Luận văn thạc sĩ: Quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội tại thành phố Sông Công, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Chi Các Chế Độ Bảo Hiểm Xã Hội Tại Thành Phố Sông Công, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ theo định hướng ứng dụng
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp của luận văn
• 0.5. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về Bảo hiểm xã hội và quản lý chi bảo hiểm xã hội
• 1.1.1. Lý luận về Bảo hiểm xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu
• 2.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ SÔNG CÔNG
• 3.1. Khái quát về Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.3. Vị trí, chức năng của Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công
• 3.4. Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công
• 3.5. Cơ cấu tổ chức của Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công
• 3.6. Thực trạng quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội tại thành phố Sông Công
• 3.6.1. Lập dự toán chi bảo hiểm xã hội
• 3.6.2. Quản lý đối tượng được hưởng bảo hiểm xã hội
• 3.6.3. Tổ chức thực hiện chi trả BHXH
• 3.6.4. Lập báo cáo, quyết toán chi bảo hiểm xã hội
• 3.6.5. Công tác kiểm tra, giám sát chi bảo hiểm xã hội
• 3.6.6. Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo
• 3.7. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý chi bảo hiểm xã hội
• 3.7.1. Yếu tố khách quan
• 3.7.2. Yếu tố chủ quan
• 3.8. Đánh giá chung tình hình thực hiện chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Sông Công
• 3.8.1. Những kết quả đạt được
• 3.8.2. Những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ SÔNG CÔNG, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Phương hướng, nhiệm vụ quản lý chi bảo hiểm xã hội của tỉnh Thái Nguyên và thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Phương hướng
• 4.1.2. Các nhiệm vụ cần thực hiện
• 4.2. Mục tiêu công tác quản lý chi BHXH ở thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Giải pháp hoàn thiện khâu lập kế hoạch
• 4.3.2. Tăng cường công tác quản lý đối tượng hưởng và hoàn thiện phương thức chi chế độ BHXH
• 4.3.3. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra trong các khâu chi BHXH
• 4.3.4. Các biện pháp khác
• 4.3.4.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội
• 4.3.4.2. Đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam
• 4.3.4.3. Đối với Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Nguyên
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội Tại Sông Công

Trong hệ thống an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội (BHXH) đóng vai trò trụ cột và bền vững. Phát triển BHXH là tiền đề để thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đối với người lao động, với nhiệm vụ chính là tổ chức thực hiện tốt chính sách BHXH, Bảo hiểm y tế, Bảo hiểm xã hội tự nguyện (BHXH, BHYT, BHXHTN), bao gồm các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất, khám chữa bệnh BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cho người lao động và nhân dân trên phạm vi cả nước. Chính sách BHXH luôn mang tính cấp thiết, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về vấn đề an sinh xã hội. Do đó, chính sách BHXH luôn được quan tâm, nghiên cứu nhằm hướng đến một hệ thống chính sách BHXH phù hợp với tình hình mới.

1.1. Bản Chất và Nguyên Tắc Hoạt Động của Bảo Hiểm Xã Hội

BHXH được hình thành trên cơ sở quan hệ lao động, giữa các bên cùng tham gia và được hưởng BHXH. Nhà nước ban hành các chế độ, chính sách BHXH, tổ chức ra cơ quan chuyên trách, thực hiện nhiệm vụ quản lý hoạt động sự nghiệp BHXH. Chủ sử dụng và người lao động có trách nhiệm đóng góp để hình thành quỹ BHXH. Người lao động và gia đình của họ được cung cấp tài chính từ quỹ BHXH khi họ có đủ điều kiện theo chế độ BHXH quy định. BHXH hoạt động theo nguyên tắc “Lấy số đông bù cho số ít”, tức là dùng số tiền đóng góp nhỏ của số đông người tham gia BHXH để bù đắp, chia sẻ cho một số ít người với số tiền lớn hơn so với số đóng góp của từng người, khi họ gặp phải những biến cố rủi ro gây tổn thất.

1.2. Đối Tượng và Chức Năng Quan Trọng của Bảo Hiểm Xã Hội

Đối tượng của BHXH chính là thu nhập của người lao động bị biến động giảm hoặc bị mất đi do bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm của những người tham gia BHXH. Đối tượng tham gia BHXH là người lao động và người sử dụng lao động. BHXH có chức năng thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động tham gia BHXH khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do mất khả năng lao động hoặc mất việc làm. BHXH tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH, góp phần thực hiện công bằng xã hội.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Chi Trả Bảo Hiểm Xã Hội Tại Sông Công

Công tác quản lý BHXH nói chung, quản lý chi các chế độ BHXH nói riêng là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình thực thi chính sách BHXH của Nhà nước đối với người lao động. Quản lý chi các chế độ BHXH là công tác cơ bản góp phần quyết định đến sự tồn tại, phát triển của quỹ BHXH. BHXH thành phố Sông Công là đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh Thái Nguyên, có chức năng thực hiện các chế độ, chính sách BHXH, BHYT, BHTN và quản lý quỹ BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn thành phố Sông Công. Trong những năm qua, BHXH thành phố Sông Công đã có nhiều nỗ lực trong công tác chi trả các chế độ BHXH, đảm bảo nguyên tắc chi đúng, đủ, kịp thời các chế độ BHXH cho người lao động.

2.1. Hạn Chế Trong Quản Lý Người Hưởng Bảo Hiểm Xã Hội

Quản lý chi các chế độ BHXH tại BHXH thành phố Sông Công hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt công tác quản lý người hưởng là vô cùng phức tạp vì đối tượng hưởng đông, địa bàn rộng và đối tượng thường xuyên biến động. Việc quản lý đối tượng thông qua hệ thống Bưu điện có nhiều hạn chế bởi cơ quan Bưu điện không nắm rõ nghiệp vụ, không chuyên sâu một nhiệm vụ mà là nơi cung cấp nhiều dịch vụ một lúc.

2.2. Vấn Đề Giải Quyết Chế Độ Ốm Đau Thai Sản Tại Khu Công Nghiệp

Việc giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản trên địa bàn cũng phức tạp do Sông Công là nơi có nhiều khu công nghiệp, lao động lớn nên đòi hỏi công tác xét duyệt và kiểm tra, hậu kiểm cũng cần phải được chú trọng. Để làm tốt công tác quản lý chi các chế độ BHXH đòi hỏi phải có sự phối hợp nhịp nhàng giữa tất cả các bộ phận trong đơn vị ngành BHXH, sự hỗ trợ của các đơn vị ngoài ngành, chính quyền địa phương và cơ quan Bưu điện.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội Sông Công

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích thực trạng quản lý chi bảo hiểm xã hội Sông Công. Các phương pháp này bao gồm phương pháp thu thập thông tin, phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu, và phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu được xây dựng để đánh giá hiệu quả quản lý chi BHXH trên địa bàn thành phố. Các số liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2019 và số liệu sơ cấp thu thập năm 2020 được sử dụng để phân tích và đánh giá.

3.1. Phương Pháp Thu Thập và Xử Lý Thông Tin Nghiên Cứu

Phương pháp thu thập thông tin bao gồm việc thu thập các tài liệu, báo cáo liên quan đến quản lý chi BHXH từ BHXH thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu được sử dụng để tổng hợp và xử lý các số liệu thu thập được, từ đó đưa ra các nhận định và đánh giá về thực trạng quản lý chi BHXH.

3.2. Phân Tích Số Liệu và Xây Dựng Hệ Thống Chỉ Tiêu Đánh Giá

Phương pháp phân tích số liệu được sử dụng để phân tích các số liệu đã được tổng hợp và xử lý, từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi BHXH trên địa bàn thành phố Sông Công. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu được xây dựng để đánh giá hiệu quả quản lý chi BHXH, bao gồm các chỉ tiêu về chi phí, hiệu quả, và tính minh bạch.

