Luận Văn: Một Số Vấn Đề Phương Pháp Luận Thống Kê Và Cách Áp Dụng

Tài liệu nghiên cứu Luận văn một số vấn đề phương pháp luận thống kê 1, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Tăng Văn Khiên
• Trường học: Tổng Cục Thống Kê, Viện Khoa Học Thống Kê
• Chuyên ngành: Phương Pháp Luận Thống Kê
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Phương Pháp Luận Thống Kê
• Loại tài liệu: Đề tài
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Phương pháp thống kê

Phương pháp thống kê là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu khoa học. Nó cung cấp các công cụ và kỹ thuật cần thiết để phân tích dữ liệu, từ đó rút ra những kết luận có giá trị. Phương pháp thống kê không chỉ giúp trong việc thu thập và xử lý dữ liệu mà còn hỗ trợ trong việc đưa ra các quyết định dựa trên thông tin đã phân tích. Việc áp dụng kỹ thuật thống kê trong nghiên cứu giúp tăng cường độ tin cậy và tính chính xác của kết quả. Theo một nghiên cứu, 'Thống kê là ngôn ngữ của khoa học', điều này nhấn mạnh vai trò thiết yếu của nó trong việc diễn giải dữ liệu. Các phương pháp như phân tích dữ liệu, thống kê mô tả, và thống kê suy diễn là những công cụ cơ bản mà các nhà nghiên cứu cần nắm vững.

1.1 Hướng dẫn thống kê

Hướng dẫn thống kê cung cấp các bước cụ thể để thực hiện một nghiên cứu thống kê hiệu quả. Đầu tiên, việc xác định mục tiêu nghiên cứu là rất quan trọng. Sau đó, lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu phù hợp sẽ quyết định chất lượng của nghiên cứu. Hướng dẫn thống kê thường bao gồm các bước như thiết kế bảng hỏi, lựa chọn mẫu, và phân tích dữ liệu. Một nghiên cứu cho thấy rằng 'Việc tuân thủ các hướng dẫn thống kê có thể làm tăng đáng kể độ chính xác của kết quả nghiên cứu'. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc có một quy trình rõ ràng trong nghiên cứu thống kê.

II. Ứng dụng thống kê

Ứng dụng thống kê trong các lĩnh vực khác nhau đã chứng minh được giá trị thực tiễn của nó. Từ y tế, kinh tế đến giáo dục, ứng dụng thống kê giúp các nhà nghiên cứu và chuyên gia đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Ví dụ, trong y tế, phân tích hồi quy được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố nguy cơ và bệnh tật. Theo một báo cáo, 'Thống kê là công cụ không thể thiếu trong việc phát triển các phương pháp điều trị mới'. Điều này cho thấy rằng phân tích dữ liệu không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc cải thiện sức khỏe cộng đồng.

2.1 Kỹ thuật thống kê

Kỹ thuật thống kê bao gồm nhiều phương pháp khác nhau để phân tích và diễn giải dữ liệu. Các kỹ thuật như phân tích hồi quy, phân tích phương sai, và thống kê mô tả là những công cụ quan trọng trong nghiên cứu. Mỗi kỹ thuật có những ứng dụng riêng và phù hợp với từng loại dữ liệu khác nhau. Việc lựa chọn đúng kỹ thuật thống kê sẽ giúp tối ưu hóa kết quả nghiên cứu. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng 'Việc áp dụng đúng kỹ thuật thống kê có thể làm tăng độ chính xác của các dự đoán'. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các kỹ thuật trong thống kê.

III. Phân tích dữ liệu

Phân tích dữ liệu là một phần không thể thiếu trong nghiên cứu thống kê. Nó cho phép các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các mẫu và xu hướng trong dữ liệu. Phân tích dữ liệu có thể được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, từ phân tích mô tả đến phân tích suy diễn. Việc sử dụng phần mềm thống kê hiện đại giúp tăng cường khả năng phân tích và trực quan hóa dữ liệu. Theo một chuyên gia, 'Phân tích dữ liệu là chìa khóa để mở ra những hiểu biết mới trong nghiên cứu'. Điều này cho thấy rằng phân tích dữ liệu không chỉ đơn thuần là xử lý số liệu mà còn là một nghệ thuật trong việc tìm kiếm thông tin có giá trị.

3.1 Thống kê mô tả

Thống kê mô tả là phương pháp đầu tiên trong quá trình phân tích dữ liệu. Nó giúp tóm tắt và mô tả các đặc điểm chính của dữ liệu. Các chỉ số như trung bình, trung vị, và độ lệch chuẩn là những thông số quan trọng trong thống kê mô tả. Việc sử dụng biểu đồ và bảng biểu cũng giúp trực quan hóa dữ liệu một cách hiệu quả. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng 'Thống kê mô tả là bước khởi đầu quan trọng để hiểu rõ hơn về dữ liệu'. Điều này nhấn mạnh vai trò của thống kê mô tả trong việc cung cấp cái nhìn tổng quan về dữ liệu.

Nội dung chính

Phương Pháp Luận Thống Kê: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ứng Dụng

---

Tóm Tắt Nghiên Cứu

Báo cáo khoa học "Một Số Vấn Đề Phương Pháp Luận Thống Kê" do Viện Khoa học Thống kê – Tổng cục Thống kê biên soạn (chủ nhiệm đề tài: Tăng Văn Khiên, 2005) là công trình nghiên cứu hệ thống hóa toàn diện nền tảng lý thuyết và thực tiễn của thống kê kinh tế – xã hội tại Việt Nam.

Research question trung tâm: Làm thế nào để chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và mở rộng khả năng ứng dụng các phương pháp thống kê trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế?

Công trình áp dụng phương pháp kế thừa có chọn lọc từ lý thuyết thống kê truyền thống, kết hợp cập nhật kiến thức thống kê hiện đại trong nước và quốc tế, đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa phương pháp thống kê với toán học và tổng kết thực tiễn điều tra.

Kết quả nổi bật bao gồm: hệ thống hóa đầy đủ lý thuyết điều tra chọn mẫu, phân tích toàn diện sai số điều tra thống kê, giới thiệu các phương pháp phân tích tiên tiến như tự tương quan, đồ thị mạng nhện, và chuẩn hóa các chỉ tiêu tài khoản quốc gia theo chuẩn mực quốc tế SNA.

Công trình đóng vai trò tài liệu tham khảo quan trọng phục vụ nghiên cứu, đào tạo và triển khai thực tế công tác thống kê trong thời kỳ đổi mới.

---

Bối Cảnh Và Tầm Quan Trọng

Thực Trạng Tri Thức Thống Kê Tại Việt Nam Đầu Thế Kỷ XXI

Vào đầu những năm 2000, Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng với khu vực và thế giới. Nhu cầu về số liệu thống kê chuẩn xác, kịp thời và có thể so sánh quốc tế ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, hệ thống phương pháp luận thống kê của Việt Nam lúc bấy giờ còn nhiều điểm chưa đồng bộ: một số khái niệm và định nghĩa chưa được chuẩn hóa, các phương pháp phân tích chưa được cập nhật đầy đủ, và sai số trong điều tra thống kê – đặc biệt sai số phi chọn mẫu – vẫn chưa được nhận diện và kiểm soát hiệu quả.

Khoảng Trống Nghiên Cứu

Trước công trình này, tài liệu về phương pháp luận thống kê ở Việt Nam thường bị phân tán: lý thuyết chọn mẫu nằm rải rác ở nhiều giáo trình, các chỉ số thống kê kinh tế – xã hội tổng hợp như HDI, chỉ số nghèo tổng hợp, hay tốc độ tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) hầu như chưa có tài liệu hướng dẫn bài bản bằng tiếng Việt. Ngoài ra, việc gắn kết giữa Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) với thực tiễn biên soạn số liệu GDP, GNI tại Việt Nam còn thiếu tài liệu chuẩn mực.

Tính Kịp Thời Và Tác Động

Được công bố năm 2005 – đúng thời điểm Việt Nam đẩy mạnh chuẩn bị gia nhập WTO – công trình đáp ứng trực tiếp yêu cầu nâng cao năng lực thống kê quốc gia. Việc chuẩn hóa các khái niệm, định nghĩa và phương pháp tính theo chuẩn mực quốc tế không chỉ phục vụ so sánh quốc tế mà còn đặt nền tảng cho các cải cách thống kê về sau. Tác động lâu dài của công trình thể hiện qua việc nó trở thành tài liệu tham khảo bắt buộc trong đào tạo cán bộ thống kê và triển khai các cuộc điều tra quy mô lớn tại Việt Nam.

---

Methodology Và Approach

Thiết Kế Nghiên Cứu

Công trình được thiết kế theo mô hình nghiên cứu ứng dụng tổng hợp (applied synthesis research), kết hợp ba hướng tiếp cận bổ trợ nhau:

1. Kế thừa và hệ thống hóa: Tập hợp, chọn lọc và hệ thống hóa các phương pháp thống kê truyền thống đã được công bố hoặc ứng dụng trong thực tế.
2. Cập nhật và đổi mới: Bổ sung các phương pháp mới từ thống kê trong nước và quốc tế, đặc biệt các nội dung chưa được đề cập đầy đủ trong tài liệu hiện hành.
3. Chuẩn hóa và thực tiễn hóa: Chuẩn hóa khái niệm, định nghĩa, phương pháp tính theo chuẩn mực quốc tế, kết hợp với ví dụ tính toán cụ thể từ thực tiễn Việt Nam.

Phương Pháp Thu Thập Và Xử Lý Thông Tin

Nhóm nghiên cứu tiếp cận tài liệu từ nhiều nguồn: tổng kết thực tiễn các cuộc điều tra thống kê lớn (Điều tra Dân số, Điều tra Nông thôn – Nông nghiệp – Thủy sản, Điều tra Mức sống Hộ gia đình), nghiên cứu so sánh phương pháp luận thống kê quốc tế (SNA 1993, các tài liệu của UNDP, World Bank), và kế thừa từ các cuộc điều tra chọn mẫu đã triển khai.

Kỹ Thuật Phân Tích

Công trình sử dụng kết hợp phong phú các kỹ thuật: lý thuyết xác suất và thống kê toán học (công thức tính sai số chọn mẫu, khoảng tin cậy, ước lượng điểm và ước lượng khoảng); phân tích tương quan hồi quy (tương quan không gian, tương quan dãy số thời gian, tự tương quan); phương pháp chỉ số (chỉ số cá thể, chỉ số tổng hợp, hệ thống chỉ số); và trực quan hóa dữ liệu (biểu đồ hình cột, biểu đồ diện tích, đồ thị đường gấp khúc, biểu đồ hình mạng nhện).

Đảm Bảo Độ Tin Cậy

Mỗi phương pháp đều được trình bày cùng điều kiện vận dụng, ưu nhược điểm và ví dụ tính toán minh họa – cho phép người đọc tự kiểm chứng và đánh giá khả năng áp dụng. Đây là cách tiếp cận đảm bảo tính validity và reliability đáng tin cậy cho tài liệu thực hành.

---

Phát Hiện Chính

1. Sai Số Phi Chọn Mẫu: Mối Nguy Thường Bị Bỏ Qua

Một trong những đóng góp nổi bật nhất là việc chỉ rõ rằng sai số phi chọn mẫu (non-sampling error) mới là loại sai số ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng số liệu thống kê, không phải sai số chọn mẫu như thường nghĩ. Sai số này xảy ra ở cả ba giai đoạn: chuẩn bị điều tra (xác định mục đích, xây dựng khái niệm, thiết kế bảng hỏi), tổ chức điều tra (năng lực điều tra viên, tâm lý và nhận thức người trả lời, phương tiện đo lường), và xử lý thông tin (đánh mã, nhập tin). Công trình không chỉ nhận diện từng loại sai số mà còn đề xuất hướng kiểm soát cụ thể cho mỗi loại.

2. Hệ Thống Hóa Toàn Diện Lý Thuyết Chọn Mẫu

Lần đầu tiên ở Việt Nam có một tài liệu hệ thống hóa đầy đủ từ khái niệm cơ bản đến các công thức tính cỡ mẫu theo nhiều phương án (ngẫu nhiên đơn giản, phân tổ, nhiều cấp, chùm), các phương pháp phân bổ mẫu (tỷ lệ thuận quy mô, căn bậc hai quy mô, Neyman, tối ưu, ưu tiên) cùng công thức tính sai số chọn mẫu tương ứng. Đây là bộ công cụ toán thống kê đầy đủ và thực tiễn hiếm có trong tài liệu thống kê tiếng Việt thời điểm đó.

3. Bổ Sung Phương Pháp Phân Tích Chưa Từng Được Đề Cập

Công trình bổ sung các phương pháp phân tích thống kê chưa hoặc ít được đề cập trong tài liệu trước đó: tự tương quan (autocorrelation) trong phân tích dãy số thời gian, chỉ số sản phẩm so sánh được và không so sánh được, đồ thị hình mạng nhện để phân tích biến động thời vụ. Đây là những phương pháp quan trọng trong phân tích kinh tế hiện đại mà trước đây thiếu tài liệu hướng dẫn thực hành bằng tiếng Việt.

4. Chuẩn Hóa Các Chỉ Tiêu Tài Khoản Quốc Gia Theo SNA

Phần về Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) trình bày rõ ràng các khái niệm và mối liên hệ giữa các chỉ tiêu: GDP, GNI, Thu nhập quốc gia thuần, Thu nhập quốc gia khả dụng, Tiêu dùng cuối cùng, Tích lũy... theo đúng chuẩn SNA 1993 – tạo nền tảng cho việc so sánh số liệu Việt Nam với quốc tế.

5. Tích Hợp Các Chỉ Số Phát Triển Tổng Hợp

Công trình đưa ra hướng dẫn tính toán chi tiết các chỉ số phát triển tổng hợp theo phương pháp UNDP và quốc tế: Chỉ số phát triển con người (HDI), Chỉ số phát triển giới (GDI), Chỉ số biến động về giới (GEM), Chỉ số nghèo tổng hợp (HPI), Chỉ số thành tựu công nghệ (TAI), Tốc độ tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) – mỗi chỉ số đều kèm ví dụ tính toán cụ thể với số liệu thực tế.

---

Đóng Góp Khoa Học

Đóng Góp Lý Thuyết

Công trình thiết lập một khung phương pháp luận thống kê tích hợp cho Việt Nam, lần đầu tiên gắn kết nhất quán giữa lý thuyết xác suất – thống kê toán, phương pháp thống kê truyền thống và chuẩn mực thống kê quốc tế hiện đại. Việc chuẩn hóa hệ thống khái niệm, định nghĩa trong đó có tính đến đặc thù của Việt Nam đồng thời đảm bảo phù hợp với chuẩn mực quốc tế là đóng góp lý thuyết quan trọng.

Đổi Mới Phương Pháp

Về phương diện phương pháp, công trình đổi mới ở chỗ tiếp cận đa chiều với sai số điều tra – không chỉ xử lý sai số chọn mẫu theo lý thuyết mà còn nhận diện và kiểm soát sai số phi chọn mẫu từ góc độ quản lý quy trình điều tra. Cách tiếp cận này đi trước xu hướng tổng kiểm soát chất lượng trong thống kê (Total Survey Quality) được quốc tế phổ biến sau này.

Ứng Dụng Thực Tiễn

Các phương pháp và công thức trong tài liệu được thiết kế để triển khai ngay trong thực tế công tác thống kê: xác định cỡ mẫu cho các cuộc điều tra, phân bổ mẫu, kiểm soát chất lượng số liệu điều tra, phân tích xu hướng và tương quan trong dãy số thời gian, và biên soạn các chỉ tiêu tổng hợp.

Hàm Ý Chính Sách

Công trình trực tiếp phục vụ chính sách đổi mới công tác thống kê quốc gia, đặc biệt trong hai lĩnh vực: (1) nâng cao chất lượng số liệu điều tra thống kê thông qua kiểm soát sai số hệ thống; (2) hội nhập thống kê quốc tế thông qua chuẩn hóa phương pháp tính các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và chỉ số phát triển con người.

---

Đối Tượng Quan Tâm

Nhà Nghiên Cứu Và Giảng Viên Thống Kê

Đây là đối tượng hưởng lợi trực tiếp nhất. Công trình cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc được hệ thống hóa và chuẩn hóa, giúp giảng viên có tài liệu tham khảo đáng tin cậy và nhà nghiên cứu có khung phân tích nhất quán.

Cán Bộ Thống Kê Các Cấp

Từ cán bộ điều tra thống kê đến chuyên viên phân tích và lãnh đạo ngành, tài liệu cung cấp bộ công cụ thực hành từ khâu thiết kế điều tra (xác định cỡ mẫu, phân bổ mẫu) đến phân tích kết quả (dãy số thời gian, tương quan, chỉ số), đặc biệt hữu ích cho việc kiểm soát chất lượng số liệu.

Chuyên Gia Kinh Tế Và Nhà Hoạch Định Chính Sách

Các chỉ tiêu tài khoản quốc gia và chỉ số phát triển tổng hợp được trình bày rõ ràng giúp các nhà kinh tế và hoạch định chính sách hiểu đúng bản chất và giới hạn của các con số thống kê, từ đó đưa ra quyết sách dựa trên bằng chứng chắc chắn hơn.

Sinh Viên Và Học Viên Chuyên Ngành

Với cách trình bày kết hợp lý thuyết – ví dụ – điều kiện vận dụng, tài liệu phù hợp làm sách tham khảo cho sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành thống kê, kinh tế lượng, kinh tế phát triển.

---

FAQ

1. Phát hiện quan trọng nhất của công trình là gì?

Phát hiện quan trọng nhất là sai số phi chọn mẫu – thường bị bỏ qua – mới là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng số liệu thống kê thực tế tại Việt Nam. Công trình chỉ rõ sai số này xuất hiện ở tất cả ba giai đoạn điều tra và đề xuất hướng kiểm soát cụ thể, thiết thực.

2. Methodology có gì đặc biệt so với tài liệu thống kê trước đó?

Điểm đặc biệt là kết hợp ba hướng tiếp cận: kế thừa có chọn lọc từ lý thuyết truyền thống, cập nhật phương pháp mới từ quốc tế, và chuẩn hóa theo SNA. Ngoài ra, mỗi phương pháp đều đi kèm ví dụ tính toán từ số liệu thực tế Việt Nam, đảm bảo tính ứng dụng cao.

3. Kết quả có thể áp dụng rộng rãi không?

Hoàn toàn có thể. Các phương pháp được trình bày theo cách chuẩn hóa, có điều kiện vận dụng rõ ràng, phù hợp với nhiều loại điều tra và phân tích khác nhau. Đặc biệt, sự phù hợp với chuẩn quốc tế SNA đảm bảo khả năng so sánh và nhân rộng.

4. Các bước tiếp theo trong hướng nghiên cứu này là gì?

Từ nền tảng này, nghiên cứu tiếp theo có thể phát triển các ứng dụng số hóa và tự động hóa trong kiểm soát chất lượng điều tra, tích hợp dữ liệu lớn (Big Data) và dữ liệu hành chính vào hệ thống thống kê quốc gia, và cập nhật theo SNA 2008 và các chuẩn quốc tế mới nhất.

5. Practical applications nổi bật nhất là gì?

Ba ứng dụng thực tiễn nổi bật: (i) thiết kế tối ưu các cuộc điều tra thống kê với cỡ mẫu và phân bổ mẫu khoa học; (ii) kiểm soát và giảm thiểu sai số phi chọn mẫu qua cải thiện quy trình điều tra; (iii) tính toán và công bố các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và phát triển con người theo chuẩn quốc tế, phục vụ so sánh và hội nhập.

---

Kết Luận

Công trình "Một Số Vấn Đề Phương Pháp Luận Thống Kê" (Viện Khoa học Thống kê, 2005) là một trong những tài liệu nền tảng quan trọng nhất của thống kê Việt Nam trong giai đoạn đổi mới. Bằng cách hệ thống hóa toàn diện, chuẩn hóa và bổ sung các phương pháp hiện đại, công trình đặt nền móng vững chắc cho việc nâng cao chất lượng số liệu thống kê quốc gia và hội nhập thống kê quốc tế.

Những đóng góp về nhận diện và kiểm soát sai số phi chọn mẫu, hệ thống hóa lý thuyết chọn mẫu, và chuẩn hóa các chỉ tiêu tài khoản quốc gia vẫn còn nguyên giá trị tham chiếu cho đến ngày nay. Với các nhà nghiên cứu, cán bộ thống kê và nhà hoạch định chính sách, đây là tài liệu không thể thiếu để hiểu đúng và sử dụng hiệu quả các phương pháp thống kê trong thực tiễn Việt Nam.

---

Nguồn: Tăng Văn Khiên (Chủ nhiệm). Một số vấn đề phương pháp luận thống kê. Viện Khoa học Thống kê – Tổng cục Thống kê. Hà Nội, 2005.

Trích đoạn nội dung tài liệu

tæng côc thèng kª viÖn khoa häc thèng kª mét sè vÊn ®Ò ph−¬ng ph¸p luËn thèng kª Chñ nhiÖm ®Ò tµi: T¨ng V¨n Khiªn 5661 16/01/2005 Hµ Néi - 2005 2. Sè t−¬ng ®èi c−êng ®é 58 môc lôc 2. Sè b×nh qu©n (trong thèng kª) 58 2. Sè b×nh qu©n sè häc 60 Trang 2.

Sè b×nh qu©n ®iÒu hoµ 61 2. Sè b×nh qu©n nh©n 62 Lêi nãi ®Çu 9 2. Mèt 64 PhÇn Mét: §iÒu tra chän mÉu vµ sai sè 2. Sè trung vÞ 66 trong ®iÒu tra thèng kª 13 2.

§é biÕn thiªn cña tiªu thøc 68 1. §iÒu tra chän mÉu 13 2. Kho¶ng biÕn thiªn 68 1. §iÒu tra chän mÉu, −u ®iÓm, h¹n chÕ vµ ®iÒu kiÖn vËn dông 14 2.

§é lÖch tuyÖt ®èi b×nh qu©n 69 1. Mét sè kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa dïng trong ®iÒu tra chän mÉu 18 2. Ph−¬ng sai 71 1. X¸c ®Þnh cì mÉu, ph©n bæ mÉu vµ tÝnh sai sè chän mÉu 26 2.

Sai sè trong ®iÒu tra thèng kª 43 2. HÖ sè biÕn thiªn 74 1. Sai sè trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ ®iÒu tra thèng kª 44 2. Møc ®ång ®Òu cña ph©n phèi 75 1.

Sai sè trong qu¸ tr×nh tæ chøc ®iÒu tra 49 2. §−êng cong Lorenz 75 1. Sai sè liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh xö lý th«ng tin 52 2. HÖ sè GINI 77 PhÇn hai: BiÓu hiÖn c¸c møc ®é cña hiÖn t−îng kinh tÕ - x· héi 54 PhÇn ba: mét sè ph−¬ng ph¸p th−êng dïng trong ph©n tÝch thèng kª 80 2.

Sè tuyÖt ®èi (trong thèng kª) 54 3. Ph−¬ng ph¸p ph©n tæ thèng kª 81 2. Sè t−¬ng ®èi (trong thèng kª) 55 2. Sè t−¬ng ®èi ®éng th¸i 57 3.

Kh¸i niÖm ph©n tæ thèng kª vµ tiªu thøc ph©n tæ 81 2. Sè t−¬ng ®èi so s¸nh 57 3. C¸c lo¹i ph©n tæ vµ c¸ch thøc tiÕn hµnh ph©n tæ 82 2. Sè t−¬ng ®èi kÕ ho¹ch 57 3.

Ph−¬ng ph¸p ®å thÞ thèng kª 85 2. Sè t−¬ng ®èi kÕt cÊu 58 3. BiÓu ®å h×nh cét 86 3 4 3. BiÓu ®å diÖn tÝch 87 3.

BiÓu ®å t−îng h×nh 89 PhÇn bèn: Mét sè chØ tiªu chñ yÕu 3. §å thÞ ®−êng gÊp khóc 90 trong thèng kª tµi kho¶n quèc gia 156 3. BiÓu ®å h×nh mµng nhÖn 92 4. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n 156 3.

Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch d∙y sè biÕn ®éng theo thêi gian 94 4. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña d·y sè biÕn ®éng theo thêi gian 94 4. §¬n vÞ th−êng tró 157 3. C¸c chØ tiªu ph©n tÝch d·y sè biÕn ®éng theo thêi gian 95 4.

Mét sè ph−¬ng ph¸p biÓu hiÖn xu h−íng biÕn ®éng c¬ b¶n 4. Gi¸ c¬ b¶n, gi¸ s¶n xuÊt vµ gi¸ sö dông 159 cña hiÖn t−îng 101 4. Thu nhËp së h÷u 162 3. Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch t−¬ng quan 110 4.

ChuyÓn nh−îng 162 3. Liªn hÖ t−¬ng quan vµ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch t−¬ng quan 110 4. Ph©n tÝch mèi liªn hÖ t−¬ng quan gi÷a c¸c tiªu thøc biÕn ®æi 4. TÝch s¶n vµ tiªu s¶n 163 theo kh«ng gian 111 4.

ChØ tiªu c©n ®èi 165 3. Ph©n tÝch mèi liªn hÖ t−¬ng quan gi÷a hai chØ tiªu biÕn ®éng theo thêi gian 123 4. Mét sè chØ tiªu chñ yÕu trong thèng kª tµi kho¶n quèc gia 165 3. Ph−¬ng ph¸p chØ sè 130 4.

Gi¸ trÞ s¶n xuÊt 166 3. Mét sè vÊn ®Ò chung vÒ ph−¬ng ph¸p chØ sè 130 4. Gi¸ trÞ t¨ng thªm 168 3. ChØ sè c¸ thÓ vµ chØ sè tæng hîp 133 4.

Tæng s¶n phÈm trong n−íc (GDP) 169 3. ChØ sè b×nh qu©n 139 4. Tiªu dïng cuèi cïng 171 3. ChØ sè liªn hoµn vµ chØ sè ®Þnh gèc 142 4.

ChØ sè s¶n phÈm so s¸nh ®−îc vµ s¶n phÈm kh«ng so s¸nh 4. XuÊt, nhËp khÈu hµng hãa vµ dÞch vô 172 ®−îc 144 4. Thu nhËp cña ng−êi lao ®éng tõ s¶n xuÊt 173 3. HÖ thèng chØ sè 148 4.

ThuÕ s¶n xuÊt, trî cÊp s¶n xuÊt 173 3. Ph−¬ng ph¸p c©n ®èi 152 4. KhÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh 174 3. Tæng thu nhËp quèc gia 179 5.

HiÖu qu¶ qu¸ tr×nh 209 4. Thu nhËp quèc gia thuÇn 180 5. ChØ sè thµnh tùu c«ng nghÖ 210 4. Thu nhËp quèc gia kh¶ dông 181 5.

ChØ sè nghÌo tæng hîp 214 4. Thay ®æi cña c¶i thuÇn do thay ®æi ®Ó dµnh vµ chuyÓn Tµi liÖu tham kh¶o 217 nh−îng tµi s¶n 183 4. Cho vay thuÇn hay ®i vay thuÇn 184 4. Cña c¶i thuÇn ®Çu kú 186 4.

TÝch s¶n phi tµi chÝnh cuèi kú 186 4. TÝch s¶n tµi chÝnh cuèi kú 187 4. Cña c¶i thuÇn cuèi kú 188 4. Thay ®æi cña c¶i thuÇn 188 PhÇn N¨m: Mét sè chØ tiªu thèng kª kinh tÕ - x· héi tæng hîp 191 5.

ChØ sè ph¸t triÓn con ng−êi 193 5. ChØ sè ph¸t triÓn giíi 196 5. ChØ sè biÕn ®éng vÒ giíi 200 5. Tèc ®é t¨ng n¨ng suÊt c¸c nh©n tè tæng hîp 204 7 8 hÖ thèng nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lý thuyÕt chän mÉu nh−: Kh¸i niÖm, ®Þnh nghÜa, néi dung ®iÒu tra chän mÉu, −u ®iÓm, h¹n chÕ vµ ®iÒu kiÖn vËn dông ®iÒu tra chän mÉu; c¸ch lêi nãi ®Çu x¸c ®Þnh cì mÉu, ph©n bæ mÉu vµ ph−¬ng ph¸p tÝnh sai sè chän mÉu,.

Trong phÇn nµy còng ®Ò cËp tíi sai sè phi chän mÉu x¶y ra trong toµn bé qu¸ tr×nh ®iÒu tra thèng kª, §Ó phôc vô cho yªu cÇu nghiªn cøu, ®µo t¹o còng nh− (ChuÈn bÞ ®iÒu tra, tæ chøc thu thËp th«ng tin, tæng hîp sè triÓn khai thùc tÕ vÒ c«ng t¸c thèng kª trong thêi kú ®æi míi, liÖu,. Qua tæng kÕt thùc tiÔn ®iÒu tra thèng kª, cuèn s¸ch ViÖn Khoa häc Thèng kª biªn so¹n vµ xuÊt b¶n cuèn s¸ch: ®· chØ râ sai sè phi chän mÉu ¶nh h−ëng nhiÒu ®Õn chÊt "Mét sè vÊn ®Ò ph−¬ng ph¸p luËn thèng kª". l−îng sè liÖu thèng kª vµ ®Ò xuÊt nh÷ng h−íng kh¾c phôc Cuèn s¸ch ®−îc biªn so¹n trªn c¬ së kÕ thõa cã chän läc nh»m gi¶m bít lo¹i sai sè nµy. nh÷ng vÊn ®Ò vÒ ph−¬ng ph¸p thèng kª truyÒn thèng ®· ®−îc c«ng bè hoÆc ®· tõng øng dông triÓn thùc tÕ; ®ång thêi ®−îc PhÇn hai: "BiÓu hiÖn c¸c møc ®é cña hiÖn t−îng nghiªn cøu c¶i tiÕn bæ sung kiÕn thøc thèng kª míi trong kinh tÕ - x· héi" ®Ò cËp mét c¸ch cã hÖ thèng, ng¾n gän, sóc n−íc vµ quèc tÕ; kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ph−¬ng ph¸p thèng kª tÝch vÒ ph−¬ng ph¸p tÝnh, ®iÒu kiÖn vËn dông c¸c chØ tiªu víi ph−¬ng ph¸p to¸n häc, gi÷a nghiªn cøu lý luËn víi tæng ph¶n ¸nh møc ®é vµ biÕn ®éng cña tiªu thøc.

Bªn c¹nh lý thuyÕt chung, mçi ®¹i l−îng ®Òu cã vÝ dô minh häa nh− mét kÕt vµ øng dông thùc tiÔn; chuÈn ho¸ kh¸i niÖm, ®Þnh nghÜa, tµi liÖu h−íng dÉn nghiÖp vô râ rµng, thuËn tiÖn cho viÖc ph−¬ng ph¸p tÝnh c¸c chØ tiªu thèng kª, ®¸p øng yªu cÇu nghiªn cøu øng dông vµo thùc tÕ. qu¶n lý trong n−íc vµ phï hîp víi c¸c chuÈn mùc thèng kª quèc tÕ, phôc vô viÖc so s¸nh trong xu thÕ ®æi míi vµ héi PhÇn ba ®Ò cËp tíi "Mét sè ph−¬ng ph¸p th−êng dïng nhËp. trong ph©n tÝch thèng kª". Mçi ph−¬ng ph¸p ®−îc tr×nh bµy mét c¸ch kh¸i qu¸t, tËp trung vµo nh÷ng néi dung c¬ MÆt kh¸c, trong qu¸ tr×nh biªn so¹n, c¸c t¸c gi¶ cã sö b¶n nhÊt còng nh− c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn, ph−¬ng ph¸p dông l¹i mét sè vÝ dô cña mét sè tµi liÖu ®· tÝnh to¸n ®Ó tÝnh vµ ®iÒu kiÖn vËn dông.

PhÇn nµy bæ sung mét sè vÊn ®Ò minh chøng cho néi dung vµ ®iÒu kiÖn ¸p dông c¸c ph−¬ng ch−a ®−îc ®Ò cËp trong c¸c tµi liÖu tr−íc ®©y hoÆc cã ®Ò cËp ph¸p ®· tr×nh bµy. nh−ng ch−a ®Çy ®ñ nh−: ChØ sè s¶n phÈm so s¸nh ®−îc vµ Cuèn s¸ch gåm 5 phÇn, mçi phÇn giíi thiÖu tõng vÊn ®Ò s¶n phÈm kh«ng so s¸nh ®−îc; ph©n tÝch t−¬ng quan d·y sè vÒ ph−¬ng ph¸p luËn thèng kª riªng biÖt, nh−ng chóng l¹i bæ theo thêi gian; tù t−¬ng quan, ®å thÞ h×nh m¹ng nhÖn,. v× sung cho nhau t¹o thµnh thÓ thèng nhÊt c¸c ph−¬ng ph¸p vËy néi dung c¸c ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch thèng kª phong phó thèng kª. vµ ®a d¹ng h¬n, vËn dông vµo thùc tÕ thÝch hîp h¬n.

PhÇn mét víi tiªu ®Ò: "§iÒu tra chän mÉu vµ sai sè PhÇn bèn giíi thiÖu vÒ "Mét sè chØ tiªu chñ yÕu trong trong ®iÒu tra thèng kª" giíi thiÖu mét c¸ch kh¸i qu¸t cã hÖ thèng tµi kho¶n quèc gia", phÇn nµy ®Ò cËp mét sè 9 10 kh¸i niÖm c¬ b¶n dïng trong HÖ thèng tµi kho¶n quèc gia SNA lµm c¬ së ®Ó tr×nh bµy ng¾n gän nh−ng nªu bËt ®−îc néi dung, b¶n chÊt vµ mèi liªn hÖ cña c¸c chØ tiªu chñ yÕu trong hÖ thèng tµi kho¶n quèc gia, ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹o ra thu nhËp, ph©n phèi, sö dông thu nhËp cho tiªu dïng, tÝch lòy, ®Ó dµnh,. Bªn c¹nh lêi v¨n, cuèn s¸ch ®−a ra c¸c c«ng thøc m« t¶ mèi liªn hÖ cña c¸c chØ tiªu nµy. PhÇn cuèi cña cuèn s¸ch tr×nh bµy néi dung ph−¬ng ph¸p tÝnh "Mét sè chØ tiªu thèng kª kinh tÕ - x· héi tæng hîp" th−êng gÆp vµ ®ang lµ mèi quan t©m cña ng−êi dïng tin. C¸c chØ tiªu nµy ®−îc biªn so¹n ®éc lËp víi nhau theo phong c¸ch tõ ®iÓn.

Bªn c¹nh c¸c chØ tiªu ®· giíi thiÖu trong cuèn: "Mét sè thuËt ng÷ thèng kª th«ng dông" cßn bæ sung c¸c chØ tiªu thèng kª kinh tÕ - x· héi kh¸c: Tèc ®é t¨ng n¨ng suÊt c¸c nh©n tè tæng hîp, hiÖu qu¶ qu¸ tr×nh, ChØ sè thµnh tùu c«ng nghÖ vµ ChØ sè nghÌo tæng hîp. Mçi chØ tiªu tr×nh bµy ®Òu cã vÝ dô tÝnh to¸n kh¸ cô thÓ nh»m lµm râ néi dung ph−¬ng ph¸p tÝnh, kiÓm nghiÖm kh¶ n¨ng tÝnh to¸n vµ vËn dông cña c¸c chØ tiªu ®ã. Víi khu«n khæ cã h¹n, ViÖn Khoa häc Thèng kª hy väng cuèn s¸ch sÏ lµ tµi liÖu tham kh¶o bæ Ých, cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt ®¸p øng mét phÇn cho yªu cÇu nghiªn cøu, ®µo t¹o vµ vËn dông thùc tÕ trong c«ng t¸c thèng kª. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh biªn so¹n vµ in Ên, cuèn s¸ch kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ vµ sai sãt.

ViÖn Khoa häc Thèng kª mong nhËn ®−îc gãp ý cña ®«ng ®¶o b¹n ®äc. Hµ Néi, th¸ng 6 n¨m 2005 TËp thÓ t¸c gi¶ 11 12 §iÒu tra träng ®iÓm vµ ®iÒu tra chuyªn ®Ò kh¸c víi ®iÒu PhÇn mét tra chän mÉu ë chç kÕt qu¶ cña nã kh«ng dïng ®Ó suy réng cho tæng thÓ chung. KÕt qu¶ cña ®iÒu tra chän mÉu ®−îc §iÒu tra chän mÉu vµ sai sè dïng ®Ó m« t¶ ®Æc ®iÓm cña tæng thÓ chung. trong ®iÒu tra thèng kª C¸c h×nh thøc thu thËp sè liÖu thèng kª trªn ®©y cã thÓ kh¸i qu¸t qua s¬ ®å sau: S¬ ®å 1.

C¸c h×nh thøc vµ ph−¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu 1.