MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông là cơ sở nền tảng đảm bảo sự phát triển cho cả một hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội của một quốc gia. Nói một cách khác, cơ sở hạ tầng giao thông là một bộ phận quan trọng cấu thành nên kết cấu hạ tầng của một nền kinh tế. Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông sẽ thúc đẩy quá trình sản xuất hàng hóa và lưu thông hàng hóa giữa từng vùng và các vùng trong cả nước; khai thác sử dụng hợp lý mọi tiềm năng của từng địa phương; cho ph p mở rộng giao lưu kinh tế văn hóa và nâng cao tính đồng đều về đầu tư giữa các vùng trong cả nước… Nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nguồn vốn đầu tư cho kết cấu hạ tầng giao thông chủ yếu từ ngân sách nhà nước.
Thực ti n cho thấy, việc quản lý đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông luôn đặt ra những vấn đề nóng bỏng tính thời sự. Làm thế nào để đảm bảo đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông bằng nguồn vốn ngân sách đạt hiệu quả, chất lượng cao nhất; tránh được thất thoát, lãng phí. Đó là những câu hỏi thường xuyên được đặt ra trong công tác quản lý đầu tư xây dựng. Những năm gần đây, Tây Ninh nỗ lực thực hiện những giải pháp mang tính đột phá để phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2017 – 2020, trong đó có việc tập trung đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ – phương thức vận tải chủ yếu của tỉnh.
Năm 2019, Tây Ninh tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả các dự án do địa phương đầu tư, đồng thời chủ động phối hợp đẩy nhanh tiến độ các dự án do Trung ương đầu tư trên địa bàn tỉnh. Thời gian qua, đối với các dự án do Trung ương đầu tư trên địa bàn tỉnh, lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo các ngành chủ động phối – kết hợp với các bộ, ngành Trung ương từ bước lập dự án để kịp thời tham gia ý kiến nhằm phát huy hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí và đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Nhiều kiến nghị của địa phương được các bộ, ngành chấp thuận. HVTH: Trần Quốc Quân 1 Luan van Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS-TS.
Trần Trung Tín Tỉnh cũng đã chủ động phối hợp với các tỉnh lân cận, các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đề xuất các phương án kết nối giao thông đường bộ và đạt được nhiều kết quả tích cực. Đối với các dự án do địa phương đầu tư, lãnh đạo tỉnh đã quan tâm chỉ đạo sâu sát từng ngành, địa phương thực hiện nhanh các nội dung có liên quan đến từng dự án, từ đó kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, nhất là khâu giải phóng mặt bằng để đẩy nhanh tiến độ. Nhóm công tác phát triển kết cấu hạ tầng – nhất là hạ tầng giao thông đường bộ cũng lựa chọn, tham mưu UBND tỉnh thứ tự ưu tiên đầu tư, quy mô đầu tư theo từng dự án để mang lại hiệu quả đầu tư cao nhất, tạo sự lan toả lớn nhất và đồng bộ với các dự án khác, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, Tây Ninh vẫn còn là tỉnh nghèo, thu ngân sách trên địa bàn đạt thấp, trung bình hàng năm ngân sách Trung ương cấp bổ sung cho địa phương chiếm khoảng 60%; khả năng nguồn vốn dành cho đầu tư XDCB còn nhiều hạn chế, nhất là cho lĩnh vực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ còn hạn hẹp.
Do vậy, vốn đầu tư XDCB từ NSNN đối với lĩnh vực này đóng vai trò không nhỏ vào sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Thời gian qua, tỉnh Tây Ninh nhận được sự quan tâm của Đảng, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là hoạt động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Vốn đầu tư từ NSNN cho tỉnh về lĩnh vực giao thông đường bộ được trung ương quan tâm ưu tiên bố trí; nhiều dự án giao thông đường bộ hoàn thành đưa vào khai thác, sử dụng đã phát huy được hiệu quả, từng bước góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại cho nhân dân giữa các địa bàn trong tỉnh, đóng góp đáng kể trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý về đầu tư XDCB của lĩnh vực giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua có lúc hiệu quả chưa cao; vẫn còn tồn tại, hạn chế; tình trạng thất thoát gây lãng phí trong việc sử dụng nguồn vốn NSNN cho lĩnh vực đầu tư xây dựng công trình giao thông còn xảy ra, cần sớm được khắc phục.
