quản lý nhà nƣớc đối với ngành, lĩnh vực” (2009) chủ biên Nguyễn Ngọc Hiến, Nguyễn Trọng Điều. Trong đó, Chuyên đề 20 Quản lý nhà nƣớc về tài chính - tiền tệ có đƣa ra nhiều vấn đề lý luận về QLNN với tài chính - tiền tệ nhƣ vai trò của nhà nƣớc đối với tiền tệ, nguyên tắc, phƣơng thức QLNN đối với tài chính tiền tệ.

Tuy nhiên, các nội dung này đều trình bày giống Chƣơng 3 Lý luận chung về quản lý nhà nƣớc đối với tài chính, tiền tệ trong cuốn sách “Quản lý nhà nƣớc về tài chính tiền tệ” (2002) của tác giả [17]. Các công trình nghiên cứu tổ chức và hoạt động của ngân hàng trung ương Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về những vấn đề chung về ngân hàng trung ương, đặc biệt đề cao vai trò quan trọng trong hoạt động QLNN đối với lĩnh vực ngân hàng của ngân hàng trung ương Một, nghiên cứu những vấn đề chung về NHTW, các tác giả nƣớc ngoài 11 thƣờng đặc biệt đề cao vai trò quan trọng trong hoạt động QLNN đối với lĩnh vực ngân hàng của NHTW, có thể kể đến trong các công trình sau: (1) Sách “Central banking in theory and practice” (Lý thuyết và thực tiễn về Ngân hàng trung ƣơng) (1999) của Alan S.