đặt vấn đề nhƣ vậy có thể thấy là, CTKLM là hành vi của đối thủ cạnh tranh có các dấu hiệu sau đây: Hành vi phải vì mục đích cạnh tranh; Hành vi nhằm vào đối thủ cạnh tranh hiện hữu (cụ thể); Hành vi đƣợc thực hiện do vi phạm pháp luật hay đi ngƣợc lại với đạo đức, tập quán tốt đẹp; Hành vi đã và sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp gây tổn hại cho đối thủ cạnh tranh và qua đó tìm cách tạo cho mình những mối lợi hoặc thế mạnh bất chính. Hành vi CTKLM chỉ bị pháp luật điều chỉnh khi đối thủ cạnh tranh nhận thức đƣợc nguy cơ hay thực tế của sự tổn thất và từ đó họ tự quyết định nhờ đến sự can thiệp của pháp luật. Với nghĩa đó thì về cơ bản hành vi CTKLM sẽ bị xử lý bằng phƣơng pháp dân sự và chế tài dân sự. Vì vậy, nguyên tắc "không có đơn kiện thì không có toà án" sẽ đƣợc áp dụng.
Với những dấu hiệu trên thì không phải bất cứ hành vi xâm hại đến lợi ích của doanh nghiệp đều bị coi là hành vi CTKLM và bị xử lý bởi pháp luật CTKLM mà chỉ những hành vi do đối thủ cạnh tranh thực hiện đối với đối thủ cạnh tranh của mình. Và những đối thủ của nhau này phải cùng cạnh tranh trong một thị trƣờng hàng hoá, dịch vụ hoặc thị trƣờng liên quan. Những hành vi thoả mãn những yếu tố trên, nhƣng không phải là hành vi xuất phát từ đối 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thủ cạnh tranh, không vì mục tiêu cạnh tranh sẽ không bị coi là hành vi CTKLM và do đó sẽ bị xử lý bởi pháp luật chung – pháp luật dân sự. Nhận diện các hành vi CTKLM Xét trên phƣơng diện lập pháp, tuy không đƣợc quy định thống nhất ở các quốc gia, nhƣng khi xem xét trên tổng thể, thông thƣờng có hai nhóm hành vi của doanh nghiệp, đó là: (i) nhóm hành vi xâm hại đến lợi ích của đối thủ cạnh tranh và (ii) nhóm hành vi xâm hại lợi ích khách hàng.
- Nhóm hành vi trực tiếp xâm hại lợi ích của đối thủ cạnh tranh, gồm các hành vi sau: + Ngăn cản: Ngăn cản đối thủ khác trong quá trình cạnh tranh là loại hành vi CTKLM khá phổ biến. Các doanh nghiệp bị ngăn cản ở đây là những thành viên hiện hữu, những doanh nghiệp đang tồn tại trong một loại thị trƣờng hàng hoá, dịch vụ hay thị trƣờng liên quan. Hành vi ngăn cản đối thủ cạnh tranh đƣợc thực hiện chủ yếu thông qua thủ thuật bán phá giá. Pháp luật chống CTKLM dƣới dạng chống bán phá giá chủ yếu thông qua việc quy định cấm bán hàng dƣới giá vốn trong điều kiện bình thƣờng.
Nhƣ vậy, pháp luật cũng cho phép các doanh nghiệp bán hàng dƣới giá vốn trong một số trƣờng hợp đƣợc coi là không bình thƣờng nhƣ: Hàng có nguy cơ hƣ hỏng nhanh do điều kiện ngoại cảnh bất thƣờng; Bán hàng dọn kho do thay đổi cơ cấu sản xuất kinh doanh; Hàng hoá thuộc tài sản phá sản; Các hoạt động khuyến mại thông qua việc hạ giá sản phẩm trong những điều kiện cụ thể và ở mức độ nhất định. Ngoài ra, thuộc nhóm hành vi ngăn cản đối thủ còn bao gồm hành vi tẩy chay, thâu tóm khách hàng của đối thủ cũng đƣợc pháp luật chống CTKLM điều chỉnh. + Dèm pha bôi nhọ đối thủ: Việc đƣa tin thất thiệt về ngƣời khác là điều không thể loại bỏ trong cuộc sống. Để chống lại cách hành xử này, mọi 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc gia đều có những quy định nhằm bảo vệ nhân phẩm, danh sự, uy tín của mọi pháp nhân, thể nhân (gồm cả thƣơng gia).
