Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập học theo định hướng phát triển năng lực Kiểm tra, đánh giá là một hoạt động không thể tách rời trong quá trình triển khai dạy học với các chức năng chính là: định hướng (hỗ trợ xây dựng các mục tiêu dạy học), định chuẩn (xây dựng các chuẩn, tiêu chí, chỉ số, chỉ báo gắn liền với mục tiêu dạy học), định vị (chỉ ra các mốc và giai đoạn đối sánh với thành tích học tập và các mục tiêu hướng tới) và định pháp (gợi ý, đề xuất các phương án tổ chức, hình thức, cách thức và phương pháp dạy học). Ở một góc nhìn khác, KTĐG là một công cụ, phương thức kiểm soát của quá trình dạy học nói riêng (giáo dục nói chung), là thành tố hữu cơ của hoạt động QLGD cùng với việc lập kế hoạch, tổ chức triển khai, chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục.
Cùng với các thông tin về thành tích học tập của học sinh (người học), các thông tin kết quả phản hồi khác thu thập được qua quá trình đánh giá sẽ giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý cần thiết (giúp quản lý giám sát tính mục tiêu và mức độ đạt được, kịp thời phát hiện ra các vấn đề nảy sinh để giải quyết, dự đoán các khả năng, đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả…) đảm bảo cho hoạt động QLGD được thực hiện khoa học, hiệu quả, đảm bảo được chất lượng và ngày càng hoàn thiện. Triển khai đổi mới phương pháp dạy học cần đi đôi với đổi mới về kiểm tra, đánh giá trong đó quá trình KTĐG cần được thực hiện theo tiếp cận vì sự tiến bộ của học sinh (người học), thường xuyên và liên tục cung cấp thông tin về sự tiến bộ cũng như các định hướng để học sinh tiếp tục tiến bộ. 8 Đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực chính là quá trình thu thập thông tin, phản hồi từ học sinh, phân tích và xử lí thông tin, đối sánh các giá trị thu thập được với các mục tiêu cần đạt (phân tích, mô tả và đề xuất điều chỉnh giải pháp hỗ trợ đạt mục tiêu hiệu quả), từ đó đề xuất những quyết định sư phạm hỗ trợ vì sự tiến bộ của học sinh. - Các nghiên cứu ở nước ngoài Trong luận án phân tích các thang bậc nhận thức, nhà tâm lý học người Mỹ Benjamin S.
Bloom (1956) và các cộng sự đã đưa ra luận điểm về các miền hoạt động của con người (miền tri nhận, miền tâm-vận động, miền xúc cảm) gắn với các ý nghĩa của hoạt động giáo dục. Đáng chú ý, trong quá trình phân tích miền nhận thức, các luận điểm của S. Bloom ngay sau đó đã được vận dụng sáng tạo trong việc thiết kế các mục tiêu dạy học (giáo dục nói chung) gồm 6 mức (biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh gia). Những ý tưởng này tiếp tục được củng cố và phát triển trong chuyên khảo Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục: Lĩnh vực nhận thức (B.
Bloom, 1994), được coi là tác phẩm kinh điển trong việc xây dựng các hệ thống mục tiêu giáo dục, làm căn cứ cho hoạt động KTĐG kết quả học tập. Darling-Hammond, L (1994) trong bài viết Performance-Based Assessment and Educational Equity đã chỉ ra tầm quan trọng của việc đánh giá học sinh dựa trên sự thực hiện, trình bày hoạt động và sản phẩm. Bằng cách đó mới có thể đưa ra được những nhận định phù hợp về năng lực thực hiện của người học. Đồng thời cũng khuyến nghị các cơ hội tiếp cận và bình đẳng trong kiểm tra đánh giá học sinh [25].
Thông qua việc phân tích các mô hình dạy học hỗ trợ phát triển năng lực thực hiện hành động cho học sinh, các tác giả Marzano, R. Trong tài liệu Assessing Student Outcomes: Performance 9 Assessment Using the Dimensions of Learning Model (Marzano, R. McTighe, 2000) các tác giả mô tả một số chiều cạnh có thể được thúc đẩy mạnh mẽ ở người học thông qua các công cụ, hình thức kiểm tra đánh giá theo tiếp cận phát triển năng lực (nhận thức, kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề, sáng tạo…) [29]. Bên canh đó, một số tác giả khác đưa ra những vấn đề, nguyên tắc cơ bản và công cụ thực hiện đánh giá đảm bảo tính hiệu quả của quá trình dạy học đáp ứng tiêu chí đo lường và năng lực cần hình thành, phát triển ở người học (như Fogarty, R.
Balanced Assessment, 1998; Davies, A. Making Classroom Assessment Work, 2000 v. - Các nghiên cứu trong nước Những năm gần đây, các nghiên cứu về KTĐG kết quả học tập của HS nói riêng và KTĐG kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực cho HS khá phong phú, đa dạng, thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau. Theo Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc là những người đặt nền móng trong việc nghiên cứu cho sự phát triển hệ thống nội dung, phương pháp đánh giá học sinh.
