CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẺ THEO TIẾP CẬN REGGIO EMILIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân có vai trò đặc biệt quan trọng vì đây được coi là giai đoạn vàng để khai mở tiềm năng trí tuệ, tạo nền móng cho sự phát triển toàn diện của trẻ sau này. Bản chất sự học ở trẻ em ở lứa tuổi mầm non thông qua trải nghiệm, thực hành và cùng chia sẻ để hiểu về thế giới xung quanh. Việc được tự do sáng tạo và khám phá tùy vào trí tưởng tượng của bản thân sẽ mang đến cho trẻ rất nhiều lợi ích như: Rèn luyện khả năng tư duy, kích thích nhu cầu quan sát, tự lập và tự tin vào bản thân.
Trong rất nhiều những xu thế giáo dục khác nhau trên thế giới, Reggio Emilia được đánh giá là linh hoạt và toàn diện, nơi mà các hoạt động giáo dục trẻ trở thành một hành trình thú vị và ý nghĩa, nơi trẻ phát triển tình yêu cả đời với việc học, khám phá thế giới thông qua các giác quan, xây dựng và hoàn thiện kỹ năng để tạo ra các mối quan hệ hòa hợp. Loris Malaguzzi, cha đẻ của hướng tiếp cận Reggio Emilia tin rằng “Mỗi đứa trẻ đều sở hữu những năng lực vô tận và chúng đang chờ đợi được giải phóng. Trẻ không phải là đối tượng bị động, trẻ em thực chất rất giàu tiềm năng, mạnh mẽ và tràn đầy năng lượng. Trường học cần là nơi dành những điều tốt đẹp nhất cho trẻ em, không phải dựa trên ý tưởng rằng tất cả chúng đều giống nhau mà tất cả chúng đều khác nhau”.
[22] Sự phát triển của Reggio Emilia có sự ảnh hưởng của văn hóa khu vực và lịch sử các phương pháp giáo dục ưu việt. Dưới sự hướng dẫn của Loris Malaguzi, những giáo viên đầu tiên của Reggio lúc đó đã nghiên cứu các phương pháp giáo dục tốt nhất từ khắp nơi trên thế giới, họ ảnh hưởng từ ý tưởng của Maria Montessori, học thuyết của Piaget về tư duy và ngôn ngữ, họ 7 cũng quan tâm đến nghiên cứu của Lev Vugotsky về sự kết nối giữa giao tiếp xã hội và phát triển nhận thức. Trong cuốn “Từng viên gạch lịch sử "ngày 25/04" Trường mẫu giáo của nhân dân ở Villa Cella. (Bản tiếng Anh)] (Tựa gốc tiếng Anh: Brick by Brick.
The History of the ‘XXV Aprile’ People’s Nursery School of Villa Cella [23]; “Nước Ý: Những em bé Reggio” (Tựa gốc tiếng Anh: “Italy: Reggio Children”). (2000) [20] đã mô tả về những ngày đầu của trường mầm non đầu tiên, bắt đầu vào ngày giải phóng vào năm 1945 cho đến ngày nay. Mô tả những ảnh hưởng lịch sử, chính trị và xã hội đã giúp hình thành các trải nghiệm Reggio. Những nhà sư phạm người Mỹ nổi tiếng như Jerome Bruner và Howard Gardner đều đánh giá rất cao cách mà Reggio Emilia cho trẻ tiếp cận với thế giới xung quanh qua phương thức dạy học dự án.