Bên cạnh những quy định chung của Bộ luật dân sự, thông thƣờng vẫn có các quy định riêng cụ thể, dành cho các thƣơng gia với tính cách là các đối thủ cạnh tranh trong thƣơng trƣờng. Biểu hiện của loại hành vi này là: bôi nhọ, tung tin nói xấu, lăng mạ, tung tin gây nghi ngờ cho khách hàng, tẩy chay đối thủ cạnh tranh, bóp méo, xuyên tạc nguồn gốc, chất lƣợng, tính năng của sản phẩm, hàng hoá dịch vụ của đối thủ cạnh tranh nhằm mục đích lôi kéo khách hàng về phía mình. + Bội tín: Trong môi trƣờng cạnh tranh hầu hết các doanh nghiệp đều có những bí mật kinh doanh của mình. Trong nhiều trƣờng hợp, đây chính là yếu tố quyết định đến sự thành bại của một doanh nghiệp.
Cũng chính vì lẽ đó mà khi vì mục tiêu cạnh tranh, đây cũng thƣờng là đối tƣợng mà các đối thủ cạnh tranh luôn muốn tìm cách chiếm đoạt. Do là bộ phận thuộc lợi ích hợp pháp của từng doanh nghiệp nên chúng có nhu cầu đƣợc pháp luật bảo vệ. Theo pháp luật của nhiều quốc gia những hành vi này không những là hành vi CTKLM, mà trong một số trƣờng hợp có thể bị coi là một trong những tội phạm kinh tế. + Bóc lột: Khái niệm này không đƣợc hiểu nhƣ khái niệm bóc lột trong kinh tế chính trị học hay triết học.
Dƣới góc độ cạnh tranh, bóc lột đƣợc hiểu là sự hƣởng dụng trái phép hay lạm dụng những thành quả lao động của một doanh nghiệp này đối với một doanh nghiêp khác. Biểu hiện của loại hành vi này là việc sản xuất và cho lƣu hành hàng hoá, sản phẩm mà các dữ kiện và thông số về chúng là không trung thực. Hành vi này lâu nay ở Việt Nam vẫn gọi là hàng giả, là hành vi bị coi là tội phạm và đƣợc điểu chỉnh bởi pháp luật hình sự. Tuy nhiên, theo quan điểm của các quốc gia thì hàng giả, hàng nhái không phải là vấn đề của pháp luật hình sự.
Bởi khách thể bị xâm hại là lợi ích của các hãng sản xuất "chính 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiệu"- các đối thủ cạnh tranh, do đó, những hành vi này không phải là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Liên quan đến nhóm hành vi bóc lột là rất nhiều các hành vi hay quan hệ xã hội đƣợc điều chỉnh gần gũi với pháp luật về sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hoá. Những phân tích trên đây chỉ là một trong vô số hành vi thuộc nhóm hành vi bóc lột trong cạnh tranh. Có thể chỉ ra đây những thủ thuật khác cũng thuộc nhóm này mà pháp luật của nhiều nƣớc cũng quy định nhƣ hành vi quảng cáo dựa dẫm, quảng cáo so sánh.
Hai phƣơng thức quảng cáo này cũng là những hành vi vi phạm pháp luật chống CTKLM. Đây cũng là những hành vi có tiền đề là lạm dụng, bóc lột đối thủ cạnh tranh. - Nhóm hành vi trực tiếp xâm hại lợi ích của khách hàng: Có những hành vi CTKLM cùng lúc có thể xâm hại đến lợi ích của cả đối thủ cạnh tranh và khách hàng (hay ngƣời tiêu dùng). Nhóm hành vi xâm hại lợi ích của khách hàng cũng khá đa dạng, bao gồm nhữngnhóm hành vi sau đây: + Can thiệp vào quyền tự do định đoạt của khách hàng Với sự vận hành theo cơ chế thị trƣờng, tự do kinh doanh ắt sẽ kéo theo tự do định đoạt của khách hàng.
