Luận án tiến sĩ về quản lý đào tạo nghề giao thông vận tải tại các trường trung cấp

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp ngành giao thông vận tải, đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay.

• Tác giả: Vũ Tuấn
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Đào Tạo Nghề Giao Thông Vận Tải Tại Trường Trung Cấp: Đáp Ứng Nhu Cầu Xã Hội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 2.2. Những vấn đề lý luận về quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 2.3. Các yếu tố tác động đến quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI
• 3.1. Khái quát đặc điểm nhiệm vụ và tình hình giáo dục, đào tạo ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải
• 3.2. Tổ chức nghiên cứu khảo sát, đánh giá thực trạng
• 3.3. Thực trạng đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 3.4. Thực trạng quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 3.5. Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến quản lý đào tạo ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 3.6. Nguyên nhân của thực trạng quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI
• 4.1. Yêu cầu quản lý đào tạo ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội
• 4.2. Biện pháp quản lý đào tạo ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng yêu cầu xã hội
• 5. CHƯƠNG 5: KHẢO NGHIỆM VÀ THỬ NGHIỆM BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI
• 5.1. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
• 5.2. Thử nghiệm và phân tích kết quả thử nghiệm biện pháp
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý đào tạo nghề giao thông vận tải

Quản lý đào tạo nghề giao thông vận tải tại các trường trung cấp là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Đào tạo nghề không chỉ cung cấp kiến thức mà còn trang bị kỹ năng nghề cho người học, giúp họ đáp ứng được nhu cầu xã hội. Các trường trung cấp ngành giao thông vận tải có vai trò chủ chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành này. Để thực hiện được điều này, cần có một hệ thống quản lý đào tạo hiệu quả, đảm bảo rằng chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động. Theo Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những ưu tiên hàng đầu. Điều này đòi hỏi các trường trung cấp phải thường xuyên cập nhật và điều chỉnh chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của đào tạo nghề

Đào tạo nghề là một phần không thể thiếu trong hệ thống giáo dục hiện đại. Nó không chỉ giúp người học có được kỹ năng nghề mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho họ. Trong ngành giao thông vận tải, việc đào tạo nghề chất lượng cao là rất cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động giao thông. Các trường trung cấp cần phải chú trọng đến việc phát triển chương trình đào tạo phù hợp với thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Theo thống kê, tỷ lệ thất nghiệp trong ngành này có thể giảm nếu các trường trung cấp thực hiện tốt công tác đào tạo và quản lý. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống quản lý đào tạo chặt chẽ và hiệu quả.

II. Thực trạng quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp

Thực trạng quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp ngành giao thông vận tải hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Chất lượng đào tạo còn thấp, không đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Nhiều trường vẫn còn lạc hậu về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Theo khảo sát, khoảng 60% học sinh tốt nghiệp không có đủ kỹ năng nghề cần thiết để làm việc. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý đào tạo tại các trường trung cấp. Các yếu tố như chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và sự liên kết với doanh nghiệp cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu xã hội.

2.1. Các yếu tố tác động đến quản lý đào tạo

Có nhiều yếu tố tác động đến quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp. Đầu tiên là sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và yêu cầu của thị trường lao động. Các trường cần phải thường xuyên cập nhật chương trình đào tạo để phù hợp với thực tiễn. Thứ hai, đội ngũ giáo viên cũng là một yếu tố quan trọng. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy hiện đại, dẫn đến chất lượng đào tạo không cao. Cuối cùng, sự liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng cần được cải thiện. Doanh nghiệp cần tham gia vào quá trình đào tạo để đảm bảo rằng học sinh được trang bị những kỹ năng nghề cần thiết cho công việc sau này.

III. Đề xuất biện pháp quản lý đào tạo nghề

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các trường trung cấp ngành giao thông vận tải, cần có những biện pháp quản lý hiệu quả. Đầu tiên, cần xây dựng một chương trình đào tạo linh hoạt, có thể điều chỉnh theo nhu cầu của thị trường. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên, giúp họ cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy mới. Cuối cùng, cần thiết lập mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, tạo điều kiện cho học sinh thực tập và làm việc thực tế. Những biện pháp này sẽ giúp cải thiện chất lượng đào tạo nghề và đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội.

3.1. Xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt

Chương trình đào tạo cần được thiết kế để có thể điều chỉnh theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc này không chỉ giúp học sinh có được kỹ năng nghề cần thiết mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho họ. Các trường cần thường xuyên khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp và điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo nghề và giảm tỷ lệ thất nghiệp trong ngành giao thông vận tải. Hơn nữa, việc xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt cũng giúp các trường trung cấp có thể cạnh tranh tốt hơn với các cơ sở đào tạo khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 914 01 14) của nghiên cứu sinh Vũ Tuấn với đề tài "Quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội", được hoàn thành năm 2020 tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Đức Minh và TS. Đỗ Duy Môn.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011-2020 của Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đặt ra yêu cầu dạy nghề phải đáp ứng nhu cầu thị trường lao động về cả số lượng, chất lượng, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo. Các trường trung cấp ngành GTVT đảm nhiệm chức năng đào tạo đội ngũ lao động kỹ thuật, bồi dưỡng nghiệp vụ cho công nhân kỹ thuật lành nghề, thanh tra viên giao thông, hạt trưởng, tuần đường, cán bộ giao thông cấp xã.

