CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Qua quá trình nghiên cứu, tác giả đã tổng hợp lại các công trình khoa học đã được công bố và phân chia các công trình thành 3 nhóm nội dung chính liên quan đến các vấn đề của luận án như sau: - Nhóm thứ nhất, các công trình nghiên cứu có liên quan đến các doanh nghiệp FDI; - Nhóm thứ hai, các công trình nghiên cứu có liên quan đến KCN; - Nhóm thứ ba, các công trình nghiên cứu có liên quan đến QLNN đối với doanh nghiệp FDI; đối với KCN. Đặc biệt nhóm này, tác giả phân chia các công trình thuộc các vấn đề về QLNN đối với doanh nghiệp FDI. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến doanh nghiệp FDI Cuốn sách: Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam: Thách thức, trở ngại và giải pháp tháo gỡ, (2001), tác giả Kim Hoa (Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 3/2001, tr.
3-4) trong bài viết này tác giả đã phân tích xu hướng vận động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của thể giới trong thời kỳ (2001-2005) ở Châu Á, chỉ rõ ra được đặc điểm mới của dòng FDI và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế của nước ta. Từ đó, tác giả đã khảo sát thực trạng dòng FDI vào Việt Nam trong 5 năm chỉ ra được thành tựu hạn chế và những vướng mắc cơ bản cần phải tháo gỡ. Ở bài viết này, đã đề cập tới một số nội dung về tình hình đầu tư của Việt Nam như sự cản trở trong các chính sách khuyến khích làm giảm tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài và một số giải pháp khắc phục. 12 luan an Cuốn sách FDI and Development in Vietnam: Policy Implications, (2004) – (Đầu tư trực tiếp nước ngoài và sự phát triển tại Việt Nam: Ý nghĩa của Chính sách), của tác giả Phạm Hoàng Mai, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Singapore.
Nghiên cứu tập trung vào FDI trong giai đoạn từ 1988 đến 1998, đây là thời điểm định nghĩa FDI xuất hiện còn khá mới mẻ không chỉ ở Việt Nam mà còn các nước đang phát triển khác trong khu vực. Ngoài ra, công trình nghiên cứu này còn đề cập đến những điểm mạnh của khu vực trong thời điểm nghiên cứu như nguồn lao động dồi dào, giá nhân công thấp, tài nguyên thiên nhiên phong phú. Tài liệu phân tích những mâu thuẫn trong giai đoạn nghiên cứu về việc tiếp nhận FDI tại Việt Nam như có lợi hay có hại cho sự phát triển nền kinh tế của nước chủ nhà và QLNN đối với loại hình đầu tư này ra sao? Cuốn sách Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam, (2006), tác giả PGS.TS Trần Quang Lâm và TS An Như Hải, Nxb Chính trị quốc gia. Chủ đề của cuốn sách là kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, song có rất nhiều nội dung về môi trường đầu tư nước ngoài được đề cập và phân tích như: khái niệm và các lý thuyết cơ bản về môi trường đầu tư nước ngoài đã được luận án kế thừa và phát triển như lý thuyết của Harrod Domar, K.Kojima, Dunning… Đặc biệt là phương pháp phân tích và logic trình bày được luận án sử dụng trong toàn bộ các nội dung cơ bản của luận án.
Tuy nhiên, đây là cuốn sách có hướng nghiên cứu và chủ đề phân tích khác với đề tài của luận án do đó sự kế thừa ở tác phẩm này chỉ là một số ý tưởng mà thôi. Cuốn sách Foreign direct investment from Emerging markets, (2010) (Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các thị trường mới nổi) của các tác giả Karl P. Maschek and Geraldine A. Cuốn sách này, được biên soạn bởi Karl Sauvant et.
al, trình bày đánh giá rộng rãi và chi tiết về sự tham gia nhanh chóng của các MNE tại thị trường mới nổi trên toàn cầu. Cuốn sách này tập hợp các đóng góp từ một số lĩnh vực sáng kiến để làm 13 luan an sáng tỏ những phát triển trong hai vấn đề chính, một là các ý nghĩa phát triển lý thuyết mới của MNE và hai là, bối cảnh chính sách đang thay đổi đối với cả FDI ra nước ngoài và FDI vào thị trường mới nổi MNEs. Hai động trí tuệ này được bổ sung bởi các nghiên cứu cụ thể được thu thập bằng những kinh nghiệm và thực trạng về hoạt động FDI ở các nền kinh tế thị trường trọng điểm then chốt. Cuốn sách Foreign Direct Investments in Asia, (2013) (Đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Châu Á), của tác giả Chalongphob Sussangkarn, Yung Chul Park, Sung Jin Kang.
Phạm vi nghiên cứu về không gian của công trình này bao gồm chín quốc gia của ASEAN và khu vực Đông Á, bao gồm các nước châu Á lớn, và so sánh các chính sách của họ để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Thông qua nghiên cứu so sánh các chính sách xúc tiến FDI, cuốn sách này sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực xúc tiến FDI tổng quan và so sánh các chính sách FDI của các nước khác. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu ở cấp độ đại học, sau đại học hoặc chuyên nghiệp sẽ đạt được từ phương pháp luận kinh tế lượng và các định nghĩa chi tiết về các hiệu ứng tràn khác nhau (ngang và dọc), điều này sẽ có lợi cho nghiên cứu của họ. Ngoài so sánh chính sách FDI, cuốn sách này tập trung vào những tác động lan tỏa khác nhau của FDI như hiệu quả hoạt động; tác động trong các ngành; và các tác động lan tỏa liên ngành.