Cũng bởi vậy, pháp luật thƣờng có những quy định nhằm bảo vệ khách hàng từ phía những doanh nghiệp bán hàng qua các quy định của pháp luật về bảo vệ ngƣời tiêu dùng, quyền khởi kiện của hiệp hội ngƣời tiêu dùng; quyền huỷ hợp đồng đặc biệt của khách hàng khi có hiện tƣợng không lành mạnh từ phía ngƣời bán hàng. Một trong những hành vi tác động vào sự tự do quyết định của khách hàng phải kể đến là hành vi lừa dối nhằm quyến rũ khách hàng, gây cho họ không hoàn toàn tự chủ trong khi quyết định tham gia quan hệ mua bán. Bên cạnh phƣơng thức này còn có những lừa dối về quyền đặc biệt của khách hàng khi họ tham gia quan hệ mua bán. Những nhà bán hàng dạng này thƣờng lừa dối thông qua phƣơng thức quảng cáo, vì thông lệ, nội dung của quảng cáo chƣa 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải là nội dung của chào hàng.
Pháp luật chống CTKLM cũng cấm những hành vi có mục đích cƣỡng ép khách hàng. Trong cơ chế thị trƣờng, mọi khách hàng đều có quyền tự định đoạt việc "mua cái gì, mua con gì, của doanh nghiệp nào mà họ muốn" trong môi trƣờng của vô số các chào hàng cạnh tranh. Vì vậy, một hành vi của một nhà bán hàng sẽ bị coi là không lành mạnh, khi họ dồn khách hàng vào thế bí mà không có cách nào khác là phải thực hiện quan hệ mua bán. Trong một thế giới văn minh, nơi mà cuộc sống riêng tƣ cần đƣợc tôn trọng và bảo vệ thì các chào mời quá mức và không đƣợc mong đợi đều có thể bị coi là hành vi CTKLM dƣới dạng quấy rầy.
Ngày nay, nhờ có những phƣơng tiện hiện đại mà hành vi quấy rầy lại càng có cơ hội để phát triển. Pháp luật của nhiều quốc gia đã có quy định về hành vi này và cũng coi là là một dạng của hành vi CTKLM (chẳng hạn nhƣ Luật chống CTKLM của Cộng hoà liên bang Đức mới đƣợc sửa đổi năm 2004). Bên cạnh phƣơng thức trên, các nhà bán hàng còn có thể sử dụng một phƣơng thức không lành mạnh nữa là việc tổ chức các cuộc chơi dƣới dạng "vui chơi có thƣởng" để lôi kéo khách hàng. Bằng cách đó, những nhà bán hàng sẽ thƣởng cho những khách hàng nào lôi kéo đƣợc thêm những khách hàng mới.
Do bị lôi kéo nên những khách hàng mới này khó có thể tự do định đoạt trong việc quyết định tham gia quan hệ mua bán. Đây là mô hình bán hàng mà ở nhiều nƣớc gọi là hệ thống "quả bóng tuyết" càng lăn quả bóng tuyết đó càng to, mà Luật Cạnh tranh 2004 của Việt Nam gọi là "Bán hàng đa cấp bất chính" [9]. + Khuyến mại nhằm CTKLM: ở Việt Nam, khuyến mại đƣợc coi là sự ƣu việt trong nền kinh tế thị trƣờng. Tuy nhiên, ở nhiều nƣớc có nền kinh tế thị trƣờng phát triển, nhiều hành vi khuyến mại đƣợc coi là hành vi CTKLM và do đó có thể bị cấm thực hiện.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sở dĩ bị cấm thực hiện vì khuyến mại tạo tâm lý, thói quen và sự lệ thuộc dần của khách hàng đối với ngƣời bán hàng có khuyến mại. Khách hàng luôn nhìn thấy cái "lợi" trƣớc mắt cho mình nên ít quan tâm đến hàng hoá của đối thủ cạnh tranh khác.Khi thói quen mua hàng đƣợc khuyến mại trở thành phản xạ có điều kiện, khách hàng sẽ ít để ý đến chất lƣợng của sản phẩm.