Tuy nhiên, thực tế đào tạo nghề tại các trường trung cấp ngành GTVT còn bộc lộ nhiều hạn chế: chất lượng đào tạo có khoảng cách so với yêu cầu của thị trường lao động; năng lực đội ngũ giáo viên và trang thiết bị thực hành chưa đồng bộ; kỹ năng thực hành nghề và khả năng thích ứng của học sinh sau tốt nghiệp còn hạn chế. Nguyên nhân cốt lõi là công tác quản lý đào tạo vẫn thực hiện theo chu trình phân bổ chỉ tiêu ("hướng cung"), chưa tuân thủ quy luật cung - cầu của thị trường lao động. Nhiều công trình nghiên cứu trước đây đã tiếp cận quản lý đào tạo nghề ở bậc đại học và cao đẳng, nhưng quản lý đào tạo nghề trình độ trung cấp trong lĩnh vực nghề nghiệp đặc thù của ngành GTVT theo hướng đáp ứng nhu cầu xã hội vẫn là khoảng trống chưa được giải quyết một cách có hệ thống.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ lý luận và thực tiễn của đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội, đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo nghề phù hợp với quy luật cung - cầu và đòi hỏi của thị trường lao động.
• Bốn nhiệm vụ nghiên cứu được xác định:
  1. Khái quát hóa và làm rõ những vấn đề lý luận về đào tạo nghề, quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội.
  2. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng đào tạo nghề, quản lý đào tạo nghề và các yếu tố tác động ở các trường trung cấp ngành GTVT.
  3. Đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội.
  4. Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp và thử nghiệm biện pháp đã đề xuất trong thực tiễn.

Giả thuyết khoa học

Hiện nay, các trường trung cấp ngành GTVT thực hiện đào tạo nghề chủ yếu dựa theo chỉ tiêu được phân bổ, chưa thích ứng hoàn toàn với quy luật cung - cầu của thị trường. Nếu chủ thể quản lý tại các trường thực hiện đồng bộ các nội dung: (1) Tổ chức đánh giá nhu cầu đào tạo nghề; (2) Đổi mới công tác tư vấn tuyển sinh và phát triển chương trình đào tạo gắn với chuẩn hóa đội ngũ giáo viên; (3) Tăng cường phối hợp, liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp; (4) Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hiện; (5) Đổi mới công tác tư vấn, giới thiệu việc làm cho học sinh tốt nghiệp thì sẽ đáp ứng được nhu cầu xã hội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Quản lý đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đào tạo nghề ở trường trung cấp ngành GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý đào tạo nghề cho học sinh trung cấp ngành GTVT theo tiếp cận khoa học quản lý giáo dục. Chủ thể quản lý gồm: Hiệu trưởng (chịu trách nhiệm chính), giáo viên (thực hiện) và các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh (chủ thể phối hợp).
• Phạm vi không gian khảo sát: Khảo sát tại 05 trường trung cấp ngành GTVT đại diện cho các vùng miền (Trường Trung cấp GTVT miền Bắc, Trường Trung cấp GTVT miền Trung, Trường Trung cấp GTVT miền Nam, Trường Trung cấp GTVT Đà Nẵng, Trường Trung cấp GTVT Hải Phòng) và các doanh nghiệp, đơn vị sản xuất kinh doanh sử dụng lao động GTVT.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực tiễn tiến hành từ tháng 01/2016 đến tháng 8/2019; số liệu thứ cấp thu thập từ năm 2015 đến thời điểm bảo vệ.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp đến đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội:

Các nghiên cứu quốc tế

• Tiếp cận năng lực và mô hình đào tạo nghề: Taylor (1905) đặt nền móng với thuyết quản trị khoa học và hợp lý hóa thao tác lao động; William E. Blank (1992) phát triển cẩm nang xây dựng chương trình đào tạo dựa vào năng lực; Carnevale, Gainer & Villet (1990) nghiên cứu đào tạo nghề tại Hoa Kỳ và đề xuất cấu trúc học phần dạng module; Julie Hekenberg (1993) tổng kết kinh nghiệm đào tạo linh hoạt theo module tại Australia; Fletcher & Buckley (1997) hướng dẫn thiết kế chương trình dựa trên năng lực và phương pháp phân tích nghề DACUM; Victor Karlovich Della-Vos (được Schenk tổng thuật, 2013) thiết lập nguyên tắc phân tích nghề thành chuỗi thao tác từ dễ đến khó kết hợp trình diễn mẫu; Chapman, Lewis, Osborne & Gray (2013) phân tích tiếp cận nghiên cứu hành động trong phát triển chương trình.
• Học tập trải nghiệm và sư phạm nghề: David Kolb (1984, 2013) xây dựng mô hình học tập trải nghiệm 4 giai đoạn; Clark và cộng sự (2010), Wurdinger & Carlson (2010) phát triển 5 chiến lược dạy học trải nghiệm; Lucas & Claxton (2012) phân loại 18 hoạt động học tập trong sư phạm nghề.
• Quản lý đào tạo theo cơ chế thị trường và đảm bảo chất lượng: John E. Kerrigan & Jeff S. Luke (1987), R. Noonan (1995, 2000), William R. Tracey (1994) nghiên cứu quản lý hệ thống đào tạo đáp ứng nhu cầu thị trường lao động; Beckhard & Harris (1987) đề xuất mô hình phân tích khoảng cách 5 pha; Shirley Fletcher (1997) thiết lập kỹ thuật đánh giá dựa vào năng lực; Heinz Weihrich, Kai-Uwe Seidenfuss, Volker Goebel (1996) nghiên cứu mô hình đào tạo kép của Đức; Gasskov (2000) trình bày các chức năng quản lý hệ thống đào tạo nghề công lập; các tiêu chuẩn kiểm định của ILO và khuyến nghị của SEAMEO-VOCTECH.

Các nghiên cứu trong nước

• Đào tạo gắn với thị trường lao động và doanh nghiệp: Trần Khánh Đức (1993, 2002), Đặng Bá Lãm (2005), Nguyễn Minh Đường & Phan Văn Kha (2006), Phan Văn Kha (2007), Bùi Minh Hiền (2008), Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2008), Nguyễn Minh Đường (2004), Trần Công Sang, Bùi Trọng Hùng, Vũ Quốc Sang (2016), Nguyễn Văn Hạnh (2017), Nguyễn Xuân Mai (2018), Đặng Xuân Hải (2008), Vũ Ngọc Hải, Phan Văn Nhân, Đặng Văn Thành.
• Quản lý đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội: Nguyễn Hồng Tây (2017), Phan Minh Hiền (2009, 2012), Nguyễn Thị Hằng (2011, 2012), Phạm Thị Thúy Hồng (2013), Phan Chính Thức (2006), Trần Khắc Hoàn (2012), Đào Thị Thanh Thủy (2014), Đỗ Văn Tuấn, Lê Thanh Trúc, Trần Công Chánh, Hồ Cảnh Hạnh, Lưu Đức Tiến & Lê Lâm, Nguyễn Xuân Thủy, Đào Việt Hà, Nguyễn Huy Vị, Bành Tiến Long.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Các công trình đã công bố chủ yếu phân tích lý luận chung, đào tạo nghề bậc cao đẳng, đại học hoặc tập trung vào một địa bàn kinh tế nhất định. Luận án chọn giải quyết các khoảng trống:

1. Xác lập khung lý luận về quản lý đào tạo nghề theo quy luật cung - cầu áp dụng trực tiếp cho bậc trung cấp thuộc lĩnh vực kỹ thuật giao thông vận tải với 5 chuyên ngành đặc thù: đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải, hàng không.
2. Xây dựng bộ tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội của đào tạo nghề trung cấp GTVT.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng đào tạo và quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp GTVT từ cả hai phía: cơ sở đào tạo và đơn vị sử dụng lao động.
4. Đề xuất và kiểm chứng thực nghiệm hệ thống biện pháp quản lý đào tạo thích ứng với cơ chế thị trường.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và hệ thống khái niệm

Luận án vận dụng lý luận quản lý giáo dục kết hợp với lý thuyết cung - cầu kinh tế học thị trường:

• Nhu cầu xã hội (NCXH) về đào tạo nghề: Là sự mong muốn của các thành phần xã hội (người học, doanh nghiệp, nhà nước) về chất lượng, số lượng và cơ cấu của sản phẩm đào tạo nhằm đáp ứng mục đích sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.
• Đào tạo nghề ở trường trung cấp ngành GTVT đáp ứng NCXH: Là quá trình sư phạm có mục đích, có tổ chức nhằm trang bị kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp thuộc các chuyên ngành giao thông vận tải cho người học, đáp ứng trực tiếp tiêu chuẩn kỹ thuật và vị trí việc làm của các doanh nghiệp trong ngành.
• Quản lý đào tạo nghề đáp ứng NCXH: Hệ thống các tác động có chủ đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến toàn bộ các thành tố của quá trình đào tạo (mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, phương tiện, đội ngũ giáo viên, kiểm tra đánh giá, đầu ra) nhằm chuyển đổi từ đào tạo theo năng lực cung ứng sang đào tạo theo đơn đặt hàng và tín hiệu của thị trường lao động.

Hệ thống tiêu chuẩn và tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội được luận án xác lập gồm 5 tiêu chuẩn và 12 tiêu chí:

Tiêu chuẩn	Tiêu chí thành phần
Tiêu chuẩn 1: Đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và cơ cấu lao động ngành GTVT	- Tiêu chí 1: Số lượng nhân lực qua đào tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội cả nước và địa phương. - Tiêu chí 2: Chất lượng nhân lực (kiến thức, kỹ năng, thái độ, khả năng thích ứng công nghệ). - Tiêu chí 3: Cơ cấu trình độ và ngành nghề phù hợp nhu cầu xã hội.
Tiêu chuẩn 2: Đáp ứng mục tiêu công bằng xã hội	- Tiêu chí 4: Bình đẳng, công bằng trong tiếp cận học nghề. - Tiêu chí 5: Phân bố cơ sở dạy nghề hợp lý giữa các vùng miền.
Tiêu chuẩn 3: Đáp ứng chất lượng nhân lực qua đào tạo nghề	- Tiêu chí 6: Kiến thức lý thuyết cơ bản, chuyên môn nghề, ngoại ngữ, văn hóa - xã hội. - Tiêu chí 7: Kỹ năng chuyên môn, khả năng xử lý tình huống, vận hành thiết bị mới. - Tiêu chí 8: Thái độ nghề nghiệp, kỷ luật, tác phong công nghiệp, tinh thần tập thể. - Tiêu chí 9: Thời gian cần thiết để người học hòa nhập và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn 4: Đáp ứng điều kiện tuyển dụng của doanh nghiệp GTVT	- Tiêu chí 10: Chất lượng và hiệu quả thông tin về nguồn cung lao động. - Tiêu chí 11: Mức độ tương thích giữa số lượng tốt nghiệp với nhu cầu tuyển dụng theo ngành nghề. - Tiêu chí 12: Mức độ minh bạch thông tin về chương trình đào tạo và năng lực đội ngũ.
Tiêu chuẩn 5: Đáp ứng nhu cầu của người học	- Tiêu chí đánh giá sự thỏa mãn về cơ hội việc làm, thu nhập và điều kiện học tập.

