Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp Bắc Bộ

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp FDI Trong Khu Công Nghiệp Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP
• 1.1. LÝ LUẬN VỀ DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.1.2. Phân loại doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.1.4. Đặc điểm của doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.2. LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP
• 1.2.1. Khái niệm về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.2.2. Vai trò của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.2.3. Mục tiêu của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.2.4. Nội dung của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.2.5. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp
• 1.3. KINH NGHIỆM MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 1.3.1. Kinh nghiệm một số quốc gia
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa-xã hội và chính trị có ảnh hưởng đến doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động của doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.1.3. Những ảnh hưởng đến doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp đối với vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.2.1. Về công tác xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.2.2. Về công tác ban hành và thực thi chính sách của nhà nước đối với việc quản lý doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.2.3. Về công tác ban hành và thực thi pháp luật có liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.2.4. Về công tác kiểm tra và giám sát đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.2.5. Về tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.3.1. Những thành tựu trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.3.2. Những hạn chế, bất cập trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.3.3. Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế, bất cập trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.4. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.4.1. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.4.2. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.4.3. Định hướng phát triển doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030
• 2.4.4. Phướng hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030
• 2.5. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP THUỘC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ VIỆT NAM
• 2.5.1. Đổi mới công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.5.2. Hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.5.3. Hoàn thiện chính sách có liên quan đến doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.5.4. Tăng cường công tác kiểm tra và giám sát đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.5.5. Đổi mới/kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam
• 2.5.6. Kiến nghị đối với Quốc hội
• 2.5.7. Kiến nghị đối với Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp

Doanh nghiệp FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là trong các khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Các doanh nghiệp này không chỉ mang lại nguồn vốn đầu tư mà còn tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, sự phát triển của doanh nghiệp FDI cũng đặt ra nhiều thách thức cho quản lý nhà nước. Việc quản lý hiệu quả các doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp là cần thiết để đảm bảo lợi ích kinh tế bền vững cho cả nước. Theo nghiên cứu, doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thường tập trung vào các lĩnh vực như sản xuất linh kiện điện tử và gia công sản phẩm, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, sự thiếu gắn kết với doanh nghiệp nội địa và các vấn đề về môi trường cũng cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và phân loại doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp FDI được định nghĩa là các doanh nghiệp có vốn đầu tư từ nước ngoài, hoạt động tại Việt Nam. Chúng có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm lĩnh vực hoạt động, quy mô và hình thức đầu tư. Các doanh nghiệp này thường được chia thành hai loại chính: doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và doanh nghiệp liên doanh. Mỗi loại hình doanh nghiệp FDI đều có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến cách thức quản lý và chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Việc hiểu rõ về các loại hình doanh nghiệp FDI sẽ giúp cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thu hút và phát triển doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp.

II. Vai trò của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp là một yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án đầu tư. Chính sách đầu tư và quản lý nhà nước cần phải được thiết kế để tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp FDI hoạt động. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định pháp lý rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện. Theo các chuyên gia, một trong những mục tiêu chính của quản lý nhà nước là đảm bảo rằng các doanh nghiệp FDI không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc quản lý hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ doanh nghiệp FDI, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực đến xã hội và môi trường.

2.1. Mục tiêu của quản lý nhà nước

Mục tiêu của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI bao gồm việc thu hút đầu tư, tạo ra việc làm, và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ngoài ra, quản lý nhà nước cũng cần đảm bảo rằng các doanh nghiệp FDI hoạt động theo đúng quy định pháp luật, đóng góp vào ngân sách nhà nước và không gây hại cho môi trường. Để đạt được những mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, nhằm tạo ra một hệ sinh thái đầu tư lành mạnh và bền vững.

III. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI

Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ hiện nay cho thấy nhiều thành tựu nhưng cũng không ít hạn chế. Các chính sách ưu đãi đầu tư đã thu hút được nhiều doanh nghiệp FDI, tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp FDI vẫn chưa thực sự gắn kết với nền kinh tế địa phương, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực và không phát huy được lợi thế của vùng. Hơn nữa, việc kiểm tra và giám sát hoạt động của các doanh nghiệp FDI còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến nhiều vi phạm về môi trường và nghĩa vụ tài chính.

3.1. Những thành tựu trong quản lý nhà nước

Trong những năm qua, quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Sự gia tăng số lượng doanh nghiệp FDI và vốn đầu tư vào các khu công nghiệp cho thấy hiệu quả của các chính sách ưu đãi. Các cơ quan quản lý đã có những bước tiến trong việc cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp FDI hoạt động. Tuy nhiên, cần phải tiếp tục cải thiện và hoàn thiện các chính sách để đảm bảo rằng doanh nghiệp FDI có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

IV. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần cải cách hệ thống pháp luật để tạo ra khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho doanh nghiệp FDI. Thứ hai, cần tăng cường công tác kiểm tra và giám sát để đảm bảo rằng các doanh nghiệp FDI tuân thủ các quy định pháp luật và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Cuối cùng, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp FDI nhằm tăng cường khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

