CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC PHỔ CẬP GIÁO DỤC MẦM NON CHO TRẺ EM 5 TUỔI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ngày nay, giáo dục đã khẳng định được vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế và xã hội ở tất cả các nước trên thế giới. Nhiều nước đã phát triển, ở Châu Âu như Anh, Pháp, Đức và các nước ở Châu Á như Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, … cho thấy rằng: thực tế để thực hiện có hiệu quả tiến trình CNH - HĐH đất nước đều phải bắt đầu từ việc phát triển sự nghiệp giáo dục. Giáo dục thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài đáp ứng cho yêu cầu CNH - HĐH đất nước.
UNESCO đã nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục trong thế kỷ XXI: “Giáo dục là chìa khóa tiến tới một thế giới tốt đẹp hơn; vai trò của giáo dục là phát triển tiềm năng của con người; giáo dục là đòn bẩy mạnh mẽ nhất mà chúng ta cần có ở thế kỷ XXI để tiến vào tương lai”. Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục có vai trò quan trọng để đảm bảo cho các nước phát triển nhanh và bền vững. Lịch sử phát triển thế giới cho thấy, tất cả các nước đi vào công nghiệp hóa đều phải bắt đầu từ việc nâng cao dân trí, trước hết là thực hiện PCGD, vì đây là nền tảng cho việc đào tạo nhân lực. Nhiều nước phát triển và đang phát triển đã hoàn thành PCGD tiểu học và trung học cơ sở (THCS) như Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, … 1.
Các nghiên cứu ở nước ngoài Nhiều nghiên cứu của tác giả nước ngoài cho thấy có mối liên quan mật thiết giữa việc trẻ đến trường mầm non với việc đạt kết quả học tập sau này của trẻ ở bậc tiểu học. Vấn đề PCGD cho trẻ mầm non, vì thế, luôn được quan tâm. Đối với Thái Lan, một trong các mục tiêu phát triển giáo dục Quốc gia là: Bảo đảm cho tất cả trẻ em được chuẩn bị tối thiểu một năm trước khi vào tiểu học, trong đó 90% trẻ em từ 3-5 tuổi được vào các lớp mẫu giáo. Một nghiên cứu của ủy ban giáo dục Quốc gia Thái Lan cộng tác với trường Đại học Michigan ở Mỹ năm 1990 đã cho thấy những trẻ em Thái Lan học lớp mẫu giáo 5 tuổi có khả năng tiếp thu tốt hơn trẻ em không đi học lớp mẫu giáo 5 tuổi về toán và tiếng Thái, khi trẻ vào lớp 1.
Những trẻ học lớp 3 ở trường tiểu học đã từng đi học mẫu giáo có điểm số môn toán và tiếng Thái cao hơn những trẻ em không đi học mẫu giáo trong điều kiện kinh tế gia đình, giới tính và độ tuổi của các trẻ này như nhau. Trên toàn nước Mỹ, ít nhất có 40 bang cung cấp các nguồn tài trợ tài chính cho các chương trình mầm non miễn phí. Hệ thống luật pháp cũng đã được xem xét để mở rộng chương trình tài trợ GDMN nhằm PCGD mầm non tại các tiểu bang. Ở bang California, trẻ mẫu giáo từ 4 tuổi sẽ được đến trường miễn phí, 66% trẻ 4 tuổi được ghi danh vào các trường mầm non.
Năm 2008, trong vận động tranh cử Basack Obama cam kết thực hiện PCGD 5 mầm non. Kế hoạch cho PCGD mầm non của Tổng thống dự kiến chi trên 10 tỷ USD mỗi năm trong chi phí liên bang, khuyến khích các tiểu bang cung cấp cho tất cả trẻ em có cơ hội thụ hưởng sự tài trợ về chương trình GDMN. Tổng thống Obama cam kết phục hồi tái đầu tư theo đạo luật 2009 của Mỹ, trong đó cung cấp 5 tỷ USD tài trợ cho các chương trình GDMN. Đồng thời, Chủ tịch chương trình “Early Learning Challenge Grant” cam kết hỗ trợ thêm cho các sáng kiến GDMN, với mục tiêu thực hiện PCGD mầm non cho tất cả trẻ 3-4 tuổi trong nước, bất kể thu nhập gia đinh như thế nào.