Họ đã tham gia vào các dự án nghiên cứu nhằm gia tăng sự hiểu biết về cách thức trẻ em suy nghĩ và học hành. Họ tìm thấy ở Reggio Emilia quan điểm mới về quá trình giáo dục được xem như một hành động cộng đồng và chia sẻ văn hóa thông qua hoạt động khám phá giữa trẻ và người lớn, cùng nhau mở những chủ đề nghiên cứu và trao đổi; những cách suy nghĩ mới về sự tự nhiên của trẻ như một người học, vai trò của giáo viên, tổ chức và quản lý trường học, thiết kế và sử dụng môi trường vật lý và kế hoạch học tập mà gợi ý những kinh nghiệm kết hợp, khám phá không hồi kết, sắp xếp, xây dựng và giải quyết các vấn đề. Vì tất cả những yếu tố này, Reggio Emilia trở nên quan trọng và hấp dẫn với người Mĩ. Cho đến năm 1991, tạp chí Newsweek chính thức công nhận các chương trình tại Reggio Emilia là “những chương trình giáo dục mầm non xuất sắc nhất trên thế giới “và bình chọn trường mầm non Diana Reggio Emilia là một trong mười trường học tốt nhất trên thế giới.
Điều này dẫn đến rất nhiều sự quan tâm đến Reggio trên khắp thế giới. 8 Tác phẩm “Tìm hiểu về các phương pháp tiếp cận Reggio” của Thornton, L. và Brunton (2009) NXB David Fulton, London (Tựa gốc tiếng Anh: Understanding the Reggio Approach ) [21] đã đưa ra cái nhìn tổng quan về Reggio trong đó phân tích các yếu tố thiết yếu của hướng tiếp cận này và cung cấp các ví dụ thực tiễn từ các trung tâm Trẻ sơ sinh -Trẻ nhỏ và trường mẫu giáo. Đây là một tác phẩm lý tưởng cho những người có nhu cầu mở rộng sự hiểu biết về cách học tập của trẻ nhỏ được hỗ trợ và phát triển ở Reggio Emilia.
Trong cuốn “Một trăm ngôn ngữ của trẻ em: Phương pháp tiếp cận Reggio Emilia - Những tư tưởng tiến bộ, ấn bản lần thứ 2 của Edwards, CP, Gandini, L. Westport, NXB Albex (Tựa đề tiếng Anh: The Hundred Languages of Children: The Reggio Emilia Approach – Advanced Reflections) [24] đã tổng hợp các cuộc phỏng vấn với các nhà mô phạm, cố vấn nghệ thuật, giáo viên và các quản trị viên từ Reggio Emilia, những người mô tả vai trò của họ dưới quan điểm của chính mình. Cuốn sách này cũng chứa các bản sao của cuộc phỏng vấn mở rộng với Loris Malaguzzi trong đó ông nói hùng hồn về công việc của các trường mầm non và các trung tâm trẻ sơ sinh- trẻ nhỏ, giải thích lý do tại sao mọi việc lại diễn ra như thế. Bài tiểu luận và tài liệu nghiên cứu của các nhà giáo dục ở Bắc Mỹ diễn tả họ đã được truyền cảm hứng như thế nào từ “ trải nghiệm Reggio”.
Reggio Emilia là hướng tiếp cận khá mới mẻ đối với GDMN ở Việt Nam, vì vậy chưa có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực ứng dụng hướng tiếp cận Reggio Emilia. Có thể kể đến những luận văn thạc sĩ như: “Ứng dụng mô hình Reggio Emilia vào thiết kế và sử dụng góc nghệ thuật cho trẻ mầm non” của tác giả Võ Thị Thùy Dung, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2016. Tác giả đã tập trung khai thác những ưu điểm vượt trội của hướng tiếp cận Reggio Emilia vào thiết kế và sử dụng góc nghệ thuật trong lớp học cho trẻ. Chính những nguyên tắc về thiết kế môi trường trong Reggio Emilia đã được tác giả lấy làm căn cứ xây dựng một không gian sáng tạo nhằm phát huy tối đa tiềm năng của trẻ, tạo cơ hội cho trẻ được phô bày “100 ngôn ngữ” của bản thân.
