Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tin học tại trƣờng THPT theo định hƣớng chƣơng trình giáo dục phổ thông mới Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tin học tại các trƣờng THPT – huyện Yên Lập – tỉnh Phú Thọ theo định hƣớng chƣơng trình giáo dục phổ thông mới Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tin học tại các trƣờng THPT - huyện Yên Lập – tỉnh Phú Thọ đáp ứng yêu cầu chƣơng trình giáo dục phổ thông mới 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HỌC TIN HỌC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo dục là một chức năng rất quan trọng của xã hội, nó giúp định hình hệ tƣ tƣởng của một xã hội, nó cũng khẳng định mức độ phát triển của xã hội. Giáo dục là cách thức tổ chức việc truyền thụ những kinh nghiệm lịch sử xã hội loài ngƣời cho một cá nhân hoặc một nhóm nhằm mục đích tạo ra một ngƣời, nhóm ngƣời chuẩn bị tham gia vào đời sống xã hội, đời sống lao động sản xuất. Sự ra đời của hình thức giáo dục "nhà trƣờng" đòi hỏi là một bƣớc tiến lớn trong xã hội loài ngƣời nói chung và cùng với đó là sự ra đời của Quản lý giáo dục, nhằm giúp nhà trƣờng đạt đƣợc mục tiêu chung của giáo dục [23].
Quản lý giáo dục là một vấn đề lớn đòi hỏi nhiều nguồn lực để thực hiện. Quản lý giáo dục hiện nay với nhiều khó khăn, phức tạp diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế thị trƣờng và toàn xã hội đang chuyển đổi mạnh mẽ. Quản lý giáo dục đƣợc hình thành và phát triển tƣơng đƣơng với sự phát triển của giáo dục và đào tạo trong xã hội loài ngƣời. Nó gắn với các hoạt động giáo dục của ngƣời giáo viên và việc hoạt của ngƣời học sinh.
Năm 1537, một học giả thời phục hƣng tên là Johonn Sturm (Đức) đã cho ra đời tác phẩm "Phƣơng thức tốt nhất của việc mở của các thiết chế học tập". Tuy nhiên, đến năm 1923, ngƣời ta mới nhận ra giá trị của chúng. Trong tác phẩm đó đã cho "Chúng ta thấy trong công trình của Sturm những vấn đề rất hiện đại của giáo dục nhƣ: các nguyên lý giáo dục, việc tổ chức của nhà trƣờng, các giá trị giáo dục, lƣơng giáo viên, mối quan hệ của cha mẹ với nhà trƣờng, kỷ luật và hành vi của học sinh, vấn đề tiếp cận giáo dục của trẻ em 7 nghèo, việc dạy học theo lớp thay vì dạy học cho từng cá thể, trách nhiệm của giáo viên và nhiều vấn đề khác" [23]. Nhà sƣ phạm lỗi lạc Cô-men-xki (1592-1670) khi đặt nền móng cho hệ thống các nhà trƣờng mà đã tồn tại cho đến ngày nay.
Ông đã cho ra đời vấn đề quan trọng trong quản lý giáo dục ngày nay là "Tổ chức hệ thống giáo dục" trên quy mô toàn xã hội [23]. Nhà sƣ phạm vĩ đại ngƣời Nga U-sin-xki (1824-1870) ông đã viết nhiều tác phẩm về giáo dục trong đó có nhiều quan điểm quản lý giáo dục đƣợc phát triển trong thế kỷ XX này. Cũng có thể nhắc đến John Dewey (Mỹ, 1859-1952) với những quan điểm thực dụng của mình về giáo dục, tuy nhiên, John cũng có những đóng góp để hình thành nên quan niệm về mối quan hệ giữa nhà trƣờng và xã hội cũng nhƣ những nhận định về một nền giáo dục hƣớng tới một kết quả cụ thể [23]. Trong những năm gần đây, Quản lý giáo dục tiếp tục là nền móng của giáo dục không chỉ riêng ở Việt Nam mà trên toàn thế giới.
Quản lý giáo dục Đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông mới hiện nay là vấn đề không chỉ của riêng ngành giáo dục, mà là sự quan tâm của toàn xã hội. Trƣớc sự phát triển nhƣ vũ bão của công nghệ, Tin học đóng vai trò là môn học trung tâm đã và đang ngày càng đóng vai trò quan trọng. Kỹ năng sử dụng CNTT đang ngày càng trở thành kỹ năng thiết yếu cho mọi công dân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kỹ năng cho công dân thời 4. Một số khái niệm cơ bản 1.