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên thì có nhiều: Từ khâu lập quy hoạch, thiết kế, lập dự toán, đấu thầu; thi công xây dựng; công tác lập HVTH: Trần Quốc Quân 2 Luan van Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS-TS. Trần Trung Tín kế hoạch chưa phù hợp; có dự án xác định quy mô chưa phù hợp với khả năng nguồn vốn bố trí; bố trí vốn đầu tư XDCB còn phân tán, dàn trải; bộ máy quản lý vốn đầu tư XDCB năng lực chưa cao, hoạt động k m hiệu quả, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý,… Hơn nữa, do đặc thù vốn đầu tư cho các dự án thuộc lĩnh vực giao thông đường bộ có tổng mức đầu tư lớn, thời gian đầu tư dài; điều kiện thời tiết không thuận lợi nên d xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí vốn của nhà nước. Làm thế nào để công tác quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ nguồn vốn ngân sách nhà nước của tỉnh Tây Ninh ngày càng có hiệu quả hơn là vấn đề cấp thiết cần giải quyết của địa phương. Với tinh thần đó, mong muốn của bản thân là với việc lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước tại tỉnh Tây Ninh” để làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý kinh tế của mình, sẽ góp phần nâng cao hơn nữa công tác quản lý đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ bằng vốn ngân sách nhà nước để đạt mục tiêu đầu tư, sử dụng vốn hiệu quả cao, góp phần khắc phục tồn tại, hạn chế trong thời gian qua.
Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong thời gian qua, đã có nhiều đề tài nghiên cứu, bài viết nghiên cứu có liên quan tới quản lý đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông bằng vốn NSNN như: - Tăng Đức Bắc (2013), Giải pháp tăng cường quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Trường Đại học kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên. Luận văn thạc sĩ này nêu các vấn đề thực trạng về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn NSNN của tỉnh Thái Nguyên, đánh giá hoạt động đầu tư và quản lý vốn đầu tư đồng thời đề ra một số biện pháp để hoàn thiện công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách tỉnh. - Đỗ Thiết Khiêm (2011), Hoàn thiện công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN của huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, Trường Đại học Đà Nẵng. Nội dung chi tiết của luận văn thạc sĩ này đề cập đến các vấn đề về khái niệm, nguyên tắc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn NSNN, trình tự quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản, các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản, HVTH: Trần Quốc Quân 3 Luan van Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS-TS.
Trần Trung Tín nội dung quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN nói chung, của NSNN huyện Bình Sơn nói riêng trong giai đoạn 2006 – 2010, tìm nguyên nhân và đề ra một số giải pháp hoàn thiện các vấn đề tồn tại trong công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN của huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. - Luận án Tiến sĩ của Bùi Đại Dũng về đề tài: “Hiệu quả chi tiêu ngân sách dưới sự tác động của vấn đề nhóm lợi ích ở một số nước trên thế giới''. Qua phân tích thực ti n chi tiêu ngân sách ở 75 nước trong 20 năm, và dựa trên bối cảnh Việt Nam, luận án đề xuất một số giải pháp: Áp dụng quy trình ngân sách MTEF (khung khổ chi tiêu ngân sách trung hạn); đánh giá lại chức năng của Chính phủ trong việc cung cấp các hàng hóa và dịch vụ công; cắt giảm chức năng và nhiệm vụ mà nhà nước làm thiếu hiệu quả; đổi mới mạnh mẽ phương thức cung cấp các hàng hóa và dịch vụ công cho nhân dân; tách việc quản lý nhà nước ra khỏi nhiệm vụ sản xuất và cung cấp các hàng hóa, dịch vụ công; tăng cường tính minh bạch của các hoạt động chi tiêu công quỹ, nhất là của các quỹ ngoài ngân sách. - Luận án Tiến sĩ của Nguy n Đẩu về đề tài: “Huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển kinh tế Đà Nẵng - Thực trạng và giải pháp”.
Luận án đã áp dụng một hệ thống mô hình, chỉ tiêu và phương pháp khoa học để đo lường và đánh giá hiệu quả quá trình vận động của đồng vốn đầu tư từ huy động đến sử dụng trong nền kinh tế thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010 – 2015, chỉ ra những ưu điểm và nhược điểm trong quá trình huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển ở Đà Nẵng. Từ đó đề ra các giải pháp: Phát huy và đa dạng hoá các phương thức và công cụ huy động vốn hiện đại; xây dựng và phát triển thị trường giao dịch các loại chứng khoán dài hạn; xác định đúng trọng điểm đầu tư; áp dụng mô hình, chỉ tiêu, phương pháp khoa học trong việc định hướng đầu tư thúc đẩy tiến bộ công nghệ, lựa chọn dự án đầu tư công cộng, lựa chọn dự án đầu tư sản xuất kinh doanh,… đảm bảo chuyển nền kinh tế Đà Nẵng từ phát triển dựa vào sự gia tăng đầu vào sang phát triển dựa vào tiến bộ kỹ thuật, chất lượng tri thức, năng suất lao động.