phần Mở đầu; Kết luận, khuyến nghị; Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá giáo viên trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá giáo viên trung học phổ thông thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng theo chuẩn nghề nghiệp. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá giáo viên trung học phổ thông thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng theo chuẩn nghề nghiệp. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới có nhiều nghiên cứu về chất lƣợng giáo viên, đánh giá giáo viên và chuẩn nghề nghiệp giáo viên; các nghiên cứu về vấn đề này đều hƣớng tới mục đích là nâng cao chất lƣợng đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của các nhà trƣờng. Cụ thể: Tại Mỹ, Ủy ban Quốc gia Chuẩn nghề dạy học (National Board for Professional Teacher Standards) đƣợc thành lập năm 1987 đã đề xuất 5 điểm cốt lõi để các bang vận dụng [3]: (1) Giáo viên phải tận tâm với học sinh và việc học của họ. (2) Giáo viên phải làm chủ môn học, biết cách dạy môn học của mình.
(3) Giáo viên phải có trách nhiệm quản lý và hƣớng dẫn học sinh học tập. (4) Giáo viên phải suy nghĩ một cách hệ thống về thực tế hành nghề của họ và học tập qua trải nghiệm. (5) Giáo viên phải là thành viên của cộng đồng học tập. Vào thập niên 80 của thế kỉ XX, Hiệp hội giáo dục Quốc gia (National Education Asociation) đã đƣa ra một tổng quan tài liệu nghiên cứu về hệ thống đánh giá giáo viên.
Tài liệu này cung cấp nền tảng để làm thế nào thiết kế và thực hiện hệ thống đánh giá giáo viên đạt đƣợc mục tiêu. Tuy nhiên, hệ thống đánh giá tại thời điểm đó còn thiếu đồng bộ với tiêu chuẩn chƣơng trình và nỗ lực phát triển chuyên môn, không mang lại kết quả hỗ trợ giảng dạy và đạt đƣợc mục tiêu đề ra [17]. Hệ thống đánh giá này thƣờng dựa trên kinh nghiệm và kinh nghiệm giảng dạy đƣợc ƣu tiên, nhƣ vậy cho phép các giáo viên có năng lực chuyên môn kém tồn tại trong lực lƣợng lao động sƣ phạm; trong khi đó thất bại trong việc công nhận và vinh danh giáo viên xuất sắc [19]. Điều này dẫn đến hiện tƣợng giáo viên và nhà quản lý không xem hoạt động đánh giá giáo viên là một quá trình nghiêm túc.
Khắc phục những hạn chế nêu trên, báo 6 cáo năm 1987 của Tổ hợp Carnegie “Chƣơng trình quốc gia chuẩn bị giáo viên cho thế kỷ XXI” đã thành lập ra vụ Quốc gia Mỹ về Chuẩn nghề nghiệp của giáo viên Mỹ với nhiệm vụ nâng cao chuẩn dạy học, cũng nhƣ thành tích học tập của học sinh trên toàn quốc [3]. Các nhà nghiên cứu ở Anh [3] đã chỉ ra rằng,ở nƣớc Anh (2007) Bộ tiêu chuẩn đánh giá giáo viên đƣợc xây dựng với cấu trúc gồm 3 phần (lĩnh vực) có liên quan lẫn nhau, đó là: (1) Những đặc trƣng nghề nghiệp. (2) Kiến thức và sự am hiểu nghề nghiệp. (3) Các kỹ năng nghề nghiệp.
Mỗi lĩnh vực lại có các tiêu chuẩn. Các tiêu chuẩn này chung cho tất cả các giáo viên. Mỗi tiêu chuẩn có các yêu cầu, đối với mỗi loại giáo viên có những yêu cầu khác nhau cả về số lƣợng và mức độ. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên đƣợc xác định cụ thể cho từng giai đoạn phát triển nghề nghiệp của giáo viên: - Giáo viên mới vào nghề (33 yêu cầu); - Dành cho tất cả các giáo viên (41 yêu cầu); - Giáo viên trong thang bậc lƣơng cao (10 yêu cầu); - Giáo viên giỏi (15 yêu cầu); - Giáo viên có kỹ năng cao cấp (chuyên gia) (3 yêu cầu).
Cục Đào tạo giáo viên Anh đã tài trợ cho việc soạn thảo các chuẩn nghề nghiệp kết nối ba tiêu chuẩn nhằm yêu cầu các giáo viên trung học phải đạt đƣợc các chuẩn để đủ tƣ cách đảm nhiệm công việc. Giáo sinh khi tham gia các khóa học sƣ phạm sau một thời gian thực tập tại trƣờng phổ thông, phải chứng tỏ có những khả năng theo quy định của bộ Chuẩn. Việc kiểm tra, đánh giá so sánh với các tiêu chuẩn quy định cho mỗi ngƣời đƣợc ghi vào cuối chƣơng trình thực tập. Giáo viên không đạt tiêu chuẩn sau năm dạy đầu tiên sẽ không đƣợc công nhận đủ tƣ cách giáo viên và phải từ bỏ nghề dạy học [3].