IV. Thực Trạng Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội Tại Thành Phố Sông Công

BHXH thành phố Sông Công là đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh Thái Nguyên, có chức năng thực hiện các chế độ, chính sách BHXH, BHYT, BHTN và quản lý quỹ BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn thành phố Sông Công. Trong những năm qua, BHXH thành phố Sông Công đã có nhiều nỗ lực trong công tác chi trả các chế độ BHXH, đảm bảo nguyên tắc chi đúng, đủ, kịp thời các chế độ BHXH cho người lao động. Tuy nhiên, công tác quản lý chi BHXH vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục.

4.1. Quy Trình Lập Dự Toán Chi Bảo Hiểm Xã Hội Hiện Nay

Quy trình lập dự toán chi bảo hiểm xã hội bao gồm việc xác định nhu cầu chi, lập kế hoạch chi, và trình duyệt dự toán. Tuy nhiên, quy trình này còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng dự toán chi không sát với thực tế, gây khó khăn cho công tác quản lý chi BHXH.

4.2. Tổ Chức Thực Hiện Chi Trả Bảo Hiểm Xã Hội Thực Tế

Việc tổ chức thực hiện chi trả BHXH được thực hiện thông qua hệ thống Bưu điện và các ngân hàng. Tuy nhiên, việc phối hợp giữa các đơn vị này chưa được chặt chẽ, dẫn đến tình trạng chi trả chậm trễ, gây bức xúc cho người lao động.

4.3. Công Tác Kiểm Tra Giám Sát Chi Bảo Hiểm Xã Hội

Công tác kiểm tra, giám sát chi BHXH còn yếu, chưa phát hiện kịp thời các sai phạm, tiêu cực trong quá trình chi trả. Điều này dẫn đến tình trạng thất thoát quỹ BHXH, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội Tại Sông Công

Để hoàn thiện công tác quản lý chi bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Sông Công, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về lập kế hoạch, quản lý đối tượng, kiểm tra, thanh tra, và ứng dụng công nghệ thông tin. Các giải pháp này nhằm đảm bảo chi đúng, đủ, kịp thời các chế độ BHXH cho người lao động, đồng thời ngăn chặn các hành vi gian lận, trục lợi quỹ BHXH.

5.1. Hoàn Thiện Khâu Lập Kế Hoạch Chi Bảo Hiểm Xã Hội

Cần xây dựng quy trình lập kế hoạch chi BHXH khoa học, dựa trên cơ sở dữ liệu chính xác và đầy đủ. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình lập kế hoạch, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của kế hoạch.

5.2. Tăng Cường Quản Lý Đối Tượng Hưởng và Hoàn Thiện Phương Thức Chi

Cần tăng cường công tác quản lý đối tượng hưởng BHXH, đảm bảo chi đúng đối tượng, đúng chế độ. Đồng thời, cần hoàn thiện phương thức chi trả BHXH, tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động trong việc nhận các khoản trợ cấp.

5.3. Đẩy Mạnh Kiểm Tra Thanh Tra Trong Các Khâu Chi Bảo Hiểm Xã Hội

Cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra trong các khâu chi BHXH, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra, thanh tra.

VI. Kết Luận và Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội

Quản lý chi bảo hiểm xã hội hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững. Việc hoàn thiện công tác quản lý chi BHXH tại thành phố Sông Công cần được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện, với sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHXH, đảm bảo quyền lợi của người lao động, và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

6.1. Vai Trò Của Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước Về Bảo Hiểm Xã Hội

Cơ quan quản lý nhà nước về BHXH cần tăng cường vai trò chỉ đạo, điều hành, và kiểm tra, giám sát hoạt động BHXH. Đồng thời, cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHXH, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động BHXH.

6.2. Đề Xuất Đối Với Bảo Hiểm Xã Hội Việt Nam và Tỉnh Thái Nguyên

BHXH Việt Nam cần tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho các đơn vị trực thuộc. BHXH tỉnh Thái Nguyên cần xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi BHXH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam, chính sách bảo hiểm xã hội giữ vai trò trụ cột bền vững, bảo đảm an toàn kinh tế và duy trì mức sống tối thiểu cho người lao động khi gặp các rủi ro làm suy giảm hoặc mất khả năng lao động. Thành phố Sông Công là một trung tâm công nghiệp lớn của tỉnh Thái Nguyên, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và lực lượng lao động trẻ, đông đảo với tốc độ tăng trưởng nhanh. Thực tế này mang đến cơ hội mở rộng diện bao phủ bảo hiểm nhưng cũng đặt ra bài toán phức tạp trong việc quản lý, giải quyết và chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn, dài hạn và một lần.

Vấn đề cốt lõi mà thực tiễn đặt ra tại Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công là làm thế nào để bảo đảm các nguyên tắc quản lý tài chính nghiêm ngặt: chi đúng đối tượng, chi đủ định mức và chi trả kịp thời, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguy cơ lạm dụng, trục lợi quỹ. Việc quản lý đối tượng hưởng thông qua hệ thống bưu điện và doanh nghiệp vẫn bộc lộ một số kẽ hở do địa bàn quản lý rộng và đối tượng người hưởng luôn biến động cơ học.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội; phân tích toàn diện thực trạng công tác chi trả tại Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công giai đoạn 2017 - 2019; xác định rõ những kết quả đạt được, các mặt hạn chế cùng nguyên nhân; từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, kết hợp dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2017 - 2019 và số liệu khảo sát thực chứng năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng đến nâng cao chỉ số hài lòng của người thụ hưởng lên trên 90%, giảm thiểu tỷ lệ sai lệch trong lập dự toán xuống dưới 2%, bảo toàn nguồn quỹ và củng cố niềm tin vững chắc của nhân dân vào hệ thống an sinh xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hai lý thuyết quản lý và an sinh xã hội hiện đại:

• Lý thuyết hệ thống trong khoa học quản lý: Xem xét công tác quản lý chi bảo hiểm xã hội như một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm các phân hệ lập kế hoạch, dự toán ngân sách, tổ chức bộ máy, thực thi quy trình chi trả, kiểm soát và hậu kiểm. Sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, bưu điện thành phố, ngân hàng thương mại và đơn vị sử dụng lao động quyết định hiệu quả vận hành của toàn hệ thống.
• Lý thuyết phân phối lại thu nhập và chia sẻ rủi ro: Dựa trên Công ước số 102 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về quy phạm an toàn xã hội và Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Bảo hiểm xã hội vận hành theo nguyên tắc cộng đồng "lấy số đông bù số ít", kết hợp cơ chế phân phối lại thu nhập theo chiều dọc và chiều ngang để bảo đảm công bằng xã hội.

Các khái niệm chính cấu thành khung nghiên cứu gồm:

• Chi bảo hiểm xã hội: Quá trình phân phối và sử dụng quỹ tập trung để thanh toán các khoản trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN), hưu trí, tử tuất và dưỡng sức phục hồi sức khỏe (DSPHSK).
• Quản lý chi bảo hiểm xã hội: Sự tác động có tổ chức, có thẩm quyền pháp lý của cơ quan quản lý nhà nước thông qua hệ thống pháp luật, công cụ hành chính và công nghệ nhằm điều chỉnh dòng chi, bảo đảm quỹ an toàn, không thất thoát.
• Các nguyên tắc quản lý: Nguyên tắc "có đóng - có hưởng", nguyên tắc "chi đúng, chi đủ, kịp thời", và nguyên tắc "tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch" với cơ cấu trích lập tỷ lệ đóng chặt chẽ (3% vào quỹ ốm đau - thai sản, 1% vào quỹ TNLĐ-BNN, 14% đến 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo quyết toán tài chính (Mẫu B08a-BH), danh sách xét duyệt chi trả chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK (Mẫu C70a-HD), bảng thanh toán chi trả lương hưu và trợ cấp hàng tháng qua bưu điện (Mẫu C72a-HD), cùng các báo cáo thanh tra, kiểm tra của Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công và Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017 - 2019.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phiếu điều tra khảo sát và phỏng vấn sâu thực hiện trong năm 2020.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tổng cỡ mẫu khảo sát đạt 120 đối tượng, bao gồm 25 cán bộ, chuyên viên nghiệp vụ bảo hiểm xã hội và nhân viên chi trả bưu điện, cùng 95 người thụ hưởng chế độ (người hưởng lương hưu, người nhận trợ cấp một lần và người lao động tại các doanh nghiệp). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện trên địa bàn các xã, phường trọng điểm. Việc lựa chọn phương pháp này giúp thu thập ý kiến đánh giá đa chiều từ cả chủ thể thực thi chính sách lẫn đối tượng thụ hưởng trực tiếp.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích tỷ trọng cơ cấu chi và đánh giá phương sai chênh lệch giữa dự toán và thực chi. Timeline phân tích kéo dài xuyên suốt từ quá khứ (2017 - 2019), thời điểm khảo sát thực tế (2020) đến định hướng giải pháp tầm nhìn 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế tại Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công giai đoạn 2017 - 2019 cho thấy nhiều kết quả nổi bật song hành cùng các hạn chế cần tháo gỡ:

• Độ lệch trong công tác lập và chấp hành dự toán chi: Chênh lệch giữa dự toán được giao và số thực chi hàng năm dao động trong khoảng từ 3,2% đến 6,8%. Nguyên nhân xuất phát từ sự biến động cơ học nhanh chóng của lực lượng lao động tại các khu công nghiệp Sông Công I và Sông Công II, dẫn đến số lượt phát sinh chế độ ngắn hạn vượt ngoài dự báo kế hoạch đầu năm.
• Quy mô và kết quả chi trả các chế độ thường xuyên: Số lượng người hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng trên địa bàn duy trì ổn định với trên 4.200 người/tháng, tổng số tiền chi trả đạt hơn 180 tỷ đồng mỗi năm. Tỷ lệ chi trả đúng thời gian trước ngày 10 hàng tháng đạt 98,7%. Tuy nhiên, phương thức chi trả trực tiếp bằng tiền mặt qua hệ thống bưu điện vẫn chiếm tỷ trọng chi phối khoảng 71,5%, trong khi tỷ lệ nhận tiền qua tài khoản cá nhân (ATM) chỉ đạt 28,5%.
• Sự gia tăng đột biến của chế độ ốm đau, thai sản và dưỡng sức: Số lượt người được giải quyết hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn tăng trưởng bình quân 12,4%/năm. Số lượt giải quyết năm 2019 đạt trên 8.500 lượt người, gây áp lực lớn cho công tác thẩm định hồ sơ giấy tờ và tiếp nhận dữ liệu điện tử.
• Công tác kiểm tra, hậu kiểm và xử lý thu hồi quỹ: Qua kiểm tra, hậu kiểm hồ sơ tại các cơ sở khám chữa bệnh và đơn vị sử dụng lao động giai đoạn 2017 - 2019, cơ quan bảo hiểm xã hội đã phát hiện và ban hành quyết định thu hồi 100% số tiền chi sai chế độ đối với 18 trường hợp chậm báo giảm do người hưởng từ trần hoặc khai khống chứng từ nghỉ việc hưởng trợ cấp, bảo vệ an toàn cho nguồn quỹ tài chính công.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên phản ánh rõ nét sự tác động đan xen của các nhân tố khách quan và chủ quan. Về mặt khách quan, quá trình đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa tại Sông Công làm gia tăng số lượng lao động tham gia bảo hiểm bắt buộc. Mặt khác, việc chuyển giao toàn bộ quy trình chi trả tiền mặt sang hệ thống Bưu điện theo Quyết định số 166/QĐ-BHXH giúp chuyên nghiệp hóa dịch vụ công nhưng cũng bộc lộ hạn chế: nhân viên bưu điện phải kiêm nhiệm nhiều dịch vụ bưu chính khác, dẫn đến việc nắm bắt quy chế chuyên môn bảo hiểm xã hội đôi lúc còn lúng túng.