Đến năm 1996 xuất bản cuốn “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” đưa ra các khái niệm, thuật ngữ về đánh giá chất lượng giáo dục và những nội dung, kỹ năng đánh giá. Tác giả Dương Thiệu Tống (2005) thực hiện nghiên cứu và ra đời tác phẩm “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” được tái bản vào năm 2005. Những nghiên cứu của ông có vai trò lớn trong việc đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh. Lâm Quang Thiệp (2006) xuất bản tác phẩm “Lý thuyết và thực hành về đo lường và đánh giá trong giáo dục” vào năm 2006.
Cuốn sách tập trung nghiên cứu về vấn đề xác định các chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá giáo dục với phương pháp định lượng áp dụng nhiều trong quá trình giảng dạy. Năm 2007, tác giả Trần Thị Tuyết Oanh thực hiện nghiên cứu vấn đề 10 "Đánh giá và đo lường kết quả học tập" đã thực hiện tổng hợp, xây dựng các khái niệm, các nội dung, phương pháp đánh giá giáo dục. Việc ứng dụng thực hành kiểm tra đánh giá trong giáo dục ở Việt Nam thời gian qua, ngoài đưa ra những phương pháp luận về công tác kiểm tra, đánh giá mà còn tạo tiền đề cho công tác nghiên cứu cũng như triển khai các hoạt động quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học sinh theo định hướng phát triển năng lực. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cho học sinh Tiểu học theo định hướng phát triển năng lực Quá trình dạy học trong bối cảnh xã hội thay đổi đang phải đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức.
Đặc biệt, là các quá trình và hoạt động giáo dục ngày càng hướng đến người học, vì người học. Cũng chính vì vậy, hoạt động KTĐG được định hướng dựa trên sự thực hiện (thể hiện, bộc lộ năng lực) của học sinh với khả năng xác thực được các hoạt động và sản phẩm kèm theo của chính người học. Trong một giai đoạn khá dài, KTĐG trong lớp học được coi là một cơ chế nhằm cung cấp chỉ số học tập và nó tuân theo một quy trình có thể dự đoán được theo một số hình thức nhất định: giáo viên giảng dạy, kiểm tra kiến thức, kỹ năng của học sinh (theo chương trình và tài liệu có sẵn); thực hiện đánh giá về thành tích của học sinh dựa trên bài kiểm tra là chủ yếu. Khoa học nhận thức đã cung cấp những hiểu biết mới về bản chất của việc học, và cùng với nó vai trò truyền thống của KTĐG trong việc thúc đẩy việc học tập của học sinh cũng đặt ra nhiều thách thức.
- Các nghiên cứu ở nước ngoài Một cách tóm lược, hoạt động quản lý KTĐG có thể thực hiện theo 3 tiếp cận: quản lý KTĐG để thực hiện các chức năng đánh giá thành tích học tập, cải tiến nâng cao chất lượng quá trình dạy học và đổi mới phương pháp dạy học. Quản lý KTĐG trong lớp học đóng một vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giáo dục. Cụ thể: 11 - Đo lường tiến trình và thành tích học tập: Quản lý đánh giá giúp giáo viên đo lường sự tiến bộ của học sinh theo thời gian. Điều này cho phép họ điều chỉnh phương pháp dạy học và cung cấp phản hồi thích hợp để giúp học sinh phát triển tốt hơn.
- Xác định nhu cầu học tập: Qua việc đánh giá, giáo viên có thể xác định rõ nhu cầu học tập của từng học sinh. Điều này cho phép họ tạo ra kế hoạch học tập cá nhân hóa để đáp ứng những nhu cầu này, đồng thời lập kế hoạch cho phát triển năng lực học tập cá nhân. - Xác định sự phát triển cá nhân: Đánh giá không chỉ là về việc đánh giá kiến thức, mà còn về việc đánh giá sự phát triển cá nhân của học sinh. Điều này bao gồm cả khía cạnh xã hội, năng lực, nhân cách và kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xã hội.
- Đánh giá hiệu suất và hỗ trợ ra quyết định điều chỉnh giảng dạy: Quản lý đánh giá giúp xác định hiệu suất của giáo viên và chất lượng của phương pháp giảng dạy. Điều này có thể dẫn đến cải tiến liên tục trong quá trình giảng dạy. - Cung cấp phản hồi: Đánh giá cung cấp phản hồi quan trọng cho học sinh về hiệu suất của họ. Họ có thể biết được điểm mạnh và điểm yếu của mình, từ đó có cơ hội để tự cải thiện thành tích học tập.
- Đảm bảo công bằng và minh bạch: Quản lý đánh giá cũng giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc đánh giá học sinh. Điều này quan trọng để tạo sự tin tưởng và công bằng trong hệ thống giáo dục. - Thúc đẩy học tập tự quản lý: Việc tham gia vào quá trình quản lý đánh giá có thể giúp học sinh phát triển kỹ năng tự quản lý học tập, giúp họ trở thành người học tự chủ. Các nghiên cứu nước ngoài trong lĩnh vực này chủ yếu theo một số định hướng sau: các mô hình quản lý hoạt động KTĐG, hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả học tập của người học, tác động của KTĐG đến chất lượng 12 giáo dục, xây dựng hệ thống tổng thể quản lý hoạt động KTĐG, ứng dụng công nghệ giáo dục trong quản lý KTĐG… Trong cuốn Educational Assessment of Students, tác giả Anthony J.