Tổng thống Obama lập luận rằng chỉ tiêu trên 1 đô la cho GDMN có thể mang lại 10 đô la cho lợi ích lâu dài về kinh tế bằng cách giảm tội phạm và nâng cao trình độ giáo dục, thúc đẩy gia tăng việc làm. Một số nghiên cứu ở Mỹ và các nước liên minh Châu Âu cho thấy việc đầu tư cho GDMN có hiệu quả cao nhất, đồng thời giải quyết tốt hơn vấn đề công bằng xã hội. Do đó, hiện nay ở nhiều nước Châu Âu, giai đoạn giáo dục bắt buộc kéo dài thêm 1 năm, đó là 1 năm mẫu giáo trước khi vào tiểu học. Một số bang ở Mỹ thực hiện PCGD mầm non.
Các chuyên gia giáo dục thuộc trường mầm non Goddard, Hoa Kỳ đã tiến hành cuộc nghiên cứu gần 20 năm, nhằm chứng minh tầm quan trọng của việc đưa trẻ đến trường mẫu giáo. Nếu không được trải qua bậc học mầm non, trẻ sẽ gặp nhiều bất lợi trong cuộc sống và có nguy cơ không bao giờ đuổi kịp được bạn bè cùng trang lứa. Con đường bước vào đời của trẻ bắt đầu sớm hơn chúng ta tưởng nhiều. Một nghiên cứu kéo dài suốt 2 thập kỷ chứng minh rằng năm đầu tiên của trẻ là quan trọng nhất, vì lúc đó trẻ học hỏi nhiều hơn bất cứ giai đoạn nào trong đời.
Các chuyên gia cho rằng, nếu trẻ 5 tuổi mới bắt đầu đi học là quá muộn. Dạy trẻ cách hòa nhập với thế giới xung quanh là điều rất quan trọng ở những năm đầu đời. Giới thiệu cho trẻ trước tuổi mẫu giáo về số đếm, chữ cái và các kỹ năng xã hội da dạng khác sẽ tạo cho trẻ những lợi thế vững chắc, lâu dài cho cuộc sống và chuẩn bị cho trẻ bước vào trường học. Nếu không trải qua trường mầm non, trẻ sẽ gặp nhiều bất lợi, chậm phát triển khoảng 1 năm và nói chậm hơn nửa năm so với những trẻ có học ở rường mầm non.
Công trình nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng lâu dài của GDMN đến sự phát triển năng lực, nhận thức của học sinh. Những người trải qua cấp học mầm non có khả năng vào đại học cao gấp 2 lần so với những người khác. Sự so sánh này được tiếp tục đến tuổi trưởng thành, những trẻ đi học mẫu giáo có nhiều khả năng trở thành những thanh niên năng động, sống có mục đích, hoài bão, ham học hỏi và có sức khỏe tố hơn. GDMN giúp trẻ phát triển mạnh mẽ hơn về các kỹ năng xã hội, ngôn ngữ, văn chương, óc sáng tạo và khả năng đưa ra ý kiến.
Điều này rất qua trọng đối với sự phát triển nhân cách của con người. Ở Trung Quốc, kể từ khi chính sách cải cách và mở cửa được thông qua, nền kinh tế Trung Quốc đã phát triển nhanh chóng, đời sống của nhân dân đã không ngừng nâng cao tạo ra sự thay đổi đáng kể trong môi trường sống và phát triển của trẻ em. 6 Với việc thực hiện các chính sách kế hoạch hóa gia đình và việc phổ biến rộng rãi các cách chăm sóc, giáo dục trẻ em cho công chúng trên các phương tiện truyền thông đã cho thấy sự tích cực, nhiệt tình nhằm cải thiện công việc liên quan đến chăm sóc thai sản, sinh con, điều dưỡng, giáo dục và tiến hành nâng cao chất lượng GDMN. Chính phủ Trung Quốc, trong tình hình phát triển kinh tế - xã hội khả quan, đã quyết định thực hiện một chiến lược “Phát triển đất nước thông qua khoa học và giáo dục” và một chiến lược “Phát triển bền vững”.
