Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt: Nghiên Cứu Tại Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Đỗ Hoàng Kỳ Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Đức Trường
• Trường học: Đại học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh tế - Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Tại Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hòa Bình

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp kế thừa tài liệu
• Phương pháp điều tra thực địa
• Phương pháp phân tích tổng hợp
• Kết cấu chuyên đề
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT
• 1.1. Các khái niệm, phân loại và đặc điểm của chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.1. Phân loại chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.2. Đặc điểm của chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.2.1. Thành phần của chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.2.2. Tính chất của chất thải rắn sinh hoạt
• 1.2. Cơ sở pháp lý và chính sách quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt của các nước trên thế giới
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TẠI HUYỆN KỲ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế của huyện Kỳ Sơn
• 2.1.1. Lịch sử hình thành
• 2.1.2. Vị trí, địa hình
• 2.1.3. Tình hình dân cư
• 2.1.4. Kinh tế xã hội
• 2.1.4.1. Nông lâm thủy sản
• 2.1.4.2. Công nghiệp, xây dựng
• 2.1.4.3. Thương mại và dịch vụ
• 2.2. Hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn
• 2.2.1. Hệ thống tổ chức hành chính
• 2.2.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
• 2.2.3. Công cụ quản lý trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 2.2.3.1. Công cụ pháp lý
• 2.2.3.2. Công cụ kinh tế
• 2.2.4. Nguồn lực của địa phương
• 2.3. Hiện trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 2.3.1. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn sinh hoạt
• 2.3.2. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt
• 2.3.3. Thực trạng phân loại, thu gom và xử lí chất thải rắn sinh hoạt
• 2.3.4. Tác động đến môi trường tại địa điểm chôn lấp
• 2.4. Những thuận lợi và khó khăn trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa phương
• 2.4.1. Những thuận lợi
• 2.4.2. Những khó khăn còn tồn đọng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TẠI HUYỆN KỲ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. Hoàn thiện hệ thống quản lý của địa phương
• 3.2. Nâng cao vai trò của đội tự quản vệ sinh môi trường
• 3.3. Phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý môi trường
• 3.4. Tăng cường tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức trong lĩnh vực môi trường
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Kỳ Sơn

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) là một vấn đề cấp bách tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình. CTRSH bao gồm chất thải từ hộ gia đình, khu dân cư, cơ quan, và nơi công cộng. Việc quản lý hiệu quả CTRSH đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững. Theo Nghị định 38/2015/NĐ-CP, CTRSH được định nghĩa rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý. Hệ số phát thải, tức lượng rác thải trung bình trên đầu người mỗi ngày, là một yếu tố quan trọng để đánh giá và lập kế hoạch quản lý rác thải sinh hoạt. Quản lý môi trường dựa vào cộng đồng là một phương pháp hiệu quả, huy động sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định và thực hiện các giải pháp.

1.1. Khái niệm và phân loại chất thải rắn sinh hoạt Kỳ Sơn

Theo Nghị định 38/2015/NĐ-CP, chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt. Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng, khu chung cư, cơ quan hành chính và từ công tác nạo vét cống rãnh. CTRSH bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch, ngói vỡ, đất đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa, xương động vật, tre gỗ, lông gà, lông vịt, xác động vật, rơm, rạ. Phân loại CTRSH theo nguồn gốc hình thành bao gồm chất thải thực phẩm, chất thải từ đường phố. Theo thành phần vật lý, hóa học, CTRSH được chia thành rác vô cơ (khô), rác hữu cơ (ướt) và chất thải nguy hại.

1.2. Đặc điểm và thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại Kỳ Sơn

Thành phần vật lý, hóa học của CTRSH rất khác nhau phụ thuộc vào từng vùng, địa phương, vào các mùa khí hậu trong năm, vào điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác. Thành phần CTRSH ở mỗi khu vực khác nhau đều có tỉ lệ khác nhau.Nhưng nhìn chung thành phần rác thải sinh hoạt chủ yếu ở nước ta là rác thực phẩm chiếm tỉ lệ khoảng 61 - 86 %, còn hầu hết các thành phần còn lại chiếm một tỉ lệ không cao lắm và một phần được thu gom, phân loại để tái sinh, tái chế. Thành phần của rác thải rất khác nhau tùy thuộc tùng địa phương, tính chất tiêu dùng, điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác.

II. Thực Trạng Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Huyện Kỳ Sơn

Huyện Kỳ Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải ngày càng trở nên nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và cảnh quan đô thị. Theo số liệu thống kê, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng, trong khi hệ thống thu gom và xử lý còn nhiều hạn chế. Bảng 1 trong tài liệu gốc cho thấy tỉ lệ rác thải sinh hoạt theo nguồn gốc phát sinh tại huyện Kỳ Sơn. Việc phân loại rác thải tại nguồn chưa được thực hiện hiệu quả, gây khó khăn cho quá trình xử lý. Tác động đến môi trường tại địa điểm chôn lấp là một vấn đề đáng quan ngại.

2.1. Nguồn gốc và thành phần chất thải rắn sinh hoạt Kỳ Sơn

Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại Kỳ Sơn chủ yếu từ các hộ gia đình, chợ, trường học, bệnh viện và các cơ sở sản xuất kinh doanh. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt bao gồm rác thải hữu cơ (thực phẩm thừa, rau quả, lá cây), rác thải vô cơ (nhựa, kim loại, thủy tinh) và các loại rác thải khác. Bảng 2 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn. Việc xác định rõ nguồn gốc và thành phần rác thải là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp.

2.2. Thực trạng thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt Kỳ Sơn

Công tác thu gom rác thải sinh hoạt tại Kỳ Sơn hiện nay chủ yếu do các đội vệ sinh môi trường thực hiện. Tuy nhiên, phạm vi thu gom còn hạn chế, đặc biệt ở các khu vực vùng sâu, vùng xa. Phương pháp xử lý rác thải chủ yếu là chôn lấp, gây ra nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Bảng 3 trong tài liệu gốc cho thấy các giải pháp hiện đang áp dụng với từng thành phần chất thải. Việc đầu tư vào các công nghệ xử lý rác thải tiên tiến như đốt rác thải phát điện hoặc sản xuất phân bón compost là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.3. Tác động của rác thải đến môi trường tại Kỳ Sơn

Việc xử lý rác thải bằng phương pháp chôn lấp gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí và ô nhiễm đất. Nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp có thể thấm vào nguồn nước ngầm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Khí thải từ quá trình phân hủy rác thải gây ô nhiễm không khí và góp phần vào biến đổi khí hậu. Ngoài ra, các bãi chôn lấp rác thải còn chiếm diện tích đất lớn và gây mất mỹ quan đô thị.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Chất Thải Rắn Kỳ Sơn

Để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện hệ thống quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng, đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Việc áp dụng các mô hình quản lý rác thải hiệu quả đã được chứng minh trên thế giới là một hướng đi đúng đắn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và người dân để thực hiện thành công các giải pháp này.

3.1. Hoàn thiện hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt Kỳ Sơn

Cần hoàn thiện hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Kỳ Sơn bằng cách tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý, xây dựng quy chế phối hợp giữa các bên liên quan và ban hành các chính sách khuyến khích phân loại rác thải tại nguồn. Việc thành lập các đội tự quản vệ sinh môi trường là một giải pháp hiệu quả để nâng cao vai trò của cộng đồng trong quản lý môi trường. Cần có cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý rác thải để kịp thời điều chỉnh và cải thiện.

3.2. Tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức về rác thải Kỳ Sơn

Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của rác thải và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường là một giải pháp quan trọng để thay đổi hành vi của cộng đồng. Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng và phù hợp với từng đối tượng, bao gồm tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi, chiếu phim và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động tái chế rác thải và sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường.

3.3. Đầu tư công nghệ xử lý rác thải sinh hoạt tiên tiến Kỳ Sơn

Cần đầu tư vào các công nghệ xử lý rác thải sinh hoạt tiên tiến như đốt rác thải phát điện, sản xuất phân bón compost và khí biogas. Các công nghệ này không chỉ giúp giảm thiểu lượng rác thải chôn lấp mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế. Việc lựa chọn công nghệ xử lý rác thải cần phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và đảm bảo các tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Rác Thải Tại Kỳ Sơn

Việc ứng dụng các giải pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt vào thực tiễn tại huyện Kỳ Sơn cần được thực hiện một cách bài bản và có lộ trình rõ ràng. Cần có sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực môi trường để đánh giá và lựa chọn các giải pháp phù hợp. Việc thí điểm các mô hình quản lý rác thải tại một số khu vực trước khi triển khai rộng rãi là một cách tiếp cận thận trọng và hiệu quả. Cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình xử lý rác thải và tạo ra các sản phẩm từ rác thải.

4.1. Mô hình phân loại rác thải tại nguồn hiệu quả ở Kỳ Sơn

Xây dựng và triển khai mô hình phân loại rác thải tại nguồn hiệu quả, khuyến khích người dân phân loại rác thải thành các loại khác nhau như rác thải hữu cơ, rác thải vô cơ và rác thải tái chế. Cung cấp các thùng chứa rác thải có màu sắc và ký hiệu khác nhau để người dân dễ dàng phân biệt. Tổ chức các buổi tập huấn hướng dẫn người dân cách phân loại rác thải đúng cách. Xây dựng cơ chế thu gom và xử lý riêng cho từng loại rác thải.

4.2. Biện pháp giảm thiểu rác thải sinh hoạt tại Kỳ Sơn

Thực hiện các biện pháp giảm thiểu rác thải sinh hoạt, khuyến khích người dân sử dụng các sản phẩm có thể tái sử dụng và hạn chế sử dụng các sản phẩm dùng một lần. Tăng cường kiểm tra và xử lý các hành vi xả rác thải bừa bãi. Khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường và sử dụng các vật liệu tái chế.

V. Kết Luận và Tương Lai Quản Lý Rác Thải Kỳ Sơn

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách đối với huyện Kỳ Sơn. Việc thực hiện các giải pháp đồng bộ và toàn diện sẽ giúp cải thiện chất lượng môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để xây dựng một môi trường sống xanh, sạch, đẹp. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ xử lý rác thải tiên tiến để giải quyết triệt để vấn đề rác thải.

5.1. Đánh giá hiệu quả các giải pháp quản lý rác thải Kỳ Sơn

Thường xuyên đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý rác thải đã triển khai để kịp thời điều chỉnh và cải thiện. Sử dụng các chỉ số đánh giá như tỉ lệ thu gom rác thải, tỉ lệ phân loại rác thải tại nguồn, lượng rác thải chôn lấp và mức độ ô nhiễm môi trường. Thu thập ý kiến phản hồi từ cộng đồng để đánh giá mức độ hài lòng của người dân về công tác quản lý rác thải.

5.2. Hướng phát triển quản lý chất thải rắn sinh hoạt Kỳ Sơn

Tiếp tục đầu tư vào các công nghệ xử lý rác thải tiên tiến và thân thiện với môi trường. Xây dựng các nhà máy xử lý rác thải có công suất phù hợp với lượng rác thải phát sinh. Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình xử lý rác thải và tạo ra các sản phẩm từ rác thải. Tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận các công nghệ quản lý rác thải tiên tiến.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình phát triển kinh tế thị trường và tốc độ đô thị hóa gia tăng tại Việt Nam đã mang lại nhiều thành tựu kinh tế - xã hội nhưng đồng thời tạo ra áp lực lớn đối với môi trường, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng của khối lượng chất thải rắn sinh hoạt. Theo số liệu được dẫn từ Báo Môi trường (ngày 26/5/2015), trung bình mỗi ngày Việt Nam phát sinh khoảng 12 triệu tấn chất thải rắn sinh hoạt và dự kiến đạt 20 triệu tấn/ngày vào năm 2020, tập trung phần lớn tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc tỷ lệ thu gom rác thải chưa đạt mức tối ưu đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, gây suy giảm mỹ quan và ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe cộng đồng.