4.1. Đổi mới chính sách đầu tư

Đổi mới chính sách đầu tư là một trong những giải pháp quan trọng để thu hút và phát triển doanh nghiệp FDI. Cần thiết phải xây dựng các chính sách ưu đãi dựa trên kết quả hoạt động thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa trên lợi nhuận. Điều này sẽ khuyến khích các doanh nghiệp FDI đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động địa phương. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp FDI trong việc chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình hơn 30 năm đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế đã định vị Việt Nam thành một trong những điểm đến hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại khu vực Châu Á. Tuy nhiên, mô hình thu hút FDI truyền thống dựa trên lợi thế nhân công giá rẻ, tài nguyên thô và các chính sách ưu đãi dàn trải đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý công (Mã số: 9.03) của tác giả Phạm Thị Ngọc Anh tại Học viện Hành chính Quốc gia với đề tài "Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong khu công nghiệp thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ Việt Nam" (2019) đã giải quyết trực diện bài toán thể chế then chốt này.

Bối cảnh khoa học của công trình gắn liền với bước chuyển chiến lược của Việt Nam sang thu hút "FDI thế hệ mới" theo tinh thần Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/8/2019 của Bộ Chính trị. Luận án chỉ ra khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi: Mặc dù các lý thuyết kinh tế học về dòng vốn FDI hay phát triển khu công nghiệp (KCN) đơn lẻ đã được tiếp cận rộng rãi, nhưng vẫn thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống dưới lăng kính khoa học hành chính công và quản lý công về quản lý nhà nước (QLNN) đối với doanh nghiệp FDI trong KCN ở quy mô cấp vùng liên kết lãnh thổ.

Luận án thiết lập hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Nội dung gì giúp hoàn thiện hoạt động QLNN đối với doanh nghiệp FDI thế hệ mới trong KCN, và những công cụ QLNN (chiến lược, quy hoạch, pháp luật, chính sách, tổ chức bộ máy, kiểm tra giám sát) tạo ra tác động đa chiều nào lên khối doanh nghiệp này?
2. Làm thế nào để thiết lập các giải pháp đột phá và mô hình thể chế QLNN khả thi nhằm khắc phục tính cục bộ, phân mảnh giữa các địa phương thuộc Vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) Bắc Bộ trong giai đoạn mới?

Giả thuyết khoa học được kiểm định khẳng định: Vùng KTTĐ Bắc Bộ gồm 7 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh) giữ vai trò hạt nhân tăng trưởng nhưng công tác QLNN còn phân tán. Nếu hoàn thiện đồng bộ 5 trụ cột quản lý công (quy hoạch vùng, pháp luật thống nhất, chính sách dựa trên hiệu quả, giám sát chuyên sâu và tái cấu trúc bộ máy Ban Quản lý) thì sẽ chuyển hóa triệt để hiệu quả dòng vốn FDI và tạo mô hình chuẩn hóa cho các vùng kinh tế khác.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu giai đoạn lịch sử 10 năm (2008 – 2018), đánh dấu từ mốc Nghị quyết số 15/2008/QH12 mở rộng địa giới hành chính Hà Nội và Nghị định 29/2008/NĐ-CP, cho đến khi ban hành Nghị định số 82/2018/NĐ-CP thay thế. Bằng chứng thực nghiệm nhấn mạnh rằng dù 7/11 địa phương thu hút vốn FDI hàng đầu cả nước tập trung tại Vùng KTTĐ Bắc Bộ (chiếm trên 70% tổng vốn FDI cả nước), song giá trị gia tăng nội địa và sự gắn kết với doanh nghiệp trong nước vẫn còn rất khiêm tốn.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu của luận án tiến hành tổng hợp đa chiều ba dòng nghiên cứu chính (research streams) trong và ngoài nước:

Dòng thứ nhất phân tích bản chất kinh tế và dòng lưu chuyển FDI. Các công trình kinh điển của Harrod-Domar về mô hình tăng trưởng vốn, lý thuyết lợi thế so sánh của Kiyoshi Kojima, cùng lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning đã giải thích động cơ dịch chuyển tư bản của các công ty đa quốc gia (MNEs). Tại Việt Nam, nghiên cứu của Phạm Hoàng Mai (2004) tại Singapore (FDI and Development in Vietnam: Policy Implications) đã mổ xẻ xung đột lợi ích giữa mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận của nhà đầu tư và mục tiêu phát triển bền vững của nước chủ nhà trong giai đoạn 1988–1998. Tiếp đó, Karl Sauvant và ctv (2010) trong Foreign Direct Investment from Emerging Markets làm rõ bối cảnh chính sách đang biến chuyển nhanh chóng của các nền kinh tế đang nổi.

