Khảo Sát Phương Pháp Bảo Quản Thóc Gạo Tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thành Phố Thái Nguyên

Luận văn khảo sát phương pháp bảo quản thóc gạo tại Chi cục Dự trữ Nhà nước Thái Nguyên, phân tích hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng bảo quản.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Hạnh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sau thu hoạch
• Đề tài: Khảo Sát Phương Pháp Bảo Quản Thóc Gạo Tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về thóc, gạo
• 2.2. Nguồn gốc và phân loại về thóc, gạo
• 2.3. Cấu tạo của hạt lúa
• 2.4. Cấu tạo của hạt gạo
• 2.5. Tổng quan tình hình trong nước và Thế Giới
• 2.5.1. Tình hình sản xuất thóc gạo tại Việt Nam
• 2.5.2. Tình hình sản xuất lúa, gạo trên Thế Giới
• 2.5.2.1. Thái Lan
• 2.5.2.2. Myanmar
• 2.5.2.3. Campuchia
• 2.5.2.4. EU
• 2.6. Các sản phẩm chế biến từ thóc, gạo
• 2.7. Thành phần hóa học của thóc, gạo
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Vật tư, thiết bị, dụng cụ nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu bảo quản thóc
• 3.6. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.7. Phương pháp phân tích
• 3.8. Phương pháp nghiên cứu quá trình bảo quản gạo bằng khí Nitơ
• 3.9. Phương pháp lấy mẫu
• 3.10. Phương pháp thí nghiệm
• 3.11. Phương pháp xác định nồng độ N2
• 3.12. Phương pháp xác định độ ẩm (ISO 712)
• 3.13. Phương pháp xác định hạt vàng, hạt hư hỏng
• 3.14. Đánh giá cảm quan
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khảo sát quy trình bảo quản thóc tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên
• 4.1.1. Quy trình bảo quản thóc tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên được thực hiện trong điều kiện áp suất thấp, theo sơ đồ như sau
• 4.1.2. Thuyết minh quy trình
• 4.2. Đánh giá chất lượng sản phẩm thóc trong quá trình bảo quản
• 4.2.1. Sự biến đổi chỉ tiêu cảm quan thóc trong quá trình bảo quản
• 4.2.2. Sự biến đổi về chất lượng thóc trong quá trình bảo quản
• 4.2.3. Sự biến động về côn trùng trong quá trình bảo quản
• 4.3. Khảo sát quy trình bảo quản gạo bằng Nitơ tại Chi cục Dự trữ thành phố Thái Nguyên
• 4.3.1. Quy trình bảo quản gạo đóng bao sử dụng khí N2 trong điều kiện áp suất thấp
• 4.3.2. Thuyết minh quy trình
• 4.4. Đánh giá phương pháp bảo quản gạo sử dụng khí Nitơ
• 4.5. Đánh giá chất lượng gạo sau quá trình bảo quản
• 4.5.1. Biến đổi hàm lượng N2 sau 5 tháng bảo quản
• 4.5.2. Đánh giá chất lượng gạo sau thời gian bảo quản kín có nạp khí N2
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phương pháp bảo quản thóc gạo

Phương pháp bảo quản thóc gạo là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng và giá trị của lương thực. Tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên, các phương pháp bảo quản được áp dụng nhằm đảm bảo thóc gạo được lưu trữ lâu dài mà không bị hư hỏng. Các kỹ thuật bảo quản bao gồm việc kiểm soát độ ẩm, sử dụng môi trường kín, và áp dụng công nghệ hiện đại như bảo quản bằng khí Nitơ. Những phương pháp này không chỉ giúp duy trì chất lượng thóc gạo mà còn phòng chống mối mọt và các tác nhân gây hại khác.

1.1. Kỹ thuật bảo quản

Kỹ thuật bảo quản tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên tập trung vào việc kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ trong kho lưu trữ. Độ ẩm là yếu tố quan trọng nhất, vì nếu quá cao sẽ dẫn đến nấm mốc và hư hỏng. Các kho được thiết kế với hệ thống thông gió và hút ẩm hiện đại, đảm bảo môi trường bảo quản luôn ở mức tối ưu. Ngoài ra, việc sử dụng bao bì chất lượng cao như PP, PVC, và PE cũng góp phần ngăn chặn sự xâm nhập của côn trùng và vi khuẩn.

1.2. Công nghệ bảo quản

Công nghệ bảo quản hiện đại được áp dụng tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên bao gồm việc sử dụng khí Nitơ để bảo quản gạo. Phương pháp này giúp loại bỏ oxy trong môi trường bảo quản, ngăn chặn quá trình oxy hóa và hư hỏng. Khí Nitơ cũng giúp duy trì độ tươi và chất lượng dinh dưỡng của gạo trong thời gian dài. Đây là một trong những phương pháp tiên tiến nhất hiện nay, được đánh giá cao về hiệu quả và tính an toàn.

II. Hiệu quả bảo quản

Hiệu quả bảo quản tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên được đánh giá thông qua việc duy trì chất lượng thóc gạo trong thời gian dài. Các chỉ tiêu như độ ẩm, hàm lượng dinh dưỡng, và sự xuất hiện của côn trùng được theo dõi chặt chẽ. Kết quả cho thấy, các phương pháp bảo quản hiện đại đã giúp giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch và đảm bảo an toàn thực phẩm. Điều này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần ổn định nguồn cung lương thực cho người dân.

2.1. Đánh giá chất lượng

Đánh giá chất lượng thóc gạo sau quá trình bảo quản được thực hiện thông qua các chỉ tiêu cảm quan và hóa học. Các mẫu thóc gạo được kiểm tra về màu sắc, mùi vị, và độ ẩm. Kết quả cho thấy, thóc gạo được bảo quản bằng phương pháp kín và khí Nitơ duy trì được chất lượng tốt, không có dấu hiệu hư hỏng hoặc biến đổi màu sắc. Điều này chứng tỏ hiệu quả của các phương pháp bảo quản hiện đại.

2.2. Phòng chống mối mọt

Phòng chống mối mọt là một trong những thách thức lớn trong quá trình bảo quản thóc gạo. Tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên, các biện pháp như sử dụng bao bì chống côn trùng và môi trường kín đã giúp giảm thiểu sự xuất hiện của mối mọt. Ngoài ra, việc kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ cũng góp phần ngăn chặn sự phát triển của côn trùng, đảm bảo thóc gạo được bảo quản an toàn và hiệu quả.

III. Quản lý dự trữ lương thực

Quản lý dự trữ lương thực là một nhiệm vụ quan trọng của Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên. Việc bảo quản thóc gạo không chỉ đảm bảo nguồn cung lương thực mà còn góp phần ổn định giá cả và đáp ứng nhu cầu trong các tình huống khẩn cấp. Các phương pháp bảo quản hiện đại và quy trình quản lý chặt chẽ đã giúp nâng cao hiệu quả dự trữ, giảm thiểu tổn thất và đảm bảo an toàn thực phẩm.

3.1. Quy trình quản lý

Quy trình quản lý dự trữ lương thực tại Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên bao gồm các bước từ nhập kho, kiểm tra chất lượng, đến bảo quản và xuất kho. Mỗi bước được thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đảm bảo thóc gạo được bảo quản an toàn và hiệu quả. Việc kiểm tra chất lượng thường xuyên giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh, đảm bảo chất lượng lương thực luôn ở mức tốt nhất.

3.2. Ứng dụng công nghệ

Ứng dụng công nghệ trong quản lý dự trữ lương thực đã giúp Chi Cục Dự Trữ Nhà Nước Thái Nguyên nâng cao hiệu quả và độ chính xác. Các hệ thống theo dõi và kiểm soát tự động được sử dụng để giám sát độ ẩm, nhiệt độ, và các yếu tố khác trong kho lưu trữ. Điều này giúp giảm thiểu sai sót và đảm bảo thóc gạo được bảo quản trong điều kiện tối ưu nhất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lương thực, đặc biệt là thóc và gạo, là nguồn cung cấp hơn một nửa nhu cầu năng lượng và chiếm khoảng hai phần ba khối lượng thức ăn trong khẩu phần hằng ngày của con người. Tại Việt Nam, sản xuất lương thực chịu tác động lớn từ điều kiện thời tiết nhiệt đới ẩm, thiên tai và phương thức canh tác, dẫn đến nguy cơ hao hụt sau thu hoạch và biến động giá cả trong các thời điểm giáp hạt. Trong hệ thống Dự trữ Quốc gia (DTQG), công tác bảo quản thóc gạo giữ vai trò then chốt nhằm duy trì nguồn dự phòng chiến lược của Nhà nước. Tuy nhiên, hệ thống kho bảo quản hiện nay nhìn chung còn hạn chế về quy mô, công nghệ và trang thiết bị, gây ảnh hưởng đến hiệu quả bảo quản dài hạn.

Để giải quyết yêu cầu kéo dài thời gian lưu kho mà vẫn đảm bảo phẩm chất thương phẩm, Tổng cục Dự trữ Nhà nước đã áp dụng các phương pháp bảo quản hiện đại: bảo quản thóc đổ rời trong điều kiện áp suất thấp và bảo quản gạo đóng bao trong môi trường khí biến đổi (nạp khí Nitơ hoặc khí CO2, hút chân không). Đề tài "Khảo sát phương pháp bảo quản thóc và gạo tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên" được thực hiện nhằm theo dõi, đánh giá quy trình công nghệ và diễn biến chất lượng lương thực trong điều kiện thực tế.

Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu của đề tài bao gồm:

1. Mục tiêu: Khảo sát và đánh giá một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm thóc và gạo tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên.
2. Yêu cầu:
   • Nắm vững quy trình kỹ thuật bảo quản lương thực theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ngành Dự trữ Nhà nước.
   • Nhận diện và xử lý các sự cố phát sinh trong quá trình bảo quản thóc, gạo.
   • Khảo sát quá trình thiết lập và duy trì môi trường bảo quản thóc đổ rời trong điều kiện áp suất thấp.
   • Khảo sát quá trình thiết lập và duy trì môi trường bảo quản gạo đóng bao bằng khí Nitơ ($N_2$).
   • Đánh giá khả năng nâng cao hiệu quả kinh tế trong công tác bảo quản của Dự trữ Quốc gia.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình bảo quản thóc đổ rời trong điều kiện áp suất thấp (thóc vụ Đông Xuân, tỷ lệ tấm 15%) và quy trình bảo quản gạo đóng bao sử dụng khí Nitơ (gạo tẻ miền Nam vụ Đông Xuân).
• Không gian nghiên cứu: Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 12/2019 đến tháng 05/2020 (kết hợp kế thừa dữ liệu theo dõi chất lượng thóc lưu kho qua 9 tháng).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết của khóa luận dựa trên các đặc tính sinh học, hóa học và vật lý của khối hạt lương thực, cùng các quá trình biến đổi chất lượng sau thu hoạch:

• Cấu tạo và thành phần hóa học: Hạt thóc gồm vỏ trấu (chiếm 17 - 23%), vỏ hạt (5,6 - 6,1%), nội nhũ (65 - 67%) và phôi (2,2 - 3%). Nội nhũ chứa chủ yếu là gluxit (chiếm tới 90% lượng gluxit toàn hạt), trong đó tinh bột gạo tẻ gồm khoảng 17% amiloza và 83% amilopectin. Protit hạt lúa chứa 8 axit amin không thay thế. Lipit tập trung ở phôi và tầng alơron, dễ bị thủy phân và oxy hóa tạo mùi ôi khét. Khoáng chất (photpho, silic, kali, magie) và vitamin nhóm B ($B_1, B_2, B_6, PP$) phân bố chủ yếu ở vỏ và phôi.
• Tính chất vật lý khối hạt: Khối hạt có tính tan rời (đặc trưng bởi góc nghiêng $\alpha$), tính tự chia loại (phân tầng hạt lép, tạp chất), độ hổng (chứa không khí giữa các khe hạt), tính dẫn nhiệt kém (dễ tích tụ nhiệt gây bốc nóng cục bộ) và tính hấp phụ - nhả khí ẩm.
• Các quá trình sinh lý, sinh hóa trong bảo quản: Quá trình hô hấp (hiếu khí hoặc yếm khí, xác định qua hệ số hô hấp $K$), quá trình chín sau thu hoạch (kéo dài 30 - 60 ngày, kèm tỏa ẩm và nhiệt), hiện tượng biến vàng hạt (do phản ứng tạo hợp chất melanoidin giữa axit amin và đường khử, cùng hoạt động của nấm mốc) và quá trình tự bốc nóng (gây tổn thất chất khô từ 1 - 3%).
• Các phương pháp bảo quản: Bảo quản ở điều kiện thoáng tự nhiên/cưỡng bức, bảo quản lạnh, bảo quản bằng hóa chất diệt khuẩn/côn trùng, bảo quản chiếu xạ và bảo quản kín (ức chế hô hấp hiếu khí, triệt tiêu côn trùng, vi sinh vật).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và tiêu chuẩn áp dụng:

• Tiêu chuẩn kỹ thuật: TCN 04:2004 (Thóc Dự trữ Nhà nước), TCVN 5451:2008 (Lấy mẫu ngũ cốc từ khối hàng tĩnh), TCVN 3215-79 và TCVN 1643-2008 (Đánh giá cảm quan gạo).
• Phương pháp lấy mẫu thóc: Lấy mẫu tại các điểm cố định cách lớp kê lót 1 m, độ sâu tới 2 m bằng xiên lấy mẫu chuyên dụng (tối thiểu 5 điểm cho lô dưới 150 tấn; tối thiểu 8 điểm cho lô từ 150 đến 350 tấn). Trộn thành mẫu chung và rút gọn bằng dụng cụ chia mẫu hình nón để tạo mẫu thử 1,5 kg.
• Phương pháp phân tích chỉ tiêu thóc:
  • Độ ẩm: Đo bằng máy đo độ ẩm chuyên dụng Kett F511 (Nhật Bản).
  • Tạp chất: Cân 500 g mẫu, sàng qua sàng kích thước lỗ $1,60 \text{ mm} \times 20,00 \text{ mm}$ trong 2 phút, gộp tạp chất vô cơ và hữu cơ, cân chính xác đến 0,01 g.
  • Hạt vàng: Cân 100 g thóc, tách vỏ trấu bằng máy xay phòng thí nghiệm, xát trắng gạo lật, phân loại và cân khối lượng hạt vàng.
  • Côn trùng: Cân 1 kg thóc, dàn trên khay men trắng, bắt và đếm số lượng mọt (lặp lại 3 lần).
• Phương pháp phân tích chỉ tiêu gạo:
  • Lấy mẫu bao: Lấy từng bao với lô $\le 10$ bao, lấy ngẫu nhiên 10 bao với lô 10 - 100 bao, lấy căn bậc hai tổng số bao với lô $> 100$ bao.
  • Độ ẩm: Xác định theo phương pháp sấy chuẩn ISO 712.
  • Tỷ lệ hạt vàng và hạt hư hỏng: Cân 100 g mẫu gạo, nhặt riêng từng loại hạt trên khay men trắng và cân trên cân phân tích.
  • Nồng độ khí $N_2$: Đo bằng thiết bị đo khí gắn vào vòi dẫn khí dẻo ($\Phi 0,5 - 1 \text{ cm}$) nối tại đỉnh và chân lô gạo.
  • Kiểm tra độ kín lô thóc: Sử dụng áp kế chữ U (manomet) đo chênh lệch cột nước. Khi hút đạt áp suất âm 1000 Pa (chênh lệch cột nước 100 mm), khóa van, theo dõi thời gian cột nước giảm xuống 85 mm. Thời gian đạt từ 40 phút trở lên được kết luận đạt độ kín.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tầm quan trọng của mặt hàng lương thực đối với an ninh quốc gia và đời sống xã hội; nêu thực trạng cơ sở vật chất kho tàng ngành Dự trữ Nhà nước; làm rõ tính cấp thiết của việc áp dụng các phương pháp bảo quản tiên tiến nhằm kéo dài thời gian lưu trữ thóc gạo; xác định rõ mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa lý thuyết về nguồn gốc, phân loại thực vật học của lúa nước (Oryza sativa gồm nhánh Indica và Japonica), cấu trúc giải phẫu học của hạt thóc và hạt gạo. Cập nhật số liệu sản xuất, gieo cấy, xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam và thế giới (Thái Lan, Myanmar, Campuchia, EU) giai đoạn 2018 - 2019 theo dữ liệu từ FAO, USDA và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Trình bày chi tiết thành phần hóa học (nước, tinh bột, protein, lipit, tro, vitamin) và các tính chất vật lý của khối hạt (tan rời, tự chia loại, độ hổng, truyền nhiệt, hấp phụ). Phân tích cơ chế của 4 quá trình biến đổi nội tại sau thu hoạch (hô hấp, chín sau thu hoạch, biến vàng, tự bốc nóng) cùng ưu nhược điểm của 6 phương pháp bảo quản lương thực hiện nay.

Phần 3: Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết nguyên liệu nghiên cứu gồm thóc Đông Xuân tỷ lệ tấm 15% và gạo tẻ miền Nam vụ Đông Xuân. Liệt kê danh mục vật tư, thiết bị chuyên dụng gồm: màng PVC ($0,5 \pm 0,03 \text{ mm}$), máy hút bụi công nghiệp HiClean HC 30, áp kế chữ U đo độ kín, máy đo độ ẩm Kett F511, cân phân tích, bộ sàng nhôm, ống dẫn/hút khí. Xây dựng sơ đồ quy trình phân tích chỉ tiêu vật lý của thóc và quy trình phân tích chất lượng gạo trắng. Trình bày chi tiết phương pháp lấy mẫu chuẩn, phương pháp xác định nồng độ $N_2$, độ ẩm, tạp chất, hạt vàng, mật độ côn trùng và đánh giá cảm quan.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

• Khảo sát quy trình công nghệ bảo quản thóc đổ rời trong điều kiện áp suất thấp: Mô tả chi tiết các bước từ chuẩn bị kho (kho cuốn, A1, tiệp, cải tiến, nhà bằng), gia công túi chính PVC và túi bảo vệ 2 lớp, lắp đặt hệ thống ống dẫn khí song song ($\Phi 10 - 20 \text{ cm}$) và ống hút khí, quy cách đổ thóc (chiều cao tối đa 3,5 m, cách trần tối thiểu 1,5 m, khối lượng lô $\le 300$ tấn), kỹ thuật dán màng, thử độ kín áp suất âm 1000 Pa bằng áp kế chữ U.
• Quy chế vận hành và xử lý kỹ thuật: Hướng dẫn chế độ hút khí theo từng giai đoạn (3 tháng đầu duy trì áp suất âm $\ge 100 \text{ Pa}$, định kỳ hút đạt 1000 Pa; từ tháng 4 đến tháng 9 hút định kỳ 3 ngày/lần; các tháng tiếp theo hút định kỳ 7 ngày/lần); quy định diệt trùng bằng hóa chất (tối đa 1 lần/chu kỳ bằng xông hơi phosphine ủ tối thiểu 5 ngày hoặc thuốc tiếp xúc); biện pháp xử lý sự cố rò rỉ màng, hiện tượng bốc nóng cục bộ và men mốc.
• Đánh giá chất lượng thóc qua 9 tháng bảo quản: Trình bày số liệu thực nghiệm so sánh giữa mô hình áp suất thấp ($C_1$) và mô hình đối chứng bảo quản thoáng tự nhiên về cảm quan, độ ẩm, tạp chất và tỷ lệ hạt vàng.
• Khảo sát quy trình bảo quản gạo đóng bao nạp khí $N_2$: Trình bày kỹ thuật xếp lô gạo, trùm màng kín, hút khí tạo áp suất thấp kết hợp nạp khí $N_2$, quy trình theo dõi nồng độ $N_2$ và kiểm soát chỉ tiêu chất lượng hạt gạo sau thời gian bảo quản kín.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về hiệu quả kỹ thuật của phương pháp bảo quản thóc áp suất thấp và gạo nạp khí Nitơ tại Chi cục Dự trữ Nhà nước TP. Thái Nguyên; kiến nghị duy trì và nhân rộng quy trình công nghệ trong toàn ngành.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận ghi nhận các kết quả thực nghiệm chi tiết về chất lượng thóc sau 9 tháng theo dõi tại kho lưu trữ:

Thời gian theo dõi	Mẫu nghiên cứu	Độ ẩm (%)	Tạp chất (%)	Tỷ lệ hạt vàng (%)	Đánh giá cảm quan
Ban đầu	Đối chứng	13,80	1,20	0,20	Hạt mẩy, vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,80	1,20	0,20	Hạt mẩy, vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Sau 4 tháng	Đối chứng	13,70	1,25	0,22	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,80	1,20	0,20	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Tháng thứ 5	Đối chứng	13,60	1,26	0,23	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,75	1,20	0,21	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Tháng thứ 6	Đối chứng	13,60	1,28	0,23	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,75	1,20	0,21	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Tháng thứ 7	Đối chứng	13,50	1,30	0,24	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,75	1,20	0,21	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Tháng thứ 8	Đối chứng	13,40	1,31	0,25	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,70	1,20	0,22	Màu vàng đặc trưng, mùi tự nhiên
Tháng thứ 9	Đối chứng	13,40	1,32	0,27	Vàng đặc trưng, không có mùi lạ
	Áp suất thấp ($C_1$)	13,70	1,20	0,22	Vàng đặc trưng, không có mùi lạ

Các kết luận kỹ thuật chính từ số liệu:

• Độ ẩm hạt: Mẫu thóc bảo quản áp suất thấp duy trì độ ẩm ổn định (từ 13,8% chỉ giảm nhẹ xuống 13,7%), trong khi mẫu đối chứng thoáng tự nhiên giảm mạnh xuống 13,4% do hiện tượng mất ẩm ra môi trường không khí bên ngoài.
• Tạp chất: Mẫu áp suất thấp giữ nguyên tỷ lệ tạp chất ở mức 1,20%. Mẫu đối chứng tăng từ 1,20% lên 1,32% do quá trình cào đảo định kỳ làm rụng mày thóc và tác động của côn trùng.
• Tỷ lệ hạt vàng: Phương pháp áp suất thấp kiểm soát tốt sự gia tăng hạt vàng (chỉ tăng từ 0,20% lên 0,22%), trong khi mẫu đối chứng tăng lên 0,27% do sự tích tụ nhiệt ẩm cục bộ và hoạt động của vi sinh vật bề mặt.
• Chỉ tiêu cảm quan: Qua 9 tháng, thóc trong môi trường áp suất thấp giữ nguyên màu vàng đặc trưng, vỏ trấu không nứt hở, hạt mẩy và có mùi thơm tự nhiên.

Đóng góp và giải pháp đề xuất:

• Khẳng định tính ưu việt của công nghệ bảo quản kín áp suất thấp: kéo dài thời gian bảo quản an toàn lên 24 - 36 tháng, hạn chế hao hụt khối lượng và chất lượng thương phẩm, giảm tối đa việc dùng hóa chất diệt trùng (tối đa 1 lần/chu kỳ) và giảm cường độ lao động nặng nhọc (không cần cào đảo khối hạt).
• Đưa ra quy trình kiểm chuẩn độ kín nghiêm ngặt bằng áp kế chữ U (đạt chuẩn khi thời gian giảm từ 100 mm xuống 85 mm nước kéo dài $\ge 40$ phút) và chế độ vận hành hút khí chi tiết theo từng chu kỳ lưu kho.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực hiện khảo sát trực tiếp tại đơn vị diễn ra từ tháng 12/2019 đến tháng 05/2020, số liệu thực nghiệm theo dõi chất lượng thóc được đánh giá qua 9 tháng (kết hợp số liệu kế thừa). Trong khi đó, chu kỳ bảo quản thóc dự trữ thực tế kéo dài từ 24 đến 36 tháng.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi đầy đủ các chỉ tiêu chất lượng cơ - lý - hóa và vi sinh vật của lô thóc và lô gạo nạp khí $N_2$ cho đến hết toàn bộ chu kỳ bảo quản 24 - 36 tháng trước khi xuất kho.
  • Mở rộng khảo sát đánh giá trên các chủng loại thóc, gạo khác nhau (vụ Mùa, các giống lúa miền Bắc) và các điều kiện cấu trúc nhà kho dự trữ khác nhau.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Công nghệ sau thu hoạch, Công nghệ thực phẩm, Bảo quản nông sản; cán bộ kỹ thuật, thủ kho tại hệ thống các Cục và Chi cục Dự trữ Nhà nước.
• Nội dung tham khảo hữu ích:
  • Tài liệu thực tế về phương pháp bố trí hệ thống màng PVC kín khí và mạng lưới đường ống hút khí song song cho kho bảo quản lương thực quy mô lớn (đến 300 tấn/lô).
  • Phương pháp kiểm tra độ kín bằng áp kế manomet và quy chuẩn kỹ thuật vận hành máy hút khí áp suất âm.
  • Quy trình lấy mẫu, phân tích các chỉ tiêu thóc gạo theo hệ thống Tiêu chuẩn Quốc gia và Quy chuẩn ngành Dự trữ Nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy cách vật liệu màng làm túi chính trong quy trình bảo quản thóc áp suất thấp được quy định như thế nào?

Túi chính phải được gia công từ màng PVC (Polyvinylclorua) có độ dày chuẩn là $0,5 \pm 0,03 \text{ mm}$. Yêu cầu màng phải trong suốt, không có bọt khí, không có các khuyết tật như phồng rộp, vết sọc, vết xước hay lẫn tạp chất. Màng được dán ghép bằng keo dán PVC chuyên dụng hoặc máy dán nhiệt, đảm bảo độ kín tuyệt đối tại các mối dán.

2. Tiêu chuẩn đánh giá độ kín khí của lô thóc bảo quản áp suất thấp bằng áp kế chữ U là gì?

Sau khi làm kín và gắn áp kế chữ U, tiến hành hút khí đến khi mức chênh lệch cột nước đạt 100 mm (tương đương áp suất âm 1000 Pa). Khóa van cửa hút, chờ 5 phút cho hệ thống ổn định và bấm giờ theo dõi thời gian chênh lệch cột nước giảm từ 100 mm xuống còn 85 mm. Nếu khoảng thời gian này đạt từ 40 phút trở lên thì lô thóc đạt yêu cầu về độ kín khí. Phép thử được tiến hành lặp lại 3 lần.

3. Tần suất hút khí duy trì áp suất âm trong kho thóc được thực hiện như thế nào theo thời gian lưu kho?

• Trong 3 tháng đầu: Hút khí đạt mức chênh lệch cột nước 100 mm (1000 Pa) và thường xuyên duy trì áp suất âm tối thiểu là 10 mm cột nước (100 Pa).
• Từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 9: Khi mực nước ở áp kế trở về vị trí cân bằng, sau 3 ngày tiến hành hút lại một lần về mức 1000 Pa.
• Các tháng tiếp theo: Khi mực nước trở về cân bằng, cứ sau 7 ngày tiến hành hút lại một lần về mức 1000 Pa.

4. Tại sao tỷ lệ tạp chất ở mẫu thóc bảo quản thoáng tự nhiên lại tăng sau 9 tháng, trong khi mẫu áp suất thấp không đổi?

Ở mẫu bảo quản thoáng tự nhiên, tỷ lệ tạp chất tăng từ 1,20% lên 1,32% do phải thường xuyên tiến hành cào đảo, đánh luống để giải phóng nhiệt ẩm, sự cọ xát giữa các hạt khiến mày thóc bị rụng ra, đồng thời có sự xâm hại của côn trùng tạo thêm mảnh vụn. Ngược lại, khối thóc bảo quản áp suất thấp được giữ tĩnh trong môi trường kín, không phải cào đảo và côn trùng bị ức chế nên tỷ lệ tạp chất giữ nguyên ở mức 1,20%.

5. Quy định sử dụng hóa chất diệt trùng trong chu kỳ bảo quản thóc áp suất thấp tại kho Dự trữ Nhà nước như thế nào?

Trong toàn bộ một chu kỳ bảo quản (từ khi nhập đến khi xuất kho), chỉ được phép tiến hành tối đa một lần biện pháp phòng trừ côn trùng bằng hóa chất. Có thể sử dụng thuốc bảo vệ thực vật dạng tiếp xúc phun trộn trước khi phủ kín màng, hoặc xử lý bằng thuốc dạng xông hơi (chẳng hạn phosphine) khi phát hiện côn trùng phát sinh trong quá trình lưu kho, với thời gian ủ thuốc tối thiểu là 5 ngày.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Hồng Nhi đã khảo sát và mô tả toàn diện quy trình công nghệ bảo quản thóc đổ rời trong điều kiện áp suất thấp và gạo đóng bao nạp khí Nitơ tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên. Số liệu thực nghiệm qua 9 tháng lưu kho chứng minh phương pháp bảo quản áp suất thấp giúp ổn định độ ẩm hạt (13,7%), giữ nguyên tỷ lệ tạp chất (1,2%) và kiểm soát tốt tỷ lệ hạt vàng (0,22%), vượt trội so với phương pháp bảo quản thoáng tự nhiên. Công trình cung cấp tài liệu kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao cho việc chuẩn hóa quy trình vận hành và kiểm soát chất lượng lương thực dự trữ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong đời sống hàng ngày lương thực là loại hàng hóa thuộc nhu cầu thiết yếu của con người. Ở nước ta, lương thực chủ yếu là thóc gạo có vai trò quan trọng trong đời sống, cũng như tác động tới sản xuất nông nghiệp nói riêng, sự phát triển kinh tế, xã hội nói chung. Lương thực đặc biệt là thóc, gạo là nguồn thực phẩm chính cung cấp hơn một nửa nhu cầu năng lượng cho con người. Hạt gạo chứa 80% tinh bột, 7,5% protein, nước 12%, vitamin và khoáng chất 0,5% cần thiết cho con người.

Trong bữa ăn hàng ngày, lương thực được tiêu thụ với tỉ lệ cao nhất so với tất cả các loại thực phẩm khác chiếm 2/3 khối lượng thức ăn. Ngành sản xuất thóc gạo còn tạo ra công ăn việc làm cho hàng triệu người dân ở nông thôn lẫn thành thị, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế. Vậy nên có thể nói lương thực là mặt hàng nhận được sự ưu tiên hàng đầu của các quốc gia, các chính sách, kế hoạch về lương thực là chủ đề nóng hổi trên Thế giới. Với vị trí có tầm ảnh hưởng lớn như vậy nhưng ở nước ta sản xuất lương thực vẫn trong điều kiện thủ công, địa hình nằm trong khí hậu nhiệt đới, bão lũ, mất mùa thường xuyên xảy ra nên lương thực vẫn trong tình trạng dù thu hoạch được mùa vẫn còn ngày giáp hạt, khan hiếm lương thực giá tăng cao.

Đối với ngành dự trữ quốc gia (DTQG), công tác bảo quản hàng hóa là nhiệm vụ trọng tâm, giữ vai trò then chốt, quyết định đến sự thành công trong hoạt động của ngành. Lương thực DTQG chủ yếu là thóc gạo được Tổng cục Dự trữ Nhà nước trực tiếp quản lí và công tác bảo quản gạo DTQG được thực hiện khá tốt đáp ứng được mục tiêu và chiến lược của ngành. Tuy nhiên, hệ thống kho tồn trữ, bảo quản thóc gạo hiện nay nhìn chung vừa ít về số lượng, vừa nhỏ về năng lực dự tồn trữ, bảo quản với công nghệ và thiết bị còn lạc hậu. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến tổn thất sau thu hoạch nói chung và trong bảo quản nói riêng [8].

Đối với mặt hàng thóc, Tổng cục DTNN đang bảo quản trong điều kiện áp suất thấp. Với mặt hàng gạo bảo quản trong môi trường chân không, môi trường khí N2, môi trường khí CO2. m 2 Việc bảo quản lương thực dự trữ quốc gia với số lượng lớn trong thời gian dài mà vẫn đảm bảo được giá trị thương phẩm là một đề tài khoa học cần được quan tâm nghiên cứu. Trên cơ sở đó em đã tiến hành đề tài: “Khảo sát phương pháp bảo quản thóc gạo tại Chi cục Dự trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên”.

Mục đích và yêu cầu nghiên cứu 1. Mục đích của đề tài Khảo sát và đánh giá được một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm thóc, gạo tại Chi cục Dữ trữ Nhà nước thành phố Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài Rèn luyện kỹ năng thực hành, nắm chắc được quy trình kỹ thuật bảo quản lương thực, hàng hóa trong kho theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của ngành Dự trữ Nhà nước. Biết cách phòng ngừa, xử lý có hiệu quả các sự cố xảy ra trong quá trình bảo quản thóc và gạo.

Thiết lập, duy trì môi trường bảo quản thóc trong điều kiện áp suất thấp môi trường kín. Thiết lập duy trì bảo quản gạo bằng khí Nitơ. Nâng cao hiệu quả kinh tế trong DTQG. m 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Giới thiệu chung về thóc, gạo 2. Nguồn gốc và phân loại về thóc, gạo Lúa là nguồn lương thực chính của gần một nửa dân số trên trái đất. Lúa được trồng nhiều ở Đông Nam Châu Á.