Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề cơ bản về quản lý chi ngân sách. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng quản lý chi ngân sách huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình trong thời gian từ năm 2009 đến năm 2013.
Phương hướng, giải pháp quản lý chi ngân sách huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình đến năm 2020. 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNHGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Một số công trình nghiên cứu về quản lý chi ngân sách trong nước Chi ngân sách nhà nƣớc là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nƣớc nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nƣớc theo những nguyên tắc nhất định.
Chi ngân sách nhà nƣớc là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào ngân sách nhà nƣớc và đƣa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, Chi ngân sách nhà nƣớc là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nƣớc. Tính đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu chi ngân sách nhà nƣớc cụ thể: Huỳnh Thị Bích Liên, 2009. “Hoàn thiện công tác chi ngân sách nhà nước huyện Đức Phổ - Quảng Ngãi, luận văn đã hệ thống đƣợc những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát ngân sách nói chung và kiểm soát chi ngân sách trên địa bàn huyện Đức Phổ; luận văn cũng phản ánh và đánh giá thực trạng công tác chi ngân sách trên địa bàn huyện Đức Phổ.
Tuy nhiên trong phần này tác giả chủ yếu nêu đƣợc những tồn tại và những vấn đề còn bất cập, chức năng giải quyết các thủ tục còn trùng lắp rƣờm rà nên không nêu lên đƣợc những tồn tại bất cập hiện tại trong việc mục tiêu chi ngân sách để thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Hơn nửa trong các giải pháp đƣa ra để tăng cƣờng quản lý chƣa chú trong đến công tác hiệu quả của chi ngân sách cho phát triển và nuôi dƣỡng nguồn thu. 5 z Các giải pháp mà tác giả đƣa ra mặc dù đã có ý tƣởng hoàn thiện công tác chi ngân sách và giải pháp về tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra đánh giá hiệu quả chi, chủ yếu dựa vào các chức năng nhiệm vụ theo quy định hiện nay. Tuy nhiên hiện nay một số chức năng, quy trình không còn phù hợp với thực tế, nếu thực hiện đầy đủ các bƣớc công việc theo quy trình thì tồn tại nhiều bất cập, mất nhiều thời gian và nguồn nhân lực; dự toán phân bổ NSNN đang thực hiện chủ yếu theo phƣơng thức đầu vào Trong khi đó số lƣợng biên chế không tăng, mà mục tiêu của chi ngân sách là nhằm phát triển và phát triển bền vững.
Phạm Thị Hồng Lê, 2011. đề tài “ Hoàn thiện công tác xây dựng hệ thống định mức phân bổ ngân sách nhà nước Tỉnh Quảng Bình” Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Trƣờng đại học kinh tế Huế. Tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về công tác chi ngân sách ở địa phƣơng. Phân tích, đánh giá thực trạng phân bổ ngân sách tỉnh Quảng bình giai đoạn 2006 -2010, chỉ ra đƣợc những tồn tại trong công tác phân bổ ngân sách trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
Từ đó tác giả đã đề xuất các giải pháp khả thi, nhằm tăng cƣờng chi ngân sách góp phần tăng phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Bình. Tuy nhiên tác giả chƣa phân tích sâu về phân bổ ngân sách cấp huyện; những giải pháp để giải quyết vƣớng mắc, bất cập trong phân bổ ngân sách cấp huyện theo hƣớng đầu vào hiện nay. Từ kinh nghiệm về quản lý NSNN có thể vận dụng để nâng cao hiệu quả chi ngân sách cụ thể: - Phân chia rõ ràng nguồn thu giữa các cấp chính quyền để tài trợ gánh nặng chi tiêu công. - Mở rộng quyền chủ động cho các cấp chính quyền địa phƣơng trong quản lý NSNN.
6 z - Đôn đốc các địa phƣơng huy động tối đa khả năng tài chính; loại bỏ tƣ tƣởng trông chờ ỷ lại vào ngân sách cấp trên. - Cơ chế phân phối nguồn tài chính linh hoạt giữa NSTW và NSĐP nhằm tạo ra dịch vụ công đáp ứng tốt nhất nhu cầu xã hội cả về mặt số lƣợng và chất lƣợng với nguồn tài chính hạn hẹp. Trong điều kiện nguồn thu chƣa đảm bảo chi thì việc vay nợ của chính quyền địa phƣơng thông qua phát hành trái phiếu là cần thiết vừa tạo ra thế chủ động cho địa phƣơng góp phần thị trƣờng tài chính phát triển. Những khoảng trống tiếp tục nghiên cứu Sau khi nghiên cứu các công trình nêu trên và đƣa ra những nhận xét ban đầu, tác giả dựa trên những ƣu điểm và khắc phục những nhƣợc điểm của các nhà khoa học, tác giả cũng đã nghiên cứu và tham khảo thêm các thông tin từ các trang web và các Tạp chí Nhà nƣớc để làm rõ vấn đề về trong chi ngân sách để phát triển kinh tế.
Hoàn thiện quy trình quản lý chi NSNN là một trong những công việc có ý nghĩa quan trọng nhằm hƣớng tới xây dựng một cơ chế quản lý chi công khai, minh bạch, góp phần tiết kiệm thời gian, nhân lực và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính có hạn của đất nƣớc. Trong những năm qua, cùng với quá trình đổi mới kinh tế đất nƣớc, công tác quản lý ngân sách của huyện đã có nhiều đổi mới và đạt đƣợc tiến bộ đáng kể. Huyện Lệ Thủy không ngừng thay đổi và phát triển KT - XH, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đƣợc cải thiện phần nào. Xét các chỉ tiêu KT - XH của một nền kinh tế chuyển đổi, huyện Lệ Thủy đều đạt đƣợc những thành tựu ấn tƣợng đặc biệt về quản lý chi NSNN ở Huyện không ngừng đƣợc đổi mới ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của công cuộc đổi mới hiện nay.
Tuy vậy, trong lĩnh vực quản lý chi NSNN còn nhiều bất cập cần đƣợc nhìn nhận một cách khách quan để tìm biện pháp cải thiện. Công tác quản lý ngân sách của Huyện Lệ Thủy hiện nay 7 z hiệu quả chƣa cao. Các đơn vị dự toán ngân sách gò bó vào chính sách chế độ, tiêu chuẩn định mức nhƣng lại không bị ràng buộc về hiệu quả sử dụng ngân sách đƣợc giao. Tính năng động và tích cực của đơn vị sử dụng ngân sách chƣa phát huy, tâm lý ỷ lại trông chờ vào NSNN còn phổ biến.
Điều đó ảnh hƣởng không tốt đến việc huy động và khai thác các nguồn lực cho đầu tƣ nhằm đạt đƣợc các mục tiêu phát triển và giải quyết đƣợc các vấn đề xã hội. Các công trình nghiên cứu về chi ngân sách ở địa phƣơng với mục đích là đƣa ra các giải pháp tăng cƣờng trong quản lý, phát triển kinh tế xã hội tuy nhiên ở góc độ tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu khác nhau. Tính đến thời điểm này chƣa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề Quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Vì thế đề tài mà tôi lựa chọn làm luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị là công trình độc lập, chƣa đƣợc ai công bố ở bất kỳ đâu; với hy vọng góp phần vào công tác chi ngân sách để phát triển kinh tế trên địa bàn Huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NSNN 1. Những khái niệm về NSNN, chi NSNN: 1. Khái niệm ngân sách nhà nước: * Khái niệm NSNN Ngân sách nhà nƣớc là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "Ngân sách nhà nƣớc" đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia.
Song quan niệm về ngân sách nhà nƣớc lại chƣa thống nhất, ngƣời ta đã đƣa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nƣớc tùy theo các trƣờng phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nƣớc là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia. Theo các nhà kinh tế Pháp định nghĩa: “NSNN là văn kiện đƣợc nghị viện hoặc hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong đó các nghiệp vụ tài 8 z chính của một tổ chức công ( nhà nƣớc, chính quyền, địa phƣơng, đơn vị công,…) hoặc tƣ (doanh nghiệp, hiệp hội,…) đƣợc dự kiến và cho phép”. Từ điển kinh tế thị trƣờng của Trung Quốc định nghĩa: “ NSNN là kế hoạch thu, chi tài chính hàng năm của Nhà nƣớc đƣợc xét duyệt theo trình tự pháp định”.
Điều 1 của Luật NSNN đƣợc Quốc hội khóa XI nƣớc Cộng hòa XHCN Việt nam thông qua tại kỳ họp thứ hai, năm 2002 khẳng định: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. (Luật Ngân sách, 2002) Trong thực tiễn, khái niệm ngân sách thƣờng để chỉ tổng số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định. Một bảng tính toán các chi phí để thực hiện một kế hoạch, hoặc một chƣơng trình cho một mục đích nhất định của một chủ thể nào đó. Nếu chủ thể đó là Nhà nƣớc thì đƣợc gọi là Ngân sách Nhà nƣớc.
Tóm lại: Có thể hiểu một cách khái quát, NSNN xét ở thể tĩnh và hình thức biểu hiện bên ngoài là toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nào đó, phổ biến cho một năm hoặc một số năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nƣớc; Xét ở thể động và trong suốt một quá trình, NSNN là khâu cơ bản, chủ đạo của tài chính nhà nƣớc, đƣợc nhà nƣớc sử dụng để động viên phân phối một bộ phận nguồn lực xã hội dƣới dạng tiền tệ về cho nhà nƣớc để đảm bảo điều kiện vật chất nhằm duy trì sự hoạt động bình thƣờng của bộ máy nhà nƣớc và phục vụ thực hiện chức năng, nhiệm vụ kinh tế – xã hội mà nhà nƣớc phải gánh vác. 9 z * Khái niệm chi ngân sách nhà nước Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhằm thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ.