Luận văn quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại THCS huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục nghiên cứu hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nguyệt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Nhã
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Vị trí của tự học trong quá trình dạy học
• 1.4. Các thành tố của quá trình tự học
• 1.5. Nội dung của hoạt động tự học
• 1.6. Học sinh THCS
• 1.7. Quản lý hoạt động tự học của HS DTTS ở trường THCS
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HOÀNH BỒ, TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 2.2. Sơ lược về các trường có học sinh THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. Khái quát về tổ chức điều tra, khảo sát thực trạng
• 2.4. Kết quả khảo sát
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HOÀNH BỒ, TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý
• 3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết, khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiếu số ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• Khuyến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh

Hoạt động tự học là một phần không thể thiếu trong quá trình giáo dục, đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS. Việc quản lý hoạt động tự học không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học, tự nghiên cứu. Theo UNESCO, tự học là một trong bốn trụ cột của giáo dục cho thế kỷ XXI. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phát triển năng lực tự học cho học sinh, đặc biệt là trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Giáo dục dân tộc cần chú trọng đến việc xây dựng phương pháp học tập phù hợp với đặc điểm văn hóa và ngôn ngữ của học sinh. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức mà còn tạo động lực cho các em trong quá trình học tập.

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về quản lý hoạt động tự học đã được nhiều nhà khoa học quan tâm. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc quản lý hoạt động tự học có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Đặc biệt, trong bối cảnh huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh, việc này càng trở nên cần thiết khi mà học sinh dân tộc thiểu số thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức. Các biện pháp quản lý cần được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho các em trong việc tự học.

1.2. Vị trí của tự học trong quá trình dạy học

Tự học không chỉ là một hoạt động bổ sung cho quá trình học tập mà còn là một phần thiết yếu trong việc hình thành nhân cách và năng lực của học sinh. Quản lý hoạt động tự học giúp học sinh phát triển khả năng tự lập, tự tin trong việc tiếp thu kiến thức. Đặc biệt, đối với học sinh dân tộc thiểu số, việc này càng quan trọng hơn khi mà các em cần phải vượt qua nhiều rào cản về ngôn ngữ và văn hóa. Việc xây dựng một môi trường học tập tích cực, khuyến khích tự học sẽ giúp các em phát huy tối đa tiềm năng của mình.

II. Thực trạng hoạt động tự học và công tác quản lý hoạt động tự học

Thực trạng hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS huyện Hoành Bồ cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc quản lý hoạt động tự học, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Học sinh thường thiếu động lực và phương pháp tự học hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến kết quả học tập của các em. Các biện pháp quản lý hiện tại chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, phụ huynh và các tổ chức xã hội để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi cho học sinh.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Hoành Bồ

Huyện Hoành Bồ có nhiều đặc điểm kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến hoạt động tự học của học sinh. Nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, điều này dẫn đến nhiều gia đình không có điều kiện kinh tế để đầu tư cho việc học tập của con em. Hơn nữa, sự chênh lệch về trình độ học vấn giữa các dân tộc cũng tạo ra những rào cản trong việc tiếp cận giáo dục. Việc quản lý hoạt động tự học cần phải xem xét đến những yếu tố này để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.2. Kết quả khảo sát thực trạng

Kết quả khảo sát cho thấy rằng học sinh dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn trong việc tự học. Nhiều em chưa có kỹ năng tự học, chưa biết cách lập kế hoạch học tập. Điều này dẫn đến việc các em không thể phát huy hết khả năng của mình. Giáo viên cũng chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh tự học. Cần có các biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, từ việc đào tạo giáo viên đến việc tổ chức các hoạt động hỗ trợ học sinh.

III. Các biện pháp quản lý hoạt động tự học

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số, cần thiết phải đề xuất các biện pháp cụ thể. Các biện pháp này cần phải được xây dựng dựa trên thực trạng và đặc điểm của học sinh. Việc tổ chức các lớp học bổ trợ, các buổi hướng dẫn kỹ năng tự học sẽ giúp học sinh có thêm kiến thức và kỹ năng cần thiết. Hơn nữa, cần có sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc tạo động lực cho học sinh. Giáo viên cần đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học.

3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý

Các biện pháp quản lý cần phải dựa trên nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Cần tạo ra một môi trường học tập thân thiện, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động tự học. Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống. Giáo viên cần có những phương pháp dạy học linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số.