Dòng thứ hai tập trung vào thiết chế KCN và tác động xã hội vùng. Phan Đức Hiệp (2012) phân tích hạ tầng và quy chế pháp lý KCN; Nguyễn Bình Giang (2012) chỉ rõ các tác động ngoại biên (externalities) tiêu cực về phân tầng xã hội và áp lực hạ tầng dân sinh quanh KCN. Ở cấp độ quốc tế, báo cáo của Bộ Kinh tế Tri thức Hàn Quốc (Ministry of Knowledge and Economy, 2012) đúc kết chiến lược chuyển dịch KCN truyền thống sang mô hình tổ hợp công nghiệp sinh thái sáng tạo.

Dòng thứ ba khảo sát cơ chế chính sách và phân cấp quản lý công. Theodore H. Moran (1998) trong công trình Foreign Direct Investment and Development chỉ ra rủi ro khi các nước tiếp nhận đầu tư áp dụng chính sách ưu đãi sai lệch. Báo cáo của World Bank (2005) về chính sách công nghiệp hóa của Việt Nam cảnh báo sự thiếu đồng bộ giữa các luật chuyên ngành là rào cản hành chính lớn. Các nghiên cứu của Phùng Xuân Nhạ (2013), Nguyễn Thị Tuệ Anh (2015), và Nguyễn Chiến Thắng, Đặng Xuân Quang, Phạm Bích Ngọc (2015) đã đưa ra nhiều tranh biện về bài toán phân cấp quản lý thu hút FDI.

Điểm tranh luận học thuật nổi bật nằm ở hai trường phái: Một bên ủng hộ đẩy mạnh tối đa phân cấp thẩm quyền cho địa phương nhằm kích thích tính năng động theo thuyết Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory); bên đối lập cảnh báo nguy cơ "cuộc đua xuống đáy" (race to the bottom) khi các tỉnh tự phát ban hành ưu đãi cục bộ, phá vỡ quy hoạch vùng.

So sánh với nghiên cứu quốc tế của Chalongphob Sussangkarn, Yung Chul Park, Sung Jin Kang (2013) trong Foreign Direct Investments in Asia trên 9 quốc gia ASEAN và Đông Á, luận án đã định vị chính xác vị trí của Việt Nam: Hiệu ứng lan tỏa (spillover effects) theo cả chiều ngang và chiều dọc của khu vực FDI còn rất mờ nhạt do thiếu các công cụ điều tiết thể chế gắn kết chuỗi cung ứng. Luận án định vị mình là công trình tiên phong thiết lập khung phân tích quản lý hành chính công cấp vùng chuyên biệt cho các doanh nghiệp FDI trong KCN.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng khung lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM) và lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) vào địa bàn kinh tế đặc thù là các KCN thuộc vùng kinh tế động lực.

Về mặt khái niệm, luận án đưa ra định nghĩa chuẩn xác: "Doanh nghiệp FDI trong KCN là tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông bỏ vốn đầu tư để thực hiện dự án kinh doanh trong khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định của pháp luật Việt Nam, được hưởng chính sách ưu đãi áp dụng đối với địa bàn ưu đãi đầu tư."

                             - Tuân thủ pháp luật
                             - Chuyển giao công nghệ
                             - Thực hiện nghĩa vụ thuế & bảo vệ môi trường

Luận án chỉ rõ mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa ba nhân tố: Chủ thể quản lý (Nhà nước mang quyền lực công), Khách thể quản lý (Doanh nghiệp FDI với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận) và Đối tượng quản lý (Hoạt động sản xuất kinh doanh). Đóng góp học thuật đột phá là việc chỉ ra tính hai mặt tất yếu của FDI và xác lập nguyên tắc: Nhà nước không chỉ quản lý thụ động qua cấp phép mà phải kiến tạo môi trường quản trị quy chuẩn (regulatory governance) nhằm hướng đích dòng vốn tư nhân phục vụ chiến lược tái cơ cấu kinh tế quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba tiếp cận lý thuyết: Lý thuyết Địa lý kinh tế (Economic Geography) về phân bổ không gian công nghiệp; Lý thuyết Điều tiết kinh tế (Economic Regulation) về kiểm soát độc quyền và ngoại ứng; cùng Lý thuyết Quản lý hành chính nhà nước của PGS.TS Nguyễn Hữu Hải (2015).

Khung cấu trúc QLNN đối với doanh nghiệp FDI trong KCN được thiết lập toàn diện trên 5 thành tố cấu thành:

1. Xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển KCN tích hợp cấp vùng.
2. Ban hành và thực thi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, minh bạch.
3. Cải cách hệ thống chính sách ưu đãi (chuyển đổi từ ưu đãi dựa trên lợi nhuận/miễn giảm thuế sang ưu đãi dựa trên hiệu quả thực tế và giá trị gia tăng).
4. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước thông suốt theo cơ chế "một cửa, tại chỗ" tại các Ban Quản lý KCN.
5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát chuyên ngành và liên ngành sau cấp phép.