Tại tỉnh Hòa Bình, quá trình phát triển kinh tế - xã hội nhanh cũng kéo theo sự gia tăng lượng chất thải. Trong đó, huyện Kỳ Sơn là địa bàn miền núi nằm ở cửa ngõ của tỉnh, tiếp giáp với Thủ đô Hà Nội. Mặc dù công tác quản lý vệ sinh môi trường được chính quyền các cấp quan tâm chỉ đạo, địa phương vẫn đối mặt với nhiều khó khăn: thành phần rác thải có hàm lượng chất hữu cơ cao dễ phân hủy gây mùi trong điều kiện thời tiết nóng ẩm; nhận thức về bảo vệ môi trường của một bộ phận dân cư, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số tại các khu vực xa trung tâm, còn hạn chế; việc thu gom rác thải tại các địa bàn phân tán gặp trở ngại do công cụ thô sơ và nguồn lực tài chính hạn hẹp. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Đỗ Hoàng Kỳ Anh (Khoa Môi trường và Đô thị, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) đã thực hiện chuyên đề tốt nghiệp: "Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình".

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt tại địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và khung pháp lý về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và quản lý môi trường dựa vào cộng đồng.
   • Phân tích hiện trạng phát sinh, thành phần, công tác phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện.
   • Đánh giá các công cụ quản lý đang được áp dụng tại địa phương (công cụ pháp lý, công cụ kinh tế, công cụ truyền thông) và nhận thức của người dân.
   • Đề xuất các giải pháp quản lý, hoàn thiện tổ chức bộ máy và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng nhằm cải thiện chất lượng môi trường địa phương.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Địa bàn huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình (gồm 1 thị trấn và 9 xã).
  • Thời gian: Dữ liệu và khảo sát thực địa được thực hiện từ ngày 01/03/2016 đến ngày 15/05/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Chuyên đề xây dựng khung phân tích dựa trên các khái niệm chuyên ngành môi trường và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại thời điểm nghiên cứu:

• Khái niệm và định nghĩa: Khái niệm chất thải rắn, chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), thu gom chất thải rắn và quản lý CTRSH theo quy định tại Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/04/2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu. Khái niệm hệ số phát thải (với mức bình quân đầu người tại Việt Nam vào khoảng 0,6 kg/người/ngày đêm). Khái niệm mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng.
• Tính chất lý - hóa - sinh của chất thải rắn:
  • Tính chất vật lý: Khối lượng riêng (dao động từ 415 đến 1.778 kg/m³, giá trị đặc trưng tại đô thị khoảng 297 kg/m³), độ ẩm, khả năng giữ nước, độ xốp và độ thẩm thấu của rác nén.
  • Tính chất hóa học: Độ ẩm (sấy ở 105°C), hàm lượng chất bay hơi (ở 950°C), carbon cố định, độ tro; điểm nóng chảy của xỉ tro (1.100°C - 1.200°C); thành phần nguyên tố (C, H, O, N, S, Cl) phục vụ tính toán tỷ lệ C/N trong sản xuất phân compost.
  • Tính chất sinh học: Khả năng phân hủy sinh học của các hợp chất hữu cơ (đường, tinh bột, hemicellulose, lignin, protein) và cơ chế hình thành khí metan, mùi hôi thối trong điều kiện kỵ khí.
• Khung pháp lý và chính sách: Chỉ thị số 36/CT-TW (1998) của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg về Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 41-NQ/TW (2004) của Bộ Chính trị; Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; Quyết định số 34/2005/QĐ-TTg; Nghị định số 38/2015/NĐ-CP (quy định phân loại CTRSH thành 3 nhóm: hữu cơ dễ phân hủy, tái chế/tái sử dụng và nhóm còn lại; phân định trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ và Ủy ban nhân dân các cấp).

Tác giả đã kết hợp ba nhóm phương pháp nghiên cứu chính:

1. Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập và tổng hợp các nguồn dữ liệu thứ cấp từ Luật Bảo vệ môi trường, giáo trình chuyên ngành, báo cáo quản lý môi trường của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình, số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê và các báo cáo của Ban quản lý môi trường tỉnh Hòa Bình năm 2012.
2. Phương pháp điều tra thực địa: Thực hiện khảo sát trực tiếp tại các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương, đơn vị thực tập (Công ty Lâm nghiệp Hòa Bình), kết hợp quan sát thực tế tại các điểm tập kết rác, khu dân cư, chợ, trường học và bãi chôn lấp trên địa bàn huyện Kỳ Sơn.
3. Phương pháp phân tích tổng hợp: Xử lý và tính toán các nguồn số liệu sơ cấp và thứ cấp, sử dụng phần mềm SPSS để thống kê mô tả, tính toán các chỉ số và xem xét tương quan giữa các biến số về tỷ lệ phát sinh, hành vi phân loại và ý thức môi trường của hộ gia đình.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Chương này trình bày toàn diện cơ sở lý luận, hệ thống khái niệm, đặc điểm lý - hóa - sinh của chất thải rắn và cơ sở chính sách quản lý nhà nước. Tác giả phân tích kinh nghiệm quản lý chất thải rắn quốc tế và bài học áp dụng tại Việt Nam:

• Kinh nghiệm quốc tế: Các nguyên tắc tiếp cận cốt lõi gồm: ngăn ngừa - giảm thiểu tại nguồn, tái sử dụng - tái chế quay vòng, và kiểm soát nghiêm ngặt bãi chôn lấp/thiêu đốt (châu Âu tái chế hơn 50% bao bì). Các bài học cụ thể từ:
  • Nhật Bản: Đưa giáo dục môi trường vào học đường từ nhỏ; mạng lưới thu gom dựa trên các tổ chức đoàn thể địa phương (Hội đồng thành phố, Hội thiếu niên, Hội phụ huynh) tự phân loại và bán rác tái chế để gây quỹ hoạt động khu dân cư.
  • Singapore: Áp dụng chế tài xử phạt hành chính rất nghiêm khắc với hành vi xả rác và đẩy mạnh cơ chế giám sát cộng đồng.
  • Hoa Kỳ, Úc, Bỉ: Triển khai mô hình quản lý dựa vào cộng đồng từ năm 1995, trao quyền cho người dân trực tiếp tham gia đánh giá tác động môi trường và giám sát vi phạm.
• Kinh nghiệm tại Việt Nam: Phân tích thực trạng thu phí vệ sinh môi trường (đô thị khoảng 20.000 đồng/người/tháng, nông thôn khoảng 5.000 đồng/người/tháng); đánh giá các mô hình tự quản môi trường của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tại Bắc Giang và bước đầu áp dụng tại một số khu dân cư huyện Kỳ Sơn.

Chương II: Thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình

Chương II tập trung phân tích sâu điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội và hiện trạng quản lý CTRSH tại địa bàn nghiên cứu:

• Đặc điểm địa bàn: Huyện Kỳ Sơn nằm ở hữu ngạn sông Đà, địa hình đồi núi thấp (cao trung bình 200 - 300m), có tuyến Quốc lộ 6 chạy qua. Dân số tính đến ngày 13/02/2015 là 33.380 người (Nam chiếm 53,97%, Nữ chiếm 46,03%), thành phần gồm dân tộc Kinh, Mường, Thái. Cơ cấu hành chính gồm thị trấn Kỳ Sơn và 9 xã: Độc Lập, Dân Hạ, Hợp Thành, Hợp Thịnh, Phú Minh, Phúc Tiến, Mông Hóa, Dân Hòa, Yên Quang. Ngành nông - lâm - thủy sản chiếm hơn 65% lao động, doanh thu tăng từ 52 tỷ đồng (2010) lên 61,2 tỷ đồng (2015).
• Nguồn lực và kết quả môi trường: Đến thời điểm khảo sát, có 2 xã (Hợp Thịnh và Mông Hóa) đạt chuẩn nông thôn mới về tiêu chí môi trường; trên 90% hộ gia đình sử dụng nước hợp vệ sinh; 100% xã không có hoạt động gây suy giảm môi trường nghiêm trọng; 75% xã xây dựng nghĩa trang theo quy hoạch. Mức thu phí vệ sinh môi trường là 10.000 đồng/người/tháng.
• Nguồn phát sinh chất thải: Tỷ trọng rác thải theo nguồn gốc phát sinh được thể hiện qua số liệu thống kê:

Nguồn phát sinh	Tỷ lệ (%)
Khu dân cư	42,3
Sản xuất nông nghiệp	28,3
Chợ, khu thương mại	12,2
Dịch vụ, quán ăn	9,1
Cơ quan, công sở, trường học	8,1

• Thành phần chất thải và giải pháp xử lý hiện tại:

STT	Thành phần cơ bản	Khu vực phát sinh chủ yếu	Tỷ lệ trọng lượng (%)	Giải pháp hiện đang áp dụng
1	Chất thải thực phẩm	Khu dân cư, quán ăn, chợ	32,0	Làm thức ăn gia súc, làm phân vi sinh, chôn lấp
2	Giấy, carton	Trường học, công sở	24,3	Thu gom, tái chế, tái sử dụng
3	Tạp chất khó phân loại	Khu dân cư, chợ	11,0	Thu gom, chôn lấp, tiêu hủy
4	Thủy tinh	Khu dân cư, chợ	8,2	Thu gom, tái chế, tái sử dụng
5	Kim loại	Chợ, khu dân cư	7,3	Thu gom, tái chế
6	Vỏ chai, hộp nhựa	Khu dân cư, chợ	7,1	Thu gom, tái chế, tái sử dụng
7	Gỗ	Khu sản xuất nông nghiệp, dân cư	5,1	Thu gom, tái sử dụng, tiêu hủy
8	Chất dẻo, cao su, nilon	Chợ, sản xuất nông nghiệp	5,0	Thu gom, tái chế

• Thực trạng thu gom, vận chuyển và xử lý:
  • Phân loại tại nguồn: Chỉ có xấp xỉ 40% số hộ thực hiện phân loại rác trước khi mang đến điểm tập trung; việc phân loại mang tính tự phát, chủ yếu phục vụ nhu cầu tận dụng phụ phẩm làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón của các hộ nông nghiệp.
  • Thu gom, vận chuyển: Có 7/9 xã có hạ tầng giao thông thuận lợi để đơn vị dịch vụ (Công ty Bình Minh) đưa xe chuyên dụng vào thu gom; 2 xã còn lại phải thành lập tổ vệ sinh môi trường tự quản thu gom thủ công đến điểm tập kết gần nhất.
  • Xử lý và bãi chôn lấp: Địa bàn huyện chưa có nhà máy xử lý rác thải riêng. Toàn bộ rác thải thu gom được vận chuyển sang nhà máy xử lý rác tại huyện Lương Sơn (thường xuyên quá tải) hoặc đưa về bãi rác Yên Mông để chôn lấp. Tỷ lệ bãi chôn lấp đạt tiêu chuẩn hợp vệ sinh chỉ đạt khoảng 50%.
• Đánh giá thuận lợi và tồn tại:
  • Thuận lợi: Bộ máy quản lý quan tâm; đội ngũ tự quản là người dân địa phương tạo sự gắn kết; thành phần rác nông thôn dễ tận dụng; phong trào tình nguyện viên ngày càng phát triển.
  • Tồn tại: Rác thải nông nghiệp chứa hóa chất, bao bì thuốc bảo vệ thực vật bị vứt tại đồng ruộng khó thu gom (ước tính lượng thất thoát ra môi trường > 40%); chế tài xử phạt hành chính chưa đủ sức răn đe; phụ thuộc hoàn toàn vào cơ sở xử lý ngoại huyện; bãi rác tạm không nắp đậy gây ngập nước và phát tán nước rỉ rác trong mùa mưa.

Chương III: Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình

Tác giả đề xuất hệ thống nhóm giải pháp định hướng quản lý CTRSH cho địa phương:

1. Hoàn thiện hệ thống quản lý của địa phương: Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về môi trường cấp huyện và xã; phân định rõ trách nhiệm cá nhân, xóa bỏ sự chồng chéo giữa các phòng ban; xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền xã và các doanh nghiệp dịch vụ môi trường.
2. Nâng cao vai trò của đội tự quản vệ sinh môi trường: Tăng cường trang bị phương tiện bảo hộ, xe gom rác đẩy tay cho các xã vùng sâu, vùng xa; trích bổ sung kinh phí từ ngân sách huyện và quỹ phí vệ sinh môi trường để nâng mức thù lao cho công nhân, tạo động lực làm việc lâu dài.
3. Phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý môi trường: Nhân rộng các mô hình tổ tự quản khu dân cư; lồng ghép hương ước, quy ước thôn bản về giữ gìn vệ sinh chung; xây dựng cơ chế để người dân trực tiếp giám sát, tố giác các hành vi xả rác bừa bãi.
4. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh truyền thông chuyên đề qua hệ thống loa truyền thanh xã; tổ chức các ngày hội vệ sinh môi trường, huy động đoàn viên thanh niên và hội phụ nữ làm nòng cốt; hướng dẫn kỹ thuật phân loại rác tại nguồn và kỹ thuật ủ rác hữu cơ thành phân vi sinh tại hộ gia đình.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa số liệu thực trạng: Khóa luận đã cung cấp bộ dữ liệu định lượng chi tiết về cơ cấu nguồn phát sinh (khu dân cư chiếm 42,3%, nông nghiệp 28,3%) và thành phần rác thải (chất hữu cơ 32%, giấy 24,3%, tạp chất khó phân loại 11%) trên địa bàn huyện Kỳ Sơn.
• Đánh giá khách quan các hạn chế quản lý: Chỉ rõ tỷ lệ phân loại rác tại nguồn mới đạt xấp xỉ 40%, tỷ lệ bãi chôn lấp hợp vệ sinh chỉ đạt 50%, và 2/9 xã chưa có xe cơ giới tiếp cận thu gom trực tiếp.
• Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng: Các giải pháp kết hợp đồng bộ giữa công cụ hành chính, kinh tế và mô hình tự quản cộng đồng, phù hợp với đặc thù kinh tế nông nghiệp miền núi của huyện Kỳ Sơn giai đoạn 2016 - 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian nghiên cứu thực địa giới hạn (từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2016); nguồn dữ liệu thứ cấp về thành phần rác thải chi tiết chủ yếu dựa trên báo cáo điều tra năm 2012 của Ban quản lý môi trường tỉnh Hòa Bình; chưa tiến hành lấy mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm đối với các chỉ tiêu lý - hóa của nước rỉ rác tại bãi chôn lấp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động môi trường của các bãi chôn lấp sau khi triển khai quy hoạch xử lý chất thải rắn của tỉnh Hòa Bình đến năm 2020; nghiên cứu tính khả thi về kinh tế - kỹ thuật của mô hình liên kết vùng trong đầu tư xây dựng lò đốt hoặc nhà máy xử lý rác liên huyện.

Giá trị tham khảo

Chuyên đề tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Kinh tế tài nguyên, Quản lý môi trường, Đô thị học và Quản lý công khi thực hiện đề tài về quản lý rác thải sinh hoạt cấp huyện/thị xã. Cán bộ quản lý môi trường tại các huyện miền núi có thể tham khảo bảng thống kê thành phần rác thải, cơ cấu phát sinh và phương thức tổ chức đội vệ sinh môi trường tự quản cấp xã.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ rác thải sinh hoạt phát sinh nhiều nhất từ nguồn nào tại huyện Kỳ Sơn? Theo số liệu thống kê tại Bảng 1 của chuyên đề, khu dân cư là nguồn phát sinh lớn nhất chiếm 42,3%, tiếp theo là hoạt động sản xuất nông nghiệp chiếm 28,3%.

2. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn có đặc trưng gì nổi bật? Chất thải thực phẩm chiếm tỷ trọng cao nhất với 32,0%, tiếp đến là giấy và carton chiếm 24,3%. Các tạp chất khó phân loại chiếm 11%, trong khi chất dẻo, cao su và nilon chiếm 5,0%.

3. Tỷ lệ hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn trên địa bàn huyện là bao nhiêu? Khảo sát thực tế cho thấy chỉ có khoảng 40% số hộ thực hiện phân loại rác trước khi mang đến điểm tập kết, chủ yếu là các hộ làm nông nghiệp tận dụng rác hữu cơ làm thức ăn gia súc hoặc phân bón.

4. Rác thải sinh hoạt của huyện Kỳ Sơn sau khi thu gom được đưa đi xử lý ở đâu? Huyện Kỳ Sơn chưa có nhà máy xử lý rác thải riêng. Rác thu gom được vận chuyển sang nhà máy xử lý rác tại huyện Lương Sơn hoặc đưa về chôn lấp tại bãi rác Yên Mông.

5. Mức phí thu gom rác thải sinh hoạt của người dân huyện Kỳ Sơn tại thời điểm nghiên cứu là bao nhiêu? Mức phí dịch vụ vệ sinh môi trường được áp dụng tại địa phương là 10.000 đồng/người/tháng.

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Đỗ Hoàng Kỳ Anh đã phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng phát sinh và quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình năm 2016. Nghiên cứu đã làm rõ những kết quả đạt được cùng các điểm nghẽn lớn về hạ tầng xử lý, tỷ lệ phân loại tại nguồn và nguồn lực tài chính. Các giải pháp đề xuất tập trung vào kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực đội tự quản và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, tạo cơ sở thực tiễn phục vụ công tác bảo vệ môi trường nông thôn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT 1. Các khái niệm, phân loại và đặc điểm của chất thải rắn sinh hoạt 1. Các khái niệm Nghị định 38/2015/NĐ-CP ngày 24/04/2015 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn có đưa ra các khái niệm về chất thải rắn: “Chất thải rắn: Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt (còn được được gọi là bùn thải) được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn (CTR) phát sinh trong các hoạt động của hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng nơi công cộng được gọi chung là chất thải rắn sinh hoạt.

CTR phát sinh từ quá trình sản xuất làng nghề thủ công, công nghiệp, kinh doanh, dịch vụ… được gọi là chất thải rắn công nghiệp. Chất thải rắn sinh hoạt: Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) hay rác thải sinh hoạt là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt của các cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng, khu chung cư, các cơ quan hành chính, và từ công tác nạo vét cống rãnh thoát nước. CTRSH có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ thủy tinh, gạch, ngói vỡ, đất đá cao su chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre gỗ, lông gà, lông vịt, xác động vật, rơm, rạ,. Thu gom chất thải rắn là hoạt động tập trung, phân loại, lưu trữ tạm thời CTR tại địa điểm thu gom tới địa điểm hay nơi tập kết được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận.

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt: Quản lý CTRSH là việc tập kết, vận chuyển, lưu trữ, xử lý tái chế, loại bỏ hay thẩm tra các thành phần chất thải. Quản lý chải thải thường có liên quan trực tiếp hay gián tiếp tới các nguyên liệu đầu vào và đầu ra mà con người sử dụng trong quá trình sản xuất, đồng thời hoạt động này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe của con người, mỹ quan hay vệ sinh môi trường. Phân loại, quản lý chất thải một cách hiệu quả đóng vai trò không nhỏ trong việc phục hồi hay giảm thiểu một số loại tài nguyên phục vụ quá trình sản xuất.” Hệ số phát thải SVTH: Đỗ Hoàng Kỳ Anh Lớp: Kinh tế - Quản lý tài nguyên và môi trường 54 Chuyên đề tốt nghiệp 13 GVHD: PGS.TS Đinh Đức Trường Hệ số phát thải là lượng rác thải phát sinh trung bình / người / ngày đêm. Hệ số phát thải phụ thuộc vào từng nguồn phát sinh; có sự khác nhau tùy điều kiện của từng khu vực; phụ thuộc vào văn hóa từng vùng, điều kiện kinh tế xã hội, khí hậu, mức sống… Đối với CTRSH, hệ số phát thải bình quân đầu người Việt Nam hiện nay khoảng 0,6kg/người/ngày đêm.

Quản lý môi trường dựa vào cộng đồng: Là phương thức bảo vệ môi trường trên cơ sở một vấn đề môi trường cụ thể ở địa phương, thông qua việc tập hợp các cá nhân và tổ chức cần thiết để giải quyết vấn đề đó. Phương pháp này sử dụng các công cụ sẵn có để tập trung cải tạo hoặc bảo vệ một tài nguyên nào đó hay tạo ra lợi ích về môi trường như dự án tái tạo năng lượng, phục hồi lưu vực ., và đồng quản lý tài nguyên đó thông qua sự hợp tác giữa các đối tác chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng là một phương tiện cho người dân trong cộng đồng tham gia vào quá trình ra quyết định về các vấn đề môi trường tại địa phương.