Chiến lược đó quyết định: Việc chăm sóc trẻ em “Như là mục đích của chính nó” thuộc thẩm quyền của cơ sở GD&ĐT ở các cấp chính quyền; GDMN tạo thành một thành phần quan trọng của giáo dục cơ bản và được dự định trong kế hoạch phát triển giáo dục là tỷ lệ nhập học của trẻ 3-5 tuổi ở trường mầm non phải được tăng lên. Tại các thành phố lớn và vừa, nguyện vọng của nhân dân gửi con em đến trường mẫu giáo phải được đáp ứng. Ở nông thôn, tỷ lệ trẻ em nhập học vào các lớp prepimary (lớp ghép giữa mẫu giáo và tiểu học) lên tới 70% cho thấy những tiến bộ đáng kể trong việc chăm sóc trẻ em tại các cơ sở GDMN, giáo dục thường xuyên (chủ yếu là các trường mẫu giáo và các lớp prepimary thuộc trường tiểu học nông thôn). Năm 1990 Trung Quốc có tổng số 170.000 trường mẫu giáo và 648.000 lớp ghép preprimary (311.000 trong số đó đang được gắn vào các trường tiểu học).
Các hình thức của các trường mẫu giáo bao gồm nửa ngày, cả ngày, bán thời gian và nội trú. Tóm lại, ở Trung Quốc, thời gian giáo dục phổ cập bắt buộc là 9 năm, bắt đầu từ 6 tuổi. Chính phủ rất quan tâm đến việc giáo dục cho mọi người cũng như giáo dục bền vững và nhận rõ được tầm quan trọng của giáo dục trẻ lứa tuổi mầm non. Tỷ lệ ra lớp của trẻ độ tuổi mầm non đạt khá cao, nhất là thành phố lớn.
Tuy nhiên, PCGD mẫu giáo (nói chung) PCGD mầm non cho trẻ 5 tuổi (nói riêng) chưa được thực hiện. Ở Cộng hòa Pháp, GDMN không bắt buộc và dành cho trẻ 2-5 tuổi. Gồm 3 lớp: lớp nhỏ cho trẻ 2-4 tuổi, lớp nhỡ trẻ 4-5 tuổi, lớp lớn trẻ 5-6 tuổi. Lớp mẫu giáo lớn là bộ phận của “Học phần tập sự cơ bản” cùng với năm thứ nhất và năm thứ hai của trường tiểu học.
Phong trào PCGD mầm non bắt đầu tại Pháp với các trường mẫu giáo (Ecoles Maternelles) vào năm 1834. Pháp có một truyền thống lâu đời về cung cấp dịch vụ GDMN và lý do này, đến nay 99% trẻ em từ 3 tuổi được đến trường. Trẻ học trường mẫu giáo công lập được miễn phí, được Chính phủ tài trợ. Trẻ có thể tham gia học cả ngày hoặc nếu gia đình có đủ điều kiện giáo dục thì trẻ học nửa ngày tại trường.
Điều này cho phép trẻ nhận được sự giáo dục tốt nhất từ nhà trường và gia đình. Ngoài ra, các vùng dân cư thưa thớt, ở nông thôn, miền núi trẻ em được cung cấp dịch vụ GDMN với sự hỗ trợ từ các đội lưu động. Một giáo viên của trường mầm non cùng một xe tải được trang bị các đồ dùng, thiết bị âm thanh, hình ảnh và tài liệu giảng dạy phục vụ cho các chuyến đi thường xuyên có thể thực hiện công việc của một lớp mẫu giáo. Vương Quốc Anh, GDMN là giai đoạn dự bị bắt buộc, có thể học cả ngày hay 7 nửa ngày tại các trường học và nhà trẻ.
Từ tháng 4/1999 theo pháp luật, tất cả các chính quyền địa phương phải cung cấp miễn phí bán thời gian GDMN cho trẻ 4 tuổi.