3.2. Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết khả thi của các biện pháp

Kết quả khảo nghiệm cho thấy rằng các biện pháp đề xuất đều có tính cần thiết và khả thi. Học sinh đã có những tiến bộ rõ rệt trong việc tự học sau khi áp dụng các biện pháp này. Việc quản lý hoạt động tự học cần được thực hiện một cách đồng bộ, từ việc lập kế hoạch đến tổ chức thực hiện. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là rất quan trọng để tạo ra một môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao năng lực tự học cho học sinh là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW. Tại huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh – địa bàn miền núi với diện tích tự nhiên 84.463 ha và dân số trên 52.000 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 36% – giáo dục cấp trung học cơ sở giữ vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực và tạo nguồn cán bộ cơ sở. Mạng lưới trường lớp gồm 14 cơ sở giáo dục có cấp trung học cơ sở với 2.676 học sinh, trong đó có 1.062 học sinh dân tộc thiểu số, chiếm 39,68% tổng số học sinh toàn huyện trong năm học 2015 - 2016.

Thực tiễn giáo dục tại địa phương đang đối mặt với khoảng cách chất lượng đáng kể. Tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số đạt học lực giỏi chỉ ở mức 9,79% (104 em), thấp hơn nhiều so với tỷ lệ học sinh giỏi chung toàn huyện là 17,0% (455 em). Ngược lại, nhóm học sinh có học lực trung bình ở khối dân tộc thiểu số chiếm tới 53,20% (565 em). Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ rào cản ngôn ngữ tiếng Việt, điều kiện kinh tế khó khăn tại 03 xã diện đặc biệt khó khăn theo Chương trình 135 (gồm Đồng Sơn, Đồng Lâm, Kỳ Thượng), cùng sự thiếu hụt phương pháp tự học khoa học.

Luận văn xác định mục tiêu làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý hoạt động tự học phù hợp cho học sinh dân tộc thiểu số cấp trung học cơ sở tại huyện Hoành Bồ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ 14 trường có cấp trung học cơ sở trên địa bàn giai đoạn 2011 - 2016. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực khi cung cấp giải pháp đồng bộ giúp nâng cao tính tự giác học tập, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 2,0% và nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại của các học giả chuyên ngành, xác định quản lý là quá trình thực hiện 4 chức năng cốt lõi: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt được mục tiêu sư phạm đề ra. Đồng thời, đề tài kế thừa thuyết quá trình dạy - tự học của Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn và khuyến cáo 4 trụ cột giáo dục của UNESCO: học để biết, học để làm, học để cùng chung sống, học để làm người.

Khung lý thuyết tập trung phân tích 4 khái niệm trung tâm:

• Tự học: Quá trình người học chủ động, tích cực huy động năng lực nhận thức để chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện kỹ năng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào sự hướng dẫn trực tiếp.
• Quản lý hoạt động tự học: Hệ thống tác động sư phạm có mục đích của chủ thể quản lý đến toàn bộ quá trình tự học của học sinh trong và ngoài giờ lên lớp.
• Động cơ tự học: Yếu tố tâm lý thúc đẩy hoạt động tự học, hình thành từ nguồn gốc bên trong (nhu cầu cá nhân, ý chí vượt khó) và nguồn gốc bên ngoài (sự khích lệ của giáo viên, gia đình, môi trường cơ sở vật chất).
• Nội dung và phương pháp tự học: Bao gồm nội dung tự học cơ bản theo chương trình chuẩn và nội dung tự học mở rộng; kết hợp các phương pháp đọc sách giáo khoa, ghi chép, thảo luận nhóm và tự kiểm tra đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa và nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tổng kết giai đoạn 2011 - 2016 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hoành Bồ. Tổng cỡ mẫu khảo sát gồm 454 người, bao gồm 306 học sinh dân tộc thiểu số trên tổng số 1.062 em (đạt tỷ lệ 28,81%) và 134 giáo viên trên tổng số 281 giáo viên (đạt tỷ lệ 47,68%) tại 14 trường trung học cơ sở trên địa bàn.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các nhóm trường: trường nội trú (01 trường phổ thông dân tộc nội trú huyện), trường bán trú (04 trường tại các xã Đồng Sơn, Đồng Lâm, Kỳ Thượng, Tân Dân) và các trường khu vực trung tâm đồng bằng. Phương pháp xử lý dữ liệu bằng thống kê toán học (phân tích tần số, tỷ lệ phần trăm, xếp hạng thứ bậc) được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, thói quen tự học và hiệu quả của các biện pháp quản lý, loại bỏ yếu tố chủ quan trong đánh giá thực trạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại huyện Hoành Bồ trong giai đoạn 2011 - 2016 ghi nhận 3 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên đạt chuẩn đào tạo 100%, trong đó cán bộ quản lý đạt trên chuẩn đại học chiếm 95,65% (22/23 người) và giáo viên đạt trên chuẩn chiếm 56,58% (159/281 người). Tuy nhiên, năng lực hướng dẫn kỹ năng tự học đặc thù cho học sinh dân tộc thiểu số chưa đồng đều; có tới 43,4% giáo viên thừa nhận gặp khó khăn khi chuyển giao phương pháp học tập độc lập cho học sinh vùng cao.