Khung phân tích này thiết lập điều kiện biên (boundary conditions) chặt chẽ: Áp dụng riêng cho các doanh nghiệp FDI nằm trong ranh giới địa lý xác định của KCN thuộc 7 tỉnh Vùng KTTĐ Bắc Bộ, tách biệt với các cụm công nghiệp tự phát hoặc khu kinh tế mở.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận khách quan (objectivism) và nhận thức luận thực chứng kết hợp diễn giải (positivism-interpretivism pragmatism). Thiết kế nghiên cứu phối hợp phương pháp hỗn hợp (mixed-methods research design) theo trình tự bổ trợ: Phân tích định tính các văn bản chính sách thể chế kết hợp với khảo sát định lượng thực chứng để đo lường hiệu lực bộ máy quản lý.

       THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỖN HỢP (MIXED-METHODS)
       

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế bài bản qua các bước:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập chuỗi số liệu 10 năm (2008–2018) từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thống kê, Báo cáo thường niên của Ban Quản lý KCN các tỉnh Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên, Quảng Ninh.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành phát 270 mẫu phiếu khảo sát trực tiếp đến các đối tượng quản lý và doanh nghiệp FDI tại KCN trên địa bàn 7 tỉnh, thu về 200 mẫu phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 74.07%). Bảng câu hỏi tập trung đo lường mức độ hài lòng theo 4 tiêu chí chuẩn hóa:
  1. Chất lượng cơ sở hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ KCN;
  2. Thái độ ứng xử, đạo đức công vụ và giao tiếp của cán bộ công chức (CBCC);
  3. Năng lực chuyên môn, tính chuyên nghiệp và tính minh bạch của CBCC;
  4. Thời gian và chất lượng giải quyết các thủ tục hành chính (TTHC).
• Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp tam giác đạc dữ liệu (số liệu thống kê nhà nước đối chiếu với kết quả khảo sát doanh nghiệp) và tam giác đạc phương pháp (định tính đối sánh định lượng) nhằm đảm bảo giá trị cấu trúc (construct validity) và độ tin cậy của phát hiện nghiên cứu.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được tổng hợp và phân tích thông qua công cụ Microsoft Excel, sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ phần trăm và đối chiếu chéo (cross-tabulation).

Mẫu điều tra 200 doanh nghiệp đại diện đầy đủ các loại hình: 100% vốn nước ngoài, liên doanh, phân bổ theo các ngành nghề chủ lực như lắp ráp điện tử, cơ khí chế tạo, dệt may và dịch vụ công nghiệp. Tính tin cậy được củng cố nhờ việc đối chiếu với các chỉ số thành phần trong Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) của VCCI và các báo cáo khảo sát thực địa của JETRO, KOTRA tại miền Bắc Việt Nam.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả nghiên cứu thực chứng đã bóc tách 6 nghịch lý phát triển và bất cập mang tính cấu trúc trong quản lý FDI tại Vùng KTTĐ Bắc Bộ:

Thứ nhất, Nghịch lý về dòng vốn và chất lượng tăng trưởng: Giai đoạn 2008–2018 ghi nhận sự bùng nổ vốn FDI vào Vùng KTTĐ Bắc Bộ với hơn 70% tổng vốn của cả nước tập trung tại 11 tỉnh thành trọng điểm, mà 7 tỉnh của Vùng chiếm vị trí hạt nhân. Tuy nhiên, tỷ trọng dự án công nghệ cao có giá trị gia tăng lớn chiếm chưa đầy 15%; phần lớn vẫn là gia công, lắp ráp linh kiện điện tử đơn thuần.

Thứ hai, Nghịch lý xuất nhập khẩu và liên kết chuỗi giá trị: Mặc dù khối doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn vùng, song giá trị nhập siêu linh kiện, phụ tùng đầu vào từ nước ngoài lại tăng tương ứng do công nghiệp hỗ trợ nội địa chưa phát triển. Mức độ gắn kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa Việt Nam gần như hoàn toàn bị đứt gãy.

Thứ ba, Bất cập trong phân cấp và hiện tượng "xé rào" chính sách: Tình trạng cát cứ, phân mảnh địa phương diễn ra trầm trọng. Các tỉnh trong cùng một vùng kinh tế chạy đua thu hút đầu tư bằng cách tự ý nới lỏng các điều kiện môi trường hoặc ưu đãi thuế, gây lãng phí nguồn lực đất đai và suy giảm hiệu quả phân bổ vốn xã hội.

Thứ tư, Lỗ hổng quản lý sau cấp phép (post-licensing regulation): Hoạt động kiểm tra, thanh tra còn hình thức, thiếu công cụ kiểm soát chuyển giá (transfer pricing) và trốn tránh nghĩa vụ tài chính tinh vi của các tập đoàn MNEs. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẻ hở pháp luật để xả thải trực tiếp, gây ô nhiễm môi trường tự nhiên nghiêm trọng.

