Mở đầu, 2 chương, 5 tiết, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luan van 14 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN TRƢỜNG SĨ QUAN ĐẶC CÔNG 1. Cơ sở lý luận của quản lý đánh giá chất lƣợng học tập của học viên 1. Các khái niệm công cụ 1.
Khái niệm chất lượng học tập Chất lượng là một khái niệm có tính tương đối. Có nghĩa là khi đánh giá chất lượng phải đối chiếu, so sánh với một thước đo nào đó thường được gọi là chuẩn. Theo cách hiểu thông thường, chất lượng đào tạo là mức độ kiến thức, kỹ năng và thái độ mà học sinh đạt được sau khi kết thúc một cấp học, bậc học nào đó so với các chuẩn đã được đề ra trong mục tiêu giáo dục. Chất lượng học tập là một lĩnh vực phức tạp là mức độ kiến thức, kỹ năng và thái độ mà học sinh đạt được sau khi kết thúc khoá học so với các chuẩn đã được đề ra trong mục tiêu dạy học.
Theo tác giả Trần Khánh Đức (Viện nghiên cứu phát triển giáo dục) quan niệm: Chất lượng học tập được đánh giá qua mức độ đạt trước mục tiêu đào tạo đã đề ra đối với một chương trình đào tạo và chất lượng học tập là kết quả của quá trình dạy học được phản ánh ở các đặc trưng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình đào tạo theo các ngành nghề cụ thể. Đối với giáo dục đại học, bên cạnh mục tiêu đào tạo nhân lực còn có mục tiêu quan trọng nữa là đào tạo và bồi dưỡng nhân tài cho các ngành khoa học, công nghệ mũi nhọn. Dĩ nhiên, chuẩn của các loại hình đào tạo này phải xuất phát từ yêu cầu nghiên cứu, vận dụng và sáng tạo để hội nhập quốc tế. Hơn nữa, chất lượng của quá trình đào tạo đại học là chất lượng tổng thể của tất cả các thành tố trong hệ thống.
Xem xét chất lượng không chỉ xem xét chất lượng của sản phẩm đầu ra mà phải xem xét toàn diện. Luan van 15 Theo quan điểm triết học, chất lượng hay sự biến đổi về chất là kết quả của quá trình tích lũy về lượng (quá trình tích lũy, biến đổi) tạo nên những bước nhảy vọt về chất của sự vật và hiện tượng. Trong lĩnh vực sản xuất - kinh doanh chất lượng sản phẩm được đặc trưng bởi các yếu tố về nguyên vật liệu chế tạo, quy trình và công nghệ sản xuất, các đặc tính về sử dụng, kể cả về mẫu mã, thị hiếu.v… Các đặc tính chất lượng có thể được thể hiện tường minh qua các chỉ số kỹ thuật – mỹ thuật của sản phẩm và có thể so sánh dễ dàng với các sản phẩm cùng loại. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, chất lượng với đặc trưng sản phẩm là “con người lao động” có thể hiểu là kết quả (đầu ra) của quá trình đào tạo và được thể hiện cụ thể ở các phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu đào tạo của từng ngành đào tạo trong hệ thống đào tạo nghề.
Với yêu cầu đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường lao động quan niệm về chất lượng đào tạo nghề không chỉ dừng ở kết quả của quá trình đào tạo trong nhà trường mà còn phải tính đến mức độ phù hợp và thích ứng của người tốt nghiệp với thị trường lao động như tỷ lệ có việc làm sau khi tốt nghiệp, năng lực hành nghề tại các vị trí làm việc cụ thể ở các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức sản xuất – dịch vụ, khả năng phát triển nghề nghiệp. Tuy nhiên cần nhấn mạnh rằng chất lượng đào tạo trước hết phải là kết quả của quá trình dạy học và được thể hiện trong hoạt động nghề nghiệp của người tốt nghiệp. Quá trình thích ứng với thị trường lao động không chỉ phụ thuộc vào chất lượng đào tạo mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác của thị trường như quan hệ cung – cầu, giá cả sức lao động, chính sách sử dụng và bố trí công việc của nhà nước và người sử dụng lao động. Do đó, khả năng thích ứng còn phản ánh cả về hiệu quả đào tạo ngoài xã hội và thị trường lao động.
Chất lượng đào tạo còn là sự thỏa mãn mục tiêu và đáp ứng yêu cầu của “khách hàng” đối với “sản phẩm”. Ở đây “sản phẩm” chính là người đã được Luan van 16 đào tạo và tốt nghiệp trong các trường nghề, trung tâm dạy nghề, còn “khách hàng” là những đơn vị, cá nhân có sử dụng người đã tốt nghiệp trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp như chủ doanh nghiệp, thủ trưởng đơn vị, nhà nước, cơ quan, đoàn thể, phụ huynh học sinh. Việc đo lường và đánh giá chất lượng học tập của là hết sức khó khăn bởi vì “sản phẩm” để đo là những con người phát triển qua đào tạo và chịu sự tác động phức hợp của môi trường xã hội; vì các quan niệm còn khác nhau khi xây dựng chuẩn đánh giá chất lượng học tập; vì các phương pháp và tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá chất lượng học tập chưa được xây dựng và ban hành trong toàn ngành giáo dục. Từ những quan niệm về chất lượng, chúng tôi đưa ra quan niệm chất lượng học tập của người học như sau: Chất lượng học tập của người học là tổng hợp các kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng và thái độ được hình thành và phát triển trong quá trình học tập rèn luyện ở nhà trường, đáp ứng với mục tiêu yêu cầu đào tạo và nhiệm vụ chức trách sau khia ra trường.