Cũng nhƣ chƣơng trình của nƣớc Mĩ và Anh, tại nƣớc Úc việc quan tâm đến chất lƣợng giáo viên và bồi dƣỡng giáo viên ở Úc đã đƣợc các cấp liên bang và tiểu bang chú ý đến. Các tiểu bang chịu trách nhiệm về hệ thống giáo 7 dục riêng của mình. Năm 1993, chính phủ Liên bang Úc thành lập “Hội đồng giảng dạy” để soạn thảo khung năng lực quốc gia cho giáo viên mới vào nghề (dẫn theo [2]). Nhà khoa học Abdelaziz và cộng sự (2016) trong một số nghiên cứu về đánh giá giáo viên ở các quốc gia khác nhau đã chỉ ra rằng, nhiều quốc gia có chung suy nghĩ: Các giáo viên lâu năm nên đƣợc trao quyền tự do hơn trong giảng dạy, với ít các bƣớc đánh giá, ít giám sát hơn.
Cách hiểu này dễ đánh đồng hai khái niệm kinh nghiệm và chuyên môn (dẫn theo [16]). Các nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp giáo viên cũng đƣợc thực hiện ở nhiều nƣớc khác nhƣ: Liên bang Đức, Trung Quốc, Malaysia, Singapore.Các nghiên cứu chỉ rõ, ở các quốc gia này chuẩn nghề nghiệp giáo viên đã đƣợc sử dụng để đánh giá, thực hiện quản lý giáo viên; kết quả đánh giá giáo viên là cơ sở khách quan cho công tác đào tạo, bồi dƣỡng, sử dụng giáo viên. Nhƣ vậy, vấn đề đánh giá giáo viên đã đƣợc các nhà nghiên cứu khoa học của nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm, nghiên cứu. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều thống nhất cho rằng việc xây dựng hệ thống các quy định về tiêu chuẩn, tiêu chí đối với phẩm chất, năng lực của giáo viên sẽ giúp cho giáo viên và các nhà quản lý giáo dục có kế hoạch cụ thể để nâng cao chất lƣợng đội ngũ, đáp ứng yêu cầu của từng thời kỳ lịch sử đối với nền giáo dục của mỗi đất nƣớc.
Tuy nhiên, vấn đề quy định về chuẩn và đánh giá giáo viên theo chuẩn ở mỗi cấp học cụ thể còn ít công trình nghiên cứu đề cập đến. Các nghiên cứu ở Việt Nam Nội dung xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên và đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp đã và đang đƣợc các nhƣ cấp quản lý quan tâm và triển khai một cách đồng bộ nhằm nâng cao chất lƣợng đội ngũ nhà giáo các cấp học nói riêng và nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về hoạt động đánh giá về giáo viên theo chuẩn còn rất hạn chế, đa số các nghiên cứu tập trung nghiên cứu các vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên. Thực tiễn đã chứng minh muốn nâng cao chất lƣợng trong giáo dục thì việc thực hiện khâu kiểm tra, đánh giá có ý nghĩa vô cùng quan trọng; để nâng cao chất lƣợng đội ngũ thì khâu đánh giá giáo viên là một khâu có vai trò đặc biệt 8 quan trọng.
Một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến các nội dung của vấn đề này nhƣ: “Đánh giá trong quản lý” của tác giả Trần Bá Hoành (1997) [9] “Vấn đề giáo viên, những nghiên cứu lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Bá Hoành (2006) [10], “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI” Trần Khánh Đức (2010) [7], “Những yêu cầu mới về nghiệp vụ sư phạm trong Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học 2009” của tác giả Trần Bá Hoành (2010) [11]. Các tác giả đã nghiên cứu vấn đề kiểm tra, đánh giá một cách tƣơng đối cụ thể. Các tác giả đã làm rõ mục tiêu, nguyên tắc, quy trình, hình thức kiểm tra, đánh giá là cơ sở lý luận giúp cho vấn đề nghiên cứu đƣợc sáng tỏ. Đã có một số đề tài nghiên cứu về hoạt động đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp và công tác quản lý hoạt động đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp nhƣ: Luận văn thạc sỹ của Phạm Văn Bình (2018), Quản lý hoạt động đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường trung học cơ sở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh [2].
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra chức năng, nhiệm vụ và vai trò của Hiệu trƣởng trong việc quản lý, đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở trƣờng trung học cơ sở. Luận văn thạc sỹ của Trần Thị Mỹ Phƣơng (2019), Quản lí hoạt động đánh giá giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp tại các trường mầm non huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long [16]. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng quản lý hoạt động đánh giá giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp tại các trƣờng mầm non. Một số bài báo khoa học đã bàn về quản lý công tác đánh giá giáo viên nhƣ: “Thực trạng quản lý công tác đánh giá đội ngũ giáo viên trung học cơ sở theo chuẩn nghề nghiệp tại huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội” của tác giả Trần Anh Tuấn (2020) [24], “Thực trạng và một số giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường mầm non trên địa bàn thị xã Bình Long, tỉnh Bình Phước” của tác giả Vũ Thị Kim Huệ (2020) [13].
Nội dung của các bài báo nêu trên có đề cập đến khía cạnh: Những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hƣớng dẫn để chỉ đạo, triển khai hoạt động đánh giá giáo viên ở các cấp học. 9 Các văn bản này có giá trị đối với việc quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên ở các cấp học theo hƣớng chuẩn hóa. Chuẩn giáo viên xác định các phẩm chất, năng lực cơ bản của giáo viên. Giúp cho giáo viên tự đánh giá phẩm chất, năng lực và giúp cho các cấp quản lý có cơ sở để đánh giá, xếp loại giáo viên, phục vụ công tác quy hoạch; xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dƣỡng và sử dụng đội ngũ giáo viên hiệu quả.
Đồng thời giúp giáo viên tự đánh giá năng lực của bản thân mình, từ đó có ý thức học tập, rèn luyện để nâng cao phẩm chất, năng lực của bản thân, đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp.