Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động dạy học môn mĩ thuật theo định hƣớng PTNL cho học sinh THCS. - Chương 2: Thực trạng dạy học mĩ thuật theo định hƣớng PTNL cho học sinh trung học cơ sở Lƣơng Thế Vinh, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk - Chương 3: Tổ chức hoạt động dạy học mĩ thuật theo định hƣớng PTNL cho học sinh lớp 7 tại trƣờng trung học cơ sở Lƣơng Thế Vinh, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk - Kết luận và kiến nghị - Tài liệu tham khảo - Phụ lục -5- Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN MĨ THUẬT THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Dạy học môn Mĩ thuật theo định hƣớng PTNL cho HS là vấn đề đã đƣợc rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Nhìn chung, nội dung của các tài liệu tập trung phân tích khái niệm năng lực, cấu trúc và thành phần của năng lực cũng nhƣ phƣơng pháp giảng dạy, bài tập và cách đánh giá theo định hƣớng năng lực, tạo cơ sở và đặt ra những hƣớng nghiên cứu mới mẻ về giáo dục theo định hƣớng PTNL cho HS đặc biệt là HS trung học cơ sở. Trên thế giới Thời Phục Hƣng có nhiều nhà giáo dục tiến bộ đã nêu lên những tƣ tƣởng quan tâm đến HS và chú phát huy tính tích cực, độc lập của HS nhƣ: Montaigne (1533 – 1592), nhà quý tộc ngƣời Pháp, ông chủ trƣơng giảng dạy bằng hoạt động, bằng quan sát trực tiếp hàng ngày, cho trẻ đi du lịch. Muốn giảng dạy tốt, ngƣời thầy phải tìm hiểu HS, lắng nghe HS phải để cho HS chạy trƣớc khi nhận x t chứ không nên bắt trẻ phải nhắm mắt theo những nhận định chủ quan của thầy.
Ông đã đề ra phƣơng pháp GD học qua hành. Ông cho rằng: Muốn đạt đƣợc mục tiêu này, tốt nhất, kiến hiểu nhất là bắt học trò liên thực hành để học, học qua hành. Vậy vấn đề không phải là giảng dạy một cách giáo điều, thầy nói liên tục, thao thao bất tuyệt. Trái lại, chủ yếu bằng hoạt động, vận dụng khả năng xem đoán của mình 32; tr.
Komensky (1592 – 1670) ông tổ của ngành sƣ phạm cận đại đòi hỏi ngƣời thầy phải làm thế nào cho HS thích thú học tập từ đó cố gắng nỗ lực bản thân để nắm lấy tri thức, ông đã đƣa ra bí quyết về PPDH: Bí quyết của GD là r n luyện cho các em một tâm hồn dễ dàng, tích cực, tự do, ngăn cản đƣợc các điều mà các em muốn làm, ngƣợc lại đẩy đƣợc các em làm những điều mà chúng không muốn làm [32; tr. -6- Luan van Trên thế giới phƣơng pháp giảng dạy dựa trên năng lực bắt đầu đƣợc quan tâm và phát triển mạnh vào thập niên 70 của thế kỉ XX ở Mỹ sau đó lan rộng ra các nƣớc phát triển nhƣ Nga, Đức và các nƣớc Bắc Âu (Thụy Điển, Na Uy, Đan Mạch, Phần Lan). Trong những thập kỉ gần đây, với sự phát triển mạnh của khoa học kĩ thuật cũng nhƣ tri thức, giáo dục nếu chỉ hƣớng tới việc nắm vững kiến thức là không đủ, bởi kiến thức hôm qua còn mới, hôm nay đã trở thành lạc hậu. Do đó, nhiều hệ thống giáo dục phổ thông của các nƣớc phát triển trên thế giới đã hƣớng tới việc giáo dục để ngƣời học có đủ khả năng làm chủ kiến thức và sử dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong khoa học cũng nhƣ trong thực tế.