Thứ hai, kết quả học tập của học sinh dân tộc thiểu số có sự cải thiện nhưng vẫn còn khoảng cách lớn so với mặt bằng chung. Năm học 2015 - 2016, tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số đạt học lực khá chiếm 34,65% (368 em) và giỏi chiếm 9,79% (104 em), tăng nhẹ so với mức 8,28% của năm học 2014 - 2015. Dù vậy, nhóm học lực trung bình vẫn chiếm tỷ trọng lớn 53,20% và tỷ lệ yếu kém còn 2,35% (25 em).

Thứ ba, công tác tổ chức thời gian tự học tại 01 trường phổ thông dân tộc nội trú và 04 trường bán trú đã bố trí đủ 04 giờ tự học mỗi ngày. Tuy nhiên, việc tự học còn mang tính hình thức; khoảng 58% học sinh chưa biết cách lập kế hoạch học tập cá nhân và chỉ dừng lại ở việc làm bài tập được giao mà chưa chủ động nghiên cứu tài liệu mở rộng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh sự tác động đa chiều từ điều kiện tự nhiên, kinh tế và phương thức sư phạm. Rào cản phát âm và vốn từ vựng tiếng Việt hạn chế khiến học sinh người Dao, Sán Dìu khó tiếp thu trọn vẹn kiến thức chuyên sâu, dẫn đến tâm lý e dè, ngại trao đổi với giáo viên. Bên cạnh đó, áp lực phụ giúp gia đình công việc nương rẫy làm phân tán thời gian học tập tại nhà.

Trong báo cáo, các dữ liệu định lượng được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tương quan học lực và bảng so sánh chất lượng đội ngũ giáo viên qua 5 năm học. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp quản lý trên 134 cán bộ, giáo viên đều đạt mức đồng thuận cao, với trên 92% ý kiến đánh giá ở mức độ rất cần thiết và trên 88% đánh giá có tính khả thi cao, khẳng định hướng đi đúng đắn của đề tài.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống giải pháp quản lý hoạt động tự học được xây dựng đồng bộ với các mục tiêu cụ thể:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và chuẩn hóa quy chế tự học: Ban giám hiệu các trường xây dựng cẩm nang hướng dẫn tự học đầu năm học; thiết lập khung thời gian 04 giờ tự học/ngày tại khu nội trú, bán trú với sự giám sát luân phiên của giáo viên quản nhiệm. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh có kế hoạch tự học cá nhân từ 42% lên 85% trong năm học 2016 - 2017.

Thứ hai, chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy gắn với rèn luyện kỹ năng tự học: Giáo viên bộ môn cắt giảm 20% thời lượng thuyết trình một chiều, tăng 30% thời lượng bài tập tình huống và thảo luận nhóm; tích hợp hướng dẫn kỹ thuật đọc sách, tóm tắt sơ đồ tư duy ngay trong giờ học chính khóa.

Thứ ba, bồi dưỡng động cơ học tập và tăng cường tiếng Việt: Đoàn Thanh niên và Đội Thiếu niên tiền phong tổ chức câu lạc bộ học tập, phong trào đôi bạn cùng tiến, hội thi kể chuyện văn hóa dân tộc bằng tiếng phổ thông, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ học lực yếu kém của học sinh dân tộc thiểu số xuống dưới 1,5% trước năm 2018.

