Luận Án Tiến Sĩ Về Quá Trình Hình Thành và Phát Triển Thành Phố Thanh Hóa Từ Năm 1804 Đến Năm 2010

Tổng hợp kiến thức Quá Trình Hình Thành và Phát Triển Thành Phố Thanh Hóa (1804-2010), tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đình Lê
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Hình Thành và Phát Triển Thành Phố Thanh Hóa (1804-2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu của luận án
• 0.3. Nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tài liệu của luận án
• 0.6. Đóng góp của luận án
• 0.7. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHỐ THANH HÓA VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Những tài liệu nghiên cứu về đô thị ở Việt Nam và nghiên cứu gián tiếp đến thành phố Thanh Hoá
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THÀNH PHỐ THANH HÓA TỪ 1804 ĐẾN 1884
• 2.1. Những tiền đề cho sự hình thành tỉnh lỵ Thanh Hoá
• 2.2. Từ Dương Xá đến trấn thành Thọ Hạc
• 2.3. Vị thế của trấn thành Thọ Hạc
• 2.4. Kinh tế ở tỉnh lỵ Thanh Hoá từ năm 1804 đến năm 1884
• 2.4.1. Tình hình ruộng đất và kinh tế nông nghiệp
• 2.4.2. Tình hình thủ công nghiệp từ năm 1804 đến năm 1884
• 2.4.3. Thương nghiệp từ năm 1804 đến năm 1884
• 2.5. Tình hình giao thông vận tải từ năm 1804 đến năm 1884
• 2.6. Tình hình chính trị - xã hội và văn hoá - giáo dục ở tỉnh lỵ Thanh Hoá từ năm 1804 đến năm 1884
• 2.6.1. Tình hình chính trị - xã hội
• 2.6.2. Tình hình văn hoá - giáo dục khoa cử ở tỉnh lỵ Thanh Hoá
• 3. CHƯƠNG 3: THÀNH PHỐ THANH HÓA TRONG THỜI KỲ THUỘC ĐỊA (1884-1945)
• 3.1. Thực dân Pháp chiếm đóng thành Thanh Hoá
• 3.2. Từ đô thị Thanh Hoá đến sự ra đời của thành phố Thanh Hoá
• 3.2.1. Quá trình thành lập đô thị Thanh Hoá
• 3.2.2. Sự ra đời của thành phố Thanh Hoá
• 3.3. Những chuyển biến của thành phố Thanh Hoá thời kỳ thuộc địa (1884-1945)
• 3.3.1. Quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng và đầu tư của Pháp vào thành phố Thanh Hoá
• 3.3.2. Những chuyển biến về kinh tế từ 1884 đến 1945
• 3.3.3. Những biến chuyển về chính trị - xã hội
• 3.3.4. Những biến chuyển về văn hoá, giáo dục
• 3.4. Các phong trào yêu nước ở thành phố Thanh Hoá từ cuối thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945
• 4. CHƯƠNG 4: THÀNH PHỐ THANH HÓA TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 2010
• 4.1. Thành phố Thanh Hoá trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ (1945 - 1975)
• 4.1.1. Hoàn cảnh lịch sử
• 4.1.2. Không gian đô thị và tổ chức hành chính giai đoạn 1945 - 1975
• 4.1.3. Tình hình kinh tế
• 4.1.4. Tình hình chính trị - xã hội, văn hoá - giáo dục và y tế
• 4.2. Sự phát triển của thành phố Thanh Hoá từ năm 1975 đến năm 2010
• 4.2.1. Những điều kiện lịch sử tác động đến sự phát triển của thành phố Thanh Hóa
• 4.2.2. Không gian đô thị và tổ chức hành chính giai đoạn 1975 - 2010
• 4.2.3. Tình hình kinh tế
• 4.2.4. Tình hình chính trị - xã hội, văn hoá - giáo dục, y tế và môi trường
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quá trình hình thành và phát triển thành phố Thanh Hóa từ 1804 đến 1884

Quá trình hình thành và phát triển của thành phố Thanh Hóa bắt đầu từ năm 1804, khi khu vực Thọ Hạc trở thành trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của xứ Thanh. Lịch sử thành phố Thanh Hóa gắn liền với sự phát triển của tỉnh lỵ, nơi mà vua Gia Long đã đặt nền móng cho sự hình thành của một đô thị. Từ đó, quá trình hình thành diễn ra qua nhiều giai đoạn, từ việc xây dựng cơ sở hạ tầng đến việc phát triển kinh tế nông nghiệp và thủ công nghiệp. Tình hình ruộng đất và kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn này cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế Thanh Hóa. Thương nghiệp cũng phát triển, với các tuyến giao thông vận tải được cải thiện, tạo điều kiện cho việc giao thương. Tình hình chính trị - xã hội và văn hóa - giáo dục cũng có những bước tiến đáng kể, với sự xuất hiện của các trường học và các hoạt động văn hóa phong phú.

1.1 Những tiền đề cho sự hình thành tỉnh lỵ Thanh Hóa

Sự hình thành tỉnh lỵ Thanh Hóa không chỉ là kết quả của các chính sách của triều Nguyễn mà còn là sự phản ánh nhu cầu phát triển của cộng đồng cư dân. Di sản văn hóa Thanh Hóa đã đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc địa phương. Vị thế của trấn thành Thọ Hạc đã được củng cố qua các chính sách phát triển kinh tế và xã hội, tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển sau này. Các giai đoạn phát triển này đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho sự hình thành và phát triển của thành phố Thanh Hóa trong các giai đoạn tiếp theo.

1.2 Tình hình kinh tế ở tỉnh lỵ Thanh Hóa từ năm 1804 đến năm 1884

Tình hình kinh tế ở tỉnh lỵ Thanh Hóa trong giai đoạn này chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với các sản phẩm chủ lực như lúa gạo và các loại cây trồng khác. Kinh tế Thanh Hóa đã có những bước phát triển đáng kể, với sự gia tăng sản lượng nông nghiệp và sự phát triển của các ngành thủ công nghiệp. Thương mại cũng bắt đầu hình thành, với các chợ và tuyến đường giao thông được cải thiện. Sự phát triển này không chỉ tạo ra nguồn thu cho địa phương mà còn góp phần nâng cao đời sống của người dân. Tình hình giao thông vận tải cũng được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương và phát triển kinh tế.

II. Thành phố Thanh Hóa trong thời kỳ thuộc địa 1884 1945

Thành phố Thanh Hóa trải qua nhiều biến động trong thời kỳ thuộc địa, đặc biệt là sau khi thực dân Pháp chiếm đóng. Quá trình hình thành đô thị Thanh Hóa diễn ra mạnh mẽ, với sự ra đời của các cơ sở hạ tầng và quy hoạch đô thị. Sự chuyển biến này không chỉ thể hiện qua việc xây dựng các công trình kiến trúc mà còn qua sự phát triển của các ngành kinh tế. Kinh tế Thanh Hóa trong giai đoạn này chủ yếu phụ thuộc vào sự khai thác tài nguyên và các hoạt động thương mại. Các phong trào yêu nước cũng bắt đầu hình thành, phản ánh tinh thần đấu tranh của người dân trước sự áp bức của thực dân.

2.1 Quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng

Thực dân Pháp đã đầu tư vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng tại thành phố Thanh Hóa, tạo ra những thay đổi lớn trong diện mạo đô thị. Các công trình như đường phố, cầu cống và hệ thống cấp thoát nước được xây dựng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Hệ thống giao thông Thanh Hóa cũng được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển và giao thương. Những thay đổi này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho cư dân.

2.2 Những biến chuyển về kinh tế từ 1884 đến 1945

Kinh tế thành phố Thanh Hóa trong thời kỳ thuộc địa có sự chuyển biến mạnh mẽ, với sự phát triển của các ngành công nghiệp và thương mại. Kinh tế Thanh Hóa không chỉ dựa vào nông nghiệp mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như chế biến thực phẩm và sản xuất hàng tiêu dùng. Sự phát triển này đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân, đồng thời cũng phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những bất công xã hội và áp bức từ thực dân.

III. Thành phố Thanh Hóa từ năm 1945 đến năm 2010

Thành phố Thanh Hóa đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển quan trọng từ năm 1945 đến năm 2010. Trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, thành phố đã trở thành một trung tâm kháng chiến quan trọng. Tình hình chính trị - xã hội trong giai đoạn này có nhiều biến động, với sự tham gia của người dân trong các phong trào yêu nước. Sau năm 1975, thành phố Thanh Hóa đã có những bước phát triển mạnh mẽ, với sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các ngành kinh tế. Thành phố hiện đại đã hình thành, với nhiều công trình kiến trúc và dịch vụ phát triển.

3.1 Hoàn cảnh lịch sử và không gian đô thị giai đoạn 1945 1975

Giai đoạn này chứng kiến sự thay đổi lớn trong không gian đô thị của thành phố Thanh Hóa. Tình hình chính trị - xã hội có nhiều biến động, với sự tham gia của người dân trong các phong trào kháng chiến. Không gian đô thị cũng được mở rộng, với sự xuất hiện của nhiều khu dân cư mới. Các hoạt động kinh tế cũng được khôi phục và phát triển, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Sự phát triển này không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho cư dân.

3.2 Sự phát triển của thành phố Thanh Hóa từ năm 1975 đến năm 2010

Từ năm 1975 đến năm 2010, thành phố Thanh Hóa đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Kinh tế Thanh Hóa đã chuyển mình, với sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ. Các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội đã được triển khai, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Thành phố đã trở thành một trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của tỉnh Thanh Hóa, với nhiều công trình kiến trúc hiện đại và dịch vụ phát triển. Sự phát triển này không chỉ tạo ra nhiều cơ hội việc làm mà còn góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHỐ THANH HOÁ VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Những tài liệu nghiên cứu về đô thị ở Việt Nam và nghiên cứu gián tiếp đến thành phố Thanh Hoá Trong khoa học Lịch sử, so với mảng đề tài về làng xã người Việt thì mảng đề tài về thành phố ít được quan tâm nghiên cứu hơn; hay nói cách khác là hiếm các công trình nghiên cứu về đô thị học, đặc biệt là lĩnh vực lịch sử đô thị Việt Nam. Tuy nhiên, từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã có một số nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề này ở những góc độ khác nhau.

Một trong những công trình nghiên cứu tiêu biểu của Đỗ Văn Ninh là “Thành cổ Việt Nam” [111]. Đây là công trình nghiên cứu về các thành cổ ở Việt Nam trên tinh thần tái tạo lại các loại thành đã từng được người Việt xây dựng từ thời An Dương Vương như Cổ Loa thành, cho đến các thành được xây dựng dưới thời nhà Nguyễn, trong đó có thành Thanh Hoá (lúc đó gọi là Hạc Thành). Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu về kiểu dáng, kích thước, vị trí của một số thành trì từng tồn tại ở nước ta, chứ không phải là một công trình chuyên khảo về quá trình hình thành và phát triển của các đô thị dưới thời kì quân chủ ở nước ta.TS Nguyễn Thừa Hỷ là một trong những nhà nghiên cứu có những đóng góp về đô thị cổ Việt Nam, cụ thể là thành phố Hà Nội với công trình “Thăng Long - Hà Nội thế kỷ XVII, XVIII, XIX” [80]. Tuy chỉ nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội trong một giai đoạn 3 thế kỷ nhưng đây là công trình khoa học rất tiêu biểu nghiên cứu về thành phố - thủ đô của cả nước trên ngàn năm tuổi.

Một trong những nghiên cứu hiếm hoi nữa về đô thị ở Việt Nam là luận án tiến sỹ của người Pháp Gilles Raffi “Hải Phòng - Nguồn gốc, điều kiện và thể thức phát triển cho đến năm 1921” [134]. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên tính đến thời hiện nay của người nước ngoài nghiên cứu về đô thị ở khu vực phía Bắc Việt Nam. Cùng nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội, trong 2 thập kỷ qua, GS Phan Huy Lê đã có cho hàng chục công trình khoa học, tiêu biểu là công trình “Lịch sử 10 z Thăng Long - Hà Nội” (2 tập) [96]. Đây cũng là một công trình nghiên cứu quy mô, toàn diện về lịch sử đô thị Thăng Long - Hà Nội nói riêng và lịch sử đô thị ở Việt Nam thời hiện đại nói chung.

Có thể kể thêm một công trình khác nghiên cứu về thành phố như “Thành phố Vinh - Quá trình hình thành và phát triển (từ năm 1804 đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945” của PGS.TS Nguyễn Quang Hồng [77]. Đây cũng là một công trình chuyên khảo có giá trị về một thành phố lớn của khu vực miền Trung Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Ngoài ra, trong những năm gần đây một số công trình địa chí thành phố lần lượt ra đời.v… Nhìn chung, những công trình nghiên cứu về đề tài thành phố chưa nhiều nhưng thực tế cho thấy gần đây nghiên cứu về thành phố được quan tâm nhiều hơn, với quy mô lớn hơn. Những tài liệu nghiên cứu liên quan về thành phố Thanh Hoá từ năm 1945 trở lại đây tuy chưa được quan tâm nghiên cứu toàn diện về các mặt, nhưng cũng đã phong phú hơn nhiều so với trước năm 1945.

Trước hết phải kể đến GS Trần Văn Giàu trong tác phẩm "Giai cấp công nhân Việt Nam" công bố từ năm 1957. Trong công trình này tác giả cũng đã đề cập đến tình hình giai cấp công nhân Thanh Hoá, tình cảnh của công nhân ở đây và ý thức giác ngộ giai cấp của họ trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp [64]. Nhà nghiên cứu lịch sử Trần Huy Liệu, trong tác phẩm "Xã hội Việt Nam trong thời Pháp - Nhật (1939 - 1945)" đã cung cấp thêm nhiều tư liệu về đời sống công nhân, tiểu thương, tiểu thủ và nhân dân lao động trong cả nước nói chung và Thanh Hoá nói riêng trong thời kỳ xây dựng lực lượng toàn diện chuẩn bị cho Cách mạng tháng Tám - 1945 [100]. Trong công trình nghiên cứu "Chủ nghĩa đế quốc Pháp và tình hình công nghiệp ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc" của Phạm Đình Tân, tác giả đã có đề cập đến tình hình phát triển công nghiệp ở nước ta nói chung và tình hình phát triển công nghiệp ở thành phố Thanh Hoá nói riêng dưới thời Pháp thuộc [137].

Đây là nguồn tư liệu quý đóng góp trực tiếp cho luận án về lĩnh vực công nghiệp trong thời kỳ Pháp thuộc ở thành phố Thanh Hoá. 11 z GS Đào Duy Anh, tuy không nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển của thành phố Thanh Hoá, nhưng tác phẩm "Lịch sử cách mệnh Việt Nam từ 1862 - 1930" cũng đã cung cấp nhiều tư liệu quý giá do người Pháp để lại về tình hình kinh tế, xã hội nhất là phong trào yêu nước đã từng diễn ra cuối thế kỷ XIX và 30 năm đầu thế kỷ XX trên địa bàn các thành phố trong cả nước nói chung và thành phố Thanh Hoá nói riêng [2]. Nhìn chung, những tài liệu trên tuy không nghiên cứu trực tiếp về thành phố Thanh Hoá nhưng rất có giá trị tham khảo cho luận án. Những tài liệu nghiên cứu trực tiếp đến thành phố Thanh Hoá Qua khảo cứu các nguồn tư liệu liên quan đến thành phố Thanh Hoá cho thấy tình hình tư liệu về vấn đề này trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 rất ít.

Trước hết có thể tìm thấy trong một số bộ chính sử được biên soạn dưới thời Nguyễn như “Đại Nam thực lục chính biên” [122-125]; “Đại Nam nhất thống chí” [131]; “Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ” [130]. những ghi chép về quá trình xây dựng, tu sửa Hạc Thành (thành Thanh Hoá khi mới xây dựng tại làng Thọ Hạc thuộc tỉnh Thanh Hoá). Cụ thể như trong Đại Nam nhất thống chí có ghi: Thành tỉnh Thanh Hoá chu vi 630 trượng, cao 1 trượng, mở 4 cửa, hào rộng 8 trượng 8 thước, sâu 6 thước 5 tấc, ở địa phận xã Thọ Hạc huyện Đông Sơn. Từ đời Lê về trước tỉnh thành ở địa phận các xã Yên Trung và Yên Lãnh huyện Thuỵ Nguyên, sau dời đến bờ sông xã Dương Xá huyện Đông Sơn.

Bản triều năm Gia Long thứ 3 dời đến địa phận xã Thọ Hạc hiện nay; năm Minh Mệnh thứ 9 xây gạch và đá [131, tr. Ngoài ra, các bộ chính sử trên còn cho biết ít nhiều về các kỳ thi Hương diễn ra tại trấn Thanh Hoá, những chuyến bắc tuần của các hoàng đế thời Nguyễn, các vị tổng đốc, tổng trấn ở Thanh Hoá. Còn những vấn đề quan trọng khác như hoạt động kinh tế, tình hình dân cư cũng như những sinh hoạt văn hóa trên địa bàn thành phố Thanh Hoá chưa được ghi chép. Nhìn chung, những bộ sử dưới thời nhà Nguyễn còn những hạn chế về tình hình ghi chép liên quan đến thành phố Thanh Hoá song đây là những tài liệu đáng tin cậy làm cơ sở tham khảo quan trọng đối với luận án.

12 z Vào đầu thế kỷ XX, có một số công trình nghiên cứu của các tác giả người Pháp về Thanh Hoá như La Province de Thanh Hoa (H. Le Breton, Hà Nội, La Revue Indochinoise 1918) [166]; Le Thanh Hoa (Charles Robequain 1918) [133]. Trong các tác phẩm này có đề cập ít nhiều đến tình hình phát triển của thành phố Thanh Hoá. Ngoài ra, một số tác giả người Pháp và người Việt cũng có một số bài viết ngắn đăng trên các tờ báo tiêu biểu như "Thanh Nghệ Tĩnh Tân Văn", "Nam Phong Tạp chí" ".

có ít nhiều tư liệu liên quan đến tình hình kinh tế, đời sống xã hội trên địa bàn thành phố Thanh Hoá. Song nguồn tư liệu ít ỏi này đến nay đã thất thoát phần nhiều, gây không ít khó khăn trong quá trình khảo cứu về thành phố Thanh Hoá thời kỳ trước đây. Từ những thập kỷ 80 của thế kỷ XX trở lại đây tình hình nghiên cứu về thành phố Thanh Hoá được quan tâm nhiều hơn trên tinh thần nhận thức đầy đủ và toàn diện hơn nhằm xây dựng và phát triển thành phố văn minh, hiện đại. Có thể liệt kê một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như "Những sự kiện lịch sử Đảng bộ thị xã Thanh Hoá từ những năm đầu thế kỷ XX đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945" [10].

Năm 1989, GS Đinh Xuân Lâm và Lê Đức Nghi đã cho ra đời cuốn sách "Thành phố Thanh Hoá", tập 1. Đây là công trình khoa học công phu về thành phố Thanh Hoá trong thời kỳ 1804 đến 1946. Tuy nhiên, có lẽ do tình hình tư liệu, các tác giả ít quan tâm về tình hình kinh tế, văn hoá - xã hội diễn ra trên địa bàn thành phố, mà chủ yếu nói về phong trào cách mạng của nhân dân Thanh Hoá trong lịch sử [89]. Năm 1994, GS Đinh Xuân Lâm, Lê Đức Nghi và Vũ Quang Hiển tiếp tục cho ra đời cuốn sách "Thành phố Thanh Hoá (1947-1994)", tập 2.

Đây cũng là công trình khoa học công phu, hệ thống được các nguồn tư liệu liên quan đến thành phố Thanh Hoá trong thời kỳ diễn ra 2 cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, cũng như công việc xây dựng và bảo vệ quê hương của nhân dân thành phố Thanh Hoá trong thời kỳ hoà bình (1975 - 1994) [90]. Nhìn chung, 2 cuốn sách viết về thành phố Thanh Hoá của tập thể tác giả Đinh Xuân Lâm, Lê Đức Nghi và Vũ Quang Hiển là tài liệu có giá trị tham khảo quan trọng liên quan trực tiếp đến luận án về mặt tư liệu cũng như phương pháp tiếp cận được chúng tôi tham khảo trong quá trình thực hiện luận án. 13 z Bên cạnh các nguồn tài liệu quan trọng trên, từ năm 1990 đến năm 2008, Ban Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá xuất bản 5 tập sách về Lịch sử Thanh Hoá [14-18]. Đây là nguồn tư liệu tương đối hệ thống, đầy đủ về những vấn đề mang tính lịch sử liên quan đến tỉnh Thanh Hoá nói chung và thành phố Thanh Hoá nói riêng.

Tuy nhiên, trong mỗi tập sách có đề cập đến tình hình thành phố Thanh Hoá ở mỗi thời kỳ không giống nhau.