Thứ năm, Xung đột thể chế và vị thế pháp lý của Ban Quản lý KCN: Kết quả khảo sát 200 mẫu phiếu chỉ ra rằng mô hình "một cửa, tại chỗ" bị suy giảm hiệu lực do sự thiếu đồng bộ giữa Luật Đầu tư 2014, Luật Doanh nghiệp, Luật Bảo vệ Môi trường và Luật Xây dựng. Ban Quản lý KCN được giao thẩm quyền nhưng chưa được ủy quyền đầy đủ từ các Bộ ngành, dẫn đến tình trạng "quyền hạn ít, trách nhiệm nhiều", lúng túng khi xử lý các sự cố phát sinh.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án chứng minh rằng mô hình thu hút FDI dựa trên cạnh tranh ưu đãi tài khóa (tax incentives) đã hết dư địa; đòi hỏi phải chuyển dịch sang mô hình quản trị nhà nước theo định hướng hiệu quả (performance-based governance) và liên kết cụm ngành (industry clusters).
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp kết hợp đánh giá thực thi công vụ cấp vùng, có thể nhân rộng để đo lường hiệu lực hành chính tại các vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và phía Nam.
• Về ứng dụng thực tiễn và chính sách: Đề xuất lộ trình triển khai 5 nhóm giải pháp tích hợp:
  1. Quy hoạch tích hợp: Xây dựng chiến lược FDI thế hệ mới mang tầm quốc gia, xóa bỏ quy hoạch cục bộ từng tỉnh, phân bổ chức năng chuyên môn hóa giữa tiểu vùng Thủ đô Hà Nội (R&D, dịch vụ cao cấp, công nghệ thông tin) và tiểu vùng duyên hải Hải Phòng - Quảng Ninh (logistics cảng biển, công nghiệp nặng).
  2. Hoàn thiện pháp luật: Đưa các điều khoản ưu đãi đầu tư tương thích trực tiếp giữa Luật Đầu tư vào Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Hải quan; xây dựng khung pháp lý chuyên biệt về KCN thông qua việc nâng cấp Nghị định 82/2018/NĐ-CP thành Luật Khu công nghiệp.
  3. Tái cấu trúc chính sách ưu đãi: Xóa bỏ chính sách ưu đãi thuế dựa trên lợi nhuận ngắn hạn, thiết lập cơ chế thưởng tài chính dựa trên tỷ lệ nội địa hóa, chi tiêu cho nghiên cứu & phát triển (R&D) và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam.
  4. Nâng cao năng lực giám sát: Thiết lập cơ chế kiểm toán giá chuyển nhượng liên ngành giữa cơ quan Thuế, Hải quan và Ban Quản lý KCN; áp dụng hệ thống giám sát môi trường tự động 24/7 đối với toàn bộ các dự án xả thải trong KCN.
  5. Kiện toàn bộ máy quản lý: Chuẩn hóa mô hình thẩm quyền "một cửa, tại chỗ" thực chất cho Ban Quản lý các KCN cấp tỉnh, tăng cường đào tạo kỹ năng quản trị quốc tế cho đội ngũ CBCC trực tiếp giải quyết TTHC.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn không gian địa lý: Địa bàn khảo sát thực nghiệm tập trung tại 7 tỉnh Vùng KTTĐ Bắc Bộ, do đó một số đặc thù về thể chế có thể chưa phản ánh hết tính đa dạng của các KCN phía Nam hoặc miền Trung.
2. Giới hạn phương pháp xử lý định lượng: Nghiên cứu chủ yếu áp dụng thống kê mô tả và phân tích tỷ lệ trên phần mềm Excel; chưa ứng dụng mô hình cấu trúc tuyến tính nâng cao (SEM) hoặc hồi quy đa cấp để kiểm định định lượng sâu các biến số trung gian tác động đến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP).
3. Giới hạn thời gian dữ liệu: Mốc số liệu dừng ở năm 2018, chưa đo lường tác động của các biến động địa chính trị và làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch COVID-19.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo mở ra 4 hướng đi giàu triển vọng:

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để đo lường mức độ lan tỏa công nghệ từ doanh nghiệp FDI trong KCN sang khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước.
• Hướng 2: Nghiên cứu thể chế chuyển đổi KCN truyền thống sang mô hình Khu công nghiệp sinh thái (Eco-Industrial Parks) theo tiêu chuẩn kinh tế tuần hoàn và cam kết Net Zero.
• Hướng 3: Đánh giá tác động của chính sách Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two của OECD) đối với hệ thống chính sách ưu đãi FDI trong KCN của Việt Nam.
• Hướng 4: Nghiên cứu chuyển đổi số toàn diện hoạt động QLNN và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát quy chuẩn môi trường KCN.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc thể chế hóa Nghị quyết 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế FDI đến năm 2030. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong việc rà soát, sửa đổi Nghị định 82/2018/NĐ-CP và xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư 2020.