Về cơ cấu thời lượng chương trình, luận án xác định tỷ trọng định chuẩn: Lên lớp lý thuyết chiếm khoảng 20%; Thực hành kỹ năng nghề nghiệp chiếm 60%; Thực tập tại doanh nghiệp GTVT chiếm 15%; Thi tốt nghiệp, nghỉ lễ và kế hoạch dự phòng chiếm 5%.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Quan điểm phương pháp luận: Duy vật biện chứng, tiếp cận hệ thống - cấu trúc, lịch sử - logic, tiếp cận thực tiễn, tiếp cận chức năng, tiếp cận phức hợp và tiếp cận thị trường.
• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và so sánh các văn bản pháp quy, tài liệu, giáo trình, công trình khoa học trong và ngoài nước.
• Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi:
  • Khảo sát cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên tại 05 trường trung cấp ngành GTVT ($n = 478$).
  • Khảo sát lực lượng xã hội (gồm cán bộ tuyển dụng, quản trị doanh nghiệp sử dụng lao động GTVT và học sinh đã tốt nghiệp) ($n = 588$).
  • Khảo sát chọn mẫu sâu: 120 cán bộ, giáo viên, 300 học sinh đang học và 500 người lao động tại doanh nghiệp.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tại Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh đại diện cho mạng lưới các cơ sở đào tạo của Bộ GTVT.
• Phương pháp quan sát sư phạm và nghiên cứu sản phẩm: Quan sát cơ sở vật chất, tổ chức xưởng thực hành, lớp học; phân tích hồ sơ tuyển sinh, chương trình đào tạo, báo cáo kiểm tra định kỳ, báo cáo tốt nghiệp giai đoạn 2015-2019.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên gia thuộc Bộ GTVT, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, nhà khoa học quản lý giáo dục để đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Khảo nghiệm sự cần thiết, tính khả thi của 6 biện pháp trên mẫu khảo sát; tổ chức thử nghiệm đối chứng (lớp thử nghiệm và lớp đối chứng) tại 02 cơ sở đào tạo trung cấp GTVT để đo lường mức độ phù hợp mục tiêu và mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra.
• Kỹ thuật xử lý dữ liệu: Sử dụng toán thống kê mô tả và suy luận, bảng phân phối tần số, tần suất tích lũy, các tham số đặc trưng (điểm trung bình $\bar{X}$, độ lệch chuẩn $S$, hệ số biến thiên $V$, kiểm định sai số) được tính toán qua phần mềm công nghệ thông tin.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương này hệ thống hóa các nghiên cứu lý luận và thực tiễn trong nước và quốc tế về đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề. Tác giả phân chia tổng quan thành hai trục chính: đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội và quản lý đào tạo nghề theo định hướng nhu cầu xã hội. Chương 1 chỉ rõ các công trình trước đây đã làm sáng tỏ bản chất của đào tạo theo năng lực thực hiện, vai trò của liên kết nhà trường - doanh nghiệp, nhưng chưa giải quyết triệt để bài toán quản lý đào tạo ở các trường trung cấp nghề GTVT - nơi có tính chất công nghệ gắn liền với 5 lĩnh vực vận tải đặc thù. Từ đó, chương 1 xác định 4 vấn đề trọng tâm mà luận án tiếp tục giải quyết.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội

Chương 2 làm rõ các khái niệm nền tảng: nhu cầu xã hội, thị trường lao động, đào tạo nghề trung cấp GTVT, quản lý đào tạo nghề. Tác giả phân tích đặc điểm quá trình đào tạo nghề GTVT bao gồm mục tiêu, nội dung chương trình (khung tỷ lệ 20% lý thuyết, 60% thực hành, 15% thực tập tại doanh nghiệp, 5% dự phòng), chủ thể (giáo viên, nghệ nhân doanh nghiệp), đối tượng người học, phương pháp dạy học tích hợp và phương tiện kỹ thuật mô phỏng.

Chương 2 cũng xây dựng cấu trúc các chức năng quản lý đào tạo (lập kế hoạch, thiết kế chương trình, tổ chức đào tạo, quản lý nguồn lực, kiểm tra đánh giá, quản lý đầu ra) và phân tích các nhóm yếu tố tác động (yếu tố môi trường kinh tế - xã hội, thể chế chính sách, thị trường lao động, nguồn lực nội tại của nhà trường, sự hợp tác của doanh nghiệp). Đồng thời, xác lập khung 5 tiêu chuẩn và 12 tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội.

Chương 3: Cơ sở thực tiễn của quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội

Chương 3 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 05 trường trung cấp ngành GTVT đại diện cho các miền. Dữ liệu được thu thập từ hai nhóm đối tượng: CBQL/giáo viên ($n = 478$) và lực lượng xã hội/doanh nghiệp ($n = 588$).

Hệ thống bảng số liệu khảo sát thực trạng trong chương 3 gồm:

• Bảng 3.1: Đánh giá của cán bộ, giáo viên về thực hiện mục tiêu đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội.
• Bảng 3.2: Đánh giá kết quả thực hiện nội dung đào tạo nghề.
• Bảng 3.3: Kết quả thực hiện chương trình đào tạo nghề.
• Bảng 3.4: Kết quả thực hiện phương pháp, phương tiện đào tạo nghề.
• Bảng 3.5: Mức độ thực hiện các hình thức đào tạo nghề.
• Bảng 3.6 & 3.7: CBQL và giáo viên ($n=478$) đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội về chất lượng, số lượng, cơ cấu ngành nghề và trình độ.
• Bảng 3.8 & 3.9: Lực lượng xã hội ($n=588$) đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội về chất lượng đào tạo và cơ cấu ngành nghề.
• Bảng 3.10 đến Bảng 3.15: Thực trạng các khâu quản lý đào tạo (lập kế hoạch, phát triển chương trình, tổ chức đào tạo, quản lý các thành tố quá trình đào tạo, kiểm tra đánh giá, quản lý đầu ra, đánh giá nhu cầu).
• Bảng 3.16: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo nghề.

Kết quả khảo sát chỉ ra rằng: việc lập kế hoạch đào tạo còn mang nặng tính hành chính theo chỉ tiêu trên giao; chương trình đào tạo chậm cập nhật công nghệ mới của ngành GTVT; sự gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp vận tải, xây dựng công trình giao thông còn lỏng lẻo; kỹ năng thực hành nghề của học sinh chưa đồng đều; công tác phân tích, dự báo nhu cầu thị trường lao động chưa được tiến hành thường xuyên.

