CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC XÂY DỰNG MỐI QUAN HỆ GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ TỪ SƠN TỈNH BẮC NINH THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học 1. Các nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng giáo viên ở trường phổ thông Quá trình học tập và bồi dưỡng liên tục, kéo dài suốt đời không chỉ nhằm bổ sung kiến thức mới mà còn để đổi mới phương pháp giảng dạy, đảm bảo sự phù hợp với xu thế thời đại và sự thay đổi của xã hội và nền kinh tế. Đây chính là triết lý giáo dục cốt lõi mà các quốc gia cũng như hệ thống giáo dục đều hướng tới trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ GV.
Tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về việc bồi dưỡng GV trong các trường phổ thông, với nhiều hình thức khác nhau như sách chuyên đề, bài báo khoa học, luận văn hay luận án. Trong nước, đối với lĩnh vực này thì phải kể đến những công trình nghiên cứu nổi bật của các tác giả, chuyên gia hàng đầu như: Nguyễn Đức Chính, Đặng Xuân Hải, Nguyễn Quốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu, và Nguyễn Quốc Chí. Tác giả Trần Bá Hoành đã tiếp cận vấn đề chất lượng GV từ nhiều góc độ trong "Chất lượng giáo viên" và "Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa". Các quan điểm bao gồm sự thay đổi về vai trò và chức năng của giáo viên cũng như mục tiêu sử dụng đội ngũ giảng viên.
Hai nghiên cứu này cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo viên và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải tiến quá trình bồi dưỡng giáo viên. Tác giả Đinh Quang Báo cũng đưa ra quan điểm tương tự trong bài viết "Bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đáp ứng chuẩn nghề nghiệp trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông" khi cho rằng việc bồi dưỡng GV cần bám sát và gắn với 6 định hướng phát triển năng lực GV và chương trình giáo dục đổi mới nhằm bảo đảm sự đồng bộ và nhất quán trong hệ thống giáo dục. Để cụ thể hóa các lý luận, nhiều đơn vị đã tổ chức các hội thảo khoa học liên quan đến vấn đề này, tiêu biểu là hội thảo "Chất lượng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo viên" do Khoa Sư phạm, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, "Chương trình giáo dục phổ thông và định hướng chương trình bồi dưỡng giáo viên" của Đại học Sư phạm Thái Nguyên, và hội thảo "Đào tạo, bồi dưỡng GV tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong bối cảnh hiện nay" của Đại học Vinh. Tại các quốc gia châu Âu như Pháp và Phần Lan, vấn đề bồi dưỡng GV cũng nhận được sự quan tâm sâu sắc từ phía xã hội và hệ thống quản lý nhà nước.
Tại Pháp, Bộ Giáo dục đã đưa ra 49 nguyên tắc mới về giáo dục, trong đó bao gồm quy định về việc bồi dưỡng thường xuyên cho GV. Theo đó, GV có quyền yêu cầu được đào tạo hoặc được giải thích lý do nếu trong vòng 3 năm họ không được tham gia bất kỳ chương trình bồi dưỡng nào. Ở Phần Lan, nghề GV được coi trọng và yêu quý, với ngành đào tạo GV trở thành một trong những lựa chọn phổ biến nhất. Các GV ở đây không chỉ được đào tạo về phương pháp giảng dạy mà còn được trang bị kiến thức về phát triển con người ở nhiều độ tuổi và giới tính.
Nhờ vậy, GV Phần Lan không chỉ là người dạy học mà còn là những nhà nghiên cứu độc lập trong lĩnh vực giáo dục. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên ở trường phổ thông và chuẩn nghề nghiệp Trong thời gian gần đây tại Việt Nam, các chuyên gia và nhà quản lý giáo dục đã thực hiện nhiều nghiên cứu về việc quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Số lượng các nghiên cứu, bài viết trên báo chí, tạp chí chuyên ngành, luận văn, luận án ngày càng tăng lên, phản ánh sự đa dạng về nội dung liên quan đến việc quản lý quá trình bồi dưỡng và phát triển GV. Trung tâm Nghiên cứu Đào tạo Bồi dưỡng Giáo viên thuộc Viện Khoa học 7 Giáo dục Việt Nam đã thực hiện khảo sát khoảng thời gian ba năm về kinh nghiệm quốc tế và thực trạng đội ngũ GV.
Từ đây, các vấn đề nảy sinh trong quá trình xây dựng đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn đổi mới đã được làm rõ. Công tác bồi dưỡng được xem là nhiệm vụ trọng tâm, giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Để đạt được các mục tiêu này, nhà quản lý cần đưa ra những chính sách hợp lý, chế độ đãi ngộ phù hợp và tổ chức tốt công tác bồi dưỡng, kiểm tra và thanh tra chuyên môn nghiệp vụ. Nghiên cứu của tác giả Trần Thị Bích Liễu (2013) đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của người quản lý, đặc biệt là Hiệu trưởng, trong việc nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cho giáo viên, nhằm đáp ứng các yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp.
Bà cho rằng Hiệu trưởng, với vai trò người đứng đầu, cần chia sẻ kinh nghiệm công tác và bồi dưỡng đội ngũ GV để họ trở thành những nhà lãnh đạo chuyên môn, bởi hai lý do chính: (i) Hiệu trưởng, dù ở vị trí lãnh đạo, không có đủ thời gian và sự am hiểu chi tiết về từng lớp học và từng học sinh như GV; (ii) GV, người trực tiếp tham gia giảng dạy, có sự hiểu biết sâu sắc về cách tổ chức các hoạt động giáo dục, cũng như am hiểu đặc điểm của từng học sinh. Trong nghiên cứu với tiêu đề “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên trường THCS tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai”, tác giả Vũ Hoàng Chương đã đề xuất các giải pháp quản lý nhằm cải thiện công tác bồi dưỡng giáo viên. Các biện pháp được đưa ra bao gồm việc xây dựng kế hoạch, quy hoạch chi tiết, triển khai các hoạt động bồi dưỡng liên tục và thường xuyên, cùng với công tác quản lý việc tự bồi dưỡng của giáo viên. Tác giả cũng đề xuất giải pháp quản lý quá trình bồi dưỡng thay sách giáo khoa và đẩy mạnh công tác kiểm tra, thanh tra chất lượng GV.
Ngoài ra, việc cải tiến chế độ đãi ngộ cho GV trong thời gian họ tham gia bồi dưỡng cũng được nhấn mạnh. 8 Ủy ban Châu Âu (2007) khẳng định rằng GV đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị học sinh sẵn sàng cho vị trí của họ trong xã hội, do đó, việc quản lý quá trình bồi dưỡng GV cần được chú trọng. Theo tác giả Nguyễn Danh Nam (2021), chuẩn nghề nghiệp được định nghĩa là một hệ thống tiêu chí hoặc tiêu chuẩn cụ thể, được thiết kế để xác định các yêu cầu và năng lực cần thiết mà một giáo viên cần đạt được nhằm thực hiện hiệu quả vai trò của mình. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên không chỉ phản ánh các yêu cầu tối thiểu về năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức, và kỹ năng sư phạm mà còn là căn cứ để: (i) Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, hướng dẫn các cơ sở đào tạo phát triển chương trình phù hợp, (ii) Đánh giá năng lực giáo viên, làm tiêu chí đo lường và kiểm tra năng lực nghề nghiệp, (iii) Xác định mục tiêu phát triển nghề nghiệp, hỗ trợ giáo viên tự hoàn thiện và phát triển bản thân.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý hoạt động bồi dưỡng Theo Từ điển Giáo dục học, quản lý được hiểu là một hoạt động có mục tiêu cụ thể và rõ ràng, trong đó, chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý nhằm bảo đảm tổ chức vận hành đúng với kế hoạch và mục tiêu đã đề ra. Từ điển Bách khoa Việt Nam cũng giải thích quản lý qua hai khía cạnh: "Quản" có nghĩa là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định, còn "Lý" là tổ chức và điều khiển các hoạt động để đáp ứng các mục tiêu đề ra. Tóm lại, quản lý là sự tác động có tổ chức, kế hoạch và định hướng từ chủ thể quản lý lên đối tượng, với mục tiêu sử dụng nguồn lực hiệu quả nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức trong bối cảnh môi trường không ngừng thay đổi.
Theo UNESCO, bồi dưỡng được hiểu là quá trình phát triển kiến thức, nâng cao chuyên môn và cải thiện trình độ nghề nghiệp. Đồng thời, Từ điển Bách khoa Việt Nam lý giải rằng bồi dưỡng là việc tăng cường năng lực và phẩm chất của mỗi cá nhân. Trong Từ điển Giáo dục học, công tác bồi dưỡng 9 được chia thành hai cấp độ: nghĩa rộng thì “Bồi dưỡng là quá trình giáo dục và đào tạo nhằm hình thành nhân cách và phẩm chất cá nhân theo những định hướng và mục tiêu đã xác định”, nghĩa hẹp thì “Bồi dưỡng được hiểu là việc trang bị thêm kiến thức và kỹ năng, giúp nâng cao và hoàn thiện chuyên môn trong các lĩnh vực cụ thể”. Theo đó, việc quản lý hoạt động bồi dưỡng là quá trình tổ chức, điều hành, giám sát và đánh giá các hoạt động nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng và năng lực cho người lao động, giúp họ đáp ứng yêu cầu công việc cũng như sự phát triển của ngành nghề.
Quá trình này đảm bảo các chương trình bồi dưỡng được thiết kế và triển khai một cách có hệ thống, phù hợp với mục tiêu đề ra và đạt hiệu quả cao. Trong lĩnh vực giáo dục, công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên đóng vai trò then chốt, đảm bảo đội ngũ giáo viên có cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao nghiệp vụ, thích ứng với những thay đổi trong chương trình giáo dục và nhu cầu xã hội. Công việc của nhà quản lý bao gồm lập kế hoạch bồi dưỡng, lựa chọn nội dung thiết thực, xác định phương pháp giảng dạy hiệu quả và tổ chức đánh giá sau khi kết thúc các khóa bồi dưỡng. Quản lý hoạt động bồi dưỡng bao hàm nhiều yếu tố quan trọng như xác định mục tiêu bồi dưỡng, xây dựng kế hoạch đào tạo, lựa chọn phương pháp phù hợp, theo dõi tiến độ thực hiện và đánh giá kết quả.