Phóng Sự Về Nông Thôn, Nông Dân Giai Đoạn Đầu Thời Đổi Mới 1986-1991

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phóng sự về nông thôn nông dân giai đoạn đầu thời đổi mới 1986 1991 khảo sát trên báo văn nghệ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Long
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Phóng Sự Về Nông Thôn, Nông Dân Giai Đoạn Đầu Đổi Mới 1986-1991
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phóng Sự Về Nông Thôn Nông Dân Thời Đổi Mới

Giai đoạn đầu Đổi Mới 1986 đánh dấu bước ngoặt quan trọng cho Nông Thôn Việt Nam và Nông Dân Việt Nam. Đại hội VI mở ra thời kỳ "cởi mở," tác động sâu sắc đến Văn hóa nông thôn và báo chí. Phóng sự trở thành thể loại xung kích, phản ánh chân thực và kịp thời những biến chuyển trong Kinh tế nông thôn và Đời sống nông dân. Sự hồi sinh của phóng sự đáp ứng nhu cầu thông tin và thức tỉnh dư luận về các vấn đề bức thiết của Xã hội nông thôn. Phóng sự không chỉ là thông tin mà còn là tiếng nói của người nông dân, phản ánh thực trạng nông thôn. Tài liệu gốc khẳng định: "Trong những thời kỳ có những biến thiên xã hội nhanh chóng, nó là thể loại đầu tiên có thể bắt mạch sự kiện".

1.1. Bối Cảnh Xã Hội Và Sự Trỗi Dậy Của Thể Loại Phóng Sự

Trước Đổi Mới, nhiều vấn đề thiết yếu như bãi bỏ ngăn sông cấm chợ, trả lại quyền lợi cho Nông dân chưa được đề cập. Đổi Mới tạo điều kiện để phản ánh những vấn đề này. Sự trỗi dậy của Phóng sự là tất yếu trước sự thay đổi của đời sống nông thôn và nhu cầu của người dân. Các tác phẩm phóng sự đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh thực trạng và thúc đẩy phát triển nông thôn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phóng Sự Về Nông Thôn Nông Dân 1986 1991

Trong bối cảnh một xã hội chủ yếu là nông nghiệp, phóng sự về Nông Thôn, Nông Dân thu hút nhiều cây bút tài năng. Các tác phẩm phản ánh chân thực, ấn tượng về Lịch sử Việt Nam giai đoạn Đổi Mới. Tuy nhiên, những chuyển biến trong phóng sự vẫn chưa thu hút được sự quan tâm đúng mức của các nhà nghiên cứu so với thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Cần có những công trình nghiên cứu chuyên biệt để đánh giá đúng tầm vóc của thể loại này.

II. Phóng Sự Nông Thôn 1986 1991 Vạch Trần Vấn Đề Khó Khăn

Giai đoạn 1986-1991, văn học Việt Nam chứng kiến sự đổi mới mạnh mẽ. Bài viết của Nguyễn Minh Châu "Hãy đọc lời ai điếu cho một giai đoạn văn nghệ minh hoạ" đánh dấu tinh thần đổi mới triệt để. Các cuộc hội thảo về Văn nghệ và Chính trị, về văn học phản ánh hiện thực diễn ra sôi nổi. Tuy nhiên, dù có bàn luận về vai trò của phóng sự trong việc phản ánh hiện thực, nhưng các ý kiến mới chỉ dừng lại ở vấn đề đặc trưng của thể loại và làm thế nào để đổi mới sáng tác. Sự kiểm duyệt và nhiều ý kiến trái chiều khiến cho phóng sự còn nhiều hạn chế

2.1. Những Vấn Đề Nhức Nhối Được Phản Ánh Trong Phóng Sự

Phóng sự phơi bày những mặt trái của nông nghiệp tập thể, những bất công trong hợp tác xã nông nghiệp, và sự khó khăn trong đời sống của nông dân. Các tác phẩm mạnh dạn phê phán những chính sách không phù hợp, những thủ tục hành chính rườm rà, và tệ nạn tham nhũng ở nông thôn. Những tác phẩm này đã gây tiếng vang lớn trong dư luận, góp phần thúc đẩy cải cách kinh tế và chính sách nông nghiệp.

2.2. Cái Đêm Hôm Ấy Đêm Gì Biểu Tượng Của Phóng Sự Đổi Mới

Phóng sự "Cái đêm hôm ấy…đêm gì?" của Phùng Gia Lộc là một ví dụ điển hình về sự dũng cảm và táo bạo của phóng sự trong giai đoạn Đổi Mới. Tác phẩm đã gây ra một cuộc tranh luận gay gắt với hai luồng ý kiến đối lập: một bên phản đối gay gắt vì cho rằng tác giả cường điệu sự thật, một bên ủng hộ vì cho rằng tác phẩm phản ánh đúng thực tế nông thôn. Cuộc tranh luận này cho thấy sự phức tạp và nhạy cảm của các vấn đề xã hội được phóng sự đề cập đến.

III. Giải Pháp Khoán 10 Ánh Sáng Hy Vọng Cho Nông Thôn Đổi Mới

Chính sách Khoán 10 được xem là một giải pháp quan trọng, mở ra hướng đi mới cho Nông Nghiệp Việt Nam. Khoán 10 trao quyền tự chủ sản xuất cho Nông dân, khuyến khích người dân sáng tạo và nâng cao năng suất. Khoán 10 đã tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của Kinh Tế Nông Thôn, giúp cải thiện Thu Nhập Nông Dân. Dù còn nhiều hạn chế, Khoán 10 đã chứng minh tính hiệu quả và là bước đi quan trọng trong quá trình Đổi Mới Nông Nghiệp.

3.1. Tác Động Của Khoán 10 Đến Đời Sống Nông Dân

Khoán 10 giúp Nông dân thoát khỏi cơ chế nông nghiệp tập thể, tự quyết định trên mảnh đất của mình. Điều này giúp người dân chủ động hơn trong sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống. Khoán 10 đã tạo ra một luồng gió mới cho nông thôn, khơi dậy tinh thần lao động và sáng tạo của Nông Dân.

3.2. Những Thách Thức Của Khoán 10 Và Hướng Giải Quyết

Bên cạnh những thành công, Khoán 10 cũng đặt ra nhiều thách thức như thiếu vốn đầu tư nông nghiệp, thiếu kỹ thuật canh tác, và sự bất ổn của thị trường nông sản. Để giải quyết những thách thức này, cần có sự hỗ trợ từ nhà nước về vốn, kỹ thuật, và chính sách tiêu thụ nông sản. Cần khuyến khích cơ giới hóa nông nghiệp, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, và xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững.

3.3 Bài Học Kinh Nghiệm Từ Khoán 10 Cho Phát Triển Nông Nghiệp

Khoán 10 cho thấy tầm quan trọng của việc trao quyền tự chủ cho Nông dân, khuyến khích người dân tham gia vào quá trình Phát triển nông thôn. Chính sách nông nghiệp cần phải linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế, và tạo động lực cho Nông dân sản xuất. Cần kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa nông thôn, bảo vệ môi trường, và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nông dân.

IV. Thành Tựu Hạn Chế Phóng Sự Nông Thôn Trong Giai Đoạn Đổi Mới

Phóng sự Nông Thôn giai đoạn đầu Đổi Mới đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Các tác phẩm đã phản ánh chân thực, sinh động về đời sống của Nông Dân, về những thay đổi trong Kinh Tế Nông Thôn. Phóng sự đã góp phần thúc đẩy quá trình Đổi Mới Nông Nghiệp, giúp nâng cao nhận thức của xã hội về các vấn đề Nông Thôn. Tuy nhiên, phóng sự vẫn còn một số hạn chế như thiếu tính hệ thống, thiếu chiều sâu phân tích, và đôi khi sa đà vào khai thác những mặt tiêu cực của xã hội.

4.1. Những Cây Bút Tiêu Biểu Của Phóng Sự Nông Thôn Đổi Mới

Các cây bút như Trần Huy Quang, Phùng Gia Lộc, Minh Chuyên, Hoàng Minh Tường, Hồ Trung Tú, Trần Khắc là những người tiên phong trong việc khai thác đề tài Nông Thôn trong phóng sự. Họ đã dũng cảm phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội, góp phần thức tỉnh dư luận và thúc đẩy sự thay đổi. Phong cách viết của mỗi tác giả có những nét riêng biệt, nhưng đều thể hiện sự gắn bó sâu sắc với Nông Thôn và Nông Dân.

4.2. Những Vấn Đề Cần Giải Quyết Để Phát Triển Phóng Sự Nông Thôn

Để phóng sự tiếp tục phát triển, cần có sự đầu tư về nguồn lực, về đào tạo đội ngũ viết, và về cơ chế kiểm duyệt. Cần khuyến khích các tác giả trẻ tham gia viết về Nông Thôn, tạo điều kiện để họ tiếp cận thực tế và phản ánh chân thực cuộc sống của Nông Dân. Cần có sự đánh giá khách quan, công bằng về những đóng góp của phóng sự đối với sự phát triển của xã hội.

V. Phóng Sự Nông Thôn Bài Học Kinh Nghiệm Và Hướng Phát Triển

Nghiên cứu phóng sự về Nông Thôn, Nông Dân giai đoạn đầu Đổi Mới mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Cho thấy tầm quan trọng của tự do sáng tạo, của sự dấn thân của nhà báo, và của việc phản ánh chân thực cuộc sống. Những bài học này có giá trị tham khảo cho quá trình phát triển phóng sự hiện nay và trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và Phát triển nông thôn mới. Phóng sự cần tiếp tục là cầu nối giữa chính quyền và người dân, là tiếng nói của những người yếu thế trong xã hội.

5.1. Vai Trò Của Báo Chí Trong Phát Triển Nông Thôn Bền Vững

Báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển nông thôn. Báo chí cần phản ánh kịp thời những khó khăn, thách thức mà Nông Dân đang đối mặt, đồng thời giới thiệu những mô hình sản xuất hiệu quả, những cách làm hay để Nông Dân học hỏi. Báo chí cần góp phần nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của Phát triển nông thôn bền vững.

5.2. Ứng Dụng Công Nghệ Số Trong Sáng Tạo Phóng Sự Hiện Đại

Trong thời đại công nghệ số, phóng sự cần ứng dụng các công cụ, phương tiện hiện đại để tăng tính hấp dẫn và hiệu quả truyền thông. Việc sử dụng hình ảnh, âm thanh, video, đồ họa, và các nền tảng mạng xã hội sẽ giúp phóng sự tiếp cận được đông đảo độc giả, đặc biệt là giới trẻ. Cần chú trọng đến việc xây dựng nội dung đa phương tiện, tương tác, và có tính lan tỏa để phóng sự thực sự trở thành một kênh thông tin quan trọng trong xã hội.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Phóng Sự Nông Thôn Trong Thời Đại Mới

Phóng sự về Nông Thôn, Nông Dân giai đoạn đầu Đổi Mới là một phần quan trọng của Lịch Sử Việt Nam. Nó không chỉ là một thể loại văn học, mà còn là một tài liệu lịch sử quý giá, phản ánh chân thực một giai đoạn chuyển mình quan trọng của đất nước. Phóng sự cần tiếp tục phát huy vai trò của mình trong việc phản ánh cuộc sống, đấu tranh cho công bằng, và góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Phóng sự cần đổi mới để phù hợp với thời đại, nhưng vẫn giữ được bản sắc và giá trị cốt lõi của mình.

6.1. Kế Thừa Và Phát Huy Giá Trị Của Phóng Sự Thế Hệ Trước

Các tác giả trẻ cần học hỏi kinh nghiệm, trau dồi kiến thức, và rèn luyện kỹ năng để kế thừa và phát huy giá trị của phóng sự thế hệ trước. Cần nghiên cứu kỹ các tác phẩm kinh điển, tìm hiểu phong cách viết của các cây bút nổi tiếng, và học hỏi cách tiếp cận vấn đề một cách sáng tạo. Cần có đam mê, nhiệt huyết, và tinh thần trách nhiệm để viết nên những tác phẩm phóng sự có giá trị, góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam.

6.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Phóng Sự

Cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng, và tạo điều kiện để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho phóng sự. Các trường đại học, cao đẳng cần có chương trình đào tạo chuyên sâu về phóng sự, trang bị cho sinh viên những kiến thức, kỹ năng cần thiết để trở thành những nhà báo giỏi. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan báo chí, các tổ chức xã hội, và các nhà tài trợ để hỗ trợ các dự án phóng sự có ý nghĩa, góp phần nâng cao chất lượng của phóng sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề về thể văn phóng sự trong văn học Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới Chương 2: Nội dung hiện thực, cảm hứng và tư tưởng trong các phóng sự về nông thôn, nông dân Chương 3: Nghệ thuật trong các phóng sự về nông thôn, nông dân (LUAN.nghe) 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THỂ VĂN PHÓNG SỰ TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM THỜI KỲ ĐẦU ĐỔI MỚI Trong tương quan với các thể loại văn học và báo chí khác, phóng sự Việt Nam là một thể loại còn khá non trẻ. Sự phát triển mạnh mẽ của của báo chí phương Tây thế kỷ XIX đã tạo một môi trường hết sức thuận lợi cho việc nảy sinh nhiều thể văn - báo, trong đó có phóng sự. Với những ưu thế đặc biệt, phóng sự đã nhanh chóng khẳng định được vị thế của mình trong đời sống văn học và báo chí nước nhà. Dù còn được nhìn dưới nhiều góc độ khác nhau, nhưng các quan điểm đều tập trung về chức năng thể loại: Phóng sự là một thể loại đứng giữa văn học và báo chí, phản ánh những vấn đề điển hình, có thật, có tính thời sự trong một quá trình phát sinh, phát triển, bằng bút pháp văn học và những biện pháp nghiệp vụ của báo chí.

Sự xuất hiện và phát triển của thể phóng sự 1. Bối cảnh xã hội và tiền đề xuất hiện Vấn đề thời điểm xuất hiện của thể loại phóng sự trong đời sống văn học và báo chí Việt Nam hiện vẫn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng, phóng sự ra đời cùng với sự ra đời của báo chí. Bằng chứng là hàng loạt tác phẩm chứa những phẩm chất của phóng sự đã xuất hiện vào thời điểm báo chí có mặt trên đất Việt như: Chuyến đi Bắc kỳ năm Ất Hợi của Trương Vĩnh Ký (1876), Hương Sơn hành trình của Nguyễn Văn Vĩnh (1914), Pháp du hành trình nhật ký và Mười ngày ở Huế của Phạm Quỳnh (1918), Hạn mạn du ký của Nguyễn Bá Trác…Tuy nhiên, có thể thấy, qua hơn nửa thế kỷ từ khi Gia Định báo phát hành số đầu tiên (1865) cho đến 30 năm đầu của thế kỷ XX vẫn chưa xuất hiện một tác phẩm nào đúng nghĩa là phóng sự.

Những tác phẩm được coi như phóng sự thực chất là những ký sự, những ghi chép tản mạn mang tính nhật ký về những điều mắt thấy tai nghe mà nhà văn đã góp nhặt trong những chuyến du hành. Ngay kể cả Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc vào giữa những năm 20 cũng chỉ xem là những ghi chép giàu màu sắc thẩm mỹ thiên về yếu tố điều tra giàu chất phóng sự mà thôi. Những tác phẩm này cố gắng cách tân thể loại truyền thống để hình thành một thể văn kết hợp mô tả, ghi chép sự thực với ký thác tâm sự. Bước đi mới mẻ này của văn học chưa có gì nổi bật song đã có định hướng làm tiền đề cho phóng sự xuất hiện sau này.nghe) 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Phóng sự là thể loại gắn liền với khả năng khám phá và phơi bày những mâu thuẫn xã hội.

“Phóng sự thường gắn với những thời điểm mà ở đó đời sống của xã hội đang có những chuyển biến mạnh mẽ” [12, tr. Từ đặc trưng thể loại, có thể lý giải sự xuất hiện đột ngột của phóng sự vào những năm 30 của thế kỷ XX cùng với sự bùng nổ mạnh mẽ của báo chí. Những sự kiện chính trị - kinh tế - văn hoá đầy kịch tính với những nét bi hài diễn ra kế tiếp nhau, chồng chéo nhau, đan xen nhau hết sức sôi sục và nóng bỏng đã làm nảy sinh nhu cầu cấp bách là phải cập nhật nhanh chóng lượng thông tin phong phú và sốt dẻo ấy. Những hiện tượng bức xúc như vậy không dễ gì có thể được khám phá và chuyển tải một cách thời sự, cập nhật nếu chỉ nhờ vào các thể loại văn chương và báo chí đương thời.

Cũng vào thời điểm này, người đọc không còn thích thú với những chuyện tình ướt át, lãng mạn, những hiện tượng văn chương hư cấu, họ khát khao nếm trải những điều có thực, được nhìn thấy cuộc đời trên mỗi trang văn. Theo Tam Lang: “…thị hiếu đại chúng hầu như thay đổi hoàn toàn, chỉ ưa tìm đọc những văn, những truyện thuộc loại tả chân và lãng quên dần loại văn lãng mạn mà người ta cho là không thích hợp” [69, tr. Báo chí phát triển, làm báo trở thành một nghề, nhiều người đã đến với nghề báo. Cũng từ đây, hiện tượng văn báo bất phân nảy sinh.

Cả một thế hệ vừa cầm bút viết báo, vừa viết văn. Các báo cạnh tranh nhau, không ngừng cải tiến cả nội dung lẫn hình thức. Cái nhịp hối thúc của báo này, sự giục giã đặt hàng của báo kia khiến nhà văn, nhà báo cứ viết, cứ săn lùng tin tức và đẻ ra hàng loạt thiên phóng sự nhiều kỳ trên các báo gây xôn xao dư luận. Trong lúc đó, các tòa báo không ngừng cải tiến kỹ thuật làm báo, điều chỉnh nội dung, đồng thời với những cách tân trong hình thức thể hiện đã thực sự làm thay đổi diện mạo đời sống báo chí thời kỳ này.

Những kinh nghiệm, kỹ năng tác nghiệp cũng như cách trình bày ấn tượng mới mẻ của báo chí thế giới đã được vận dụng vào thực tiễn sáng tạo báo chí Việt Nam, đem đến cho người đọc những sản phẩm đậm dấu ấn, đó là phóng sự. Có thể thấy phóng sự Việt Nam không xuất hiện đồng thời cùng sự xuất hiện của báo chí như ở một số nước khác. Nó ra đời trong bối cảnh báo chí Việt Nam đã có bước tiến về nhiều mặt. Thêm vào đó, đời sống xã hội trong trạng thái bị ức chế, bị dồn nén bởi ngổn ngang những mâu thuẫn cần được giải tỏa, cần được phanh phui; nhu cầu người đọc đương thời về một hình thức thông tin trực tiếp, thiết thực; sự bùng nổ của đời sống báo chí cùng sự phát triển vượt bậc của đội ngũ ký giả.chính là (LUAN.nghe) 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) những tiền đề cần thiết để phóng sự trình làng.

Và trên thực tế, không ít phóng sự có giá trị buổi đầu ấy đã trở thành những tác phẩm văn học để đời. Phóng sự Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới 1986-1991 Bước vào thời kỳ đổi mới, phóng sự có dấu hiệu hồi sinh sau 40 năm chìm vào quên lãng kể từ phóng sự Cây cói ở Hải Tân của Trần Huy Quang. Nhưng phải đến giai đoạn sau 1986 phóng sự mới thực thực sự nhập cuộc một cách mạnh dạn, thẳng thắn. Phóng sự là một bộ phận nhạy cảm vốn đã có những bước khởi động đổi mới cách nhìn từ cuối những năm 70 đầu những năm 80, nay được tiếp xúc với ý thức chính trị đổi mới mạnh mẽ do Đảng Cộng sản Việt Nam phát động đã tìm được cơ hội thực sự thoáng rộng để bứt phá.

Công cuộc đổi mới không chỉ khôi phục lại địa vị xứng đáng của phóng sự trong báo chí và văn học mà còn tạo nên một cuộc bức phá ngoạn mục lần thứ hai cho phóng sự. Đó là Lời khai của bị can của Trần Huy Quang (1987), Cái đêm hôm ấy…đêm gì ? của Phùng Gia Lộc (1988), Thủ tục để làm người còn sống của Minh Chuyên (1988), Người đàn bà quỳ của Trần Khắc (1988), Suy nghĩ trên đường làng của Hồ Trung Tú (1988), Tiếng đất của Hoàng Hữu Các (1987), Làng giáo có gì vui của Hoàng Minh Tường (1987)…Đây có thể coi là những phóng sự “mở đường” đầy ấn tượng. Chúng xuất hiện liền kề ngay từ những ngày đầu phát động đổi mới nên vừa có giá trị như những trái bom đột phá mạnh mẽ, góp phần khai thông con đường đổi mới buổi đầu còn lắm chông gai, vừa giải tỏa cơn khát thực sự cho công chúng. Nét đặc sắc nổi bật của phóng sự giai đoạn này là sự mở rộng phạm vi đề tài trên cả tầm vĩ mô và vi mô.

Lối viết đào sâu, truy tìm, phơi bày mặt trái của hiện thực cuộc sống là hình thức thể hiện chủ đạo. Đề tài chiến tranh vẫn tiếp tục được Đỗ Quảng, Minh Chuyên, Hoàng Minh Tường…khai thác. Tuy nhiên, nếu trước đây ống kính phóng sự được đặt ở vị trí cận cảnh, để ghi lại những thước phim sinh động, hoành tráng về cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, thì thời kỳ này chiến tranh được nhìn từ một vị trí khác, từ số phận người lính đang chiến đấu bảo vệ biên cương, số phận người lính trở về sau chiến tranh và những mất mát lặng thầm của những người ở lại. Ngòi bút tìm tòi của phóng sự sục vào những góc khuất tối tăm để gặp gỡ những mảnh đời bất hạnh.

Họ là những con người bình thường, trở về từ chiến trường ác liệt với những mảnh bom, viên đạn còn ghim trong máu thịt nhưng hàng ngày, hàng giờ đang phải vật vã trước cuộc sống khó khăn, trước những nghịch lý khó có thể chấp nhận.nghe) 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Cùng với đề tài chiến tranh là đề tài kinh tế - xã hội được Trần Huy Quang, Phùng Gia Lộc, Hoàng Minh Tường, Trần Khắc, Hồ Trung Tú, Nguyễn Thị Vân Anh…phanh phui, mổ xẻ. Đó là cuộc đấu tranh chống lại thói bảo thủ trì trệ của cơ chế quan liêu, bao cấp, chống thói buôn gian bán lận, làm ăn bất chính, ăn cắp, ăn trộm, tha hóa biến chất…Từ sự đa dạng về đề tài của phóng sự thời kỳ đầu đổi mới một lần nữa minh chứng cho cái nhìn phiến diện về thể phóng sự ở giai đoạn trước, những lời ca ngợi một chiều, những lời tự tán dương, bào chữa. Nhìn chung hai chủ đề lớn được các cây bút phóng sự tập trung chú ý là: biểu dương, ca ngợi những điển hình tiên tiến trong mọi hoạt động của xã hội và phê phán những mặt trái tiêu cực của cuộc sống như tệ nạn trì trệ, quan liêu, tham nhũng, buôn lậu, làm hàng giả, hàng nhái, tha hóa biến chất…Ở chủ đề thứ hai và cũng là chủ đề nổi bật mà các nhà phóng sự giai đoạn này tập trung khai thác. Họ đã mạnh dạn đột phá vào những vùng hiện thực nhạy cảm, phối thêm một nét vẽ mới, góp phần định hình sắc diện của phóng sự giai đoạn này, đồng thời tiếp sức cho sự xuất hiện của loạt tiểu thuyết mang hơi thở cuộc sống.

Bối cảnh hiện thực mới cũng làm cho phóng sự có những cách tân về hình thức. Ở thời kỳ đầu đổi mới hiếm có những phóng sự dài, thường là những phóng sự ngắn, đăng trọn trong một, hai kỳ báo.