So sánh với các địa bàn có nét tương đồng như thành phố Hà Nội (nơi chi trả lương hưu cho hơn 580.000 người với quy mô trên 2.000 tỷ đồng/tháng) hay tỉnh Bắc Ninh (nơi giải quyết chế độ ngắn hạn cho 248.962 lượt người năm 2019 và phát hiện 352 chứng từ giả mạo), thành phố Sông Công có quy mô nhỏ hơn nhưng mức độ rủi ro tiềm ẩn về gian lận hồ sơ ốm đau, thai sản tại các doanh nghiệp FDI là tương đương.

Trong các báo cáo quản trị, dữ liệu thực trạng có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng chi phí chế độ thai sản qua các năm, kết hợp bảng ma trận so sánh chi phí thực tế với hạn mức dự toán được duyệt (theo Danh mục Bảng biểu 2.1 đến 2.10 và các Sơ đồ quy trình 3.1 đến 3.7 trong luận văn). Việc chuẩn hóa sơ đồ luân chuyển chứng từ đóng vai trò quyết định giúp phát hiện sớm các hồ sơ không hợp lệ ngay từ khâu tiếp nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi các chế độ bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Sông Công đến năm 2025:

• Nâng cao chất lượng lập kế hoạch và dự toán ngân sách chi: Áp dụng mô hình dự báo thống kê dựa trên dữ liệu biến động lao động thực tế tại các khu công nghiệp. Bộ phận Kế hoạch - Tài chính phối hợp định kỳ hàng quý với Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên để cập nhật biến động nhân sự, kiểm soát tỷ lệ sai lệch dự toán dưới mức 2,0% vào năm 2025.
• Thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển phương thức chi trả không dùng tiền mặt: Phối hợp với các ngân hàng thương mại mở thẻ ATM miễn phí ngay tại doanh nghiệp và các điểm chi trả bưu điện. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người hưởng nhận lương hưu, trợ cấp qua tài khoản ngân hàng đạt tối thiểu 50% vào cuối năm 2023 và đạt 70% vào năm 2025, bảo đảm giải ngân tiền trợ cấp ốm đau, thai sản vào tài khoản cá nhân trong vòng 02 ngày làm việc kể từ khi duyệt hồ sơ.
• Siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm liên ngành: Tăng cường tối thiểu 02 đợt thanh tra chuyên đề mỗi năm đối với các đơn vị sử dụng lao động có tỷ lệ đề nghị thanh toán chế độ ốm đau, thai sản tăng đột biến từ 25% trở lên. Bảo hiểm xã hội thành phố chủ trì phối hợp với Công an thành phố và Trung tâm Y tế Sông Công kiểm tra tính pháp lý của giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội.
• Chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ và quy trình kiểm soát bưu điện: Tổ chức định kỳ 02 khóa tập huấn chuyên sâu/năm cho nhân viên chi trả bưu điện về kỹ năng nhận diện hồ sơ, giấy tờ tùy thân và cập nhật phần mềm nghiệp vụ. Bưu điện thành phố phải hoàn tất việc quyết toán chi trả tiền mặt và đối chiếu danh sách giảm hưởng chậm nhất vào ngày 25 hàng tháng theo đúng quy định tại Quyết định số 166/QĐ-BHXH.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên ngành Bảo hiểm xã hội: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình quản trị chi phí, phương pháp hậu kiểm hồ sơ ngắn hạn và cơ chế phối hợp tác nghiệp với đại lý chi trả bưu điện cấp cơ sở.
• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương (UBND thành phố Sông Công, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội): Cung cấp luận cứ thực tiễn để hoạch định chính sách an sinh xã hội, chỉ đạo các ban ngành phối hợp quản lý nhân khẩu và đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt.
• Cán bộ quản lý nhân sự và kế toán tiền lương tại các doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ quy trình thẩm định, lập hồ sơ điện tử (Mẫu 01B-HSB) và trách nhiệm pháp lý trong việc chi trả chế độ kịp thời, đúng pháp luật cho người lao động.
• Học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, khung phân tích chi tiêu công và đánh giá hiệu quả chính sách an sinh xã hội cấp huyện.

