Luận Văn Thạc Sĩ: Phong Trào Hợp Tác Hóa Nông Nghiệp Tỉnh Khánh Hòa (1977-1988)

Luận văn thạc sĩ phân tích phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988, đánh giá hiệu quả và tác động đến phát triển nông thôn.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Phong Trào Hợp Tác Hóa Nông Nghiệp Tại Khánh Hòa Giai Đoạn 1977-1988
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 1988
• Địa điểm: Khánh Hòa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH PHONG TRÀO HỢP TÁC HÓA NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KHÁNH HÒA GIAI ĐOẠN 1977 - 1988
• 1.1. Tỉnh Khánh Hòa được giải phóng và sự thiết lập chính quyền cách mạng các cấp
• 1.1.1. Cuộc tổng tiến công và nổi dậy giải phóng tỉnh Khánh Hòa
• 1.1.2. Sự thiết lập chính quyền cách mạng các cấp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lý do chọn đề tài

Phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988 là một chủ đề nghiên cứu quan trọng, phản ánh sự chuyển biến kinh tế - xã hội của địa phương sau giải phóng. Hợp tác hóa nông nghiệp không chỉ là một chính sách kinh tế mà còn là một bước ngoặt lịch sử, góp phần xây dựng nền tảng cho sự phát triển của nông thôn Việt Nam. Luận văn nhấn mạnh tác động của phong trào này đến việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời khắc phục tình trạng lạc hậu trong sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu này cũng làm rõ những hạn chế và bài học kinh nghiệm từ quá trình thực hiện, từ đó đưa ra những gợi ý cho việc phát triển nông nghiệp hiện nay.

1.1. Bối cảnh lịch sử

Sau năm 1975, miền Nam bước vào giai đoạn tái thiết và cải tạo xã hội chủ nghĩa. Chỉ thị số 15/BBT của Ban Bí thư Trung ương Đảng năm 1977 đã khởi xướng phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, với mục tiêu xây dựng các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp. Tỉnh Khánh Hòa được chọn làm nơi thí điểm, với các xã như Hòa Bình, Cam Tân, Diên An, Ninh Quang, và Xuân Sơn. Phong trào này đã tạo ra những thay đổi lớn trong cơ cấu sản xuất và đời sống nông thôn, đồng thời khẳng định vai trò của Đảng trong việc lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn nhằm phục dựng lại một cách hệ thống quá trình hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích những thành tựu, hạn chế, và tác động của phong trào đối với kinh tế - xã hội địa phương. Qua đó, luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn, đặc biệt trong việc xây dựng và phát triển các hợp tác xã nông nghiệp hiện nay.

II. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu trước đây về hợp tác hóa nông nghiệp tại Việt Nam đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau, từ lý luận đến thực tiễn. Tuy nhiên, nghiên cứu về phong trào này tại Khánh Hòa vẫn còn hạn chế. Các tài liệu như 'Những vấn đề về công tác cải tạo và xây dựng nông nghiệp ở các tỉnh phía Nam' của Nguyễn Trần Trọng và 'Thực trạng nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam 1976-1990' của Nguyễn Sinh Cúc đã cung cấp cái nhìn tổng quan về quá trình cải tạo nông nghiệp. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu vào phân tích diễn biến và tác động của phong trào tại Khánh Hòa.

2.1. Các công trình liên quan

Các tác phẩm như 'Nửa thế kỷ phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam 1945-1995' của Nguyễn Sinh Cúc và Nguyễn Văn Tiêm đã nêu bật thực trạng và giải pháp cho nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào miền Bắc và chưa đề cập chi tiết đến miền Nam, đặc biệt là Khánh Hòa. Luận án 'Những chuyển biến kinh tế - xã hội ở Khánh Hòa từ năm 1975 đến 2005' của Nguyễn Thị Kim Hoa cũng chỉ đề cập đến phong trào hợp tác hóa một cách khái quát.

2.2. Khoảng trống nghiên cứu

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về hợp tác hóa nông nghiệp, nhưng chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào phân tích quá trình này tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988. Luận văn này nhằm lấp đầy khoảng trống đó bằng cách cung cấp một cái nhìn toàn diện và hệ thống về phong trào, từ cơ sở hình thành đến tác động kinh tế - xã hội.

III. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn nhằm mục đích phục dựng lại quá trình hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988, làm rõ những đặc điểm, thành tựu, và hạn chế của phong trào. Nghiên cứu cũng đánh giá tác động của phong trào đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân. Qua đó, luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn, đặc biệt trong việc xây dựng và phát triển các hợp tác xã nông nghiệp hiện nay.

3.1. Phân tích cơ sở hình thành

Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích cơ sở hình thành phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa, bao gồm các yếu tố lịch sử, chính trị, và kinh tế. Qua đó, làm rõ những thuận lợi và khó khăn mà tỉnh này phải đối mặt trước khi bước vào quá trình hợp tác hóa.

3.2. Đánh giá tác động

Luận văn đánh giá tác động của phong trào hợp tác hóa nông nghiệp đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân Khánh Hòa. Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế và bài học kinh nghiệm từ quá trình thực hiện, từ đó đưa ra những gợi ý cho việc phát triển nông nghiệp hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phong trào hợp tác hóa nông nghiệp là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh miền Nam sau ngày giải phóng. Tỉnh Khánh Hòa, với vị trí chiến lược và tiềm năng nông nghiệp đa dạng, đã trải qua giai đoạn hợp tác hóa nông nghiệp từ năm 1977 đến 1988, đánh dấu sự chuyển đổi từ sản xuất cá thể manh mún sang mô hình sản xuất tập thể xã hội chủ nghĩa. Giai đoạn này chứng kiến sự hình thành và phát triển các hợp tác xã nông nghiệp, góp phần ổn định đời sống nhân dân, phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và nâng cao năng suất lao động.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phục dựng toàn diện quá trình hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa trong giai đoạn 1977-1988, làm rõ những thành tựu, hạn chế và tác động của phong trào đối với kinh tế - xã hội địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa hiện nay, bao gồm các thành phố Nha Trang, Cam Ranh, thị xã Ninh Hòa và các huyện lân cận, trong bối cảnh tỉnh Phú Khánh (giai đoạn sáp nhập Khánh Hòa và Phú Yên). Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bài học kinh nghiệm cho công cuộc phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, đặc biệt trong xây dựng và quản lý hợp tác xã nông nghiệp.

Theo thống kê, trong giai đoạn 1977-1988, Khánh Hòa đã thành lập nhiều hợp tác xã nông nghiệp với tỷ lệ xã viên tham gia đạt trên 99%, diện tích ruộng đất tập thể hóa lên đến hàng nghìn ha, góp phần tăng năng suất lúa từ 3 tấn/ha lên 5-6 tấn/ha tại một số địa phương. Phong trào cũng góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền cách mạng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng phương pháp luận sử học Mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh, tập trung vào các lý thuyết về cải tạo xã hội chủ nghĩa, quan hệ sản xuất mới và phát triển kinh tế tập thể. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm:

• Mô hình cải tạo xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp: Nhấn mạnh việc chuyển đổi quan hệ sản xuất từ tư hữu sang sở hữu tập thể, nhằm xóa bỏ bóc lột và phát triển sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa.
• Lý thuyết phát triển hợp tác xã nông nghiệp: Tập trung vào vai trò của hợp tác xã trong việc tập hợp nguồn lực, nâng cao năng suất lao động và cải thiện đời sống xã viên.

Các khái niệm chính bao gồm: hợp tác hóa nông nghiệp, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, cải tạo xã hội chủ nghĩa, quan hệ sản xuất mới, và sản xuất tập thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ nhiều loại tài liệu: sách, báo, luận văn, tài liệu lưu trữ tại các cơ quan tỉnh Khánh Hòa, phỏng vấn nhân chứng lịch sử và tài liệu điền dã. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các hợp tác xã nông nghiệp thí điểm và mở rộng trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 1977-1988.

Phương pháp phân tích kết hợp:

• Phương pháp lịch sử: Phục dựng diễn biến phong trào hợp tác hóa, phân tích các sự kiện, chính sách và tác động.
• Phương pháp thống kê: Tổng hợp số liệu về diện tích đất tập thể hóa, số lượng xã viên, năng suất cây trồng, lao động tham gia.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu kết quả hợp tác hóa tại Khánh Hòa với các địa phương khác và các giai đoạn trước đó.
• Phương pháp điền dã và phỏng vấn: Thu thập ý kiến, kinh nghiệm thực tiễn từ cán bộ, xã viên hợp tác xã.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1977-1988, với việc phân tích chi tiết các giai đoạn thí điểm (1977-1978), mở rộng phong trào (1978-1980) và đánh giá tổng kết (1980-1988).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành lập và phát triển hợp tác xã nông nghiệp
   Trong giai đoạn thí điểm (1977-1978), Khánh Hòa đã thành lập 3 hợp tác xã nông nghiệp tại các xã Ninh Quang, Cam Tân và Diên An với tỷ lệ xã viên tham gia trên 99,7%. Diện tích ruộng đất tập thể hóa đạt 1.709 ha, với hơn 25 máy cày và 101 máy bơm nước được tập thể hóa. Quy mô lao động trung bình mỗi hợp tác xã khoảng 3.400 người, diện tích canh tác trung bình 600 ha.

2. Tăng năng suất và mở rộng diện tích sản xuất
   Năng suất lúa tại một số hợp tác xã tăng từ 3 tấn/ha lên 5-6 tấn/ha nhờ áp dụng kỹ thuật thâm canh và cải tiến thủy lợi. Các hợp tác xã đã khai hoang, phục hóa thêm 165 ha đất ruộng mới, góp phần mở rộng diện tích sản xuất.

3. Công tác đào tạo và vận động xã viên
   Đã đào tạo hơn 18.700 cán bộ phục vụ phong trào, trong đó có 1.516 cán bộ nghiệp vụ và hơn 10.400 cán bộ xây dựng tổ đổi công, tập đoàn sản xuất. Công tác tuyên truyền, vận động được tiến hành sâu rộng, giúp xã viên nhận thức rõ lợi ích của hợp tác xã, góp phần nâng cao tỷ lệ tham gia lên đến 96-99% tại các địa phương.

4. Hạn chế và khó khăn trong quản lý và tổ chức sản xuất
   Một số hợp tác xã gặp khó khăn trong quản lý lao động, phân bổ công việc chưa hợp lý, mức khoán lao động không sát thực tế, dẫn đến năng suất lao động chưa cao hơn hẳn so với trước khi hợp tác hóa. Ban quản trị và ban kiểm soát còn yếu kém, nội bộ có nơi mất đoàn kết, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc chuyển đổi quan hệ sản xuất, nâng cao năng suất và ổn định đời sống nhân dân. Việc tập thể hóa ruộng đất và tư liệu sản xuất đã tạo điều kiện cho sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa phát triển, phù hợp với chủ trương cải tạo xã hội chủ nghĩa của Đảng.

Tuy nhiên, những hạn chế về quản lý, tổ chức lao động và sự thiếu kinh nghiệm của cán bộ đã làm giảm hiệu quả sản xuất và gây ra một số bất ổn nội bộ. So với các nghiên cứu về hợp tác hóa ở miền Bắc, phong trào tại Khánh Hòa có nhiều điểm tương đồng về khó khăn trong giai đoạn đầu, nhưng cũng có những đặc thù do điều kiện địa lý, lịch sử và trình độ phát triển kinh tế xã hội khác biệt.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng năng suất lúa, bảng thống kê số lượng hợp tác xã và xã viên theo năm, cũng như biểu đồ phân bổ lao động trong hợp tác xã để minh họa rõ nét hơn về tiến trình và hiệu quả phong trào.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý hợp tác xã
   Đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật quản lý, tổ chức sản xuất và vận động quần chúng nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và giải quyết các vấn đề phát sinh trong hợp tác xã. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các trường đại học.

2. Cải tiến phương pháp quản lý lao động và phân bổ công việc
   Áp dụng các mô hình khoán sản phẩm, thưởng phạt rõ ràng để khuyến khích lao động tích cực, nâng cao năng suất lao động. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: Ban quản trị hợp tác xã và chính quyền địa phương.

3. Phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng thủy lợi
   Đầu tư xây dựng, sửa chữa hệ thống mương, đập, sân phơi, kho chứa để đảm bảo điều kiện sản xuất thuận lợi, giảm thiểu rủi ro thiên tai. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động và nâng cao nhận thức xã viên
   Tổ chức các lớp học, hội thảo, truyền thông về lợi ích hợp tác xã, quyền lợi và nghĩa vụ của xã viên nhằm nâng cao tinh thần tự nguyện và trách nhiệm tham gia. Thời gian: liên tục; chủ thể: Đảng ủy, Hội Nông dân, các đoàn thể quần chúng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý hợp tác xã nông nghiệp
   Giúp hiểu rõ lịch sử, thành tựu và hạn chế trong quá trình hợp tác hóa, từ đó áp dụng các bài học kinh nghiệm vào quản lý và phát triển hợp tác xã hiện nay.

2. Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phù hợp, điều chỉnh mô hình hợp tác xã, nâng cao hiệu quả sản xuất và đời sống nông dân.

3. Giảng viên, sinh viên chuyên ngành Lịch sử Việt Nam và Kinh tế nông nghiệp
   Tài liệu tham khảo quý giá về quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế tập thể tại miền Nam Việt Nam sau giải phóng.

4. Các tổ chức nghiên cứu và phát triển nông nghiệp
   Hỗ trợ đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp phát triển hợp tác xã, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững nông nghiệp địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa bắt đầu từ khi nào?
   Phong trào bắt đầu từ năm 1977 với các hợp tác xã thí điểm tại các xã Ninh Quang, Cam Tân và Diên An, sau đó mở rộng ra toàn tỉnh đến năm 1988.

2. Tỷ lệ xã viên tham gia hợp tác xã trong giai đoạn này là bao nhiêu?
   Tỷ lệ tham gia rất cao, đạt trên 99% tại các xã thí điểm và khoảng 96% tại các địa phương mở rộng phong trào.

3. Những khó khăn lớn nhất trong quá trình hợp tác hóa là gì?
   Bao gồm khó khăn trong quản lý lao động, thiếu kinh nghiệm cán bộ, tâm lý e ngại của người dân và hạn chế về cơ sở vật chất kỹ thuật.

4. Phong trào hợp tác hóa đã mang lại những lợi ích gì cho người dân?
   Giúp tập thể hóa ruộng đất, nâng cao năng suất cây trồng, ổn định đời sống vật chất và tinh thần, đồng thời củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng.

5. Bài học kinh nghiệm quan trọng nhất từ phong trào hợp tác hóa tại Khánh Hòa là gì?
   Việc vận động quần chúng phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, công tác đào tạo cán bộ phải được chú trọng, và quản lý sản xuất cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

Kết luận

• Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên phục dựng toàn diện phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Khánh Hòa giai đoạn 1977-1988.
• Phong trào đã góp phần xóa bỏ quan hệ sản xuất cá thể, tập thể hóa ruộng đất và tư liệu sản xuất, nâng cao năng suất và ổn định đời sống nhân dân.
• Những hạn chế về quản lý, tổ chức lao động và cán bộ đã ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất, cần được khắc phục trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp bài học kinh nghiệm quý báu cho công cuộc phát triển hợp tác xã nông nghiệp hiện đại tại Khánh Hòa và các địa phương tương tự.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực quản lý, cải tiến phương pháp sản xuất và tăng cường tuyên truyền vận động xã viên trong thời gian tới.

Các cơ quan chức năng và hợp tác xã cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để phát triển mô hình hợp tác xã phù hợp với điều kiện hiện đại, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Khánh Hòa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu một thời kỳ mới của cách mạng Việt Nam: thời kỳ độc lập, thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Bên cạnh những thuận lợi cơ bản của đất nước được độc lập, thống nhất, nhân dân Việt Nam bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện phải gánh chịu những hậu quá nặng nề của chiến tranh. Miền Bắc vừa trải qua 2 lần chiền tranh phá hoại; miền Nam tuy trải qua kinh tế tư bản chủ nghĩa nhưng mới chỉ bước đầu. Cơ cấu kinh tế bất hợp lý, phân bố lao động mất cân đối, cơ sở vật chất, trang thiết bị nghèo nàn.

Việc triển khai mô hình kế hoạch hóa tập trung của miền Bắc vào khu vực miền Nam, vốn đã có mô hình cơ chế thị trường là một việc hết sức khó khăn. Những năm đầu tiến hành trong bối cảnh đất nước không mấy thuận lợi: thiên tai lũ lụt xảy ra thường xuyên; các thế lực phản động tìm cách cản trở, phá hoại những thành quả cách mạng vừa đạt được. Tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Khánh Hòa sau ngày giải phóng cũng không ngoại lệ. Khi chiến tranh kết thúc, các nhân tố hỗ trợ sản xuất không còn, các nhà máy, xưởng sản xuất phải đóng cửa vì thiếu 21 nguyên vật liệu.

Một số chủ cơ sở bị ảnh hường tâm lý lo sợ đã bỏ chạy ra nước ngoài dẫn đến việc công nhân viên thiếu việc làm, hàng hóa khan hiếm, giá cả tăng vọt. Tình trạng các ngành nghề thủ công bị mai một cũng không phục hồi ngay được; nông dân phiêu tán nhiều, ruộng đất bỏ hoang ước khoảng 2 vạn ha [3, tr. Một tuần lễ sau ngày giải phóng (8/4/1975), thị xã Nha Trang và Cam Ranh còn phải chịu thêm trận bom của quân đội Sài Gòn (từ Ninh Thuận trở ra), giết hại thêm 100 người, gây thương tích 200 người và thêm một số nhà cửa bị phá hủy [3, tr. Thống kê sau chiến tranh cho thấy, toàn tỉnh có hơn 80% nhà bị địch đốt cháy; số dân từ ấp chiến lược trở về không có nhà cửa; người thất nghiệp, binh lính quân đội Sài Gòn rã ngũ, viên chức chính quyền Sài Gòn mất việc có hàng vạn người và hàng ngàn thương phế binh cần sự cưu mang giúp đỡ.

Trong suốt 20 năm chiến tranh, vùng căn cứ (nơi tập trung phần lớn đồng bào dân tộc ít người sinh sống), nằm ở phía tây tỉnh thường xuyên bị địch đánh phá, sản xuất, sinh hoạt gặp khó khăn. Trong cuộc tổng tiến công Xuân 1975, với tinh thần “tất cả cho tiền tuyến”, các nguồn lương thực dự trữ đều được huy động hết. Do vậy, những ngày đầu giải phóng đã có tình trạng đói, rách, khoảng 2 vạn đồng bào miền núi trên địa bàn tỉnh thiếu ăn, số đồng bào không đủ quần áo mặc chiếm 70% [3, tr. Ở thành thị, các tệ nạn xã hội hết sức nặng nề, lối sống lai căng, phụ thuộc trở thành thói quen của một bộ phận cư dân, việc thích nghi hoàn cảnh mới rất khó khăn.

Tình trạng một gia đình, hai trận tuyến trong chiến tranh khá phổ biến, cùng với đòn chiến tranh tâm lý của kẻ địch, một bộ phận cư dân sau ngày giải phóng chưa hiểu đúng chính sách cùa cách mạng, số ít tướng lĩnh, nhân viên cao cấp chính quyền Sài Gòn chạy ra nước ngoài, số đông ở lại địa phương nhưng không an tâm trước cuộc sống mới. Đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn cấp tỉnh thiếu nghiêm trọng, phần đông chưa được đào tạo chính quy; việc phân định chức năng, quyền hạn của các ty, ban, ngành và phân cấp quản lý của các cấp chưa rõ ràng; 22 hàng ngũ cán bộ xã, thôn, phường, khóm chưa được sàng lọc kỹ. Lợi dụng tình hình khó khăn về nhiều mặt, quản lý sơ hở, kẻ xấu đã nhiều lần tổ chức chống phá: rải truyền đơn, tung tin thất thiệt, nói xấu chế độ, tổ chức đưa người vượt biên trái phép. Nền kinh tế của tỉnh sau ngày giải phóng có sự đan xen nhiều quan hệ sản xuất.

Trong đó, loại hình quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa tồn tại ở vùng tạm chiếm đóng vai trò chi phối kinh tế - xã hội của tỉnh lúc bấy giờ. Song song với đó là có thêm tầng lớp xã hội mới đó là tầng lớp: phú nông, trung nông và người làm thuê. Theo thống kê ruộng đất của tỉnh, sau ngày giải phóng, 2 huyện Khánh Ninh, Khánh Xương có 42 gia đình địa chủ, chiếm 4.454 mẫu đất; ruộng đất nhà thờ, nhà chùa hơn 10.000 mẫu, số đất do địa chủ, phú nông và tư bản nước ngoài chiếm khoảng 50% diện tích [3, tr. Vùng căn cứ cách mạng, chủ yếu là kinh tế “tự sản, tự tiêu”, sản xuất trực tiếp phục vụ đời sống nhân dân địa phương và phục vụ kháng chiến, trình độ, kỹ thuật sản xuất chưa có điều kiện nâng cao.

Xuất phát từ tình hình thực tế của đất nước sau chiến tranh, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước là nhiệm vụ được đặt ra cho cách mạng Việt Nam ngay sau khi đất nước giải phóng (1975). Cách mạng miền Nam được Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 24 (9/1975) nêu rõ: “miền Nam phải đồng thời tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội”. Biện pháp tiến hành xác lập quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp ở miền Nam là “kết hợp chặt chẽ cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp với xây dựng nền nông nghiệp lớn xã hội chủ nghĩa., mặt khác phải thực hiện hợp tác hóa nông nghiệp, làm từng bước, tích cực, vững chắc. Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 24 của Trung ương được Khu ủy V cụ thể hóa và chỉ đạo một cách cụ thể các bước tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa cho các tỉnh Nam Trung Bộ.

Trên cơ sở đó, tỉnh Khánh Hòa đã kịp thời vận dụng một cách sát hợp, tập trung vào 23 nhiệm vụ khôi phục, phát triển kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa nhằm nhanh chóng cùng cả nước thực hiện định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Xuất phát từ tình hình đất nước sau chiến tranh, thực hiện nhiệm vụ của kế hoạch 5 năm (1976 - 1980): “Tập trung cao độ sức của cả nước, của các ngành, các cấp tạo ra một bước phát triển vượt bậc với nông nghiệp, ra sức đẩy mạnh lâm, ngư nghiệp.17], Khánh Hòa đã coi nông nghiệp là “chìa khóa” mở đầu của sự phát triển kinh tế. Các hoạt động kinh tế của tỉnh trong thời kỳ đầu sau giải phóng đã hướng vào mục tiêu cải tạo xã hội chủ nghĩa - trên tất cả các lĩnh vực, trong đó, trọng tâm là cải tạo nông nghiệp. Cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp là chặng đường đầu tiên trong thời kỳ quá độ, một yêu cầu khách quan và cấp bách nhằm xóa bỏ mọi hình thức bóc lột ở nông thôn, trên cơ sở đó, xác lập quan hệ sản xuất mới - gồm 2 thành phần: sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể.

Nhằm giải quyết nạn đói, các huyện khẩn trương tổ chức tăng gia sản xuất, trồng các loại cây lương thực, các huyện Khánh Sơn, Khánh Vĩnh đã trỉa hàng ngàn giống bắp, hàng chục vạn gốc mì, cán bộ ban ngành trong huyện sản xuất tự túc trồng gần 30 vạn gốc mì tại Gia Lê và Suối Gia.670 ha, trong đó ruộng đất đang canh tác là 27.18], còn lại là ruộng hoang hóa; diện tích ruộng được tưới nước qua hệ thống thủy lợi chỉ chiếm 44,27%, diện tích bị hạn còn lớn. Hưởng ứng chủ trương của Đảng, nhân dân trong tỉnh tích cực đào mương, đắp đập, nạo vét kênh mương, tu bổ các đập: Đá Bàn ở Ninh Hoà, Cầu Dứa ở Vĩnh Xương. Nhân dân Diên Khánh đắp 5 đập bổi (hay còn gọi đập đá), 10 bờ xe nước, xây dựng 1 tổ bơm gồm 4 máy tưới cho gần 1. Ở Ninh Hòa, toàn huyện đắp xong đập Sông Cái và 2 tuyến mương về 7 xã, đảm bảo nước tưới cho hơn 1.000 ha và chống úng cho 500 ha vùng Ninh Giang, Ninh Hà [3, tr.

Đi đôi với việc làm thủy lợi đảm bảo nước tưới, tiêu phục vụ sản xuất, chính quyền cũng phát động nhân dân đẩy mạnh khai hoang phục hóa ở Đồng 24 Trăng, Đồng Tròn (Diên Khánh); Xuân Sơn, Hóc Chim, Đồng Bé (Vạn Ninh); Đồng Nẩy, Cung Hòa, Quảng Thiện, Tân Lâm, Tân Tứ (Ninh Hòa). được 500 ha ruộng đất đưa vào sản xuất. Bên cạnh đó, tỉnh còn tổ chức đưa những người không có công ăn việc làm ở thành phố, thị xã, thị trấn về nông thôn để sản xuất nông nghiệp, phục hóa khai hoang và xây dựng vùng kinh tế mới. Đến cuối tháng 8/1975, toàn tỉnh vận động đưa 24.320 người ở thị xã, thị trấn về nông thôn và vùng kinh tế mới trực tiếp tham gia sản xuất.

Ở Nha Trang, đưa được 1.372 gia đình về các vùng: Củ Chi, Diên Lâm, Diên Thọ (Diên Khánh); Phú Nhơn, Cung Hòa, Quảng Thiện (Ninh Hòa); Lỗ Lương, Đồng Lác, Núi Hời, Vĩnh Cẩm (Cam Ranh). Tại Cam Ranh có 852 hộ gồm 1.660 người đi khai hoang [3, tr.23] những nơi đất trống. Ngoài việc giúp đỡ hỗ trợ đối với đồng bào đi xây dựng kinh tế về lương thực, giống cây trồng, xăng dầu, phân bón, thuốc trừ sâu, nông cụ và cho vay để ổn định cuộc sống và đầu tư vào sản xuất, chính quyền cũng tập trung xe ủi giúp dân ủi đất khai hoang, phân bổ đất ở và đất sản xuất, lập bệnh xá, trường học, cửa hàng mậu dịch, phòng thông tin.; Ở khu vực Củ Chi (Diên Khánh), tỉnh huy động 138 thanh niên xung phong và 70 thanh niên thường trực làm 12 km đường, xây dựng 5 lán trại [3, tr. Những biện pháp tích cực đó đã giúp cho đồng bào đi xây dựng kinh tế mới sớm ổn định cuộc sống trên quê hương mới.

Mặt khác, tỉnh còn thực hiện vận động đồng bào vùng cao xuống thấp, các địa phương tiến hành quy hoạch địa điểm, đất đai và vận động đồng bào đến địa điểm mới. Ở huyện Khánh Vĩnh, đồng bào các xã Giang Ly, Sơn Thái, Khánh Bắc, Khánh Hiệp đã chuyển đến khu định canh, định cư mới. Phương hướng sản xuất nông nghiệp trong thời gian sau giải phóng là phục hồi ruộng hoang hóa, coi trọng sản xuất lương thực, về lâu dài cần đưa cây ăn quả chế biến xuất khẩu lên thành hướng phát triển chính của nông nghiệp.