Ở cấp độ địa phương, hệ thống khuyến nghị của luận án đã hỗ trợ trực tiếp UBND và Ban Quản lý KCN của 7 tỉnh thành Bắc Bộ tái cơ cấu quy trình tiếp nhận dự án đầu tư, nâng cao chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và cải thiện môi trường đầu tư bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết quản lý hành chính công hoàn chỉnh về quản trị dòng vốn đầu tư ngoại sinh cấp vùng và hệ thống dữ liệu thực chứng 10 năm của 7 tỉnh động lực phía Bắc.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Quốc hội, Chính phủ, Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính): Sử dụng các đề xuất lập pháp cụ thể để xóa bỏ tình trạng xung đột giữa các văn bản luật, xây dựng tiêu chí ưu đãi đầu tư thế hệ mới dựa trên kết quả đầu ra.
• Ban Quản lý KCN và Cơ quan Hành chính Cấp tỉnh: Được cung cấp cẩm nang giải pháp kiện toàn bộ máy "một cửa, tại chỗ", chuẩn hóa quy trình thẩm định dự án và tăng cường công cụ kiểm tra, giám sát môi trường.
• Cộng đồng Doanh nghiệp FDI và Doanh nghiệp Nội địa: Hưởng lợi từ một môi trường kinh doanh minh bạch, giảm thiểu chi phí không chính thức và mở rộng cơ hội liên kết chuỗi cung ứng bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng lý thuyết Quản trị công mới (NPM) và lý thuyết Thể chế vào quản lý FDI bằng cách xây dựng Khung thể chế quản lý nhà nước tích hợp 5 trụ cột ở cấp độ liên kết vùng kinh tế trọng điểm, chuyển dịch triệt để từ tư duy "tiền kiểm, cấp phép đơn lẻ" sang tư duy "hậu kiểm, quản trị quy chuẩn dựa trên hiệu quả".

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây? Khác với các nghiên cứu trước chỉ khảo sát đơn lẻ tại một tỉnh (như Trang Thị Tuyết 2008 tại Hà Nội; Đỗ Thị Hằng 2011 tại Thái Bình) hoặc phân tích thuần túy định tính, luận án đã phối hợp tam giác đạc dữ liệu thứ cấp toàn diện 10 năm (2008–2018) trên toàn bộ 7 tỉnh thành Vùng KTTĐ Bắc Bộ với khảo sát định lượng 200 mẫu phiếu đo lường sự hài lòng thực tế của doanh nghiệp FDI.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Dù Vùng KTTĐ Bắc Bộ thu hút dòng vốn đăng ký FDI cao kỷ lục cả nước, song mức độ lan tỏa công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa lại ở mức thấp đáng báo động; hơn 85% giá trị xuất khẩu là gia công thô và phụ thuộc nặng nề vào linh kiện nhập khẩu, đồng thời mô hình Ban Quản lý KCN đang bị "nghẽn thể chế" do tình trạng phân cấp nửa vời.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng nghiên cứu có được cung cấp đầy đủ? Luận án cung cấp chi tiết bộ câu hỏi điều tra khảo sát (tại Phụ lục 2) và báo cáo kết quả tổng hợp dữ liệu chi tiết theo 4 tiêu chí (tại Phụ lục 3), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng lặp lại quy trình khảo sát tại các vùng kinh tế trọng điểm khác.

5. Luận án gợi mở chương trình nghị sự học thuật dài hạn nào? Công trình định hình chương trình nghiên cứu chuyển đổi thể chế thu hút FDI trong bối cảnh thực thi Thuế tối thiểu toàn cầu của OECD và lộ trình chuyển đổi KCN sinh thái tuần hoàn đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phạm Thị Ngọc Anh (2019) là một công trình khoa học công phu, giải quyết xuất sắc bài toán thực tiễn của nền kinh tế Việt Nam với 5 kết luận cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống hóa cơ sở lý luận và chuẩn hóa định nghĩa QLNN đối với doanh nghiệp FDI trong KCN dưới góc độ khoa học quản lý công.
2. Bóc tách toàn diện thực trạng 10 năm phát triển FDI tại 7 tỉnh Vùng KTTĐ Bắc Bộ, làm rõ 6 nghịch lý kinh tế - xã hội phát sinh từ mô hình tăng trưởng chiều rộng.
3. Nhận diện chuẩn xác các nguyên nhân cốt lõi gây suy giảm hiệu lực QLNN, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa các luật chuyên ngành và tính cát cứ địa phương trong phân cấp quản lý.
4. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và mang tính khả thi cao nhằm đổi mới quy hoạch vùng, hoàn thiện thể chế pháp luật, cải cách chính sách ưu đãi và kiện toàn mô hình Ban Quản lý KCN.
5. Định hình nền tảng lý luận vững chắc cho chiến lược thu hút FDI thế hệ mới, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và tự chủ của Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TRONG KHU CÔNG NGHIỆP 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Qua quá trình nghiên cứu, tác giả đã tổng hợp lại các công trình khoa học đã được công bố và phân chia các công trình thành 3 nhóm nội dung chính liên quan đến các vấn đề của luận án như sau: - Nhóm thứ nhất, các công trình nghiên cứu có liên quan đến các doanh nghiệp FDI; - Nhóm thứ hai, các công trình nghiên cứu có liên quan đến KCN; - Nhóm thứ ba, các công trình nghiên cứu có liên quan đến QLNN đối với doanh nghiệp FDI; đối với KCN. Đặc biệt nhóm này, tác giả phân chia các công trình thuộc các vấn đề về QLNN đối với doanh nghiệp FDI. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến doanh nghiệp FDI Cuốn sách: Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam: Thách thức, trở ngại và giải pháp tháo gỡ, (2001), tác giả Kim Hoa (Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 3/2001, tr.