Chương 4: Yêu cầu và biện pháp quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội

Từ kết quả nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng, chương 4 xác định các yêu cầu quản lý và đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ:

1. Biện pháp 1: Tổ chức điều tra, khảo sát, phân tích và dự báo nhu cầu đào tạo nghề thuộc lĩnh vực GTVT làm căn cứ lập kế hoạch tuyển sinh và đào tạo.
2. Biện pháp 2: Đổi mới công tác tư vấn tuyển sinh gắn liền với định hướng nghề nghiệp và truyền thông về các ngành nghề kỹ thuật giao thông.
3. Biện pháp 3: Phát triển chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực thực hiện, tăng tỷ trọng thực hành và cập nhật tiêu chuẩn kỹ thuật của doanh nghiệp GTVT.
4. Biện pháp 4: Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên dạy nghề, kết hợp bồi dưỡng kỹ năng thực hành công nghệ mới và kỹ năng sư phạm dạy nghề tích hợp; thu hút nghệ nhân, thợ bậc cao từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy.
5. Biện pháp 5: Xây dựng và vận hành cơ chế phối hợp, liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, thực tập sản xuất và tiếp nhận chuyển giao công nghệ.
6. Biện pháp 6: Đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường ứng dụng phương tiện mô phỏng và công nghệ dạy học tích hợp nhằm hình thành năng lực hành nghề cho học sinh; hoàn thiện quản lý kiểm tra, đánh giá theo chuẩn đầu ra và hỗ trợ giới thiệu việc làm.

Chương 5: Khảo nghiệm và thử nghiệm biện pháp quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp Giao thông vận tải đáp ứng nhu cầu xã hội

Chương 5 trình bày quy trình và kết quả đánh giá thực nghiệm:

• Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi: Khảo nghiệm trên mẫu chuyên gia, CBQL và giáo viên (Bảng 5.1, 5.2, 5.3 và Biểu đồ 5.1, 5.2, 5.3). Kết quả cho thấy hệ số tương quan thuận giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất ở mức cao.
• Thử nghiệm sư phạm: Triển khai thử nghiệm tại 02 cơ sở đào tạo (Cơ sở thử nghiệm 1 và Cơ sở thử nghiệm 2), tổ chức đối chứng giữa các lớp áp dụng biện pháp quản lý mới và các lớp đối chứng duy trì phương thức quản lý cũ.
  • Thiết lập tiêu chí lượng hóa kết quả thử nghiệm (Bảng 5.4).
  • Đánh giá chất lượng đầu vào của các lớp tham gia thử nghiệm (Bảng 5.5, Bảng 5.6).
  • Đo lường và so sánh sự phù hợp về mục tiêu đào tạo, phân phối tần suất, tần suất lũy tích và các tham số đặc trưng ($\bar{X}, S, V$) trước và sau thử nghiệm (Bảng 5.7 đến Bảng 5.10, Đồ thị 5.1, 5.2 và Biểu đồ 5.4, 5.5).
  • So sánh kết quả đánh giá sự phù hợp của mục tiêu đào tạo và mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra giữa lớp thử nghiệm và lớp đối chứng (Bảng 5.11, Bảng 5.12).

Kết quả thử nghiệm khẳng định: Lớp thử nghiệm đạt tỷ lệ nắm vững kỹ năng nghề, mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra và tính tích cực học tập cao hơn rõ rệt so với lớp đối chứng, chứng minh tính hiệu quả của các biện pháp quản lý đã đề xuất.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ thống khái niệm: nhu cầu xã hội về đào tạo nghề, đào tạo nghề trung cấp GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội, quản lý đào tạo nghề theo tiếp cận thị trường và tiếp cận năng lực thực hiện.
• Xác định bản chất quan hệ giữa nhà trường và thị trường lao động ngành GTVT là quan hệ cung - cầu và dịch vụ khách hàng (người học, doanh nghiệp, nhà nước).
• Xây dựng khung cấu trúc quá trình đào tạo đặc thù (20% lý thuyết, 60% thực hành, 15% thực tập sản xuất, 5% thi/dự phòng) và bộ công cụ gồm 5 tiêu chuẩn, 12 tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội trong giáo dục nghề nghiệp GTVT.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện về đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề tại các trường trung cấp GTVT thông qua bộ dữ liệu khảo sát từ 478 CBQL, giáo viên và 588 đại diện doanh nghiệp, học sinh tốt nghiệp.
• Chỉ rõ những hạn chế mang tính hệ thống trong công tác lập kế hoạch, phát triển chương trình, năng lực thực hành của đội ngũ giáo viên và mức độ kết nối với doanh nghiệp ngành GTVT.
• Đề xuất 6 biện pháp quản lý có cấu trúc hoàn chỉnh từ dự báo nhu cầu, tuyển sinh, phát triển chương trình, nâng cao năng lực giáo viên, liên kết doanh nghiệp đến đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra.
• Xác nhận tính cần thiết, tính khả thi và hiệu quả thực tiễn của các biện pháp thông qua khảo nghiệm chuyên gia và thử nghiệm đối chứng tại 02 cơ sở đào tạo.

