phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ 5-6 tuổi. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc chăm sóc - giáo dục trẻ 5-6 tuổi tại các trường Mầm non huyện Tủa Chùa- Tỉnh điện Biên. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc chăm sóc - giáo dục trẻ 5 - 6 tuổi tại các trường Mầm non huyện Tủa Chùa- tỉnh Điện Biên. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƢỜNG VÀ GIA ĐÌNH TRONG CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TRẺ 5 - 6 TUỔI 1.
Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu trên thế giới Các nghiên cứu lí luận đã chỉ ra: những năm đầu của cuộc đời, đặc biệt là thời kỳ trẻ từ 0 đến 6 tuổi, là giai đoạn quan trọng trong sự phát triển thể chất, tâm lý, cũng như hình thành và phát triển các kỹ năng cơ bản là cơ sở cho việc học tập sau này của trẻ. Trẻ ở lứa tuổi này, nếu được chuẩn bị tốt ở trường mầm non, sẽ có nhiều thuận lợi và tạo đà tốt nhất cho trẻ khi bước vào trường phổ thông. Tuy nhiên, nếu chỉ trông cậy vào sự chăm sóc, giáo dục trẻ ở trường mầm non thôi thì chưa đủ để chuẩn bị cho trẻ trong cuộc sống tương lai, mà thêm vào đó rất cần sự hỗ trợ của cộng đồng đặc biệt của gia đình trẻ.
Các nghiên cứu về sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non trong một số đề tài, sách báo ngoài nước như: Dự án nghiên cứu về gia đình (Harvard Family Research Project) của trường Đại học giáo dục Harvard khẳng định: Sự tham gia của gia đình trong giáo dục mầm non nâng cao thành công của mỗi trẻ trong độ tuổi. Dự án đã nêu được tầm quan trọng của giáo dục gia đình trong giai đoạn lứa tuổi mầm non, đó là quá trình giáo dục bao gồm: Thái độ, giá trị và thực hành của cha mẹ trong việc nuôi dạy trẻ. Nội dung của dự án đề cập đến 4 lĩnh vực [34]. - Quan hệ chăm sóc, cảm xúc và trách nhiệm của cha mẹ với trẻ.
- Sự tham gia của cha mẹ vào các hoạt động của trẻ ở tại các gia đình. - Quan hệ giữ nhà trường và gia đình. - Trách nhiệm đối với kết quả học tập của trẻ. Trong đó đối với giáo dục mầm non, quan hệ giữa gia đình và nhà trường được hiểu là những liên hệ chính thức và phi chính thức giữa gia đình và các cơ sở giáo dục mầm non.
Sự tham gia của gia đình vào các hoạt động ở cơ sở giáo dục mầm non bao gồm các buổi họp phụ huynh, tham quan lớp học, tham gia giúp đỡ các hoạt động 5 giáo dục ở lớp học cũng như duy trì mối liên hệ định kỳ giữa giáo viên và cha mẹ là các yếu tố ảnh hưởng, tác dụng đến chất lượng giáo dục trẻ. Một nghiên cứu khác về gia đình Singapore của khoa xã hội học, trường Đại học quốc gia Singapore do tiến sỹ Stella.Quah đề cập đến: [35] - Đặc điểm của mối quan hệ vợ chồng tương tác và các tiếp cận trong cuộc sống gia đình. - Ảnh hưởng của các áp lực công việc, các yếu tố kinh tế, xã hội…đến cuộc sống gia đình. - Những thông tin xã hội và quan niệm về các chính sách gia đình Đề tài đã được thực hiện trên 2.700 gia đình Singapore (người Trung Quốc, Ấn Độ, Ma Lai và các dân tộc khác).
Tuy mục đích chính trong đề tài không nhằm nghiên cứu giáo dục trẻ nhỏ trong gia đình, nhưng trên cơ sở các dữ liệu thu được, nhóm tác giả đã dành hẳn một chương để phân tích vấn đề giáo dục của cha mẹ với con cái với 4 yếu tố: + Cách tiếp cận giáo dục của cha mẹ. + giáo dục các giá trị truyền thống trong gia đình. + Phối hợp giữa gia đình và nhà trường. + Tương tác giữa cha mẹ và trẻ.
Trong đó, để nêu được tầm quan trọng của quản lý hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường, nhóm tác giả đã đưa ra các kết quả nghiên cứu, khảo sát với câu hỏi: Những vấn đề trong 9 vấn đề dạy dỗ trẻ chỉ thực hiện trong gia đình? Trong trường học? Hay có sự phối hợp cả gia đình và trường học? Hay để trẻ tự học? Cụ thể, nghiên cứu đã nêu rõ 9 vấn đề đó là: - Bổn phận, trách nhiệm của con cái. - Tự giác, kỷ luật. - Vệ sinh thân thể. - Chăm chỉ làm việc.
- Ứng xử linh hoạt. - Tính tiết kiệm. - Giáo dục giới tính. 6 - Sự tôn trọng lẫn nhau.
