Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về quản lý dạy học Taylor, A and F Hill (1997) và các cộng sự nghiên cứu về quản lý dạy học cho rằng: đánh giá là công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học với hai mức độ, cụ thể là: giám sát (tìm kiếm cách đánh giá các biện pháp để kế hoạch giảng dạy hiệu quả và kết quả của nó đối với thành tích học tập của học sinh); đánh giá (đánh giá tác động của việc học và dạy ở mức độ chiến lược hơn) [ Dẫn theo 21] Nhóm nghiên cứu của Đại học Ulster Roger E llis trong “Vấn đề và cách tiếp cận”, Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approaches (1993) [27] đề cập đến mục đích của giảng dạy là học tập, vì vậy, chất lượng của giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập. Các nghiên cứu khẳng định: để ĐBCL dạy học cần chính xác hóa các tiêu chuẩn; xác định các chức năng và quy trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn; giám sát điều chỉnh quá trình thực hiện để đạt được các tiêu chuẩn xác định và cần có hồ sơ rõ ràng về mức độ đạt được các tiêu chuẩn để đánh giá.
Trần Thị Hương (2016) trong nghiên cứu "Quản lý hoạt động dạy học" đã chỉ ra những yêu cầu của quản lý hoạt động dạy học đó là gắn liền với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tạo động lực, môi trường, điều kiện thuận lợi, kích thích tinh thần lao động sáng tạo của đội ngũ giáo viên; quản lý tập trung vào hoạt động dạy của giáo viên, trực tiếp với giáo viên và gián tiếp với học sinh đảm bảo quản lý song song hai mặt dạy và học. Công trình nghiên cứu đã chỉ rõ các nhiệm vụ quản lý hoạt động dạy học bao gồm: quản lý kế hoạch, chương trình dạy học; quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên; quản 6 c lý việc chuẩn bị và thực hiện kế hoạch bài giảng của giáo viên; quản lý phương pháp, phương tiện dạy học và các điều kiện đảm bảo cho hoạt động dạy học; quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn; quản lý bồi dướng giáo viên; quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh[ Dẫn theo 23] Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT có luận văn thạc sỹ của Nguyễn Hữu Dũng (2006). Tác giả đã xác định vài trò chủ đạo và then chốt của hiệu trường trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng hoạt động dạy học tại trường THPT từ đó đề xuất những biện pháp của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động ở các trường THPT tại thành phố Đà Nẵng [13]. Lê Ngọc Trọng (2014) trong luận văn thạc sỹ "Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Trần Quốc Đại, huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh" đã tập trung nghiên cứu về thực trạng quản lý mục tiêu, nội dung chương trình dạy học và phương pháp dạy học; kết quả học tập của học sinh, các điều kiện đảm bảo cho việc dạy và học của nhà trường [ 26].
Từ đó tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Phạm Như Phong(2020) nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng đảm bảo chất lượng giáo dục ở các trường THPT khu vực đồng bằng song Hồng đã chỉ ra những biện pháp quản lý nhằm đảm bảo chất lượng giáo dục THPT hiện nay. Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Hóa học ở trường trung học phổ thông Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học THPT có công trình của Nguyễn Đức Cường (2016). Tác giả đã tập trung nghiên cứu cơ sở thực tiễn của hoạt động dạy học môn hóa học tại các trường THPT thị xã Sơn Tây, Hà Nội từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng điều chỉnh nội dung môn học [12].
Cũng nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học THPT, tác giả Nguyễn Thị Lan (2015) đã nghiên cứu lý luận về đổi mới phương pháp dạy học, phân tích thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học môn hóa học tại 7 c trường THPT Mê Linh, Hà Nội. Từ đó đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn hóa học tại nhà trường[ Dẫn theo 12] Nghiên cứu sâu về vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới có công trình Phạm Thị Kim Oanh (2017) "Phát triển năng lực dạy học cho giáo viên phổ thông đáp ứng với chương trình giáo dục mới". Tác giả đã tập trung nghiên cứu bốn nội dung cơ bản: (1) năng lực dạy học của giáo viên phổ thông; (2) thực trạng về năng lực dạy học của giáo viên phổ thông hiện nay trong đó nhấn mạnh những điểm yếu kém, hạn chế về các năng lực dạy học tích hợp, phân hóa, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo hay dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Tác giả đã chỉ đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực dạy học cho giáo viên đó là (3) những yêu cầu đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông như đổi mới nội dung giáo dục, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá; (4)vai trò của các trường sư phạm trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.
Có thể nói các nghiên cứu khoa học trên đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học nói riêng ở khía cạnh quản lý nội dung và phương pháp dạy học. Các tác giả mới chỉ dừng lại ở những gợi ý, những định hướng có tính khái quát mà chưa đi sâu vào nghiên cứu một cách toàn diện quản lý hoạt động dạy học môn hóa học THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Hơn nữa, hiện nay tại thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh chưa có nghiên cứu nào về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, do đó tác giả chọn đề tài: “Quản lý dạy học môn Hóa học ở các trường trung học phổ thông thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh theo chương trình giáo dục phổ thông mới” làm đề tài nghiên cứu, hướng tới việc đánh giá đúng thực trạng hiện tại của hoạt động quản lý dạy học bộ môn Hóa học hiện hành tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở đó 8 c tìm ra những biện pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của các nhà trường, của ngành và của địa phương để quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo chương trình giáo dục phổ thông mới một cách hiệu quả. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1.
Dạy học Có nhiều quan niệm khác nhau về dạy học, Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt quan niệm: “Dạy học là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức, kỹ năng và kỹ xảo hoạt động trong nhận thức và thực tiễn, từ đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo, hình thành và phát triển các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục’’[ 20]. Nguyễn Thị Tính, Nguyễn Thị Thanh Huyền(2013) cùng nhóm nghiên cứu quan niệm: “Dạy học là quá trình xã hội được tổ chức có mục đích, có kế hoạch. Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học, đạt mục đích dạy học đề ra” [24]. Nguyễn Văn Cường (2014) cho rằng: Dạy học là quá trình tương tác giữa người dạy với người học và đối tượng (nội dung) học tập.
Trong đó giáo viên giữ vai trò là người tổ chức, hướng dẫn; Học sinh là người chủ động, tích cực tự tổ chức, tự học [11]. Tác giả luận văn chọn khái niệm sau làm khái niệm cơ bản của đề tài: Dạy học là một quá trình được tổ chức có mục đích, có kế hoạch trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức hoạt động học tập nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đề ra. Dạy học chỉ đạt hiệu quả cao khi giáo viên phát huy được tính tự giác, tính tích cực chủ động của học sinh trong học tập, hay nói một cách khác là hiệu quả dạy học phụ thuộc vào năng lực dạy học của giáo viên và tính tự giác, tích cực chủ động của học sinh trong quá trình học tập. Dạy học Hóa học ở trường phổ thông Dựa trên khái niệm dạy học nói chung đã lựa chọn, tác giả luận văn xây dựng khái niệm dạy học Hóa học như sau: Dạy học Hóa học là một quá trình thực hiện chương trình dạy học môn học một cách có mục đích, có kế hoạch trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức hoạt động học tập nhằm thực hiện các mục tiêu chung của chương trình, mục tiêu đặc thù của môn Hóa học và nhiệm vụ dạy học môn Hóa học đề ra.
Quản lý dạy học môn hóa học theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường THPT Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý tới đối tượng và khách thể quản lý nhằm chỉ huy điều hành hoạt động của đối tượng, khách thể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu, ý chí quản lý đề ra.[25] Theo Phạm Thị Như Phong( 2020) Quản lý dạy học chính là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý (người hiệu trưởng) đến tập thể giáo viên, học sinh, toàn bộ quá trình dạy học và các thành tố tham gia vào quá trình dạy học nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lực đẩy mạnh quá trình dạy học của nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học và mục tiêu giáo dục của nhà trường đó là hình thành phát triển nhân cách học sinh đáp ứng yêu cầu xã hội.