Thứ tư, hoàn thiện cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin: Phòng Giáo dục và Đào tạo tham mưu Ủy ban nhân dân huyện Hoành Bồ trang bị tủ sách tham khảo, phòng tự học có kết nối mạng internet cho 100% trường học vùng cao đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ quản lý tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và trường trung học cơ sở vùng khó khăn: Tài liệu cung cấp quy trình chuẩn hóa về lập kế hoạch, kiểm tra và đánh giá giờ tự học của học sinh nội trú, giúp nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.

Thứ hai, giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số: Cung cấp giải pháp sư phạm khắc phục rào cản ngôn ngữ, thiết kế bài tập phân hóa và phương pháp kích hoạt năng lực tự nghiên cứu của học sinh.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu đóng vai trò là khung tham chiếu học thuật hoàn chỉnh về phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn giáo dục miền núi, hệ thống bảng hỏi và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách giáo dục địa phương: Cơ sở thực chứng để xây dựng chính sách đầu tư cơ sở vật chất, phân bổ giáo viên và bố trí kinh phí hỗ trợ học sinh bán trú vùng sâu, vùng xa.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động tự học có vai trò quyết định như thế nào đối với học sinh dân tộc thiểu số cấp trung học cơ sở? Tự học là con đường cốt lõi giúp học sinh chuyển hóa tri thức từ tiếp nhận thụ động sang năng lực tư duy độc lập. Tại huyện Hoành Bồ, việc rèn luyện tính tự học giúp 1.062 học sinh dân tộc thiểu số bù đắp khoảng trống kiến thức nền tảng và nâng cao tỷ lệ học lực khá giỏi từ 44,44% lên trên 55% trong các năm học tiếp theo.

Rào cản lớn nhất đối với việc tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại Hoành Bồ là gì? Rào cản lớn nhất là sự giao thoa ngôn ngữ giữa tiếng mẹ đẻ và tiếng Việt, cùng thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy móc. Có hơn 53% học sinh đạt học lực trung bình do hạn chế về vốn từ vựng học thuật, dẫn đến việc gặp khó khăn khi tự đọc tài liệu tham khảo và sách nâng cao.

Cán bộ quản lý cần thực hiện biện pháp gì để kiểm soát hiệu quả 04 giờ tự học mỗi ngày tại trường bán trú? Cán bộ quản lý cần ban hành thời khóa biểu tự học chi tiết, phân công giáo viên trực hướng dẫn phương pháp thay vì chỉ trông giữ trật tự. Đồng thời, nhà trường cần ứng dụng các hình thức học nhóm, kiểm tra chéo vở bài tập và tổ chức đánh giá định kỳ hàng tuần để tạo nền nếp học tập kỷ cương.

Cỡ mẫu khảo sát trong luận văn được lựa chọn như thế nào để bảo đảm tính khoa học? Luận văn khảo sát 454 phiếu hợp lệ, gồm 306 học sinh dân tộc thiểu số và 134 giáo viên tại toàn bộ 14 trường có cấp trung học cơ sở thuộc huyện Hoành Bồ. Mẫu khảo sát bao phủ cả 3 vùng địa bàn: trung tâm, vùng ven và 03 xã đặc biệt khó khăn, đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện thực tiễn cao.

Làm thế nào để duy trì động cơ tự học bền vững cho học sinh vùng cao? Cần kết hợp hài hòa giữa động cơ bên trong và bên ngoài: khơi gợi niềm tự hào văn hóa, định hướng nghề nghiệp tương lai kết hợp khen thưởng kịp thời các tiến bộ nhỏ. Xây dựng môi trường học tập thân thiện với các góc đọc sách tiện ích giúp học sinh duy trì hứng thú khám phá tri thức.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số.
• Phân tích chi tiết thực trạng học tập của 1.062 học sinh dân tộc thiểu số và năng lực của 281 giáo viên trên địa bàn huyện Hoành Bồ giai đoạn 2011 - 2016.
• Làm rõ các điểm nghẽn về rào cản ngôn ngữ, kỹ năng lập kế hoạch và sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường.
• Đề xuất 4 nhóm biện pháp quản lý khả thi, tập trung vào chuẩn hóa quy chế, đổi mới phương pháp giảng dạy và hoàn thiện cơ sở vật chất.
• Khảo nghiệm thực tế khẳng định mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đạt trên 90% sự đồng thuận từ đội ngũ sư phạm.