- Trách nhiệm công dân. Trong đó, các phẩm chất dạy dỗ con cái cần có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường được nhắc đến nhiều nhất là: Trách nhiệm công dân (61,3%); sự tôn trọng lẫn nhau (51,2%); bổn phận, trách nhiệm của con cái (47%); giáo dục giới tính (44,4%), chăm chỉ làm việc (41%). Nghiên cứu trong nước Nghiên cứu về sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội, trong những năm qua đã có nhiều tác giả để tâm nghiên cứu về sự kết hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh như: đề tài nghiên cứu khoa học của GS Hà Thế Ngữ, GS Đức Minh, GS Đặng Vũ Hoạt, PGS Hà Nhật Thăng, GS Nguyễn Quang Uẩn đã đề cập đến vai trò hết sức quan trọng của sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội để nâng cao hiệu quả giáo dục cho học sinh từ những năm 80 của thế kỷ XX. Vào những năm 90 của thế kỷ XX phải kể đến một công trình nghiên cứu “Mô hình liên kết các lực lượng giáo dục của Thành uỷ Hà Nội do tập thể các tác giả như Hà Nhật Thăng, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Quang Uẩn phụ trách tiến hành trong 5 năm (1985-1990) với mục tiêu tổ chức, chỉ đạo việc liên kết các lực lượng nhằm xây dựng môi trường giáo dục ở các cấp từ thành phố xuống cộng đồng dân cư.
Dưới góc độ khoa học giáo dục, giáo dục mầm non ở gia đình đã được một số nhà khoa học đặc biệt quan tâm, thể hiện qua một số bài nghiên cứu của các tác giả như Nguyễn Khắc Viện, Nguyễn Ánh Tuyết, Mạc Văn Trang, Trần Thị Bích Trà… với sự phân ích tình huống giáo dục trong gia đình với những nguyên tắc giáo dục cơ bản, các tác giả, với những nội dung phong phú đã giúp các thành viên trong gia đình thu thêm những kinh nghiệm, những tri thức nuôi dạy trẻ mang tính khoa học, để giải quyết tình huống giáo dục thường ngày trong gia đình. Đặc biệt, trong cuốn “Giáo dục mầm non - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” (NXB Đại học sư phạm 2005), trên cơ sở phân tích ý nghĩa, lý luận, cũng như thực tiễn các công trình nghiên cứu giáo dục mầm non, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết nhận thấy: “Ở nhiều nước trên thế giới, người ta đã đặt giáo dục mầm non xã hội và giáo 7 dục mầm non gia đình lên ngang hàng trong việc nghiên cứu khoa học nuôi dạy trẻ nhỏ và có khi các công trình nghiên cứu giáo dục mầm non gia đình còn có phần phong phú hơn. Thiết nghĩ, ở nước ta điều đó lại càng nên làm, như vậy để có thể tạo ra một chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng cho giáo dục mầm non…” [33]. Trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu về sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường trong chăm sóc, giáo dục học sinh cũng được quan tâm nghiên cứu.
Cụ thể: tác giả Hồ Văn Thơm với đề tài “Thực trạng quản lý sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong công tác giáo dục học sinh ở các trường THPT huyện Cần Đước, tỉnh Long An” (2009) [32]; “Thực trạng phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong chăm sóc, giáo dục trẻ em ở một số trường mầm non thành phố Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc” (2010), của tác giả Vũ Thị Thu Hằng [22]. Tiếp đến, tác giả Cao Thanh Tuyền với nghiên cứu về quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ như: “Quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ ở các trường mầm non nhoài công lập Quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh” (2015); Tác giả Triệu Thị Hằng cũng nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại trường mầm non Hoa Hồng, quận Đống Đa, Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” (2016) [23]. Ngoài ra cũng có một số bài báo nêu ra các kết quả nghiên cứu về sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ như: Tác giả Hoàng Hải Quế với bài viết “Phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non” (2018) [28]. Tác giả Lại Ngọc Phượng với bài viết “công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh” (2019) [26].
Ngoài ra, nghiên cứu về vấn đề chăm sóc, giáo dục trẻ những năm gần đây còn có các tác giả như: Nguyễn Thị Bích Thảo với bài viết trên Tạp chí khoa học, đại học Vinh về “Thực trạng nhận thức về đảm bảo chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ của cán bộ quản lý và giáo viên tại một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Hà Nội” (2020) [31]. Cũng trong năm 2020, tác giả Nguyễn Thị Hoa thực hiện đề tài: “Quản lý hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ tại trường mầm non tư thục trên địa bàn thị xã Bến Cát tỉnh Bình Dương trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” [24]. 8 Như vậy, các công trình nghiên cứu trong những năm gần đây đã tập trung làm rõ thực trạng việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ cũng như hoạt động quản lý phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong công tác giáo dục học sinh nói chung, trẻ em mầm non nói riêng. Trên cơ sở đó, các tác giả cũng đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nói trên.
Với một tỉnh miền núi như Điện Biên, đặc biệt là huyện Tủa Chùa, một trong những huyện nghèo, còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, phát triển giáo dục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.