Khái niệm chỉ ra những đặc trưng cơ bản đó là: Một là, Chất lượng học tập không phải là những con số cộng lại giản đơn của tất cả các giá trị kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng và thái độ của người học hợp thành, mà là sự tích hợp, tổng hoà của các yếu tố, các phẩm chất được hình thành và phát triển trong quá trình học tập ở nhà trường, các yếu tố đó có quan hệ biện chứng tác động qua lại chế ước, thúc đẩy nhà trong một chỉnh thể thống nhất tạo nên giá trị chung của hoạt động học tập. Bao gồm sự phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, sáng tạo về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và diễn biến của tiến trình dạy học - giáo dục. Trong đó, nhấn mạnh cách dạy, cách học, sự rèn luyện của người học và tổ chức có hiệu quả các quá trình đó. Hai là, chất lượng học tập phản ánh năng lực nhận thức và các phẩm chất của người học so với mục tiêu yêu cầu đào tạo của nhà trường; nó được Luan van 17 biểu hiện ra ở mục đích, động cơ thái độ học tập, mức độ nắm kiến thức, kĩ xảo, kĩ năng và trình độ vận dụng một cách sáng tạo các kiến thức kĩ xảo, kĩ năng trong các tình huống học tập và hoàn thiện các chuẩn mực, giá trị phẩm chất nhân cách của người học sau khi ra trường.
Ba là, chất lượng học tập còn được biểu hiện ở sản phẩm đào tạo (đầu ra). Đó là sự phù hợp của sản phẩm đào tạo với nhu cầu của xã hội. Biểu hiện của sự phù hợp đó là mức độ thích ứng với công việc và phát huy tác dụng của người học sau khi ra trường. Theo quan niệm của các nhà nghiên cứu chất lượng giáo dục đại học phương Tây thì đó chính là sự thoả mãn nhu cầu của "khách hàng".
Các cơ quan, đơn vị, xã hội sử dụng sản phẩm đào tạo là người đánh giá chính xác nhất về chất lượng đào tạo. Kết quả đạt được của quá trình học tập chính là sự biến đổi về chất của đối tượng người học, là giá trị gia tăng trong giáo dục và đào tạo, là mức độ kiến thức, kỹ xảo kỹ năng và các phẩm chất nhân cách cần thiết mà người học đạt được sau khi kết thúc khoá học so với các chuẩn đã được đề ra trong mục tiêu đào tạo. Bốn là, chất lượng học tập là vấn đề tổng hợp được tạo nên từ chất lượng của tất cả các yếu tố và điều kiện liên quan đến đối tượng người học. Chất lượng học tập của người học được xem xét trên các mặt cơ và có quan hệ chặt chẽ với quá trình dạy học như: Chất lượng quá trình dạy học: Bao gồm sự phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, sáng tạo về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và diễn biến của tiến trình dạy học.
Trong đó, nhấn mạnh cách dạy và quản lý tổ chức có hiệu quả các quá trình đó. Chất lượng của sản phẩm dạy học: Đó là sự phù hợp của sản phẩm đào tạo với nhu cầu của xã hội và nhà trường. Biểu hiện của sự phù hợp đó là mức độ thích ứng với công việc và phát huy tác dụng của người học sau khi ra trường. Tóm lại: Chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung và chất lượng dạy học nói riêng có các cấp độ khác nhau, được hình thành và phát triển trong Luan van 18 quá trình phát triển hệ thống quản lý chất lượng: Kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng và quản lý chất lượng tổng thể.
Chất lượng tổng thể là triết lý của sự phát triển liên tục, nó không phải là thanh tra. Đó là sự cố gắng làm mọi việc đúng ngay từ đầu và đúng vào mọi thời điểm hơn là việc kiểm tra. Cải tiến liên tục bằng cách áp dụng kỹ thuật quản lý chất lượng theo vòng tròn Deming (PDCA), trong đó sử dụng phân tích thống kê để xác định tổn thất chất lượng dựa trên những sự kiện. Trước những thay đổi to lớn trong mục tiêu và yêu cầu quá trình về xây dựng nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế, mà giáo dục và đào tạo là khâu then chốt nhất, đòi hỏi phải gắn sự phát triển của các cơ sở giáo dục đào tạo với sự phát triển về chất lượng giáo dục và đào tạo của cơ sở đó.
Do đó, nâng cao và đảm bảo chất lượng giáo dục và đào tạo không còn là mục đích tự thân của mỗi cơ sở giáo dục và đào tạo mà đã trở thành một đòi hỏi cấp thiết từ phía có liên quan đến chất lượng giáo dục và đào tạo.