Khuyến nghị của tác giả

• Đối với Bộ Giao thông vận tải và các Sở GTVT: Hoàn thiện quy hoạch mạng lưới cơ sở đào tạo trực thuộc; ban hành cơ chế chính sách khuyến khích các doanh nghiệp công trình và vận tải tham gia sâu vào quá trình đào tạo; cấp kinh phí đầu tư hiện đại hóa xưởng thực hành và thiết bị mô phỏng.
• Đối với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội / Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp: Hoàn thiện khung chuẩn đầu ra quốc gia cho các nghề GTVT; đổi mới công tác kiểm định chất lượng dạy nghề; tăng quyền tự chủ cho các trường trung cấp trong điều chỉnh chương trình đào tạo.
• Đối với các trường trung cấp ngành GTVT: Chủ động thành lập bộ phận dự báo thị trường lao động và quan hệ doanh nghiệp; định kỳ rà soát chương trình dạy nghề theo chuẩn module; chuẩn hóa năng lực thực hành công nghệ mới cho giáo viên.
• Đối với các doanh nghiệp ngành GTVT: Chủ động phối hợp đặt hàng đào tạo, tham gia xây dựng tiêu chuẩn nghề, hỗ trợ tiếp nhận học sinh thực tập và ưu tiên tuyển dụng người học đạt chuẩn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu tập trung khảo sát và thử nghiệm tại 05 trường trung cấp điển hình đại diện cho mạng lưới 32 cơ sở đào tạo của Bộ GTVT trong khung thời gian từ 2016 đến 2019. Do tính chất biến động nhanh của công nghệ hạ tầng giao thông và thị trường lao động, dữ liệu chưa bao quát hết mọi biến số trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện giáo dục nghề nghiệp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các cơ sở đào tạo nghề tư thục và các loại hình trung cấp nghề liên kết quốc tế trong lĩnh vực logistics, đường sắt đô thị tốc độ cao và hàng hải chuyên sâu; phát triển mô hình quản lý chất lượng đào tạo nghề trực tuyến và quản trị dữ liệu dự báo việc làm ngành GTVT bằng công nghệ số.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:

1. Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận quản lý đào tạo nghề theo quy luật thị trường, phương pháp xây dựng bộ tiêu chuẩn/tiêu chí đánh giá và phương pháp thiết kế thử nghiệm sư phạm có đối chứng.
2. Cán bộ quản lý tại các trường trung cấp, cao đẳng nghề: Vận dụng 6 biện pháp quản lý đào tạo, quy trình thiết kế chương trình theo năng lực thực hiện, phân bổ thời lượng lý thuyết/thực hành và phương thức tổ chức liên kết doanh nghiệp.
3. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ GTVT, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp): Sử dụng các phát hiện thực trạng và hệ thống tiêu chí để xây dựng chính sách phân luồng, quy hoạch mạng lưới dạy nghề và ban hành các quy định về liên kết giữa trường nghề với cơ sở sản xuất kinh doanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm nhu cầu xã hội về đào tạo nghề được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án xác định nhu cầu xã hội về đào tạo nghề là sự mong muốn của các thành phần xã hội (gồm người học, doanh nghiệp sử dụng lao động và Nhà nước) về chất lượng, số lượng và cơ cấu của sản phẩm đào tạo nhằm phục vụ mục đích sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội. Trong cơ chế thị trường, mối quan hệ giữa nhu cầu xã hội và đào tạo nghề thực chất là mối quan hệ cung - cầu và quan hệ khách hàng.

2. Cơ cấu thời lượng đào tạo nghề trung cấp GTVT đáp ứng nhu cầu xã hội gồm những thành phần nào?
Luận án chỉ rõ tỷ trọng chuẩn hóa trong chương trình đào tạo nghề trung cấp GTVT gồm: lên lớp lý thuyết chiếm khoảng 20%; thực hành rèn luyện kỹ năng nghề chiếm 60%; thực tập sản xuất tại doanh nghiệp GTVT chiếm 15%; thời gian dành cho thi tốt nghiệp, nghỉ lễ và kế hoạch dự phòng chiếm 5%.

3. Luận án đã khảo sát thực trạng trên những nhóm đối tượng và quy mô mẫu nào?
Khảo sát thực trạng được thực hiện tại 05 trường trung cấp ngành GTVT đại diện (miền Bắc, miền Trung, miền Nam, Đà Nẵng, Hải Phòng) với hai mẫu chính: mẫu cán bộ quản lý và giáo viên gồm 478 người; mẫu lực lượng xã hội (đại diện doanh nghiệp sử dụng lao động và học sinh tốt nghiệp) gồm 588 người. Ngoài ra còn có các mẫu khảo sát chuyên sâu (120 giáo viên/CBQL, 300 học sinh, 500 lao động tại doanh nghiệp).

4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và những biện pháp đó là gì?
Tác giả đề xuất 6 biện pháp quản lý đào tạo nghề:

• Tổ chức khảo sát, phân tích và dự báo nhu cầu đào tạo nghề GTVT.
• Đổi mới công tác tư vấn tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp.
• Phát triển chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực thực hiện.
• Chuẩn hóa và phát triển đội ngũ giáo viên kết hợp sử dụng chuyên gia doanh nghiệp.
• Xây dựng cơ chế liên kết, phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp.
• Đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường thiết bị mô phỏng và quản lý kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra.

5. Kết quả thử nghiệm các biện pháp quản lý tại các cơ sở đào tạo đã chứng minh điều gì?
Thử nghiệm đối chứng tại 02 cơ sở đào tạo cho thấy nhóm lớp áp dụng biện pháp quản lý mới có sự tiến bộ rõ rệt về điểm số nhận thức, tính tích cực học tập, mức độ phù hợp mục tiêu đào tạo và tỷ lệ đạt chuẩn đầu ra cao hơn hẳn so với nhóm lớp đối chứng duy trì cách thức quản lý truyền thống.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Tuấn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, giải quyết vấn đề quản lý đào tạo nghề ở các trường trung cấp ngành GTVT dưới góc độ tiếp cận nhu cầu xã hội và kinh tế thị trường. Công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, phản ánh khách quan thực trạng đào tạo tại các trường trung cấp GTVT giai đoạn 2015-2019, đồng thời đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý có tính khả thi cao. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm đối chứng đã khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học, cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục nghề nghiệp trong ngành Giao thông vận tải.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình nghiên cứu về đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội 1. Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Nâng cao chất lượng ĐTN luôn là mục tiêu, là mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản lý, bởi vì sự thay đổi không ngừng của xã hội đặt ra những thách thức không nhỏ.

