Biện Pháp Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ Mẫu Giáo 5-6 Tuổi Thông Qua Hoạt Động Kể Chuyện

Luận văn thạc sĩ đề xuất biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện, giúp nâng cao kỹ năng ngôn ngữ hiệu quả.

• Chuyên ngành: Giáo dục mầm non
• Đề tài: Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 5-6 Tuổi Qua Hoạt Động Kể Chuyện
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 6. Giả thuyết nghiên cứu
• 7. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới
• 1.3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trong nước
• 1.4. Các khái niệm cơ bản
• 1.4.1. Khái niệm “Biện pháp”
• 1.4.2. Khái niệm “Phát triển vốn từ”
• 1.4.2.1. Khái niệm “Vốn từ”
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN NHẰM PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN NHẰM PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về phát triển vốn từ cho trẻ 5 6 tuổi

Giáo dục mầm non đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Phát triển vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện là một trong những phương pháp hiệu quả nhất. Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện để trẻ nhận thức thế giới xung quanh. Theo Usinsky, "Tất cả mọi hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ, thông qua ngôn ngữ và trở lại với ngôn ngữ". Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc giáo dục ngôn ngữ từ sớm. Trẻ em trong độ tuổi này có khả năng phát triển ngôn ngữ rất nhanh, và nếu không được hỗ trợ đúng cách, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc theo kịp bạn bè. Tikhêêva nhấn mạnh rằng phát triển ngôn ngữ cho trẻ là khâu chủ yếu trong hoạt động giáo dục mầm non, là tiền đề cho mọi thành công khác. Do đó, việc tổ chức hoạt động kể chuyện không chỉ giúp trẻ phát triển vốn từ mà còn kích thích tư duy và khả năng sáng tạo của trẻ.

1.1. Tầm quan trọng của ngôn ngữ trong phát triển trẻ em

Ngôn ngữ là một phần thiết yếu trong sự phát triển tâm lý của trẻ em. Phát triển ngôn ngữ không chỉ giúp trẻ giao tiếp mà còn là nền tảng cho việc học tập sau này. Trẻ em 5-6 tuổi rất nhạy cảm với âm điệu và hình tượng của ngôn từ, điều này giúp trẻ dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ thông tin. Việc tiếp xúc với văn học qua hoạt động kể chuyện giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, óc tưởng tượng và tình cảm thẩm mỹ. Thông qua việc kể chuyện, trẻ không chỉ học được từ mới mà còn biết cách trình bày ý kiến và suy nghĩ của mình một cách mạch lạc. Điều này rất quan trọng trong việc chuẩn bị cho trẻ bước vào môi trường học tập chính thức sau này.

1.2. Các phương pháp phát triển vốn từ cho trẻ

Có nhiều phương pháp để phát triển vốn từ cho trẻ, trong đó hoạt động kể chuyện là một trong những phương pháp phổ biến và hiệu quả. Việc sưu tầm và tổng hợp các thể loại truyện phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và hiểu biết về thế giới xung quanh. Giáo viên có thể xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại để khuyến khích trẻ tham gia và thể hiện ý kiến của mình. Ngoài ra, việc sử dụng phương tiện trực quan như tranh ảnh hay rối bóng cũng giúp trẻ hứng thú hơn với việc học. Những phương pháp này không chỉ giúp trẻ phát triển vốn từ mà còn tạo điều kiện cho trẻ phát huy tính sáng tạo và khả năng giao tiếp.

II. Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 5 6 tuổi

Nghiên cứu thực trạng cho thấy vốn từ của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động kể chuyện còn hạn chế. Một số nguyên nhân chính bao gồm trình độ nhận thức và vốn hiểu biết của trẻ còn thấp, giáo viên chưa tổ chức nhiều hoạt động để cung cấp vốn từ cho trẻ. Hơn nữa, giáo viên cũng chưa tạo điều kiện để trẻ phát huy tính sáng tạo trong khi kể chuyện. Đồ dùng trực quan chưa đa dạng và phong phú cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển vốn từ của trẻ. Nếu giáo viên có thể áp dụng các biện pháp như sưu tầm truyện, xây dựng câu hỏi đàm thoại, và sử dụng phương tiện trực quan, trẻ sẽ có cơ hội nâng cao vốn từ một cách hiệu quả.

2.1. Đánh giá thực trạng vốn từ của trẻ

Thực trạng vốn từ của trẻ 5-6 tuổi cho thấy nhiều trẻ gặp khó khăn trong việc sử dụng từ ngữ một cách chính xác và phong phú. Việc thiếu hụt trong việc tiếp xúc với ngôn ngữ phong phú từ sớm đã ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và học tập của trẻ. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ em thường sử dụng những từ ngữ đơn giản và thiếu sự đa dạng trong cách diễn đạt. Điều này có thể dẫn đến việc trẻ gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức ở các môn học khác, đặc biệt là môn Tiếng Việt.

2.2. Nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển vốn từ

Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển vốn từ của trẻ 5-6 tuổi. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt trong việc tổ chức hoạt động kể chuyện tại trường mầm non. Giáo viên thường không tạo ra môi trường phong phú để trẻ có thể giao tiếp và thể hiện ý kiến của mình. Hơn nữa, việc thiếu các phương tiện hỗ trợ như sách truyện, tranh ảnh cũng làm giảm hứng thú của trẻ đối với việc học ngôn ngữ. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đầu tư vào các hoạt động giáo dục và tài liệu hỗ trợ cho trẻ.

III. Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 5 6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện

Để nâng cao vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi, cần áp dụng một số biện pháp cụ thể trong hoạt động kể chuyện. Đầu tiên, giáo viên cần sưu tầm và lựa chọn các thể loại truyện phù hợp với lứa tuổi, giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và hiểu biết về thế giới xung quanh. Thứ hai, việc xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại sẽ khuyến khích trẻ tham gia và thể hiện ý kiến của mình. Thứ ba, sử dụng các phương tiện trực quan như tranh ảnh, rối bóng sẽ giúp trẻ hứng thú hơn với việc học. Cuối cùng, giáo viên cần tạo ra môi trường giao tiếp tích cực, nơi trẻ có thể tự do thể hiện ý kiến và cảm xúc của mình.

3.1. Sưu tầm và lựa chọn truyện

Việc sưu tầm và lựa chọn các thể loại truyện phù hợp với lứa tuổi là rất quan trọng. Truyện cổ tích, thần thoại hay các câu chuyện ngắn có hình ảnh minh họa sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ từ vựng. Giáo viên cần chú ý đến nội dung và hình thức của truyện để đảm bảo trẻ có thể hiểu và cảm nhận được ý nghĩa của câu chuyện. Điều này không chỉ giúp trẻ phát triển vốn từ mà còn kích thích trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của trẻ.

3.2. Tổ chức hoạt động kể chuyện hiệu quả

Để tổ chức hoạt động kể chuyện hiệu quả, giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại để khuyến khích trẻ tham gia. Việc đặt câu hỏi mở sẽ giúp trẻ tự do thể hiện ý kiến và cảm xúc của mình. Ngoài ra, giáo viên cũng nên sử dụng các phương tiện trực quan như tranh ảnh, rối bóng để tạo sự hứng thú cho trẻ. Điều này sẽ giúp trẻ không chỉ học từ mới mà còn phát triển khả năng giao tiếp và tư duy phản biện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non (GDMN) là nền tảng quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, đóng vai trò thiết yếu trong việc phát triển toàn diện thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ em. Trong đó, phát triển ngôn ngữ được xem là mục tiêu trọng tâm, bởi ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện phát triển tư duy và giáo dục đạo đức, văn hóa cho trẻ. Ở lứa tuổi mẫu giáo 5 – 6 tuổi, vốn từ của trẻ trung bình đạt khoảng 1.033 từ, với sự phát triển nhanh chóng về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vốn từ của trẻ còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và học tập sau này.

Nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện tại các trường mầm non ở Tp. Hồ Chí Minh, bao gồm các khu vực trung tâm, ven nội thành và ngoại thành. Mục tiêu chính là đánh giá thực trạng vốn từ, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất biện pháp nâng cao vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện. Thời gian nghiên cứu từ tháng 7/2016 đến tháng 4/2017 với sự tham gia của 90 trẻ và 50 giáo viên mầm non.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ngôn ngữ cho trẻ, góp phần chuẩn bị tâm lý và kỹ năng ngôn ngữ cần thiết cho trẻ bước vào bậc tiểu học, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chương trình và phương pháp giáo dục mầm non hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học và tâm lý học phát triển, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết phát triển ngôn ngữ của L. Vygotsky: Ngôn ngữ là công cụ quan trọng trong phát triển tư duy và hoạt động xã hội của trẻ. Quá trình học tập mang tính xã hội giúp trẻ lĩnh hội ngôn ngữ thông qua tương tác với người lớn và bạn bè.

• Lý thuyết tâm lý liên tưởng của V. Vunt: Nghiên cứu về ý nghĩa và mối quan hệ liên tưởng trong ngôn ngữ, giúp hiểu cách trẻ phát triển vốn từ và khả năng sử dụng từ ngữ.

• Khái niệm phát triển vốn từ: Vốn từ bao gồm vốn từ tích cực (từ trẻ hiểu và sử dụng linh hoạt) và vốn từ thụ động (từ trẻ mới lĩnh hội nhưng chưa sử dụng được). Phát triển vốn từ là quá trình tăng số lượng từ và nâng cao chất lượng hiểu biết về từ.

• Hoạt động kể chuyện: Được xem là phương tiện giáo dục hiệu quả giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc, vốn từ phong phú, đồng thời phát triển tư duy sáng tạo và tình cảm xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ khảo sát thực trạng tại 3 trường mầm non ở Tp. Hồ Chí Minh với 90 trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi và 50 giáo viên mầm non.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp định lượng và định tính, bao gồm quan sát, phỏng vấn, điều tra bằng bảng hỏi, bài tập ngôn ngữ và phân tích thống kê toán học với phần mềm Excel. Các chỉ số được đánh giá gồm khả năng hiểu nghĩa từ, sử dụng từ trong giao tiếp và nhận thức của giáo viên về hoạt động kể chuyện.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2016 đến tháng 4/2017, gồm các giai đoạn: tổng hợp lý thuyết, khảo sát thực trạng, phân tích dữ liệu, đề xuất biện pháp và thử nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về phát triển vốn từ: 62% giáo viên đánh giá phát triển ngôn ngữ mạch lạc là nội dung quan trọng nhất, 44% quan tâm đến phát triển vốn từ. 90% giáo viên hiểu đúng khái niệm từ tích cực, 68% hiểu đúng từ thụ động.

2. Mức độ sử dụng hoạt động kể chuyện: 98% giáo viên thường xuyên hoặc rất thường xuyên sử dụng hoạt động kể chuyện trong giáo dục mầm non, cho thấy sự quan tâm cao đến phương pháp này.

3. Ảnh hưởng của hoạt động kể chuyện đến vốn từ: 90% giáo viên đánh giá hoạt động kể chuyện có ảnh hưởng cao đến phát triển vốn từ cho trẻ. Các lợi ích nổi bật gồm cung cấp từ mới (56%), rèn luyện kỹ năng nói mạch lạc (50%) và phát triển tư duy sáng tạo (38%).

4. Hiệu quả các hình thức kể chuyện: Kể chuyện theo tình huống (44%) và theo các sự kiện trẻ trải nghiệm (42%) được đánh giá là hiệu quả nhất trong việc phát triển vốn từ. Truyện cổ tích và đồng thoại là loại truyện được trẻ hứng thú nhất (74% và 44%) và có tác dụng phát triển vốn từ tốt nhất (56% và 60%).

5. Thực trạng vốn từ của trẻ: Qua đánh giá bằng bài tập và quan sát, trẻ có vốn từ trung bình khoảng 1.033 từ, với khả năng hiểu nghĩa từ và sử dụng từ trong giao tiếp còn hạn chế, đặc biệt ở trẻ ngại giao tiếp hoặc chưa tự tin.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hoạt động kể chuyện là phương tiện hiệu quả để phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu phát triển ngôn ngữ của trẻ. Việc giáo viên thường xuyên đổi mới phương pháp kể chuyện và lựa chọn truyện phù hợp giúp tăng sự hứng thú và khả năng tiếp thu vốn từ của trẻ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với quan điểm của L. Vygotsky về vai trò xã hội của ngôn ngữ và các nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế về sự đa dạng đồ dùng trực quan và phương pháp tổ chức hoạt động kể chuyện, ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển vốn từ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng các hình thức kể chuyện, bảng phân loại mức độ phát triển vốn từ của trẻ và biểu đồ tỷ lệ nhận thức của giáo viên về các nội dung giáo dục ngôn ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về kỹ năng tổ chức hoạt động kể chuyện: Tập huấn thường xuyên về các phương pháp kể chuyện sáng tạo, sử dụng đồ dùng trực quan phong phú nhằm nâng cao hiệu quả phát triển vốn từ. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường mầm non.

2. Xây dựng và cập nhật hệ thống truyện phù hợp với lứa tuổi: Sưu tầm, biên soạn các loại truyện cổ tích, đồng thoại, truyền thuyết có giá trị giáo dục và phát triển vốn từ, đồng thời đa dạng hóa hình thức kể chuyện. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Ban biên soạn chương trình, giáo viên.

3. Tăng cường sử dụng các hình thức kể chuyện tương tác: Khuyến khích kể chuyện theo tình huống, theo sự kiện trải nghiệm để phát huy tính chủ động, sáng tạo của trẻ, giúp trẻ vận dụng vốn từ linh hoạt trong giao tiếp. Thời gian: liên tục; chủ thể: giáo viên mầm non.

4. Phát triển môi trường ngôn ngữ phong phú tại gia đình và nhà trường: Tổ chức các buổi giao lưu, hướng dẫn phụ huynh cách hỗ trợ phát triển vốn từ cho trẻ, tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp đa dạng và thường xuyên. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: nhà trường, phụ huynh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên mầm non: Nắm bắt các biện pháp phát triển vốn từ hiệu quả, áp dụng hoạt động kể chuyện sáng tạo trong giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục ngôn ngữ.

2. Nhà quản lý giáo dục: Xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và hỗ trợ phát triển giáo dục mầm non dựa trên cơ sở khoa học về phát triển ngôn ngữ cho trẻ.

3. Phụ huynh có con trong độ tuổi mầm non: Hiểu rõ vai trò của vốn từ và hoạt động kể chuyện trong phát triển ngôn ngữ, từ đó phối hợp cùng nhà trường hỗ trợ con phát triển toàn diện.

4. Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành giáo dục mầm non và ngôn ngữ học: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi lại quan trọng?
   Vốn từ là nền tảng để trẻ giao tiếp, tư duy và học tập hiệu quả. Ở độ tuổi này, trẻ phát triển nhanh về ngôn ngữ, chuẩn bị cho việc học tập ở bậc tiểu học. Ví dụ, trẻ có vốn từ phong phú sẽ dễ dàng hiểu và sử dụng tiếng Việt trong các môn học.

2. Hoạt động kể chuyện có vai trò gì trong phát triển vốn từ?
   Kể chuyện giúp trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ phong phú, rèn luyện kỹ năng nói mạch lạc và phát triển tư duy sáng tạo. Nghiên cứu cho thấy 90% giáo viên đánh giá hoạt động này có ảnh hưởng cao đến vốn từ của trẻ.

3. Những hình thức kể chuyện nào hiệu quả nhất?
   Kể chuyện theo tình huống và theo các sự kiện trẻ trải nghiệm được đánh giá cao nhất vì giúp trẻ chủ động sử dụng ngôn ngữ và phát triển vốn từ linh hoạt.

4. Làm thế nào để giáo viên đổi mới phương pháp kể chuyện?
   Giáo viên có thể sưu tầm truyện mới, sử dụng tranh ảnh, đồ chơi, âm nhạc và câu hỏi đàm thoại để tạo hứng thú và kích thích trẻ tham gia tích cực.

5. Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển vốn từ của trẻ?
   Bao gồm yếu tố chủ quan như khả năng nhận thức, vận động phát âm của trẻ; yếu tố khách quan như môi trường gia đình, phương pháp giáo dục và môi trường ngôn ngữ xung quanh.

Kết luận

• Giáo dục ngôn ngữ, đặc biệt là phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi, là nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non, ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công học tập của trẻ sau này.
• Hoạt động kể chuyện được xác định là phương tiện hiệu quả nhất để phát triển vốn từ, giúp trẻ phát âm chuẩn, vốn từ phong phú và ngôn ngữ mạch lạc.
• Nghiên cứu đã khảo sát thực trạng tại Tp. Hồ Chí Minh, chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục vốn từ qua hoạt động kể chuyện.
• Các biện pháp đề xuất bao gồm đào tạo giáo viên, xây dựng hệ thống truyện phù hợp, đa dạng hóa hình thức kể chuyện và phát triển môi trường ngôn ngữ tại gia đình và nhà trường.
• Giai đoạn tiếp theo là triển khai thực nghiệm các biện pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và nhân rộng mô hình trong các trường mầm non khác.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và phát triển toàn diện vốn từ cho trẻ – nền tảng vững chắc cho tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN ĐẾN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Loài người ngay từ thuở sơ khai đã sáng tạo ra ngôn ngữ, một hệ thống tín hiệu đặc biệt dùng làm phương tiện cơ bản và quan trọng nhất trong giao tiếp giữa các thành viên trong cộng đồng người. Cũng từ ngôn ngữ được phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Ngôn ngữ chính là một trong những yếu tố nâng tầm cao của con người lên vượt xa về chất so với mọi giống loài.

Ngôn ngữ là chức năng tâm lý cấp cao của con người, là công cụ để tư duy, để giao tiếp, là chìa khóa để con người nhận thức và chiếm lĩnh kho tàng tri thức của dân tộc và nhân loại. Với mỗi cá nhân, sự phát triển ngôn ngữ diễn ra cực kỳ nhanh ở giai đoạn từ 0 – 6 tuổi (lứa tuổi mầm non). Từ chỗ sinh ra chưa có ngôn ngữ, đến cuối 6 tuổi – chỉ một khoảng thời gian rất ngắn so với cả một đời người – trẻ đã có thể sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hàng ngày. Đây chính là giai đoạn phát cảm về ngôn ngữ.

Ở giai đoạn này nếu không có những điểu kiện thuận lợi cho sự phát triển ngôn ngữ thì sau này khó có thể phát triển tốt được. Chính vì vậy ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ của trẻ trước tuổi học là vấn đề được nhiều nhà khoa học trên thế giới và trong nước quan tâm nghiên cứu. Vấn đề ngôn ngữ đã được đề cập đến ngay từ thời cổ đại. Nhưng thời cổ đại người ta nghiên cứu ngôn ngữ không tách khỏi triết học và lôgic học.

Các nhà triết học cổ đại đã coi ngôn ngữ như là một hình thức biểu hiện bề ngoài của các bên trong là “logos”, tinh thần, trí tuệ của con người. Trong cuốn “Bàn về phương pháp”, Descartes đã chỉ ra những đặc tính 8 chủ yếu của ngôn ngữ và lấy đó làm tiêu chí phân biệt con người, khác với động vật. Ông nhấn mạnh tính chất của ngôn ngữ, cái tín hiệu duy nhất ấy chắc chắn là của một tư duy tiềm tàng trong cơ thể và kết luận rằng: “Có thể lấy ngôn ngữ làm chỗ khác nhau thực sự giữa con người và con vật” [20]. Chỉ đến giữa thế kỷ 19 khuynh hướng tâm lý học mới nảy sinh trong ngôn ngữ học.

Ngưởi đầu tiên sáng lập ra trường phái ngôn ngữ học tâm lý Shteintal (1823 – 1899). Ông đã đưa ra học thuyết ngôn ngữ là sự hoạt động của cá nhân và sự phản ánh tâm lý dân tộc. Theo ông, ngôn ngữ học phải dựa vào tâm lý cá nhân trong khi nghiên cứu ngôn ngữ cá nhân, phải dựa vào tâm lý dân tộc trong khi nghiên cứu ngôn ngữ của dân tộc [20]. Thuyết tâm lý liên tưởng – đại biểu là V.Vunt (1832 – 1920) – nghiên cứu lý thuyết về dạng thức bên trong của từ, về các loại ý nghĩa chuyển đổi của từ, về nghĩa hiện có của từ và câu, về mối quan hệ liên tưởng có tính ngữ đoạn.

Sau cách mạng tháng Mười Nga 1917, các nhà ngôn ngữ học, tâm lý học Xô Viết đã vận dụng quan điểm của Mác – Lênin vào hoạt động nghiên cứu ngôn ngữ đó là: xem xét ngôn ngữ với tư cách là một hiện tượng xã hội. Ngôn ngữ thể hiện các mối quan hệ giữa con người với con người được quy định bởi những điều kiện cụ thể của thời ký lịch sử nhất định. Ngôn ngữ là hiện thực trực tiếp của tư duy và là phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người. Với quan điểm này có thể kể đến: L.

Selishchev… Họ đã đi vào nghiên cứu tính chất xã hội của ngôn ngữ, về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy, sự phụ thuộc qua lại giữa các thuộc tính của ngôn ngữ… L. Vưgotxki trong cuốn: “Tư duy và ngôn ngữ” đã lập luận rằng hoạt động tinh thần của con người chính là kết quả học tập mang tính xã hội chứ không phải là một học tập chỉ là cá thể. Theo ông, khi trẻ em gặp phải 9 những khó khăn trong cuộc sống, trẻ tham gia vào hợp tác của người lớn và bạn bè có năng lực cao hơn, những người này giúp đỡ trẻ và khuyến khích trẻ. Trong mối quan hệ hợp tác này, quá trình tư duy trong một xã hội nhất định được chuyển giao sang trẻ.

Do ngôn ngữ là phương thức đầu tiên mà qua đó, con người trao đổi các giá trị xã hội, L. Vưgotxki coi ngôn ngữ là vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của tư duy [18]. Việc nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi mầm non (0 – 6 tuổi) cũng được rất nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm và tiếp cận sâu ở từng góc độ khác nhau trong sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới Ngôn ngữ là tài sản quý báu của văn minh nhân loại.

Ngôn ngữ là điểm mốc then chốt giúp cho nhiều công trình nghiên cứu được tỏa sáng. Không những vậy ngôn ngữ có sức hút mạnh mẽ, lôi cuốn sự tham gia nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học, từ những lĩnh vực khác nhau: Triết học, tâm lí học, ngôn ngữ học, giáo dục học, xã hội học,…Vai trò phát triển ngôn ngữ cho trẻ từ lâu được các nhà khoa học ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Có thể kể đến các tác giả như: A. Borodis với cuốn: Phương pháp phát triển tiếng cho trẻ em (NXBGD Matxcơva – 1974).

Xôkhin với tác phẩm: Phương pháp phát triển lời nói trẻ em (NXBGD Matxcơva – 1979).Tikhêêva với tác phẩm: Phát triển ngôn ngữ trẻ em (NXBGD – 1997).Lomarep cũng có những cuốn sách tương tự.Tikhêêva đã đề ra phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách hệ thống, trong đó bà nhấn mạnh cần dựa trên cơ sở tổ chức cho trẻ tìm hiểu thế giới thiên nhiên xung quanh trẻ, dạo chơi, xem tranh, kể chuyện cho trẻ nghe… Bà đưa ra các biện pháp cụ thể để phát triển ngôn ngữ nói cho 10 trẻ mẫu giáo như: nói chuyện với các em, giao nhiệm vụ cho các em, đàm thoại, kể chuyện, đọc truyện, thư từ, học thuộc lòng thơ ca. Những tư tưởng này đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non [10]. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trong nước Vốn từ, khả năng hiểu từ, ngữ pháp… của trẻ ở các độ tuổi khác nhau có các công trình nghiên cứu của Dương Diệu Hoa (1985), Nguyễn Minh Huệ (1989), Hồ Minh Tâm (1989) v.v… Chẳng hạn Lưu Thị Lan (1996) trong công trình nghiên cứu Những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em 1 – 6 tuổi [19] đã chỉ rõ các bước phát triển về ngữ âm của trẻ em Việt Nam bắt đầu từ giai đoạn tiền ngôn ngữ (0 – 1 tuổi) giai đoạn ngôn ngữ (1 – 6 tuổi), về mặt ngữ âm có những bước tiến dài đặc biệt là giai đoạn 4 – 6 tuổi. Các bước phát triển về từ vựng được tác giả thống kê từng lứa tuổi với số lượng từ tối thiểu và số lượng từ tối đa.

Từ 18 tháng tuổi trở đi trẻ có sự nhảy vọt về số lượng từ và yếu tố văn hóa, xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển vốn từ của trẻ. Các bước phát triển về ngữ pháp trong ngôn ngữ của trẻ em Việt Nam được tác giả nghiên cứu rất cụ thể từng lứa tuổi với loại câu đơn, câu phức, các loại câu phức như câu phức chính phụ, câu phức đẳng lập. Câu phức chính phụ xuất hiện muộn và có số lượng ít hơn. Tác giả Nguyễn Xuân Khoa trong cuốn Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo đã đưa ra một số biện pháp hướng dẫn trẻ kể chuyện nhằm phát triển lời nói độc thoại cho trẻ gồm: kể lại chuyện, kể chuyện theo tri giác, kể chuyện theo trí nhớ và kể chuyện theo tưởng tượng.

Tác giả Lưu Thị Lan đề cập đến biện pháp phát triển ngôn ngữ đối với trẻ 4 – 6 tuổi, theo tác giả để phát triển vốn từ cần tổ chức cho trẻ quan sát sự vật hiện tượng và đàm thoại, cùng với trẻ phân tích sự vật hiện tượng để giúp trẻ nhận thức mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng. Cho trẻ nghe thơ, truyện, chơi một số trò chơi như đoán vật qua tiếng kêu, kể tên các 11 con vật em biết, trò chơi nối từ, nói từ tiếp theo, chơi đóng vai theo chủ đề, kể chuyện theo tranh… [17]. Tác giả cũng đã nêu các biện pháp sửa ngọng cho trẻ rất đơn giản chỉ cần luyện tập một số buổi là trẻ có thể nhận thức được cách phát âm đúng, cần căn cứ vào thời gian ngọng để định hình lại cách phát âm chuẩn đòi hỏi ngắn hay dài và sự có mặt của cha mẹ trẻ trong các buổi tập là cần thiết để từ đó họ có thể hướng dẫn cho trẻ luyện tập phát âm khi trẻ ở nhà. Riêng vấn đề nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi 5 – 6 tuổi cũng có một số công trình như: + Công trình nghiên cứu của Nguyễn Xuân Thức về khả năng hiểu từ của trẻ 5 – 6 tuổi.

+ Luận án Tiến sĩ giáo dục học của Nguyễn Thị Oanh (2000) Các biện pháp phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi. + Luận án Tiến sĩ của Hồ Lam Hồng (2002) về Một số đặc điểm tâm lý trong hoạt động ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hình thức kể chuyện. + Luận văn Thạc sĩ Một số biện pháp dạy trẻ mẫu giáo lớn kể chuyện về sinh hoạt nhằm phát triển lời nói mạch lạc của Hoàng Thị Thu Hương; Một số biện pháp dạy trẻ kể chuyện theo chủ đề nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh của Huỳnh Ái Hồng; Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua kể chuyện sáng tạo của Hoàng Thị Hồng Mát (2002).