Lộ trình triển khai khuyến nghị chia thành 2 giai đoạn: áp dụng thí điểm quy chế tự học tại 05 trường nội trú, bán trú trong năm học 2016 - 2017, tiến tới đồng bộ hóa tại toàn bộ 14 trường trên địa bàn huyện đến năm 2020. Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên cần chủ động ứng dụng ngay các giải pháp sư phạm nêu trên để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong lịch sử phát triển của giáo dục, việc tự học có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến chất lượng giáo dục và hình thành nên những con người năng động, sáng tạo. Chính vì vậy, từ trước tới nay, tự học là vấn đề luôn được nhiều tác giả trong và ngoài nước đề cập, quan tâm nghiên cứu cả về lý luận cũng như thực tiễn. Những nghiên cứu ngoài nước Trong giáo dục, quan điểm của Khổng Tử, Mạnh Tử hay các nhà sư phạm lỗi lạc thời cận đại như J.

Komenxki (người Tiệp Khắc), chuyên gia giáo dục của UNESCO Raja Roy Singh (người Ấn Độ) đã khẳng định vai trò của tự học, phản đối lối dạy học áp đặt, giáo điều làm cho học sinh thụ động, không tích cực. Đến thế kỉ XVIII - XIX, các nhà giáo dục học nổi tiếng như J. Rousseau (1712 - 1778), Pestalori (1746 - 1827), Disterever (1790 - 1886), Usinxki (1824 - 1890)… rất quan tâm đến sự phát triển trí tuệ, tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học. Các nhà khoa học giáo dục hướng tới việc phát huy yếu tố tiềm ẩn trong cá nhân con người, nhấn mạnh cách làm cho con người đến với tri thức bằng con đường tự khám phá, tự tìm tòi.

Phát triển tư tưởng của các nhà giáo dục tiền bối, các nhà giáo dục hiện đại đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục cũng đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt động tự học như: N. Rubakin với tác phẩm“Tự học như thế nào” [44], hay Ronald Gross trong “Học tập đỉnh cao” [16] đã trình bày nhiều vấn đề về các phương pháp tự học, các phương pháp sử dụng sách, hoặc đưa ra quan điểm khẳng định tự học là trình độ phát triển cao nhất trong các dạng học tập của con người… Quan niệm tự học và học tập suốt đời nổi lên trong thời đại ngày nay như một chìa khoá mở cửa đi vào thế kỉ 21 - thế giới của nền kinh tế tri thức. Những nghiên cứu trong nước Từ những năm 60 trở lại đây, tư tưởng về dạy - tự học và tổ chức hoạt động tự học cho người học đã được nhiều tác giả như: Trần Kiều [28], Nguyễn Kỳ [29, 30], Lê Khánh Bằng [1, 2], Nguyễn Văn Đạo [13], Đặng Thành Hưng [21], Lưu Xuân Mới [41]… đề cập một cách trực tiếp hoặc gián tiếp trong các công trình nghiên cứu của mình. Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học ra đời, ngày càng thúc đẩy mạnh mẽ, thu hút sự quan tâm của nhiều tác giả.

Ngày 15/01/1998 tại Hà Nội, trung tâm đã tổ chức thành công Hội thảo khoa học: “Tự học, tự đào tạo, tư tưởng chiến lược của sự phát triển giáo dục Việt Nam”. Hội thảo đã khẳng định vai trò quan trọng của HĐTH trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống. Người tâm đắc và có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề tự học phải nói đến GS. Nguyễn Cảnh Toàn.