Trong khóa luận tốt nghiệp “Vận 9 dụng phương pháp Reggio Emilia trong giáo dục khoa học cho trẻ mầm non” của tác giả Nguyễn Thị Huyền, Hà Nội năm 2016 lại nêu ra những ưu điểm nổi bật của hướng tiếp cận Reggio Emilia đối với các cơ sở giáo dục mầm non. Tuy nhiên phần thực nghiệm khoa học mới chỉ đưa ra một vài ví dụ về hoạt động ứng dụng Reggio Emilia chưa thực sự nổi bật, chủ yếu mang tính hình thức. Bên cạnh đó còn có luận văn “Ứng dụng mô hình Reggio Emilia vào giáo dục kỹ năng tiền đọc viết có ý nghĩa cho trẻ MG 4 – 5 tuổi” của tác giả Lê Thị Châu, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2019. Tác giả tập trung khai thác nội dung về các hoạt động tiền đọc viết có ứng dụng hướng tiếp cận Reggio Emilia dựa vào các nguyên vật liệu thông minh, cụ thể là sự đa dạng của các nguyên liệu thiên nhiên.
“Việc học tập của trẻ qua mô hình Reggio Emilia là thông qua các trò chơi, đa dạng học liệu và cách học có ý nghĩa trong thiên nhiên hay trong đời sống thường ngày, trẻ được học một cách rất tự nhiên. Hơn thế nữa, trẻ hầu như tự khám phá thông qua quan sát, giải thích, phân tích và được cơ hội chia sẻ cùng nhau mọi thứ đã được trải nghiệm. Từ những gì tích lũy được, trẻ có thể sáng tạo ra những điều mới lạ thú vị một cách đầy bất ngờ. Cũng như trong quá trình giáo dục kỹ năng tiền đọc viết cho trẻ, nếu các nhà giáo dục tích hợp chữ vào cuộc sống hàng ngày của trẻ, cho trẻ được tự khám phá với những gì có trong môi trường đó thì kỹ năng tiền đọc viết của trẻ được phát triển một cách có ý nghĩa hơn” [6] Từ năm 2020, hướng tiếp cận này được nghiên cứu, ứng dụng trong giáo dục mầm non (GDMN) và được giới thiệu tại Hội thảo “Hướng tiếp Reggio Emilia trong GDMN” tại Hà Nội ngày 09/10/2020 và tại TP.
Hồ Chí Minh ngày 6/11/2020 (do Bộ GD-ĐT và Đại sứ quán Ý phối hợp thực hiện) với sự tham gia trực tuyến của Tổ chức Reggio Children (Ý). Đồng thời, tháng 12/2020, tại Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương, đội ngũ chuyên gia Reggio Children cũng đã tập huấn hướng tiếp cận này tới các nhà quản lí và GV mầm non nhiều tỉnh, thành phố. Cũng trong năm 2020, trường Mầm non Reggio Emilia Approach đầu tiên 10 được ra đời tại Thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với đó là sự xuất hiện của Vires – Cộng đồng giáo dục Reggio Emilia tại Việt Nam được công nhận và hỗ trợ từ Global Embassy, đơn vị đại diện chính thức cho Reggio Children tại Việt Nam, thành viên International Netwwork của Reggio Children Italy.
Những vấn đề lý luận về hoạt động giáo dục theo tiếp cận Reggio Emila 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm hoạt động giáo dục Giáo dục là một chức năng của xã hội loài người được thực hiện một cách tự giác, vượt qua cái ngưỡng "tập tính" của các giống loài động vật bậc thấp khác. Cũng như mọi hoạt động khác của xã hội loài người, giáo dục cũng được quản lý trên bình diện thực tiễn ngay từ khi hoạt động giáo dục có tổ chức mới hình thành.
Bản thân sự giáo dục được tổ chức và có mục đích đã là một thực tiễn quản lý giáo dục sống động [15] Hoạt động giáo dục là những hoạt động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch của thầy và trò diễn ra trong các môi trường giáo dục và ngoài cộng đồng xã hội. Trong đó học sinh có vai trò chủ động lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ đúng đắn dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên hoặc cá lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường. Khái niệm hoạt động giáo dục trẻ mầm non.