Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển thị trường xuất khẩu chè của một địa phương Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu chè của tỉnh Thái Nguyên Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu chè của tỉnh Thái Nguyên 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG XUẤT KHẨU CHÈ CỦA MỘT ĐỊA PHƢƠNG 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phát triển thị trƣờng xuất khẩu chè của một địa phƣơng 1. Khái niệm về thị trường và phát triển thị trường 1. Khái niệm thị trường Sự ra đời và phát triển của thị trường gắn liền với nền sản xuất hàng hoá, “hễ ở đâu và khi nào có sự phân công lao động xã hội và có sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy sẽ có thị trường”[4].Vào lúc bắt đầu, thị trường là nơi gặp gỡ và trao đổi hàng hóa của người mua và người bán.
Lúc này, thị trường được thu hẹp ở địa điểm cụ thể. Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa, quá trình lưu thông và các quan hệ mua - bán cũng trở nên phức tạp, phong phú và đa dạng hơn.Khi đó, thị trường không còn là địa điểm trực tiếp gặp gỡ của người mua và người bán để trao đổi hàng hóa, mà việc giao dịch, thoả thuận có thể được thực hiện thông qua các “phương tiện thông tin”.Điều này khiến cho khái niệm thị trường trở nên đa dạng và phong phú hơn.A Samuelson: “Thị trường là một quá trình mà trong đó người mua và người bán một thứ hàng hoá tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hoá”[14]. Theo quan điểm kinh tế chính trị: “Thị trường theo nghĩa hẹp là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa, dịch vụ” và “Thị trường theo nghĩa rộng là tổng hợp các quan hệ kinh tế được tạo thành trong quá trình trao đổi mua bán”[4].Mac, thị trường là “sự biểu hiện của phân công lao động xã hội và do đó có thể phát triển vô cùng tận” [4]. Theo quan điểm kinh tế học “Thị trường theo một nghĩa chung nhất là nơi gặp gỡ của cung và cầu” [22].
Theo quan điểm marketing “Thị trường bao gồm tất cả những khách hàng 6 tiềm ẩn cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu và mong muốn đó” [11]. Theo McCarthy, “Thị trường là nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự và những người bán đưa ra các sản phẩm khác nhau với cách thức khác nhau để thoả mãn nhu cầu đó” [11]. Như vậy, ta có thể hiểu thị trường bao gồm tổng thể các quan hệ lưu thông hàng hoá, tiền tệ và các giao dịch mua bán hàng hoá dịch vụ, và thị trường xuất khẩu (XK) bao gồm tất cả những khách hàng nước ngoài tiềm năng có những nhu cầu tương tự. Phát triển thị trường Theo Paul A.
Samuelson: “Phát triển thị trường là một chiến lược kinh doanh, các DN cố gắng tìm kiếm những nhóm khách hàng tiềm năng cho các sản phẩm và dịch vụ hiện có của mình. Các nhóm khách hàng tiềm năng có thể đã từng là khách hàng của đối thủ cạnh tranh hoặc những khách hàng chưa từng sử dụng sản phẩm của công ty” [14]. Theo quan điểm marketing “Phát triển thị trường là tổng hợp các cách thức biện pháp của doanh nghiệp để đưa khối lượng sản phẩm tiêu thụ trên thị trường đạt mức tối đa” [15]. Như vậy, ta có thể hiểu “Phát triển thị trường xuất khẩu gồm xuất khẩu sản phẩm hiện tại vào thị trường mới; khai thác tốt thị trường hiện tại; nghiên cứu dự báo thị trường đưa ra những sản phẩm mới đáp ứng được yêu cầu của thị trường hiện tại và thị trường mới nhằm đưa khối lượng sản phẩm xuất khẩu vào thị trường đạt mức tối đa”.
Hoạt động phát triển thị trường XK có vai trò rất quan trọng, nó đòi hỏi người sản xuất và kinh doanh XK phải không ngừng quan tâm, nắm bắt và phát triển thị trường vì: Một là, thị trường XK đảm bảo hoạt động sản xuất và xuất khẩu diễn ra đồng bộ, liên tục và hiệu quả. 7 Hai là, thị trường XK định hướng cho hoạt động sản xuất và XK của DN, việc đưa ra quyết định về sản xuất và XK của người bán được thực hiện dựa trên cung cầu và giá cả hàng hóa trên thị trường. Ba là, khi DN nghiên cứu thị trường XK cũng là lúc DN nghiên cứu và so sánh được hoạt động sản xuất kinh doanh của mình với các DN khác trên thế giới về cả trình độ, quy mô và tốc độ phát triển. Bốn là, hoạt động phát triển thị trường XK giúp đánh giá hiệu quả các chủ trương, chính sách về hoạt động XK của Nhà nước (NN), hiệu quả phát triển sản xuất kinh doanh XK của cả ngành sản xuất và từng DN.
Thị trường phản ánh các quan hệ xã hội, hành vi giao tiếp, giúp DN đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý kinh doanh. Hoạt động phát triển thị trường XK cần đảm bảo các nguyên tắc sau: - Một là phải được thực hiện gắn với sản xuất, xuất khẩu, với môi trường, với điều kiện kinh doanh quốc tế, ngoài ra, cần thấy được cả lợi ích ngắn hạn và dài hạn của khách hàng. - Hai là phải đảm bảo đạt được lợi ích về kinh tế cho DN. DN cần chú ý khi xác định giá cả, lựa chọn sản phẩm, ra quyết định phân phối, thực hiện xúc tiến xuất khẩu (XTXK) phải đảm bảo phù hợp với từng thị trường, từng giai đoạn và từng mục tiêu để thỏa mãn tối đa yêu cầu của khách hàng tại các thị trường với chi phí tối thiểu.
- Ba là, việc thực hiện phát triển thị trường XK phải đảm bảo tuân theo đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của NN. Đặc điểm của thị trường xuất khẩu chè Thị trường chè thế giới tăng trưởng khá ổn định trong nhiều năm. Tuy nhiên, tương tự với thị trường các mặt hàng nông sản khác, thị trường chè thế giới có xu hướng phát triển phức tạp về sản xuất, tiêu thụ, giá cả và hoạt động trao đổi, buôn bán giữa các quốc gia và khu vực. Những điều này khiến thị trường XK chè có những đặc điểm riêng với những thuận lợi và khó khăn khác nhau với mỗi quốc gia XK.
8 Thứ nhất, cung và chất lượng chè phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên và khí hậu. Cung về sản phẩm chè XK là “số lượng sản phẩm chè mà ngành chè có khả năng và sẵn sàng” xuất khẩu ra thị trường ở “các mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định”[10]. Trong quá trình phát triển, cây chè chịu tác động rất lớn bởi điều kiện sinh thái, và điều kiện khí hậu ảnh hưởng lớn tới sự tạo thành và tích lũy chất khác nhau trong cây.Tổng hợp các điều kiện môi trường, sinh thái là yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến sản lượng và phẩm chất chè, từ đó ảnh hưởng tới lượng cung và chất lượng chè xuất khẩu. Thứ hai, cầu chè phụ thuộc vào thị hiếu và các loại đồ uống thay thế.
Cầu về sản phẩm chè xuất khẩu là “số lượng sản phẩm chè mà khách hàng” nước ngoài “có khả năng và sẵn sàng” nhập khẩu “ở các mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định”. Cầu về sản phẩm chè cũng bị ảnh hưởng bởi “thị hiếu của người tiêu dùng” trong thị trường như sở thích, tập quán, văn hóa tiêu dùng. Tại những thị trường có truyền thống và tập quán sử dụng chè trong cuộc sống hàng ngày như Pakistan, Ai Cập, Trung Quốc… cầu về sản phẩm chè thường cao hơn các thị trường khác. Ngoài ra, sở thích và thói quen cũng quyết định cầu của từng sản phẩm chè trong thị trường.
Các loại hàng hóa thay thế cho sản phẩm trà gồm cà phê, nước giải khát, nước khoáng… Giá của các loại đồ uống thay thế này ảnh hưởng cùng chiều và làm thay đổi cầu của sản phẩm chè. Thứ ba, thị trường xuất khẩu chè thế giới có sự gia tăng về nhu cầu. Dân số thế giới tăng nhanh góp phần đẩy nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp trong đó có sản phẩm chè trên thế giới tăng lên. Bên cạnh đó, xu hướng sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên tăng lên khiến nhu cầu sử dụng trà trong dược phẩm và mỹ phẩm tăng cao, làm tăng nhu cầu trên thị trường XK chè.
Thứ tư, giá cả trên thị trường xuất khẩu chè thế giới có tính không ổn định. Việc trồng, thu hoạch và sản xuất sản phẩm chè chịu ảnh hưởng lớn bởi điều kiện tự nhiên nên có tính chất bất ổn. Giá cả trên thị trường xuất khẩu do đó cũng có biên độ dao động lớn do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên. Giá chè thô biến động lớn hơn sản phẩm chế biến.
9 Thứ năm, các tiêu chuẩn kỹ thuật về ATVSTP, lao động, môi trường… ngày càng phổ biến và khắt khe đối với chè XK. Do trà là một loại đồ uống nên phải đảm bảo nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau của các thị trường xuất khẩu để đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng. Bên cạnh đó, người tiêu dùng, nhất là người tiêu dùng ở các quốc gia phát triển như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản ngày càng quan tâm tới các đặc điểm về môi trường và xã hội liên quan đến hoạt động sản xuất hàng hóa. Do vậy, nhu cầu các sản phẩm “thân thiện” với môi trường dự kiến sẽ tăng nhanh chóng.
Người tiêu dùng ngày càng quan tâm và ưu ái các sản phẩm sử dụng “bao bì có khả năng tái sinh và những sản phẩm thân thiện với môi trường”.Giá của các sản phẩm chè đảm bảo các yêu cầu trên luôn cao.Ngoài ra, người tiêu dùng cũng ngày càng khắt khe trong việc lựa chọn tiêu dùng sản phẩm do quan điểm về đạo đức. Việc sản phẩm có được sản xuất đảm bảo công bằng trong phân phối thu nhập cho người lao động, người lao động có môi trường lao động phù hợp, không sử dụng lao động trẻ em… cũng dần được thị trường quan tâm. Thứ sáu, sở thích về sự tiện lợi và chất lượng sản phẩm chè ngày càng cao.Người tiêu dùng ngày càng ưa thích sử dụng các sản phẩm chè có chất lượng tốt, sử dụng bao bì nhỏ, tiện lợi, những sản phẩm chè dạng túi nhỏ với nhiều kiểu dáng. Vai trò của phát triển thị trường xuất khẩu chè Phát triển thị trường XK chè có vai trò quan trọng, là “mục tiêu, chỉ tiêu tổng hợp phản ánh sự phát triển” của ngành sản xuất và xuất khẩu chè của một quốc gia, một địa phương.