CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC NGÀNH LOGISTICS VÀ QUẢN LÝ CHUỖI CUNG ỨNG THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về đào tạo theo tiếp cận năng lực tại các trường đại học Nhiều chủ đề liên quan đến việc đào tạo theo TCNL đã nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả trên toàn thế giới với nhiều công trình nghiên cứu nổi bật. Với công trình “Handbook for developing competency- based training programs” (Sổ tay xây dựng CTĐT dựa trên năng lực), tác giả William E.
Công trình đã cung cấp cái nhìn chi tiết về cách tiếp cận và xây dựng CTĐT hiệu quả dựa trên năng lực, giúp người học phát triển được những kiến thức cần thiết trong quá trình học tập và công việc sau tốt nghiệp. Trong công trình "Competency-Based Education and Training" (Giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực) [89], tác giả John Burke (1989) đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về phương pháp đào tạo theo TCNL trong GD&ĐT, điểm qua nguồn gốc, đặc điểm và ưu nhược điểm. Tác giả cho rằng, mục tiêu của TCNL là đảm bảo người học có đủ kỹ năng, kiến thức và thái độ để làm việc hiệu quả thực tế, tập trung vào kết quả học tập và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. TCNL còn giúp tạo ra mô hình đào tạo linh hoạt, cho phép học viên phát triển theo tốc độ của mình và thích ứng với sự thay 13 đổi trong ngành nghề.
Công trình này được sử dụng rộng rãi và là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ sở giáo dục khi thiết kế và triển khai CTĐT dựa trên năng lực. Noel Kufaine và and Nancy Chitera (2013) trong công trình “Competency based education and training in technical education problems and perspectives” (GD&ĐT dựa trên năng lực trong giáo dục kỹ thuật: Vấn đề và quan điểm) [107] cho rằng, đào tạo theo TCNL đòi hỏi sự tham gia tích cực của người học để có thể lĩnh hội các năng lực nghề nghiệp trong các ngành công nghiệp. Tác giả đánh giá ưu và nhược điểm của GD&ĐT kỹ thuật dựa trên năng lực (CBET), cũng như các vấn đề và triển vọng của CBET trong GD kỹ thuật. Công trình nghiên cứu cung cấp cái nhìn sâu sắc về việc áp dụng TCNL trong GD kỹ thuật và những thách thức liên quan đến việc triển khai phương pháp này.
Năm 2014, trong nghiên cứu "Competency-Based Education: A Framework for Measuring Quality Courses" (GD dựa trên năng lực: Khung đo lường chất lượng các khóa học) của tác giả Jackie Krause [104] đề xuất khung đánh giá chất lượng dựa trên các tiêu chí như: mục tiêu học tập, cấu trúc và nội dung CTĐT, phương pháp đánh giá học tập, hỗ trợ người học trong quá trình học tập. Các công trình về đào tạo ngành Logistics và QLCCU theo TCNL cũng được nhiều tác giả quan tâm. Tác giả Gowen và Tallon (2003) với công trình “Enhancing supply chain practices through human resource management” (Cải tiến các phương pháp QLCCU thông qua quản trị nguồn nhân lực) [97] đã chứng minh được việc phát triển kỹ năng theo năng lực khi sử dụng phương pháp khảo sát hơn 350 doanh nghiệp; qua khảo sát tác giả nhận định quá trình đào tạo trong các cơ sở GD theo phương pháp TCNL sẽ có mối tương quan thuận với sự thành công sử dụng lao động tại doanh nghiệp. Các nghiên cứu về vấn đề này ngày càng được chú ý nhiều hơn trong những năm gần đây, trong công trình “Logistics and supply chain education and jobs: A study of uk markets” (Đào tạo và cơ hội việc làm trong lĩnh vực 14 Logistics và chuỗi cung ứng: Một nghiên cứu tại Vương Quốc Anh), Yew Wong và cộng sự (2014) [118] đã phân tích các kỹ năng, năng lực được yêu cầu của các công việc liên quan đến đào tạo Logistics và QLCCU thông qua các quảng cáo tuyển dụng.
Các kỹ năng TCNL yêu cầu của họ được phân thành 6 loại: trình độ chính thức hoặc chuyên môn, kiến thức môn học, kinh nghiệm làm việc, kỹ năng thực tế hoặc chuyên môn, kỹ năng trí tuệ và kỹ năng quản lý và lãnh đạo nói chung. Công trình nghiên cứu “Skills requirements for entry-level logisticians: An empirical study of academics and practitioners perceptions in egypt“ (Yêu cầu kỹ năng đầu vào cho nhà quản trị Logistics: Nghiên cứu thực tiễn về quan điểm của các học giả và nhà thực hành tại Ai Cập) của Elzarka và El- Nakib (2014) [93] nghiên cứu về nhu cầu kỹ năng cho các chuyên viên Logistics dựa trên mô hình BLM, khuyến nghị việc tái cấu trúc chương trình học đại học để tập trung nhiều hơn vào việc thực hành. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc bổ sung kiến thức và kỹ năng về dịch vụ khách hàng, quản lý kho bãi, hậu cần quốc tế, cũng như xử lý hàng hóa trở lại và quản lý phế liệu, để tương ứng với yêu cầu thực tế của ngành. Theo Sinha, Millhiser & He (2016) với công trình “Matching supply with demand in supply chain management education” (Kết hợp Cung- Cầu trong giáo dục QLCCU” [115] cho rằng đào tạo ngành Logistics và QLCCU nên được xem xét lại để cung cấp cho SV đại học đáp ứng nhu cầu, cần hợp nhất lĩnh vực CNTT bằng cách kết hợp các mô phỏng máy tính, yêu cầu cao về kỹ năng mềm trong giao tiếp, làm theo nhóm, thuyết trình, v.v; ngoài ra đánh giá học tập phải liên quan đến kiến thức của quản lý dự án.