Khi mục tiêu và hình thức giáo dục chuyển đổi, phƣơng pháp giảng dạy và đánh giá cũng thay đổi theo. Các hệ thống giáo dục tiên tiến đã áp dụng phƣơng pháp giảng dạy theo năng lực thay vì giáo dục theo hƣớng truyền đạt nội dung, kiến thức. Tiêu biểu việc dạy học theo định hƣớng PTNL cho HS phải kể đến nhƣ: Singapore; Mỹ; Nhật Bản… Singapore là một trong những quốc gia có nền GD phát triển nhất Châu Á. Phƣơng châm cải cách GD của Singapore là GD lấy năng lực làm động lực với mục đích đào tạo HS phải có khả năng sáng tạo và đổi mới, biết chấp nhận rủi ro và là ngƣời luôn tự giác học hỏi, có thể làm việc với tập thể và trung thành, tận tụy với đất nƣớc [6, tr.
Năm 2002, Bộ Giáo dục Singapore đã đƣa ra hai phƣơng pháp dạy và học mới – phƣơng pháp SEED (Chiến lƣợc cho sự gắn kết và phát triển hiệu quả) và SAIL (Chiến lƣợc cho việc học tập độc lập và chủ động) đƣợc áp dụng cho các lớp tiểu học dựa trên sự PTNL của HS thay vì chỉ chú trọng vào nội dung nhƣ trƣớc đây. Từ năm 2005, tại các trƣờng tiểu học giáo trình đƣợc điều chỉnh để có thể bổ sung thêm nhiều hoạt động khuyến khích cách suy nghĩ sáng tạo, lập luận và các kỹ năng cần thiết cho quá trình học tập suốt đời. Ngoài kỹ năng tƣ duy, Bộ Giáo dục và Đào tạo còn đƣa ra dự án làm việc phối hợp giữa các bộ môn đối với tất cả các trƣờng. Thông qua những công việc trong dự án này, HS có thể hiểu rõ hơn về sự liên hệ qua lại giữa các ngành học và bộ môn.
Nhờ đó, HS có đƣợc những kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng giao tiếp, cũng nhƣ phƣơng pháp làm việc theo nhóm. Tất cả những kỹ năng này đều rất có ích đối với họ trong nền kinh tế dựa trên tri thức [12, tr. Bƣớc sang thế kỉ XXI, Chính phủ Nhật Bản vẫn tiếp tục các cuộc cải cách trong trong GD cho dù triết lí GD về cơ bản là không thay đổi. Mục tiêu là GD nên những HS -7- Luan van có tri thức, biết tƣ duy độc lập, có năng lực phê phán và có trách nhiệm cá nhân đối với xã hội [12, tr.
Ở Mỹ, trong các trƣờng học, GV các cấp là ngƣời hƣớng dẫn (Facilitator hoặc Instructor), không phải ngƣời dạy (Teacher). HS là nhân vật trung tâm và đóng vai trò tích cực, chủ đạo trong quá trình học. Mục tiêu của hầu hết các trƣờng học không chỉ làm tốt bài kiểm tra mà giúp HS học cách học (Learn how to learn) và trở thành những công dân tích cực trong xã hội. phƣơng pháp giảng dạy chủ yếu là HS cùng nhau làm đề tài, làm dự án theo nhóm (project – based learning), giải quyết vấn đề dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của HS (problem – based learning).
phƣơng pháp giáo dục này nuôi dƣỡng trí tƣởng tƣợng, sự tò mò và óc sáng tạo của HS [12, tr. Phƣơng thức đào tạo dựa trên năng lực cũng đã đƣợc vận dụng ở nhiều mức độ khác nhau, nhiều cấp học khác nhau ở nhiều nƣớc Châu Á nhƣ: Singapore, Ấn Độ, Philipine, Brunei, Malaysia… Nhìn chung, đào tạo theo định hƣớng năng lực đã đƣợc nhiều nƣớc nghiên cứu từ rất sớm từ nghiên cứu bối cảnh, khái niệm, phát triển chƣơng trình, phƣơng pháp đánh giá và hệ thống chứng chỉ quốc gia. Tóm lại, trải qua suốt quá trình lịch sử, các nhà nghiên cứu đã từng bƣớc khai thác và nhấn mạnh vai trò của PPDH đối với chất lƣợng và hiệu quả của quá trình DH nói chung và kết quả học tập của HS nói riêng. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng tìm kiếm các biện pháp khác nhau góp phần đổi mới, hoàn thiện các PPDH.
Ở Việt Nam Ở Việt Nam, vấn đề dạy học theo hƣớng tiếp cận năng lực sớm đƣợc đƣa vào nguyên lí giáo dục trong nhà trƣờng với phƣơng châm học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trƣờng kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội. Trên thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về nội dung này, nhƣ: Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Thị Diễm My (2017) trình bày lí luận về năng lực và PTNL HS phổ thông; lí luận về PPDH và đổi mới PPDH theo định hƣớng PTNL; PPDH PTNL HS phổ thông trong đó nêu một số PPDH PTNL HS phổ thông (Webquest, Bàn tay nặn bột, Dự án, Giải quyết vấn đề, khám phá, theo nhóm) và một số kĩ thuật dạy học PTNL HS phổ thông (chia nhóm, khăn trải bàn, phòng tranh, công đoạn, mảnh gh p, công não, “Đọc hợp tác”, “Viết tích cực”, “Trình bày một phút”). -8- Luan van Đây là quyển tài liệu với những thành tựu mới về PPDH, đặc biệt là những kĩ thuật DH đƣợc nhóm tác giả khai thác dựa trên nền tảng của Tâm lí học hiện đại; năng lực và PTNL của con ngƣời. Từng PPDH và kĩ thuật DH đƣợc phân tích, hƣớng dẫn và định hƣớng tổ chức theo quan điểm Giáo dục học hiện đại: DH tích cực dựa trên nền tảng tổ chức hoạt động DH theo cách tiếp cận hiện đại và tích cực.
Nội dung mang tính thực hành cao dựa trên nền tảng của lí thuyết cụ thể và chi tiết, tuy nhiên nó chỉ tập trung vào đối tƣợng là HS phổ thông (cấp 2, cấp 3) [8]. Năm 1998, nhóm tác giả Nguyễn Quốc Toản, Triệu Khắc Lễ, Nguyễn Lăng Bình viết cuốn Mĩ thuật và phƣơng pháp dạy học, Nxb Giáo dục phát hành. Cuốn sách đã đề cập đến nội dung và phƣơng pháp dạy học môn Mĩ thuật nói chung ở bậc phổ thông theo chƣơng trình sách giáo khoa lúc đó. Năm 2008, cuốn Giáo trình Mĩ thuật cơ bản của tác giả Ngô Bá Công cũng đề cập đến một số phƣơng pháp dạy Mĩ thuật tƣơng ứng với từng nội dung dạy Mĩ thuật.
Mặc dù cuốn sách này viết cho cả đối tƣợng là sinh viên các trƣờng nghệ thuật những phƣơng pháp dạy Mĩ thuật trong cuốn sách này cũng rất bổ ích, tham khảo hữu ích. Cuốn sách này do Nxb Đại học Sƣ phạm phát hành. Năm 2009, tác giả Nguyễn Quốc Toản viết cuốn Giáo trình Mĩ thuật và phương pháp dạy học Mĩ thuật, Nxb Đại học Sƣ phạm ấn bản. Trong cuốn sách này, tác giả đã bổ sung một số nội dung, phƣơng pháp dạy học Mĩ thuật mới phù hợp với thực tiễn dạy học Mĩ thuật trong lần đổi mới sách giáo khoa sau năm 2000.
Bộ sách “Học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực” (vận dụng phương pháp mới trong dạy học Mĩ thuật do Vương quốc Đan Mạch hỗ trợ) cấp THCS cho HS của các tác giả Nguyễn Thị Nhung (Chủ biên), Nguyễn Tuấn Cƣờng, Lê Thuý Quỳnh, Đàm Thị Hải Uyên, Trần Thị Vân.