Chương I: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về công cụ tài khoản xanh trong QLCTRSHĐT Chương II: Thực trạng QLCTRSHĐT trên địa bàn Thành phố Hà Nội Chương III: Đánh giá khả năng áp dụng công cụ tài khoản xanh trong QLCTRSHDT trên địa bàn Thành phố Hà Nội 12 CHUONG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUOC TE VE CÔNG CỤ TÀI KHOAN XANH TRONG QUAN LY CHAT THAI RAN SINH HOAT DO THỊ 1. Khái niệm và phân loại chất thải rắn sinh hoạt đô thị 1. Các khái niệm Theo Điều 3 - Luật BVMT 2020, “- Chat thải là vật chất ở thé ran, lỏng, khí hoặc ở dang khác được thải ra từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác (Điều 3 - luật BVMT 2020); - Chất thải rắn là chất thải ở thé ran hoặc bùn thải. (Điều 3 — luật BVMT 2020)” Theo Luật Bảo vệ môi trường 2014: “Chat thai ran sinh hoạt (CTRSH): là các chất răn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động sản xuất của con người và động vật.
Rác phát sinh từ các HGĐ, khu công cộng, khu thương mại, khu xây dựng, bệnh viện, khu xử lý chat thải, .” Theo Khoản 3, Điều 3, Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính Phủ thì: “Chất thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chất thải ran phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người”. Khái niệm chung được đưa ra đối với CTRSHĐT là tất cả CTRSH phát sinh từ đô thị (HGD, công sở và khu thương mai.) và không bao gồm chat thải phát sinh từ quá trình công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp (TWNET, 2018; Pichtel, 2014). UNEP (2005) định nghĩa PLCTRSHDT tại nguồn là việc tách riêng vật liệu có thể phân hủy và tái chế từ dòng CTRSHĐT trước khi chúng được thu gom cùng với CTRSHDT khác, dé tạo điều kiện cho việc tái sử dụng, tái chế và làm phân trộn. Phân loại chất thải rắn sinh hoạt đô thị Có rất nhiều cách để PLCTRSHĐT.
Thông thường, người ta phân loại chất thải ran theo: nguồn gốc phát sinh, thành phần hóa học, theo tính chất độc hại, theo khả năng công nghệ xử lý và tái chê v. Phân loại theo nguồn gốc phát sinh Sơ đồ 1.1: Phân loại CTR theo nguồn Phân loại CTR theo nguồn {| , CTRSHDT CTRSHDT từ tir khu CTRSHDT từ CTRSHĐT HGĐ thương mại Cơ quan, từ khu công ~ dich vu. trường học cộng, bến xe chợ Nguồn: Tổng hợp của tác giả Theo nguồn phát sinh, có thể PLCTRSHĐT thành 4 loại khác nhau: CTRSHĐT từ HGĐ; CTRSHĐT từ khu thương mại — dịch vụ, chợ; CTRSHĐT từ cơ quan, trường học; CTRSHĐT từ khu công cộng, bến xe. Phân loại theo thành phần hóa học CTRSHDT hữu CTRSHĐT vô cơ cơ Nguồn: Tổng hợp của tác giả - CTRSHĐT hữu cơ: CTRSHĐT chủ yếu từ thực phẩm, v.
có nguồn gốc từ tự nhiên và có thành phần chính C, H, O nên rất dễ phân hủy. 14 - CTRSHĐT vô cơ: Chủ yếu là CTRSHĐT không thể tái chế và không thê sử dụng được nữa nên khi xử lý chỉ có thé dùng biện pháp chôn lắp. Phân loại theo mức độ nguy hại KT Ty CTRSHĐT thông CTRSHĐT nguy thường hại Nguôn: Tổng hợp cua tác giả - CTRSHĐT thông thường: là các loại CTRSHDT không chứa hoặc có chứa lượng rất nhỏ các chất hoặc hợp chất chưa đến mức có thê gây nguy hại tới môi trường và sức khỏe con người như giấy, vải, thủy tỉnh v. - CTRSHĐT nguy hại: là CTRSHĐT có chứa các thành phần có đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trường và sức khỏe con người.
Phân loại theo công nghệ xử lý hoặc khả năng tái chế - CTRSHĐT phân hủy sinh hoc, CTRSHĐT khó phân hủy sinh học; - CTRSHĐT cháy được, CTRSHĐT không cháy được; - CTRSHDT tái chế được: kim loại, cao su, giấy, gỗ v. Quản lý và phân loại chất thải rắn sinh hoạt đô thị 1. Khái niệm Theo Luật BVMT 2014 “- Quan lý chất thải ran bao gồm các hoạt động quy hoạch quan lý đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải, các hoạt động phân loại thu gom, vận chuyền, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải ran nhằm ngăn ngừa, giảm thiêu những tác động có hại đôi với môi trường sức khỏe va con người.”; 15 “- Thu gom CTR là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói va lưu g1ữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thầm quyền chấp thuận.”; “- Xử lý CTR là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong chất thải rắn; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong chất thải rắn.”; Theo Nghị định số 40/2019/NĐ-CP ngày 13/5/2019 của Chính phủ: “- Chi phi thu gom, vận chuyền, lưu giữ chat thải ran sinh hoạt phát sinh từ các cá nhân, HGD, nơi công cộng được bù đắp thông qua ngân sách địa phương. - Chi phí xử lý chat thải rắn sinh hoạt là cơ sở dé xác định giá dich vụ và là căn cứ dé ký hợp đồng dịch vụ xử lý chất thải ran sinh hoạt.
Chi phí xử lý chất thải ran sinh hoạt được tính đúng, tính đủ cho một đơn vị khối lượng chất thải rắn sinh hoạt dé thực hiện xử lý bao gồm: + Chi phí vận hành, duy trì; + Chi phí khấu hao, máy móc, nhà xưởng, công trình được đầu tư cho xử lý chất thai rắn sinh hoạt (bao gồm nước rỉ rác và khí thải nếu có) đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định; + Các chỉ phí, thuế và phí khác theo quy định của pháp luật. - Nguồn thu dé chi trả cho việc thu gom, vận chuyên và xử lý chat thải rắn sinh hoạt bao gồm phí vệ sinh và các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật.” Ngoài ra, PLCTRSHĐT kích thích nhiều hoạt động kinh tế như tái chế, làm phân trộn và sản xuất năng lượng. Hệ thống cơ quan quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị ở Việt Nam Hệ thống cơ quan QLCTRSHĐT ở Việt Nam được đồng nhất với Hệ thống cơ quan quản lý CTRSH. Cấp trung ương Bộ TN&MT có trách nhiệm chính trong quản lý CTRSH ở cấp trung ương.
Theo Luật BVMT 2020, các trách nhiệm của Bộ TN&MT bao gom: 16 “(1) Ban hành tiêu chí về công nghệ xử lý chất thải răn sinh hoạt; hướng dẫn mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt”; “(2) Hướng dẫn phương pháp định giá dịch vụ xử lý chất thải ran sinh hoạt; quy định định mức kinh tế, kỹ thuật về thu gom, vận chuyên và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải răn sinh hoạt; hướng dẫn việc thực hiện định giá giá dịch vụ thu gom, vận chuyền và xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ HGĐ, cá nhân;” “(3) hướng dẫn đóng bãi chôn lấp chat thải ran sinh hoạt.” “Bộ Xây dựng có trách nhiệm xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về thiết kế hệ thống thu gom chat thải ran phù hợp với việc phân loại chat thai rắn tại nguồn của khu trung tâm thương mại kết hợp với căn hộ; chung cư kết hợp với văn phòng: tổ hợp công trình cao tầng có chức năng hỗn hợp.” Các bộ chính liên quan khác bao gồm: (1) Bộ Y tế; (2) Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính và (3) Bộ Khoa học và Công nghệ. Cấp địa phương UBND TP: Thực hiện các chính sách của nhà nước ở cấp địa phương. Trách nhiệm về quản lý chất thải rắn sinh hoạt UBND TP Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 bao gồm: “(1) Quyết định việc phân loại cụ thé chat thải rắn sinh hoạt”; “(2) Bồ trí mặt bằng điểm tập kết, trạm trung chuyền đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường”; “(3) Lua chọn cơ sở thu gom, vận chuyền chất thải rắn sinh hoạt thông qua hình thức đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu; trường hợp không thể lựa chọn thông qua hình thức đấu thầu thì thực hiện theo hình thức đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ theo quy định của pháp luật”; “(4) Quy định tuyến đường, thời gian vận chuyền chất thải ran sinh hoạt.”; “(5) quy hoạch, bố trí quỹ đất cho KXLCTR sinh hoạt, thực hiện việc giao dat kịp thời để triển khai xây dựng và vận hành KXLCTR sinh hoạt trên địa bàn; bồ trí kinh phí cho việc đầu tư xây dựng, vận hành hệ thống thu gom, lưu giữ, trung chuyền, vận chuyên và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; hệ thống các công trình, biện pháp, thiết bị công cộng phục vụ quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa ban.”; 17 “(6) Quy định chi tiết về quản lý chất thải rắn sinh hoạt của HGĐ, cá nhân trên địa bàn; quy định giá cụ thê đối với dịch vụ thu gom, vận chuyên và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; quy định cụ thê hình thức và mức kinh phí HGĐ, cá nhân phải chỉ trả cho công tác thu gom, vận chuyên và xử lý chất thải rắn sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thé tích chất thải đã được phân loại.” “(7) Bồ trí nguồn lực, kinh phí cho việc xử lý, cải tạo môi trường bãi chôn lấp chất thải ran sinh hoạt do Nhà nước quản lý và bãi chôn lấp chat thải ran sinh hoạt tự phát trên địa bàn.” “Chính phủ khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân trong việc thu gom, vận chuyền, xử lý và chôn lấp chất thải răn, tuy nhiên luôn cần hợp tác với các tô chức công; tức là không có tư nhân hóa. Trách nhiệm và rủi ro được chia sé giữa công ty tư nhân và chính phủ.
Chính sách này đã được thực hiện ở các thành phố lớn ở Việt Nam. Nguyên tắc quản lý nhà nước về chất thải rắn sinh hoạt đô thị Nguyên tắc quản lý nhà nước về CTRSHĐT phù hợp với các nguyên tắc quản lý CTR tại Việt Nam. Căn cứ theo Nghị định 38/2015/NĐ-CP, công tác quản lý CTR phải theo nguyên tac sau: “Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tăng cường áp dung các biện pháp về tiết kiệm tài nguyên và năng lượng: sử dụng tài nguyên, năng lượng tái tạo và sản phâm, nguyên liệu, năng lượng sạch thân thiện với môi trường; sản xuất sạch hơn; kiểm toán môi trường đối với chất thải và các biện pháp khác dé phòng ngừa, giảm thiểu phát sinh chất thải. Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm phân loại chất thải tại nguồn nhằm mục đích tăng cường tái sử dụng, tái chế, đồng xử lý, xử lý và thu hồi năng lượng.