Ông có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về tự học đã xuất bản như: “Học và dạy cách học” [52], “Quá trình dạy - tự học” [53] do Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên và các tác giả; hay “Tự giáo dục, tự học, tự nghiên cứu” [55]; trong tác phẩm “Luận bàn và kinh nghiệm về tự học” [54], ông đã phân tích một cách sâu sắc các vấn đề xung quanh HĐTH. Và còn có rất nhiều công trình nghiên cứu khác của ông về vấn đề tự học được đăng trên các báo, tạp chí… Ngoài ra, còn có nhiều tác phẩm, bài viết khác về vấn đề tự học đã được các tác giả đề cập đến dưới nhiều khía cạnh khác nhau: Nguyễn Hiến Lê: “Tự học - một nhu cầu của thời đại” - Nxb Tp. Hồ Chí Minh, 1992 31]; Phan Trọng Luận: “Tự học - một chìa khóa vàng của giáo dục” - Tạp chí NCGD, số 2/1995 [34]; Nguyễn Dân: “Cần tạo ra năng lực tự học và phong trào tự học” - Báo GD - TĐ chủ nhật, số 41/1997 [10]; Đặng Quốc Bảo: “Tấm gương tự học của Bác” - Báo GD - TĐ, số 5/1998 [3]; Trần Bá Hoành: “Vị trí tự học, tự đào tạo trong quá trình dạy học, giáo dục - đào tạo” - Tạp chí NCGD, số 7/1998 [7]. Thời gian qua, dưới sự hướng dẫn của các thầy, cô giảng viên các trường đại học, trường cán bộ quản lý giáo dục, nhiều luận văn thạc sĩ nghiên 11 cứu về vấn đề tự học đã hoàn thành như: “Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số ở trường phổ thông dân tộc bán trú tỉnh Bắc Giang” của tác giả Lê Thị Huyền, năm 2014 [23],“ “Quản lý hoạt động tự học của học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông miền Tây tỉnh Yên Bái” của tác giả Phạm Hoài Minh, năm 2014 [39] ; “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường THCS huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định” của tác giả Đào Xuân Thành, năm 2009 [50]; “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trường THCS huyện Đan Phượng, Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Hồng Giang, năm 2014 [14].v… Trong đó, các tác giả trên cơ sở tìm hiểu lý luận, nghiên cứu thực trạng vấn đề tự học, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả HĐTH cho người học.

Như vậy, vấn đề tự học, tự nghiên cứu của HS, sinh viên đã được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà giáo dục, nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu từ rất lâu trong lịch sử giáo dục ở những góc độ khác nhau. Tác giả đã tập trung tìm hiểu, nghiên cứu sâu về cơ sở lý luận của HĐTH, thực trạng và các biện pháp quản lý HĐTH, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng HĐTH của HS DTTS ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục 1.

Quản lý Khi con người với tư cách là những cá nhân riêng lẻ không thể thực hiện để đạt được mục tiêu mà họ đề ra, họ bắt đầu hình thành các tập thể, nhóm, trong đó có sự hợp tác và phân công trách nhiệm, chính sự phân công và hợp tác này làm cho năng suất lao động cao hơn và vì vậy đòi hỏi phải có sự chỉ huy, phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý - quản lý ra đời. Quản lý xuất hiện như một hoạt động tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao động. 12 Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý, tùy theo những cách tiếp cận khác nhau. Sau đây xin nêu một số quan niệm chủ yếu: Theo từ điển Giáo dục học: “Quản lý là hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [15, tr.

Nhấn mạnh các chức năng của hoạt động quản lý, tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [8, tr. Dựa trên vai trò các nguồn lực trong quản lý, tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [27, tr. Tiếp cận quan điểm hệ thống, tác giả Hà Thế Ngữ lại cho rằng: “Quản lý là dựa vào các quy luật khách quan vốn có của hệ thống để tác động đến hệ thống nhằm chuyển hệ thống đó sang một trạng thái mới” [42]. Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận nhưng đều gặp nhau ở nội dung cơ bản của khái niệm quản lý: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra.

Quản lý giáo dục (QLGD) Giáo dục là một hiện tượng đặc biệt của loài người, một hiện tượng có mục đích mà chỉ xã hội loài người mới có, các hiện tượng giáo dục được nảy sinh ngay từ khi xã hội loài người xuất hiện và là nhu cầu cấp thiết của sự phát triển xã hội. Nhờ đó, các thế hệ sau chiếm lĩnh được những kinh 13 nghiệm, những tri thức giúp họ có thể tham gia tích cực vào mọi hoạt động trong cuộc sống và những lĩnh vực hoạt động khác, làm cho xã hội loài người luôn tồn tại và phát triển không ngừng. Vì giáo dục là một hiện tượng xã hội, do đó, QLGD được hình thành là một tất yếu khách quan từ quản lý xã hội, hay nói cách khác, QLGD là một loại hình của quản lý xã hội. Có nhiều quan niệm khác nhau về QLGD.

Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp với các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội…” [4]. Theo tác giả Trần Kiểm:“Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [27]. Từ các định nghĩa trên có thể hiểu: Quản lý giáo dục là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản lý (các nhà QLGD) đến khách thể quản lý (người quản lý đơn vị cơ sở giáo dục, người dạy, người học, cơ sở vật chất.) nhằm đạt được những mục tiêu giáo dục. QLGD là thực hiện việc quản lý trong lĩnh vực giáo dục.