Ưu điểm chính của công trình nghiên cứu này là bao gồm các hiệu ứng riêng biệt của các liên kết giữa các ngành. Thông qua so sánh chính sách và các nghiên cứu kinh tế lượng về những tác động lan tỏa khác nhau đối với tăng trưởng kinh tế, việc làm và xuất khẩu, cuốn sách này sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu một định hướng mới sáng tạo và hiệu quả trong quản lý đối với FDI. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến khu công nghiệp Cuốn sách: Tác động xã hội vùng của các khu công nghiệp ở Việt Nam 14 luan an (2012), TS.Nguyễn Bình Giang (Chủ biên), Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, NXB Khoa học xã hội. Cuốn sách là kết quả của nghiên cứu theo Nghị định thư “KCN, KCX ở Việt Nam: Những tác động xã hội vùng” do Viện Kinh tế và Chính trị thế giới chủ trì thực hiện trong các năm 2010 và 2011.
Cuốn sách tập trung vào nghiên cứu phát hiện, đánh giá và phân tích các tác động xã hội vùng của việc phát triển KCN tới cộng đồng dân cư ở các địa phương gần KCN. Tác động xã hội vùng trong nghiên cứu này là đối tượng quản lý các các ban quản lý các KCN cấp tỉnh và được nêu trong quy hoạch tổng thể phát triển các KCN; không xem xét các cụm công nghiệp, các KKT và KTCK, các KCN và KCX nằm trong các KKT. Theo phân tích thì một KCN có rất nhiều tác động xã hội vùng. Tuy nhiên, cuốn sách chỉ tập trung nghiên cứu các tác động tích cực và tiêu cực của KCN đối với các địa phương lân cận KCN, chứ không chú trọng đến việc quản lý nhà nước đối với loại hình này.
Cuốn sách KCX, KCN, KKT ở Việt Nam, (2012), GS.TS Phan Đức Hiệp, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia. Tài liệu này giới thiệu bao gồm quá trình hình thành, phát triển và thực trạng hoạt động của KCX, KCN, KKT bối cảnh quốc tế và Việt Nam giai đoạn từ những năm 90s đến năm 2012. Trong đó, tác giả tập trung vào các nội dung như xây dựng hạ tầng, xúc tiến đầu tư, hoạt động của các doanh nghiệp trong các KCX, KCN, KKT, tình hình chấp hành về lĩnh vực môi trường trong khu vực này. Cuốn sách Industrial park development strategy and management practices, (2012) (Chiến lược phát triển và thực tiễn quản lý đối với KCN), Ministry of Knowledge and Economy, Knowledge Sharing Program.
Cuốn sách nghiên cứu về sự biến đổi kinh tế và xã hội của Hàn Quốc. Cuốn sách này nhằm mục đích nhìn lại lịch sử và kinh nghiệm phát triển của các KCN tại Hàn Quốc qua các chiến lược hình thành và phát triển KCN; các phương pháp thực thi chính sách. Cuốn sách này cũng cung cấp những bài học hữu ích cho các nước 15 luan an đang phát triển quan tâm đến mô hình phát triển kinh tế theo hướng như Hàn Quốc. Công trình nghiên cứu này cũng đề cập đến hoạt động và tổ chức quản lý đối với các KCN, dựa trên chức năng của các KCN để thu hút các loại hình doanh nghiệp phù hợp, đồng thời hỗ trợ hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp nội địa.
Cuốn sách Sự phát triển các khu công nghiệp vùng Bắc Trung bộ: Thực trạng và giải pháp, (2016), TS. Lê Thị Lệ, Nhà xuất bản chính trị quốc gia. Cuốn sách cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về sự phát triển KCN, lựa chọn hệ thống tiêu chí đánh giá sự phát triển các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển KCN vùng Bắc Trung Bộ; phân tích hiện trạng phát triển các KCN vùng Bắc Trung Bộ; từ đó đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy hơn nữa sự phát triển các KCN vùng Bắc Trung Bộ hợp lý và hiệu quả trong tương lai. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI, đối với khu công nghiệp Trong nhóm này, tác giả phân chia các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến các vấn đề về QLNN đối với doanh nghiệp FDI, cụ thể như sau: + Về xây dựng khung chính sách: Cuốn sách Foreign direct investment and development: The new policy agenda for developing countries and economies in transition?, (1998) (Đầu tư và phát triển của doanh nghiệp FDI: Những chính sách mới đối với những nước đang phát triển và các nền kinh tế trong quá trình chuyển đổi), Theodore H.
Công trình này đã được tác giả tổng hợp từ rất nhiều các nghiên cứu khác nhau để đánh giá các chính sách đối với FDI ở các nước đang phát triển. Trọng tâm của nghiên cứu là xoay quanh các vấn đề như xúc tiến đầu tư, nhiệm vụ của nhà nước, yêu cầu về hiệu suất xuất khẩu, liên doanh nội địa, chuyển giao công nghệ. Nghiên cứu cho thấy rằng vai trò quan trọng của việc hoạch định 16 luan an chính sách và QLNN của quốc gia tiếp nhận đầu tư.