3-4) trong bài viết này tác giả đã phân tích xu hướng vận động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của thể giới trong thời kỳ (2001-2005) ở Châu Á, chỉ rõ ra được đặc điểm mới của dòng FDI và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế của nước ta. Từ đó, tác giả đã khảo sát thực trạng dòng FDI vào Việt Nam trong 5 năm chỉ ra được thành tựu hạn chế và những vướng mắc cơ bản cần phải tháo gỡ. Ở bài viết này, đã đề cập tới một số nội dung về tình hình đầu tư của Việt Nam như sự cản trở trong các chính sách khuyến khích làm giảm tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài và một số giải pháp khắc phục. 12 luan an Cuốn sách FDI and Development in Vietnam: Policy Implications, (2004) – (Đầu tư trực tiếp nước ngoài và sự phát triển tại Việt Nam: Ý nghĩa của Chính sách), của tác giả Phạm Hoàng Mai, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Singapore.

Nghiên cứu tập trung vào FDI trong giai đoạn từ 1988 đến 1998, đây là thời điểm định nghĩa FDI xuất hiện còn khá mới mẻ không chỉ ở Việt Nam mà còn các nước đang phát triển khác trong khu vực. Ngoài ra, công trình nghiên cứu này còn đề cập đến những điểm mạnh của khu vực trong thời điểm nghiên cứu như nguồn lao động dồi dào, giá nhân công thấp, tài nguyên thiên nhiên phong phú. Tài liệu phân tích những mâu thuẫn trong giai đoạn nghiên cứu về việc tiếp nhận FDI tại Việt Nam như có lợi hay có hại cho sự phát triển nền kinh tế của nước chủ nhà và QLNN đối với loại hình đầu tư này ra sao? Cuốn sách Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam, (2006), tác giả PGS.TS Trần Quang Lâm và TS An Như Hải, Nxb Chính trị quốc gia. Chủ đề của cuốn sách là kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, song có rất nhiều nội dung về môi trường đầu tư nước ngoài được đề cập và phân tích như: khái niệm và các lý thuyết cơ bản về môi trường đầu tư nước ngoài đã được luận án kế thừa và phát triển như lý thuyết của Harrod Domar, K.Kojima, Dunning… Đặc biệt là phương pháp phân tích và logic trình bày được luận án sử dụng trong toàn bộ các nội dung cơ bản của luận án.

Tuy nhiên, đây là cuốn sách có hướng nghiên cứu và chủ đề phân tích khác với đề tài của luận án do đó sự kế thừa ở tác phẩm này chỉ là một số ý tưởng mà thôi. Cuốn sách Foreign direct investment from Emerging markets, (2010) (Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các thị trường mới nổi) của các tác giả Karl P. Maschek and Geraldine A. Cuốn sách này, được biên soạn bởi Karl Sauvant et.

al, trình bày đánh giá rộng rãi và chi tiết về sự tham gia nhanh chóng của các MNE tại thị trường mới nổi trên toàn cầu. Cuốn sách này tập hợp các đóng góp từ một số lĩnh vực sáng kiến để làm 13 luan an sáng tỏ những phát triển trong hai vấn đề chính, một là các ý nghĩa phát triển lý thuyết mới của MNE và hai là, bối cảnh chính sách đang thay đổi đối với cả FDI ra nước ngoài và FDI vào thị trường mới nổi MNEs. Hai động trí tuệ này được bổ sung bởi các nghiên cứu cụ thể được thu thập bằng những kinh nghiệm và thực trạng về hoạt động FDI ở các nền kinh tế thị trường trọng điểm then chốt. Cuốn sách Foreign Direct Investments in Asia, (2013) (Đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Châu Á), của tác giả Chalongphob Sussangkarn, Yung Chul Park, Sung Jin Kang.

Phạm vi nghiên cứu về không gian của công trình này bao gồm chín quốc gia của ASEAN và khu vực Đông Á, bao gồm các nước châu Á lớn, và so sánh các chính sách của họ để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Thông qua nghiên cứu so sánh các chính sách xúc tiến FDI, cuốn sách này sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực xúc tiến FDI tổng quan và so sánh các chính sách FDI của các nước khác. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu ở cấp độ đại học, sau đại học hoặc chuyên nghiệp sẽ đạt được từ phương pháp luận kinh tế lượng và các định nghĩa chi tiết về các hiệu ứng tràn khác nhau (ngang và dọc), điều này sẽ có lợi cho nghiên cứu của họ. Ngoài so sánh chính sách FDI, cuốn sách này tập trung vào những tác động lan tỏa khác nhau của FDI như hiệu quả hoạt động; tác động trong các ngành; và các tác động lan tỏa liên ngành.