Tại Việt Nam, đến nay đã có không ít các công trình nghiên cứu đề cập tới đổi mới và nâng cao chất lượng GD, đáp ứng với yêu cầu phát triển của quốc gia. Trong số các nghiên cứu này, nhiều công trình đã tập trung nghiên cứu về việc đào tạo theo TCNL tại các trường đại học, với một số công trình điển hình: Trong nghiên cứu "Năng lực và GD theo TCNL" xuất bản năm 2012, 15 Đặng Thành Hưng [51] đã thảo luận về hai tính chất cốt lõi của năng lực: được biểu lộ thông qua hành động và đảm bảo hiệu quả của các hoạt động đó. Tác giả nhấn mạnh rằng năng lực được tạo ra từ sự kết hợp của tri thức, kỹ năng và thái độ ở mức độ cơ bản (đầu vào), trong khi ở mức độ sâu hơn (đầu ra), những yếu tố này biến đổi thành năng lực hiểu, năng lực thực hiện và năng lực ứng xử. Góc nhìn này về năng lực đã trở thành nền tảng cho việc cải tiến các phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập.
Theo tác giả Hoàng Thị Tuyết với công trình "Phát triển chương trình đại học theo cách TCNL - Xu thế và nhu cầu" (2013) [78] đã nêu rõ việc xây dựng CTĐT theo chuẩn năng lực đang trở thành xu hướng toàn cầu và là điều tất yếu tại các trường học ở mọi cấp độ. Tác giả cũng đã giới thiệu các mô hình để phát triển chương trình đại học theo TCNL và coi đây là một chiến lược quan trọng để liên kết GD đại học Việt Nam với nhu cầu của xã hội và kinh tế. Trong cuốn sách “Dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp ở đại học” (2014) [54] tác giả Vũ Thị Lan cho rằng đào tạo ở các trường đại học nước ta hiện nay phải tập trung hướng tới giúp SV trở thành “người lao động năng động, sáng tạo, có kiến thức và có kỹ năng chuyên nghiệp, sẵn sàng gánh vác trọng trách công việc. Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm là một trong những giá trị cần có của người lao động thời đại mới và cũng là cấp thiết từ các tổ chức kinh doanh, sản xuất.
Xuất phát từ vấn đề trên, tác giả nhấn mạnh “Để trang bị năng lực giải quyết vấn đề cho người lao động cần có sự vào cuộc của GD từ rất sớm, nhất là GD đại học. GD đại học phải không ngừng đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội”. Các công trình nghiên cứu về đào tạo ngành Logistics và QLCCU theo TCNL trong nước cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm trong những năm gần đây. Tác giả An Thị Thanh Nhàn, trong bài tham luận "Vấn đề đặt ra với đào tạo nhân lực ngành Logistics ở Việt Nam" tại Hội thảo đào tạo và phát triển 16 nguồn nhân lực Logistics (2019) [53] nhấn mạnh rằng việc nắm vững vấn đề đào tạo nhân lực ngành Logistics và QLCCU, đặc biệt ở cấp độ đại học, là rất quan trọng để phát triển ngành và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Tác giả chỉ ra rằng, CTĐT Logistics ở Việt Nam chưa hoàn thiện, phân mảnh và thiếu liên kết. Các bài giảng thường chỉ tập trung vào giới thiệu các nghiệp vụ cơ bản và thiếu nêu rõ các kỹ thuật tiên tiến và ứng dụng công nghệ. Sự chênh lệch giữa đào tạo và nhu cầu thực tế từ doanh nghiệp vẫn còn lớn và phương pháp giảng dạy chưa tận dụng đủ công cụ hỗ trợ giảng dạy hiện đại. Trong công trình “Phát triển CTĐT ngành Logistics theo định hướng ứng dụng là sự lựa chọn tất yếu của các cơ sở đào tạo nguồn nhân lực Logistics trong giai đoạn hiện nay”, tác giả Nguyễn Xuân Hiệp (2019) [45] cho rằng cần tiếp cận hướng tới đào tạo SV phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp, trong đó có sự tính tích hợp cao kiến thức lý thuyết kết hợp với thực hành, từ đó trang bị cho SV nhiều lĩnh vực kỹ năng khác nhau như: kỹ năng nhận thức; kỹ năng xã hội và hành vi; kỹ năng kỹ thuật liên quan trực tiếp đến hoạt động nghề nghiệp.
Như vậy có thể thấy rằng đào tạo theo TCNL là một xu hướng được nhà nghiên cứu và các quốc gia khác nhau đồng lòng quan tâm từ nhiều góc nhìn. Đây cũng là phương pháp được áp dụng rộng rãi trong quá trình giảng dạy, thiết kế chương trình và tổ chức đào tạo tại các cơ sở GD đại học. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực tại các trường đại học Quản lý đào tạo đóng vai trò cốt lõi và cần thiết trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng GD, đặc biệt tại các trường đại học. Những hoạt động quản lý đào tạo cần tuân theo các nguyên lý chung và chức năng của quản lý, bao gồm việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, điều phối và kiểm soát.