Để giải quyết các vấn đề đồng thời đào tạo nguồn nhân lực trực tiếp sản xuất. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra các giải pháp quản lý để nâng cao chất lượng ĐTN đáp ứng NCXH luôn là mối quan tâm lớn của các nhà nghiên cứu. Taylor (1905) - cha đẻ của thuyết quản trị theo khoa học được xem là người đầu tiên nghiên cứu vấn đề hợp lý hóa thao tác lao động. Trong cuốn The Systematic Training Model: Corn Cycles in Search a Spaceship (Mô hình đào tạo hệ thống), tác giả khẳng định muốn thực hiện công việc hiệu quả thì phải hợp lý hóa động tác, đó là cơ sở trong việc ĐTN theo tiếp cận năng lực thực.

Vì vậy, muốn ĐTN nào thì phải phân tích nghề đó, phân tích xem trong một nghề có bao nhiêu công việc cơ bản và chỉ dạy những công việc nào thường xuất hiện nhiều nhất, tần suất công việc cao nhất, công việc nào ít sử dụng thì không dạy [87]. Năm 1992, nghiên cứu của William E. Blank đã ủng hộ các quan điểm về xây dựng năng lực thực hiện khi xuất bản tài liệu “Sổ tay phát triển CTĐT dựa vào năng lực” (Handbook for Developing Competency - Based Training Programs). Nghiên cứu này đã đề cập những vấn đề cơ bản của GD&ĐT theo tiếp cận năng lực thực hiện, phân tích nghề và phân tích nhu cầu người học, xây dựng hồ sơ năng lực người học, phát triển công cụ đánh giá sự hiểu biết và sự thực hiện, phát triển các gói học tập, cải tiến và quản lý CTĐT [90].

luan an 14 Nghiên cứu của Carnevale, Gainer & Villet (1990) trong tài liệu “Training in America: The Organization and Strategis Role of Training” (Đào tạo nghề ở Hoa Kì: Vai trò tổ chức và chiến lược của đào tạo) đã chỉ ra rằng, ĐTN cần phải được chú trọng và tiến hành ngay từ cấp trung học phổ thông phân ban và các trường dạy nghề cấp trung học. Học sinh tốt nghiệp được cấp bằng chứng nhận và chứng chỉ công nhân lành nghề sau thời gian đào tạo từ 2-7 năm tùy thuộc vào từng nghề đào tạo. Cũng theo các tác giả, các trường dạy nghề nên sử dụng chương trình kiểu module trong ĐTN, bởi nó đã được chứng minh hiệu quả trong việc đào tạo bổ túc tức thời cho công nhân làm trong các dây chuyền trong nhà máy. Để đáp ứng với các dây chuyền sản xuất theo kiểu Taylor vốn thống trị thời bấy giờ, công nhân được đào tạo cấp tốc trong các khóa học ngắn hạn theo module.

Học viên được làm quen với mục tiêu công việc và được đào tạo ngay tại dây chuyền với nội dung không thừa, không thiếu nhằm đảm nhận được một công việc cụ thể trong dây chuyền. Khi có sự thuyên chuyển vị trí làm việc (nội dung làm việc khác), người công nhân phải qua một khóa học ngắn hạn tương tự. Cho đến giai đoạn 1970, đào tạo theo tiếp cận năng lực được hình thành và phát triển rộng khắp tại Hoa Kì đã định hình một nấc thang mới cho chất lượng ĐTN [65]. Trong một nghiên cứu điển hình với tựa đề: “Flexible delivery of Training - The Austrlian Resorts Experience” (Triển khai đào tạo linh hoạt - Kinh nghiệm của Australia), tác giả Julie Hekenberg (1993) đã khẳng định rằng, việc tổ chức ĐTN phải linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của thị trường luôn biến động bằng cách áp dụng các CTĐT nghề theo module.

Tác giả cho rằng, hệ thống ĐTN theo kiểu module đã và đang tạo ra những thay đổi tích cực cho hệ thống, đáp ứng được những yêu cầu mới của sự phát triển KT-XH. Hệ thống chính sách ĐTN Australia đặc biệt nhấn mạnh những nội dung cơ bản gồm: Tăng cường định hướng phân luồng giữa giáo dục cơ bản và ĐTN; Tập trung vào kết quả đầu ra của đào tạo (tay nghề); Gia tăng số lượng, tỷ lệ người học nghề; Nâng cao luan an 15 nhận thức về tầm quan trọng của ĐTN; Mở rộng mạng lưới cơ sở đào tạo và mở rộng cơ hội tham gia đào tạo cho người lao động, đặc biệt là các nhóm yếu thế (như phụ nữ, thanh niên nông thôn, người tàn tật, người bản xứ). Với những nỗ lực đổi mới đó, hệ thống ĐTN của Australia đến nay được xem như một mô hình hệ thống kiểu mẫu và được biết đến rộng rãi trên thế giới [74]. Cuốn sách của Fletcher & Buckley (1997) với tựa đề “Designing Competence - Based Training” (Thiết kế đào tạo dựa vào năng lực) đã trình bày một hướng dẫn thực hành về các kỹ năng cần thiết khi thiết kế nội dụng đào tạo dựa trên năng lực; cách sử dụng bài tập nghiên cứu trường hợp điển hình, cung cấp cho giáo viên với một hướng dẫn chắc chắn điều chỉnh các CTĐT cho phù hợp với cả nhu cầu của tổ chức của họ và phù hợp với tiêu chuẩn mới về năng lực nghề nghiệp và hiệu suất làm việc.