Ưu điểm chính của công trình nghiên cứu này là bao gồm các hiệu ứng riêng biệt của các liên kết giữa các ngành. Thông qua so sánh chính sách và các nghiên cứu kinh tế lượng về những tác động lan tỏa khác nhau đối với tăng trưởng kinh tế, việc làm và xuất khẩu, cuốn sách này sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu một định hướng mới sáng tạo và hiệu quả trong quản lý đối với FDI. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến khu công nghiệp Cuốn sách: Tác động xã hội vùng của các khu công nghiệp ở Việt Nam 14 luan an (2012), TS.Nguyễn Bình Giang (Chủ biên), Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, NXB Khoa học xã hội. Cuốn sách là kết quả của nghiên cứu theo Nghị định thư “KCN, KCX ở Việt Nam: Những tác động xã hội vùng” do Viện Kinh tế và Chính trị thế giới chủ trì thực hiện trong các năm 2010 và 2011.

Cuốn sách tập trung vào nghiên cứu phát hiện, đánh giá và phân tích các tác động xã hội vùng của việc phát triển KCN tới cộng đồng dân cư ở các địa phương gần KCN. Tác động xã hội vùng trong nghiên cứu này là đối tượng quản lý các các ban quản lý các KCN cấp tỉnh và được nêu trong quy hoạch tổng thể phát triển các KCN; không xem xét các cụm công nghiệp, các KKT và KTCK, các KCN và KCX nằm trong các KKT. Theo phân tích thì một KCN có rất nhiều tác động xã hội vùng. Tuy nhiên, cuốn sách chỉ tập trung nghiên cứu các tác động tích cực và tiêu cực của KCN đối với các địa phương lân cận KCN, chứ không chú trọng đến việc quản lý nhà nước đối với loại hình này.

Cuốn sách KCX, KCN, KKT ở Việt Nam, (2012), GS.TS Phan Đức Hiệp, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia. Tài liệu này giới thiệu bao gồm quá trình hình thành, phát triển và thực trạng hoạt động của KCX, KCN, KKT bối cảnh quốc tế và Việt Nam giai đoạn từ những năm 90s đến năm 2012. Trong đó, tác giả tập trung vào các nội dung như xây dựng hạ tầng, xúc tiến đầu tư, hoạt động của các doanh nghiệp trong các KCX, KCN, KKT, tình hình chấp hành về lĩnh vực môi trường trong khu vực này. Cuốn sách Industrial park development strategy and management practices, (2012) (Chiến lược phát triển và thực tiễn quản lý đối với KCN), Ministry of Knowledge and Economy, Knowledge Sharing Program.

Cuốn sách nghiên cứu về sự biến đổi kinh tế và xã hội của Hàn Quốc. Cuốn sách này nhằm mục đích nhìn lại lịch sử và kinh nghiệm phát triển của các KCN tại Hàn Quốc qua các chiến lược hình thành và phát triển KCN; các phương pháp thực thi chính sách. Cuốn sách này cũng cung cấp những bài học hữu ích cho các nước 15 luan an đang phát triển quan tâm đến mô hình phát triển kinh tế theo hướng như Hàn Quốc. Công trình nghiên cứu này cũng đề cập đến hoạt động và tổ chức quản lý đối với các KCN, dựa trên chức năng của các KCN để thu hút các loại hình doanh nghiệp phù hợp, đồng thời hỗ trợ hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp nội địa.

Cuốn sách Sự phát triển các khu công nghiệp vùng Bắc Trung bộ: Thực trạng và giải pháp, (2016), TS. Lê Thị Lệ, Nhà xuất bản chính trị quốc gia. Cuốn sách cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về sự phát triển KCN, lựa chọn hệ thống tiêu chí đánh giá sự phát triển các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển KCN vùng Bắc Trung Bộ; phân tích hiện trạng phát triển các KCN vùng Bắc Trung Bộ; từ đó đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy hơn nữa sự phát triển các KCN vùng Bắc Trung Bộ hợp lý và hiệu quả trong tương lai. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp FDI, đối với khu công nghiệp Trong nhóm này, tác giả phân chia các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến các vấn đề về QLNN đối với doanh nghiệp FDI, cụ thể như sau: + Về xây dựng khung chính sách: Cuốn sách Foreign direct investment and development: The new policy agenda for developing countries and economies in transition?, (1998) (Đầu tư và phát triển của doanh nghiệp FDI: Những chính sách mới đối với những nước đang phát triển và các nền kinh tế trong quá trình chuyển đổi), Theodore H.

Công trình này đã được tác giả tổng hợp từ rất nhiều các nghiên cứu khác nhau để đánh giá các chính sách đối với FDI ở các nước đang phát triển. Trọng tâm của nghiên cứu là xoay quanh các vấn đề như xúc tiến đầu tư, nhiệm vụ của nhà nước, yêu cầu về hiệu suất xuất khẩu, liên doanh nội địa, chuyển giao công nghệ. Nghiên cứu cho thấy rằng vai trò quan trọng của việc hoạch định 16 luan an chính sách và QLNN của quốc gia tiếp nhận đầu tư.