Một số khái niệm về quản lý và Quản lý hoạt động dạy học 1. Quản lý Quản lý là một khái niệm rất chung và mang tính tổng quát cho toàn xã hội; khái niệm quản lý đƣợc dùng cho cả các quá trình quản lý xã hội. Có nhiều khái niệm quản lý khác nhau nhƣng các khái niệm đều thể hiện ở ba yếu tố chính: 8 Một là: chủ thể quản lý: Đây là tác nhân tạo ra các tác động lên đối tƣợng đƣợc quản lý, tác nhân này có thể là cá nhân hay một tổ chức nào đó. Các tác động lên chủ thể có thể là các công cụ quản lý, hình thức quản lý và với các phƣơng pháp quản lý khác nhau.
Hai là: đối tƣợng quản lý: Đây là đối tƣợng nhận các tác động quản lý của chủ thể quản lý. Ba là: mục tiêu của quản lý: Đây là đích tới của quá trình quản lý, tối tƣợng quản lý sẽ dùng các công cụ khác nhau để đạt đƣợc mục đích của quá trình quản lý. Vậy, "Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan" [16]. Quản lý giáo dục Có nhiều khái niệm liên quan đến quản lý giáo dục nhƣ: Hay, theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đƣờng lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện đƣợc các tính chất của nhà trƣờng xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ, đƣa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất"[23] Vậy, "Quản lý giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan QLGD các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học – giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra".
Quản lý hoạt động dạy học Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trƣờng, là một trong 9 những hoạt động giữ vai trò chủ đạo. Mặt khác, hoạt động dạy học còn là nền tảng cho tất cả các hoạt động giáo dục khác trong nhà trƣờng thực hiện theo. Có thể nói rằng: dạy học là hoạt động giáo dục cơ bản nhất, có vị trí nền tảng và chức năng chủ đạo trong quá trình giáo dục ở nhà trƣờng. Quản lý hoạt động dạy học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học ở các nhà trƣờng (đƣợc tiến hành bởi giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lƣợng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trƣờng.
Quá trình dạy học Dạy học là hoạt động đặc trƣng, chủ yếu nhất của mỗi nhà trƣờng, và nó diễn ra theo một quá trình nhất định từ 1 n đƣợc gọi là quá trình dạy học [32]. Quá trình dạy học là quá trình hoạt động tƣơng tác hai chiều giữa giáo viên và học sinh. Giáo viên đóng vai trò tổ chức, điều khiển các hoạt động học còn học sinh vừa là đối tƣợng bị tác động, vừa là đối tƣợng nằm trong các hoạt động đó nên cần tự giác, tích cực, tự tham gia, tự điều khiển các hoạt động học nhằm hoàn thành các nhiệm vụ dạy và học mà chƣơng trình, kế hoạch đề ra. Quan trọng hơn là cả hai đều đạt đƣợc mục tiêu của bài học.
Nhƣ vậy, có thể thấy quá trình dạy học là quá trình hình thành tri thức, phát triển năng lực tƣ duy cho ngƣời học thông qua các môn học cơ bản, đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách toàn diện cho mỗi cá nhân. Hoạt động dạy học là một trong những hoạt động giao tiếp sƣ phạm mang ý nghĩa xã hội. Các chủ thể của hoạt động này tiến hành các hoạt động khác nhau nhƣng không đối lập với nhau mà song song tồn tại và thúc đẩy nhau cùng phát triển. + Hoạt động dạy học Hoạt động dạy học gồm có: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò.
Mỗi hoạt động đều có mục đích thực hiện, chức năng, nội dung và 10 phƣơng pháp riêng, nhƣng mỗi hoạt động của thầy không phải là các hoạt động song song, độc lập mà nó gắn bó mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, bổ sung cho nhau do hai chủ thể thực hiện đó là thầy và trò; mục đích của các hoạt động này là nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo, hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất nhân cách cho học sinh. Hoạt động dạy học là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của học sinh, giúp học sinh tìm tòi khám phá tri thức, qua đó thực hiện có hiệu quả chức năng học của bản thân. Hoạt động dạy học là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của ngƣời giáo viên đối với hoạt động nhận thức, lĩnh hội tri thức, cơ hội học tập của học sinh. + Hoạt động học Là hoạt động mà ngƣời học phải tự giác, tích cực, chủ động, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của bản thân nhằm thu nhận, xử lí và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân, qua đó ngƣời học thể hiện mình, biến đổi mình, tự làm phong phú những giá trị của mình.
Tính tự giác nhận thức trong quá trình dạy học thể hiện ở chỗ ngƣời học nhận thức đầy đủ mục đích, yêu cầu của nhiệm vụ học tập, nỗ lực nắm vững tri thức trong việc lĩnh hội tri thức. Hoạt động học có hai chức năng thống nhất với nhau là: Lĩnh hội thông tin (thu nhận thông tin) và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh, xử lý (thông tin) của mình một cách tích cực, tự giác, chủ động.