Như vậy, quan điểm phát triển chương trình ĐTN nhấn mạnh đến việc sử dụng chương trình theo kiểu module, được phát triển trên cơ sở phân tích nghề (DACUM là một phương pháp điển hình) và dựa trên tiêu chuẩn công nghiệp của nghề. CTĐT phải được thiết kế linh hoạt ở cả đầu vào và đầu ra, thời gian và địa điểm đào tạo [71]. Trong cuốn sách “The Potential of Experiential Learning Models and Practices In Career and Technical Education & Career” (Tiềm năng của mô hình học tập dựa vào kinh nghiệm và thực hành trong nghề nghiệp và giáo dục kỹ thuật và nghề nghiệp), Clark và các cộng sự khác (2010) đánh giá mô hình của Kolb (1984) có tiềm năng lớn nhất trong nghề nghiệp, bởi vì nó giúp sinh viên có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các sự kiện thực tế, học tại vị trí việc làm, học dựa trên công việc. Từ đó, người học rèn luyện được kỹ năng thích ứng với môi trường lao động nghề và cuộc sống thực tế luôn thay đổi, đồng thời liên tục thúc đẩy thói quen học tập suốt đời [67].

Theo Wurdinger & Carlson (2010) trong cuốn sách “Teaching for Experiential Learning: Five Approaches That Work” (Dạy học cho học tập trải nghiệm: Năm cách tiếp cận công việc) đã trình bày năm chiến lược tiếp luan an 16 cận để truyền cảm hứng và thúc đẩy sinh viên học tập. Các tác giả cung cấp các mô tả chuyên sâu về các chiến lược sư phạm cho học tập dựa trên kinh nghiệm: học tập chủ động, học tập dựa trên vấn đề, học tập dựa trên dự án, học tập dịch vụ và đào tạo tại chỗ. Wurdinger & Carson (2010) cho rằng, bằng những thiết kế học tập dựa trên kinh nghiệm để thực hành và áp dụng kiến thức đã học với thực tế, người học sẽ tự tìm thấy động cơ, nhu cầu học tập cho mình, sử dụng các bài tập thực hành gắn với bối cảnh thực để giúp sinh viên nhúng các kinh nghiệm cá nhân vào trong thực hành kĩ thuật. Tác giả Shirley Fletcher trong cuốn “Kỹ thuật đánh giá dựa vào năng lực” (Competence - Based Assessment Techniques) đã đưa ra các nguyên tắc và thực hành đánh giá theo tiêu chuẩn, mục tiêu và sử dụng đánh giá theo tiếp cận năng lực thực hiện, việc thiết lập các tiêu chí cho sự thực hiện, thu thập bằng chứng cho đánh giá năng lực thực hiện sử dụng trong khâu quản lý ĐTN [85].

Trong cuốn sách của Lucas, B., & Claxton (2012) với tựa đề “How to teach vocational education: A theory of vocational pedagogy” (Cách dạy học trong giáo dục nghề: Một lý thuyết của sư phạm nghề) cung cấp tổng quan 18 hoạt động học tập trải nghiệm phổ biến trong ĐTN như: học bằng xem, học bằng bắt chước, học bằng thực hành, học thông qua phản hồi, học qua đối thoại, học bằng giúp đỡ, học bằng giải quyết vấn đề thế giới thực, học thông qua yêu cầu, học bằng tư duy phê phán, học bằng phản ánh, học bằng huấn luyện, học bằng cạnh tranh cuộc thi, học qua môi trường ảo, học thông qua mô phỏng, học thông qua chơi game. Việc lựa chọn hoạt động dạy học là phụ thuộc vào đặc điểm người học, bối cảnh dạy học và trình độ của giáo viên [79]. Tài liệu của Chapman, Lewis, Osborne & Gray (2013) tựa đề “An action research approach for the professional development of Vietnamese nurse educators” (Một cách tiếp cận nghiên cứu hành động cho sự phát triển chuyên nghiệp của giáo dục điều dưỡng) đã cho thấy, tiếp cận nghiên cứu hành động chính là một mô hình hữu hiệu để triển khai phát triển CTĐT theo luan an 17 tiếp cận năng lực ĐTN như là việc tổ chức một chuỗi các hành động cho người học trải nghiệm để phát triển năng lực hành nghề dựa vào tiềm năng của các nhân [66]. Như vậy, nội dung ĐTN nên được thiết kế thành các nhiệm vụ/công việc nghề nghiệp cụ thể để hình thành các năng lực hành nghề cốt lõi, và các năng lực chung như giải quyết vấn đề sáng tạo, tư duy phản biện.

Nội dung đào tạo các công việc nghề nghiệp cho học sinh cần chứa đựng các bài tập nghiên cứu trường hợp điển hình, có nguồn gốc từ thực tiễn để cho phép người học áp dụng kiến thức trong bối cảnh thực. Trong hơn 30 năm nghiên cứu, Kolb đã phát triển một mô hình toàn diện về quá trình học tập năng động của người trưởng thành, những người đã có vốn kinh nghiệm phong phú về nghề nghiệp. Trong tác phẩm “Kolb’s Experiential Learning Theory” (Lý thuyết kinh nghiệm học tập của Kolb) (2013), ông đã miêu tả một quá trình học tập gồm 4 bước như sau: người học bắt đầu với kinh nghiệm đã có, sau đó thực hiện phản ánh để đưa ra các quan điểm cá nhân trước các vấn đề cần giải quyết từ đó hình thành kiến thức mới, cuối cùng họ sử dụng những kiến thức này để áp dụng luyện tập nhằm rèn luyện kỹ năng nghề, kết quả của quá trình sẽ hình thành một kinh nghiệm mới. Cho đến nay, lý thuyết của Kolb nhận được nhiều sự ủng hộ và được áp dụng rộng rãi trong ĐTN.