Câu hỏi thường gặp

Quản lý chi bảo hiểm xã hội ở cấp huyện bao gồm những nội dung chính nào? Quản lý chi cấp huyện bao gồm: lập và xét duyệt dự toán ngân sách chi; quản lý đối tượng thụ hưởng (tăng, giảm, di chuyển nơi cư trú); tổ chức thực hiện chi trả chế độ ngắn hạn, dài hạn, một lần; lập báo cáo quyết toán tài chính; thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm và giải quyết khiếu nại, tố cáo theo phân cấp của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

Vì sao việc chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn tại TP. Sông Công lại có mức độ phức tạp cao? Sông Công là trung tâm công nghiệp tập trung đông công nhân, lao động nữ trong độ tuổi sinh đẻ lớn. Tần suất phát sinh hồ sơ ốm đau, thai sản, phục hồi sức khỏe rất cao (trên 8.500 lượt/năm), đòi hỏi khâu thẩm định tính pháp lý của chứng từ y tế phải chuẩn xác để ngăn chặn hành vi khai khống trục lợi quỹ.

Quy trình kiểm soát chi trả lương hưu qua hệ thống Bưu điện được triển khai như thế nào? Bưu điện tổ chức chi trả tiền mặt tại các điểm văn hóa xã, phường từ ngày 01 đến ngày 10 hàng tháng dựa trên danh sách Mẫu C72a-HD. Cán bộ chi trả có trách nhiệm đối chiếu chứng minh nhân dân/căn cước công dân hoặc chữ ký nhận. Đến ngày 25 hàng tháng, cơ quan Bưu điện phải quyết toán toàn bộ số tiền chi trả và danh sách người chưa nhận với Bảo hiểm xã hội huyện.

Cơ cấu đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện nay được phân bổ ra sao? Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, tổng tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc phân bổ vào các quỹ thành phần gồm: 3% vào quỹ ốm đau và thai sản, 1% vào quỹ tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, và 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất (trong đó người sử dụng lao động đóng 14%, người lao động đóng 8%).

Biện pháp nào hiệu quả nhất để ngăn chặn tình trạng trục lợi quỹ bảo hiểm xã hội tại cơ sở? Giải pháp tối ưu là đẩy mạnh liên thông cơ sở dữ liệu số giữa cơ sở khám chữa bệnh, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội qua Cổng giám định điện tử; kết hợp thanh tra đột xuất các đơn vị có số phát sinh hồ sơ cao bất thường và xử lý nghiêm các trường hợp làm giả chứng từ theo quy định pháp luật.

