Tổng quan nghiên cứu
Kỹ năng viết tiếng Anh được xem là một trong những kỹ năng quan trọng nhưng cũng đầy thách thức đối với học sinh trung học phổ thông tại Việt Nam. Theo ước tính, nhiều học sinh lớp 10 gặp khó khăn trong việc phát triển kỹ năng viết do thiếu ý tưởng và khả năng sử dụng ngôn ngữ chính xác. Việc áp dụng các biện pháp phản hồi trong quá trình học tập được xem là một giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao kỹ năng này. Luận văn tập trung nghiên cứu việc sử dụng biện pháp nhận xét chéo (peer feedback) để phát triển kỹ năng viết cho học sinh lớp 10 tại một trường THPT ở tỉnh Bắc Giang trong năm học 2020-2021 với 40 học sinh tham gia.
Mục tiêu chính của nghiên cứu là khảo sát cách thức áp dụng peer feedback trong giảng dạy kỹ năng viết, đồng thời đánh giá thái độ của học sinh đối với phương pháp này. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các bài viết đoạn văn theo chủ đề trong sách giáo khoa tiếng Anh mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, áp dụng trong các tiết học viết kéo dài 8 tuần. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả của peer feedback trong việc cải thiện kỹ năng viết, đồng thời góp phần giảm tải công việc chấm bài cho giáo viên và tăng cường sự tương tác, hứng thú học tập của học sinh.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính về phương pháp dạy viết: phương pháp sản phẩm (product approach) và phương pháp quá trình (process approach). Phương pháp sản phẩm tập trung vào kết quả cuối cùng của bài viết, nhấn mạnh tính chính xác ngữ pháp và cấu trúc, trong khi phương pháp quá trình chú trọng vào các bước phát triển bài viết như lên ý tưởng, phác thảo, nhận xét và chỉnh sửa.
Khái niệm peer feedback được định nghĩa là quá trình học sinh đóng vai trò như người đánh giá, nhận xét và góp ý cho bài viết của bạn học, dưới hình thức phản hồi bằng lời nói hoặc bằng văn bản. Các hình thức phản hồi bao gồm phản hồi bằng lời (oral feedback) và phản hồi bằng văn bản (written feedback), trong đó phản hồi bằng văn bản có thể là trực tiếp (direct feedback) hoặc gián tiếp (indirect feedback). Các khái niệm chính bao gồm: phản hồi chéo, kỹ năng viết, quá trình viết, và thái độ học sinh.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu hành động (Action Research) với cỡ mẫu 40 học sinh lớp 10 tại một trường THPT ở Bắc Giang. Phương pháp chọn mẫu là chọn lớp học duy nhất sử dụng sách giáo khoa tiếng Anh mới, có sự đồng thuận tham gia của học sinh và giáo viên.
Dữ liệu được thu thập qua hai công cụ chính: quan sát trực tiếp quá trình thực hiện peer feedback trong lớp học và bảng hỏi khảo sát thái độ học sinh sau khi kết thúc 8 tuần áp dụng. Phân tích dữ liệu kết hợp phương pháp định tính (phân tích ghi chú quan sát) và định lượng (thống kê kết quả bảng hỏi). Timeline nghiên cứu kéo dài 8 tuần, trong đó 7 tuần thực hiện can thiệp peer feedback và 1 tuần thu thập dữ liệu bảng hỏi.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Quy trình áp dụng peer feedback: Hai quy trình chính được áp dụng gồm: (1) học sinh sửa bài bạn trong lớp và thảo luận trực tiếp, (2) học sinh sửa bài bạn tại nhà rồi thảo luận sau đó. Qua 4 lần thực hiện, học sinh dần tăng số lượng sửa lỗi, nhận xét và góp ý bằng lời nói. Khoảng 85% học sinh luôn cung cấp phản hồi bằng cách sửa lỗi và góp ý cho bạn, 80% học sinh tích cực hỏi lại khi không hiểu phản hồi, 65% cảm thấy thoải mái khi thực hiện peer feedback.
Hiệu quả của checklist: 100% học sinh cho biết checklist giúp họ dễ dàng hơn trong việc sửa bài bạn, hỗ trợ tập trung vào các khía cạnh nội dung, tổ chức, từ vựng, ngữ pháp và chính tả.
Thái độ học sinh: Khoảng 75% học sinh đánh giá peer feedback hữu ích trong việc cải thiện kỹ năng viết, 82.5% cảm thấy hứng thú hơn với bài học viết khi áp dụng phương pháp này, 82.5% tăng sự tự tin nhờ phản hồi khích lệ từ bạn bè, 77.5% cho rằng peer feedback giúp tăng động lực và cảm hứng viết.
Thách thức: 45% học sinh gặp khó khăn khi sửa bài bạn, 10% nghi ngờ tính chính xác của phản hồi từ bạn bè, tuy nhiên đa số không coi peer feedback là lãng phí thời gian.
Ưu tiên trong tương lai: 70% học sinh mong muốn kết hợp phản hồi của giáo viên và bạn bè trong quá trình học viết, 20% chỉ muốn peer feedback, 10% chỉ muốn phản hồi từ giáo viên.
Thảo luận kết quả
Kết quả cho thấy peer feedback được thực hiện hiệu quả với sự tham gia tích cực của học sinh, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về lợi ích của phương pháp này trong việc nâng cao kỹ năng viết và phát triển tư duy phản biện. Việc sử dụng checklist và hướng dẫn cụ thể giúp học sinh tự tin hơn khi nhận xét bài bạn, đồng thời tạo môi trường học tập tương tác và thân thiện.
So với các nghiên cứu trước, điểm mới của nghiên cứu này là sự ưu tiên kết hợp giữa phản hồi của giáo viên và bạn bè, phản ánh nhận thức của học sinh về giới hạn kiến thức và mong muốn được hỗ trợ toàn diện hơn. Một số học sinh còn gặp khó khăn do năng lực tiếng Anh hạn chế hoặc chưa quen với việc đánh giá bạn bè, điều này cần được khắc phục qua đào tạo và hướng dẫn kỹ năng phản hồi.
Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm học sinh đồng ý với các câu hỏi về thái độ và hiệu quả peer feedback, cũng như bảng tổng hợp số liệu về tần suất và mức độ tham gia của học sinh trong quá trình phản hồi.
Đề xuất và khuyến nghị
Tăng cường đào tạo kỹ năng phản hồi: Giáo viên cần tổ chức các buổi hướng dẫn chi tiết về cách nhận xét, sử dụng checklist và biểu tượng sửa lỗi để học sinh có thể phản hồi chính xác và hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: trong 2 tuần đầu của học kỳ; Chủ thể: giáo viên bộ môn.
Kết hợp phản hồi giáo viên và bạn bè: Thiết kế quy trình học tập kết hợp giữa phản hồi của bạn bè và giáo viên nhằm đảm bảo chất lượng bài viết và hỗ trợ học sinh nhận diện lỗi chính xác. Thời gian: áp dụng liên tục trong năm học; Chủ thể: giáo viên và học sinh.
Khuyến khích thảo luận nhóm: Tăng cường hoạt động thảo luận nhóm nhỏ để học sinh trao đổi, giải thích và làm rõ các nhận xét, góp phần nâng cao kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện. Thời gian: trong mỗi tiết học viết; Chủ thể: giáo viên và học sinh.
Đa dạng hóa hình thức phản hồi: Kết hợp phản hồi bằng lời và bằng văn bản để tận dụng ưu điểm của từng hình thức, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và sửa chữa lỗi. Thời gian: áp dụng trong suốt quá trình học; Chủ thể: giáo viên và học sinh.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Giáo viên tiếng Anh trung học phổ thông: Nghiên cứu cung cấp phương pháp giảng dạy mới giúp nâng cao hiệu quả dạy kỹ năng viết, giảm tải công việc chấm bài và tăng sự tương tác trong lớp.
Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo giáo viên và phát triển chương trình giảng dạy phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học.
Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành sư phạm tiếng Anh: Là tài liệu tham khảo quý giá về nghiên cứu hành động trong giảng dạy tiếng Anh, đặc biệt về kỹ năng viết và phản hồi học tập.
Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về hiệu quả peer feedback trong bối cảnh giáo dục Việt Nam, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về phương pháp dạy học tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Peer feedback là gì và có những hình thức nào?
Peer feedback là quá trình học sinh nhận xét, góp ý cho bài viết của bạn học dưới dạng phản hồi bằng lời hoặc văn bản. Hai hình thức phổ biến là phản hồi bằng lời (oral feedback) và phản hồi bằng văn bản (written feedback).Peer feedback có giúp cải thiện kỹ năng viết không?
Theo kết quả nghiên cứu, khoảng 75% học sinh đánh giá peer feedback giúp họ học hỏi từ lỗi của bạn và cải thiện bài viết hiệu quả, đồng thời tăng sự tự tin và động lực học tập.Làm thế nào để học sinh có thể phản hồi chính xác và hiệu quả?
Việc sử dụng checklist chi tiết và biểu tượng sửa lỗi hỗ trợ học sinh tập trung vào các khía cạnh cần chỉnh sửa, đồng thời cần có hướng dẫn và đào tạo kỹ năng phản hồi từ giáo viên.Peer feedback có phù hợp với tất cả học sinh không?
Một số học sinh có thể gặp khó khăn do năng lực tiếng Anh hạn chế hoặc chưa quen với việc đánh giá bạn bè. Do đó, cần có sự hỗ trợ và điều chỉnh phù hợp để đảm bảo hiệu quả.Có nên kết hợp phản hồi của giáo viên và bạn bè không?
Nghiên cứu cho thấy 70% học sinh mong muốn kết hợp cả hai hình thức để nhận được phản hồi toàn diện và chính xác hơn, giúp cải thiện bài viết tốt hơn.
Kết luận
- Peer feedback được áp dụng hiệu quả trong giảng dạy kỹ năng viết cho học sinh lớp 10 tại Bắc Giang, với sự tham gia tích cực và thái độ tích cực của học sinh.
- Hai quy trình phản hồi trong lớp và tại nhà đều giúp học sinh tăng cường khả năng nhận diện và sửa lỗi trong bài viết.
- Checklist và biểu tượng sửa lỗi là công cụ hỗ trợ quan trọng giúp học sinh thực hiện phản hồi chính xác và có hệ thống.
- Học sinh mong muốn kết hợp phản hồi của giáo viên và bạn bè để nâng cao chất lượng học tập.
- Các bước tiếp theo nên tập trung vào đào tạo kỹ năng phản hồi, đa dạng hóa hình thức phản hồi và tăng cường thảo luận nhóm nhằm phát huy tối đa hiệu quả của peer feedback.
Hành động ngay: Giáo viên và nhà trường nên triển khai đào tạo và áp dụng peer feedback trong các lớp học viết để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tiếng Anh.