Quá Trình Đô Thị Hóa Ở Thành Phố Hồ Chí Minh Từ 1975 Đến 1996

Tài liệu nghiên cứu Quá trình đô thị hoá ở thành phố hồ chí minh từ 1975 đến 1996 trường hợp các quận 8 bình thạnh tân, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hữu Phước
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Đô Thị Hóa Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ lịch sử
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐÔ THỊ HÓA VÀ QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở QUẬN 8, BÌNH THẠNH, TÂN BÌNH, GÒ VẤP TRƯỚC 1975
• 2. CHƯƠNG 2: CHUYỂN BIẾN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CƠ SỞ HẠ TẦNG Ở QUẬN 8, BÌNH THẠNH, TÂN BÌNH, GÒ VẤP TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA (1975 – 1996)
• 3. CHƯƠNG 3: CHUYỂN BIẾN VỀ DÂN CƯ VÀ ĐỜI SỐNG CỦA DÂN Ở QUẬN 8, BÌNH THẠNH, TÂN BÌNH, GÒ VẤP TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA (1975 - 1996)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đô Thị Hóa TP

Đô thị hóa là một hiện tượng tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người. Nó phản ánh trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, văn hóa và tổ chức xã hội. Quá trình này gắn liền với tiến bộ khoa học kỹ thuật và sự phát triển của các ngành nghề mới. Tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, hệ thống đô thị đã có những biến đổi to lớn và nhanh chóng, đặc biệt là trong thời kỳ Đổi mới từ năm 1986. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi thế, đô thị Việt Nam cũng bộc lộ những nhược điểm, gây ra những vấn đề thuộc "hội chứng đô thị", làm đau đầu các nhà quản lý và quy hoạch. Điều này thể hiện rõ nét trong quá trình đô thị hóa nhiều vùng xung quanh nội thành Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu quá trình này có ý nghĩa khoa học, lý luận, thời sự và thực tiễn cấp bách.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của đô thị hóa tại Việt Nam

Đô thị hóa là quá trình chuyển đổi từ xã hội nông thôn sang xã hội đô thị, thể hiện qua sự gia tăng dân số đô thị, mở rộng không gian đô thị và thay đổi cơ cấu kinh tế. Ở Việt Nam, quá trình này diễn ra với tốc độ nhanh chóng sau năm 1975, đặc biệt sau khi thực hiện chính sách Đổi mới. Tuy nhiên, đô thị hóa tự phát cũng gây ra nhiều thách thức như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và bất bình đẳng xã hội. Theo GS. Đàm Trung Phường, cần có cách tiếp cận hệ thống và toàn diện về quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam.

1.2. Bối cảnh kinh tế xã hội TP.HCM giai đoạn 1975 1996

Giai đoạn 1975-1996 là giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi thống nhất đất nước, thành phố bắt đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội. Từ năm 1986, chính sách Đổi mới đã tạo ra những thay đổi sâu sắc về kinh tế và xã hội. Kinh tế TP.HCM 1975-1996 chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều này thúc đẩy quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về quản lý và phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Thách Thức Đô Thị Hóa TP

Quá trình đô thị hóa Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1975-1996 không chỉ mang lại những thành tựu về kinh tế và xã hội mà còn đặt ra nhiều vấn đề và thách thức. Sự phát triển nhanh chóng của đô thị đã gây áp lực lên hạ tầng kỹ thuật và xã hội, dẫn đến tình trạng quá tải, ô nhiễm môi trường và ùn tắc giao thông. Bên cạnh đó, sự gia tăng dân số cơ học và quá trình đô thị hóa tự phát cũng tạo ra những vấn đề về nhà ở, việc làm và an ninh trật tự. Việc giải quyết những vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền, các ngành chức năng và sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Áp lực lên hạ tầng đô thị Giao thông cấp thoát nước điện

Sự gia tăng dân số và mở rộng không gian đô thị đã gây áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật của Thành phố Hồ Chí Minh. Tình trạng ùn tắc giao thông trở nên nghiêm trọng, đặc biệt vào giờ cao điểm. Hệ thống cấp thoát nước chưa đáp ứng được nhu cầu, gây ra tình trạng ngập úng cục bộ. Nguồn cung cấp điện cũng gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cấp và phát triển hạ tầng đô thị.

2.2. Ô nhiễm môi trường Nước không khí chất thải rắn

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Ô nhiễm nguồn nước do xả thải công nghiệp và sinh hoạt chưa qua xử lý. Ô nhiễm không khí do khí thải từ phương tiện giao thông và hoạt động sản xuất. Lượng chất thải rắn gia tăng nhanh chóng, gây khó khăn cho công tác thu gom và xử lý. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

2.3. Vấn đề nhà ở và di cư Dân số tăng nhanh nhà ở thiếu

Sự gia tăng dân số cơ học, đặc biệt là do đô thị hóa và di cư TP.HCM, đã tạo ra áp lực lớn về nhà ở. Nhiều người dân, đặc biệt là người nghèo và người lao động nhập cư, không có khả năng tiếp cận nhà ở chính thức và phải sống trong các khu nhà ổ chuột, điều kiện sống thấp kém. Cần có chính sách hỗ trợ nhà ở cho người nghèo và người lao động nhập cư.

III. Chuyển Biến Kinh Tế Hạ Tầng TP

Quá trình đô thị hóa Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1975-1996 gắn liền với những chuyển biến quan trọng về cơ cấu kinh tế và cơ sở hạ tầng. Sản xuất công nghiệp và dịch vụ tăng trưởng nhanh chóng, đóng góp ngày càng lớn vào GDP của thành phố. Cơ sở hạ tầng được đầu tư phát triển, nhưng chưa đồng bộ và chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Những chuyển biến này tạo động lực cho quá trình đô thị hóa, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới về quy hoạch và quản lý đô thị.

3.1. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch Công nghiệp dịch vụ tăng trưởng

Cơ cấu kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp. Sản xuất công nghiệp tăng trưởng nhanh chóng, đặc biệt là các ngành công nghiệp chế biến, dệt may, da giày. Dịch vụ phát triển đa dạng, bao gồm thương mại, du lịch, tài chính, ngân hàng. Sự chuyển dịch này tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người dân.

3.2. Phát triển hạ tầng Giao thông điện nước viễn thông

Cơ sở hạ tầng của Thành phố Hồ Chí Minh được đầu tư phát triển, nhưng chưa đồng bộ và chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Nhiều công trình giao thông quan trọng được xây dựng, như cầu đường, đường vành đai, đường cao tốc. Hệ thống điện, nước, viễn thông được nâng cấp và mở rộng. Tuy nhiên, tình trạng quá tải và xuống cấp vẫn còn phổ biến.

3.3. Chính sách kinh tế Mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài

Chính sách kinh tế mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều dự án đầu tư nước ngoài được triển khai, góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao trình độ công nghệ. Tuy nhiên, cần có chính sách quản lý chặt chẽ để đảm bảo lợi ích quốc gia và bảo vệ môi trường.

IV. Dân Cư Đời Sống TP

Quá trình đô thị hóa Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1975-1996 đã có những tác động sâu sắc đến dân cư và đời sống của người dân. Dân số tăng nhanh, cơ cấu dân cư thay đổi, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao. Tuy nhiên, sự phân hóa giàu nghèo cũng gia tăng, tạo ra những thách thức về công bằng xã hội. Cần có chính sách đồng bộ để đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Gia tăng dân số Cơ học và tự nhiên

Dân số của Thành phố Hồ Chí Minh tăng nhanh trong giai đoạn 1975-1996, do cả gia tăng tự nhiên và gia tăng cơ học. Gia tăng tự nhiên là do tỷ lệ sinh cao và tỷ lệ tử giảm. Gia tăng cơ học là do dòng người di cư từ các tỉnh thành khác đến thành phố để tìm kiếm việc làm và cơ hội phát triển.

4.2. Chuyển dịch cơ cấu dân cư Thành thị nông thôn

Cơ cấu dân cư của Thành phố Hồ Chí Minh chuyển dịch theo hướng tăng tỷ lệ dân số thành thị và giảm tỷ lệ dân số nông thôn. Quá trình đô thị hóa đã biến nhiều vùng nông thôn thành khu đô thị, thu hút người dân từ nông thôn đến sinh sống và làm việc.

4.3. Đời sống dân cư Vật chất văn hóa giáo dục

Đời sống vật chất và tinh thần của người dân Thành phố Hồ Chí Minh được nâng cao trong giai đoạn 1975-1996. Thu nhập bình quân đầu người tăng lên, điều kiện sống được cải thiện. Các hoạt động văn hóa, thể thao, giải trí phát triển đa dạng. Chất lượng giáo dục được nâng cao, tỷ lệ người biết chữ tăng lên.

V. Chính Sách Đô Thị Hóa TP

Giai đoạn 1975-1996 chứng kiến sự hình thành và phát triển của các chính sách đô thị hóa TP.HCM, đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và quản lý quá trình phát triển đô thị. Các chính sách này tập trung vào quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, phát triển hạ tầng và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự điều chỉnh và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

5.1. Quy hoạch đô thị Tổng thể và chi tiết

Công tác quy hoạch đô thị được chú trọng, với việc xây dựng các quy hoạch tổng thể và chi tiết cho Thành phố Hồ Chí Minh và các quận huyện. Quy hoạch nhằm định hướng phát triển không gian đô thị, bố trí các khu chức năng và hệ thống hạ tầng. Tuy nhiên, quy hoạch còn thiếu tính dự báo và linh hoạt, chưa đáp ứng được tốc độ phát triển nhanh chóng của đô thị.

5.2. Quản lý đất đai Sử dụng hiệu quả chống đầu cơ

Quản lý đất đai là một trong những vấn đề quan trọng trong quá trình đô thị hóa. Chính quyền thành phố đã ban hành nhiều quy định về sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, tình trạng sử dụng đất không hiệu quả, đầu cơ đất đai vẫn còn phổ biến, gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển đô thị.

5.3. Phát triển nhà ở Chính sách cho người nghèo

Phát triển nhà ở là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều chương trình nhà ở xã hội được triển khai, nhằm hỗ trợ người nghèo và người lao động có thu nhập thấp có nhà ở. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

VI. Kết Luận Bài Học Đô Thị Hóa TP

Quá trình đô thị hóa Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1975-1996 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Cần có quy hoạch đô thị khoa học, quản lý đất đai hiệu quả, phát triển hạ tầng đồng bộ và giải quyết các vấn đề xã hội một cách toàn diện. Để phát triển đô thị bền vững trong tương lai, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và tái tạo, và xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

6.1. Bài học về quy hoạch và quản lý đô thị

Quy hoạch đô thị cần có tầm nhìn dài hạn, tính dự báo cao và linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi. Quản lý đô thị cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền, các ngành chức năng và sự tham gia của cộng đồng. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về quy hoạch và quản lý đô thị.

6.2. Bài học về phát triển hạ tầng và bảo vệ môi trường

Phát triển hạ tầng cần đồng bộ và hiện đại, đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế và xã hội. Cần chú trọng đến bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và tái tạo, và xử lý chất thải một cách hiệu quả. Cần khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và phát triển các khu đô thị xanh.

6.3. Tầm nhìn phát triển đô thị bền vững cho TP.HCM

Phát triển đô thị bền vững là mục tiêu hàng đầu của Thành phố Hồ Chí Minh. Cần xây dựng một đô thị thông minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp và văn minh. Cần tạo ra một môi trường sống tốt đẹp cho người dân, đảm bảo an sinh xã hội và công bằng xã hội. Cần phát huy vai trò của Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và công nghệ của cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC VAØ NHAÂN VAÊN Nguyeãn Thò Thuûy QUAÙ TRÌNH ÑOÂ THÒ HOÙA ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH Töø 1975 ñeán 1996 (Tröôøng hôïp caùc quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình, Goø Vaáp ) LUAÄN AÙN TIEÁN SYÕ LÒCH SÖÛ Chuyeân ngaønh: LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM MAÕ SOÁ: 5. 15 Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc 1. Leâ Höõu Phöôùc – TS. Haø Minh Hoàng – TS.

Lòch söû Thaønh phoá Hoà Chí Minh naêm 2004 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan coâng trình khoa hoïc: “ Quaù trình ñoâ thò hoaù ôû thaønh phoá Hoà Chí Minh töø 1975 ñeán 1996 (Tröôøng hôïp caùc quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình, Goø Vaáp )” do chính taùc giaû thöïc hieän. Taát caû caùc trích daãn, caùc soá lieäu ñeàu coù chuù thích nguoàn goác xuaát xöù roõ raøng, trung thöïc, ñaùng tin caäy. Taùc giaû BAÛNG CHÖÕ VIEÁT TAÉT XHCN Xaõ hoäi chuû nghóa CN-TTCN Coâng nghieäp –tieåu thuû coâng nghieäp HÑBT Hoäi ñoàng Boä tröôûng KHKT Khoa hoïc kyõ thuaät KHCN Khoa hoïc coâng ngheä KHXH Khoa hoïc xaõ hoäi NGTK Nieân giaùm thoáng keâ UBND UÛy ban Nhaân daân PGS Phoù giaùo sö TN –DV Thöông nghieäp – Dòch vuï TP Thaønh phoá TS Tieán syõ XDCB Xaây döïng cô baûn MUÏC LUÏC Trang Daãn luaän. Lyù do, muïc ñích choïn ñeà taøi.

Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu. Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn taøi lieäu. Nhöõng ñoùng goùp cuûa luaän aùn.

Boá cuïc cuûa luaän aùn. 12 Chöông 1: TOÅNG QUAN VEÀ ÑOÂ THÒ HOAÙ VAØ QUAÙ TRÌNH ÑOÂ THÒ HOAÙ ÔÛ QUAÄN 8, BÌNH THAÏNH, TAÂN BÌNH, GOØ VAÁP TRÖÔÙC 1975. Khaùi luaän veà ñoâ thò hoaù. Quaù trình ñoâ thò hoaù ôû quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình vaø Goø Vaáp tröôùc 1975.

Quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình vaø Goø Vaáp trong khoâng gian thaønh phoá Hoà Chí Minh. Quaù trình ñoâ thò hoaù ôû quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình vaø Goø Vaáp tröôùc 1975. 35 Chöông 2: CHUYEÅN BIEÁN VEÀ CÔ CAÁU KINH TEÁ VAØ CÔ SÔÛ HAÏ TAÀNG ÔÛ QUAÄN 8, BÌNH THAÏNH, TAÂN BÌNH, GOØ VAÁP TRONG QUAÙ TRÌNH ÑOÂ THÒ HOÙA (1975 – 1996). Saûn xuaát coâng nghieäp - tieåu thuû coâng nghieäp taêng nhanh vaø chieám tyû troïng ngaøy caøng cao trong cô caáu kinh teá.

Thöông nghieäp - dòch vuï phaùt trieån nhanh sau Ñoåi môùi. Noâng nghieäp giaûm daàn vaø giaûm nhanh töø khi Ñoåi môùi. Cô sôû haï taàng phaùt trieån khaù nhanh nhöng chöa ñoàng boä. 86 Chöông 3: CHUYEÅN BIEÁN VEÀ DAÂN CÖ VAØ ÑÔØI SOÁNG CÖ DAÂN ÔÛ QUAÄN 8, BÌNH THAÏNH, TAÂN BÌNH, GOØ VAÁP TRONG QUAÙ TRÌNH ÑOÂ THÒ HOAÙ (1975 - 1996).

Söï gia taêng daân soá. Söï chuyeån dòch veà cô caáu daân cö. Söï chuyeån bieán trong ñôøi soáng daân cö. Ñôøi soáng vaät chaát.

Ñôøi soáng vaên hoaù tinh thaàn. Chaát löôïng giaùo duïc. Söï phaân hoaù giaøu ngheøo. 167 Taøi lieäu tham khaûo.

LYÙ DO, MUÏC ÑÍCH CHOÏN ÑEÀ TAØI. §« thÞ ho¸ (urbanization) lμ mét hiÖn t−îng mang tÝnh quy luËt tÊt yÕu kh¸ch quan trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña x· héi loμi ng−êi. “Tr×nh ®é ®« thÞ ho¸ ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt, cña nÒn v¨n ho¸ vμ ph−¬ng thøc tæ chøc cuéc sèng x· héi. Qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ còng lμ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vÒ kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸ vμ kh«ng gian kiÕn tróc.

Nã g¾n liÒn víi tiÕn bé cña khoa häc - kü thuËt vμ sù ph¸t triÓn cña c¸c ngμnh nghÒ míi" [19, tr. Thùc tiÔn ph¸t triÓn cña ®« thÞ ViÖt Nam nãi chung vμ thμnh phè Hå ChÝ Minh nãi riªng tõ sau ngμy ®Êt n−íc thèng nhÊt cho thÊy hÖ thèng ®« thÞ cña n−íc ta cã nh÷ng biÕn ®æi to lín vμ nhanh chãng, ®Æc biÖt lμ trong thêi kú §æi míi, tõ 1986 trë ®i. §iÒu nμy ®−îc thÓ hiÖn trªn hai ph−¬ng diÖn chñ yÕu: Mét lμ, diÖn m¹o, bé mÆt cña phè ph−êng ngμy cμng sèng ®éng, sÇm uÊt, thμnh phè - ®« thÞ ®−îc më réng, c¸c c«ng tr×nh x©y dùng, nhμ ë mäc lªn ngμy cμng nhiÒu, khang trang, ®Ñp ®Ï h¬n; c¬ së h¹ tÇng ngμy cμng ph¸t triÓn vμ hiÖn ®¹i h¬n, hμng ho¸ ngμy cμng nhiÒu, ®a d¹ng, phong phó, chÊt l−îng, tiÖn nghi sinh ho¹t ngμy cμng hiÖn ®¹i, tiÖn lîi. Hai lμ, nh÷ng biÕn ®æi mang tÝnh chiÒu s©u trong thμnh phÇn x· héi d©n c−, trong lèi sèng, c¸c ®Þnh h−íng gi¸ trÞ, c¸c m« thøc øng xö vμ v¨n ho¸ cña c¸c tÇng líp d©n c− ®« thÞ.

Tuy nhiªn, ngoμi nh÷ng lîi thÕ, vai trß ®· ®−îc t¹o dùng, ph¸t huy, ®« thÞ ViÖt Nam nãi chung, thμnh phè Hå ChÝ Minh nãi riªng (víi t− c¸ch lμ thμnh phè - ®« thÞ lín nhÊt n−íc) còng ®· vμ ®ang béc lé nh÷ng nh−îc ®iÓm cña nã. Theo ®ã, ng−êi ta cã thÓ liÖt kª mét danh môc rÊt dμi c¸c vÊn ®Ò thuéc "héi chøng ®« thÞ" lμm ®au ®Çu c¸c nhμ qu¶n lý vμ quy ho¹ch, mμ tùu trung l¹i lμ sù ph¸t triÓn kh«ng bÒn v÷ng, sù suy gi¶m m«i tr−êng sèng cña con ng−êi. Ñieàu 2 naøy cuõng boäc loä roõ neùt trong quaù trình ñoâ thò hoaù nhieàu vuøng xung quanh noäi thaønh thaønh phoá Hoà Chí Minh, maø tieâu bieåu laø quËn 8, Bình Thaïnh, Taân Bình vaø Goø Vaáp. Do ñoù, viÖc nghiªn cøu qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ë TP.

Hoà Chí Minh qua tröôøng hôïp caùc quaän 8, Bình Thaïnh, Taân Bình, Goø Vaáp lμ mét vÊn ®Ò cã ý nghÜa khoa häc, lý luËn, thêi sù vμ thùc tiÔn cÊp b¸ch, nh»m dùng l¹i bøc tranh tæng thÓ qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ë c¸c quËn nμy sau h¬n 20 naêm gi¶i phãng (1975-1996), vaø ñuùc keát nh÷ng thμnh tùu, chØ ra nh÷ng tån t¹i cÇn kh¾c phôc, nh÷ng bμi häc kinh nghiÖm tõ gãc ®é cña khoa häc lÞch söû ñeå tham kh¶o, ñoùng gãp vμo sù ph¸t triÓn laâu daøi, bÒn v÷ng cña c¸c quËn vμ thμnh phè Hå ChÝ Minh. Maët khaùc, coøn nhaèm "kh¾c phôc nh÷ng bÊt hîp lý trong cÊu tróc cña thμnh phè do lÞch sö ®Ó l¹i" [22, tr. 68], goùp phaàn thöïc hieän QuyÕt ®Þnh cña Thñ t−íng ChÝnh phñ (10-7-1998) vÒ phª duyÖt ñieàu chØnh quy ho¹ch chung thμnh phè Hå ChÝ Minh ®Õn n¨m 2020. ÔÛ gãc ®é cña khoa häc lÞch sö, l©u nay trong chuyªn ngμnh lÞch sö ViÖt Nam nÕu nh− c¸c vÊn ®Ò thuéc lÞch sö ®Êu tranh chèng ngo¹i x©m, lòch söû chính trò, lÞch sö ngo¹i giao.

ñaõ ®−îc nghiªn cøu nhiÒu vμ ®¹t ®−îc nh÷ng thμnh tùu lín, th× mét sè lÜnh vùc kh¸c - trong ®ã cã lÞch sö ®« thÞ ho¸ (history of urbanization) l¹i ch−a ®−îc chó ý nghiªn cöùu ñuùng möùc. Vôùi nh÷ng lý do vμ môc ®Ých trªn ®©y, chóng t«i m¹nh d¹n chän ®Ò tμi “Qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ë thμnh phè Hå ChÝ Minh töø 1975 ñeán 1996 (tr−êng hîp c¸c quËn 8, B×nh Th¹nh, T©n B×nh, Gß VÊp) lμm ®Ò tμi luËn ¸n tiÕn sü sö häc cña m×nh. 3 II- LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU VAÁN ÑEÀ Treân theá giôùi, neáu nhö vaán ñeà ñoâ thò hoaù (urbanization) ñaõ ñöôïc nghieân cöùu töø laâu vaø hieän nay vaãn ñang ñöôïc tieáp tuïc nghieân cöùu, thì ôû Vieät Nam vaán ñeà ñoâ thò hoaù chæ môùi ñöôïc taäp trung nghieân cöùu trong nhöõng naêm gaàn ñaây.S Ñaøm Trung Phöôøng (nhaø ñoâ thò hoïc laõo thaønh cuûa Vieät Nam) thì “cho ñeán giöõa thaäp nieân 90 vaãn chöa coù ai vieát saùch vaø tieáp caän moät caùch coù heä thoáng, toaøn dieän veà vaán ñeà quy hoaïch phaùt trieån ñoâ thò Vieät Nam”. Trong khi ñoù, hôn 30 naêm qua, Boä Xaây döïng ñaõ coù chæ ñaïo laäp nhieàu ñoà aùn quy hoaïch ñoâ thò trình Trung öông pheâ duyeät, vaø taïi ba tröôøng Ñaïi hoïc Kieán truùc Haø Noäi, Ñaïi hoïc Kieán truùc TP.Hoà Chí Minh, Ñaïi hoïc Xaây döïng Haø Noäi maëc duø ñaõ ñaøo taïo nhieàu kieán truùc sö quy hoaïch ñoâ thò vaø ñaøo taïo caû ôû baäc sau ñaïi hoïc, nhöng hieän vaãn chöa coù giaùo trình chính thöùc [155, tr.

Naêm 1995 cuoán Ñoâ thò Vieät Nam (2 taäp) cuûa GS. Ñaøm Trung Phöôøng ra ñôøi, taùc giaû taäp trung giaûi quyeát 2 vaán ñeà cô baûn laø: - Ñaùnh giaù thöïc traïng maïng löôùi ñoâ thò Vieät Nam vaø nghieân cöùu− ñònh höôùng phaùt trieån trong boái caûnh ñoâ thò hoaù theá giôùi vaø böôùc coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù cuûa thôøi kyø Ñoåi môùi. - Môû roäng nhöõng khaùi nieäm veà ñoâ thò hoïc coù quan heä vôùi nhöõng tieán boä cuûa khoa hoïc theá giôùi, caäp nhaät nhöõng thoâng tin lieân quan trong nöôùc ñeå tham khaûo, laøm giaùo trình giaûng daïy cho sinh vieân ñaïi hoïc vaø chuû yeáu laø sau ñaïi hoïc [155, tr. 4 Chính vì vaäy, chuùng toâi coi cuoán saùch Ñoâ thò Vieät Nam cuûa GS.Ñaøm Trung Phöôøng laø moät trong nhöõng coâng trình quan troïng ñeå tieáp caän caùc vaán ñeà lyù luaän veà ñoâ thò hoaù noùi chung cuõng nhö ñaïi cöông veà ñoâ thò hoaù ôû Vieät Nam noùi rieâng.

Tuy nhieân, nhö chính taùc giaû cuûa coâng trình ñaõ thöøa nhaän, “quyeån Ñoâ thò Vieät Nam cuõng chöa coù ñieàu kieän ñi saâu vaøo töøng ñoâ thò, maø môùi döøng ôû nhöõng caáp vó moâ (macro) vaø trung moâ (mezzo)” [155, tr. Naêm 1997, Nxb Xaây Döïng cho ra ñôøi coâng trình Quy hoaïch xaây döïng phaùt trieån ñoâ thò. Ñaây laø coâng trình cuûa taäp theå caùc nhaø nghieân cöùu haøng ñaàu veà lónh vöïc naøy, döôùi söï chuû trì cuûa GS. Nguyeãn Theá Baù (Tröôøng Ñaïi hoïc Kieán truùc Haø Noäi).

Quy hoaïch xaây döïng phaùt trieån ñoâ thò ñöôïc ñaùnh giaù “laø moät taøi lieäu cô baûn coù tính chaát nguyeân lyù thieát keá vaø quy hoaïch xaây döïng ñoâ thò” [19, tr. Ngoaøi ra, coøn coù haøng loaït coâng trình vieát veà caùc lónh vöïc khaùc nhau cuûa ñoâ thò hoaù nhö Maáy vaán ñeà cuûa moät thaønh phoá trung taâm coâng nghieäp cuûa Voõ Vaên Kieät ( Nxb TP. Hoà Chí Minh, 1981), Ñoâ thò coå Vieät Nam do Vaên Taïo chuû bieân, (Vieän Söû hoïc,1985), Loái soáng trong ñôøi soáng ñoâ thò hieän nay cuûa Leâ Nhö Hoa (Haø Noäi, 1993), Quy hoaïch ñoâ thò coå ñaïi vaø trung ñaïi theá giôùi cuûa Ñaëng Thaùi Hoaøng (Nxb Xaây döïng, 1996), Ñoâ thò hoaù vaø chính saùch phaùt trieån ñoâ thò trong coâng nghieäp hoaù vaø hieän ñaïi hoaù ôû Vieät Nam do Traàn Ngoïc Hieân, Traàn Vaên Chöõ ñoàng chuû bieân (Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Haø Noäi, 1998), Daân soá vaø nhaø ôû ñoâ thò Vieät Nam cuûa Phaïm Vaên Trình, (Nxb TP. Hoà Chí Minh, 1996), Toå chöùc vaø quaûn lyù moâi tröôøng caûnh quan ñoâ thò cuûa Nguyeãn Thò Thanh Thuûy (Nxb Xaây döïng, Haø Noäi, 1997), Quy hoaïch giao thoâng vaän taûi vaø thieát keá ñöôøng ñoâ thò cuûa Nguyeãn Xuaân Truïc, (Nxb Giaùo 5 Duïc,1997), Moâi tröôøng nhaân vaên vaø ñoâ thò hoaù taïi Vieät Nam, Ñoâng Nam AÙ vaø Nhaät Baûn cuûa Trung taâm nghieân cöùu Ñoâng Nam AÙ, Vieän KHXH taïi TP.Hoà Chí Minh, (Nxb TP.