Kết luận

• Bảo hiểm xã hội thành phố Sông Công đã thực hiện tốt vai trò trụ cột an sinh xã hội, giải quyết chi trả đúng, đủ, kịp thời các chế độ cho hàng ngàn đối tượng thụ hưởng với tỷ lệ giải ngân đúng tiến độ đạt trên 98,5%.
• Công tác quản lý đối tượng và lập dự toán chi vẫn tồn tại độ lệch từ 3% đến gần 7% do biến động nhanh của lực lượng lao động công nghiệp và thói quen dùng tiền mặt còn chiếm trên 70%.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp trong luận văn cung cấp lộ trình cải cách toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa hiện đại hóa công nghệ thông tin, nâng cấp quy trình dịch vụ bưu điện và siết chặt kiểm tra liên ngành.
• Lộ trình triển khai đến năm 2025 xác định mục tiêu đột phá: nâng tỷ lệ chi trả qua thẻ ATM lên 70%, kiểm soát sai lệch dự toán dưới 2% và hoàn thiện cơ chế quản lý người hưởng khép kín.
• Các đơn vị bảo hiểm xã hội cấp huyện và cơ quan quản lý liên quan cần nhanh chóng nghiên cứu, vận dụng mô hình quản lý này vào thực tiễn nhằm bảo đảm an toàn, phát triển bền vững quỹ bảo hiểm xã hội và củng cố vững chắc an sinh xã hội địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Một số vấn đề lý luận về Bảo hiểm xã hội và quản lý chi bảo hiểm xã hội 1. Lý luận về Bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm về Bảo hiểm xã hội Bảo hiểm và BHXH đã hình thành rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loại người và đã được nhiều nhà khoa học đề cập và nghiên cứu một cách sâu sắc dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau.

BHXH đã xuất hiện và phát triển theo cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại. Mặc dù đã có quá trình phát triển tương đối dài, nhưng cho đến nay còn có nhiều khái niệm về BHXH, chưa có khái niệm thống nhất. Bởi lẽ BHXH là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như kinh tế, xã hội, pháp lý… Luật Bảo hiểm xã hội có nêu khái niệm về Bảo hiểm xã hội như sau: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. Bản chất của Bảo hiểm xã hội BHXH được hình thành trên cơ sở quan hệ lao động, giữa các bên cùng tham gia và được hưởng BHXH.

Nhà nước ban hành các chế độ, chính sách BHXH, tổ chức ra cơ quan chuyên trách, thực hiện nhiệm vụ quản lý hoạt động sự nghiệp BHXH. Chủ sử dụng và người lao động có trách nhiệm đóng góp để hình thành quỹ BHXH. Người lao động (bên được BHXH) và gia đình của họ được cung cấp tài chính từ quỹ BHXH khi họ có đủ điều kiện theo chế độ BHXH quy định. Đó là mối quan hệ của các bên tham gia BHXH.

Phân phối trong BHXH là phân phối không đều, nghĩa là không phải ai tham gia BHXH cũng được phân phối với số tiền giống nhau. Phân phối trong BHXH vừa mang tính bồi hoàn, vừa không mang tính bồi hoàn. Những biến cố xảy ra mang tính tất nhiên đối với con người là thai sản (đối với lao động nữ) tuổi già và n 6 chết, trong trường hợp này, BHXH phân phối mang tính bồi hoàn vì người lao động đóng BHXH chắc chắn được hưởng khoản trợ cấp đó, còn trợ cấp do những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm, những rủi ro xảy ra trái ngược với ý muốn của con người như ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, là sự phân phối mang tính không bồi hoàn; có nghĩa là chỉ khi nào người lao động gặp phải tổn thất do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… thì mới được hưởng khoản trợ cấp đó. BHXH hoạt động theo nguyên tắc “Lấy số đông bù cho số ít” tức là dùng số tiền đóng góp nhỏ của số đông người tham gia BHXH để bù đắt, chia sẻ cho một số ít người với số tiền lớn hơn so với số đóng góp của từng người, khi họ gặp phải những biến cố rủi ro gây tổn thất.

Hoạt động BHXH là một hoạt động dịch vụ công mang tính xã hội cao; lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động. Hoạt động BHXH là quá trình tổ chức, triển khai thực hiện các chế độ, chính sách BHXH của tổ chức quản lý sự nghiệp BHXH đối với người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH.