TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi: Ngµy 20/7/2000 TTCK ViÖt Nam chÝnh thøc ®i vµo ho¹t ®éng. Sù kiÖn ®ã ®· ®¸nh dÊu mét b-íc tiÕn quan träng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cña n-íc ta. Cho ®Õn nay thêi gian ho¹t ®éng ch-a ph¶i lµ dµi, TTCK n-íc ta chØ míi ®ang ë giai ®o¹n khëi ®Çu. MÆc dï ch-a cã nhiÒu ®ãng gãp nh-ng TTCK ViÖt Nam ®· tá râ vai trß lµ mét c«ng cô ®¾c lùc gióp huy ®éng vèn, b-íc ®Çu kh¼ng ®Þnh lµ mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ViÖt Nam.
Sù ra ®êi TTCK ®· chøng minh quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ta. Mçi quèc gia, mçi ®Êt n-íc ®Òu cã ®Æc thï riªng vµ nh÷ng ®Æc thï ®ã quyÕt ®Þnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña TTCK. TTCK trong mçi n-íc cã ®Æc thï vµ ®ãng gãp kh¸c nhau. Trong thêi gian ho¹t ®éng, tuy cßn rÊt ng¾n, nh-ng TTCK ViÖt Nam ®· tr¶i qua ®Çy ®ñ c¸c giai ®o¹n th¨ng trÇm.
VÊn ®Ò lµ chóng ta cÇn nh×n nhËn l¹i chÆng ®-êng võa qua ®Ó cã nh÷ng chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p ®óng ®¾n gióp cho thÞ tr-êng ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ vµ ®óng víi chøc n¨ng cña nã, ®Ó trë thµnh mét thÓ chÕ tµi chÝnh quan träng, mét thÞ tr-êng cÊp cao trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cña ViÖt Nam. Ngay tõ khi TTCK ViÖt Nam ch-a ra ®êi ®· cã rÊt nhiÒu ®Ò tµi, c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c¸c ®iÒu kiÖn h×nh thµnh, vÊn ®Ò lùa chän m« h×nh, viÖc x¸c lËp c¸c b-íc ®i ®Ó thµnh lËp TTCK ViÖt Nam. Sau khi TTCK b-íc vµo ho¹t ®éng còng ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ vÒ TTCK cña chóng ta. Cã thÓ kÓ ®Õn lµ: - §Ò tµi khoa häc: “Nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn TTCK ViÖt Nam” cña t¸c gi¶ Bïi Nguyªn Hoµn; - §Ò tµi khoa häc cÊp bé: “Nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ®¶m b¶o an toµn cho sù ph¸t triÓn TTCK ViÖt Nam” cña t¸c gi¶ Hoµng §øc Long; - §Ò tµi: “C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn ph¸t triÓn TTCK s¬ cÊp ë ViÖt Nam” cña t¸c gi¶ Vò ThÞ Kim Liªn; 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - §Ò tµi khoa häc cÊp bé: “ChiÕn l-îc ph¸t triÓn TTCK ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010” cña t¸c gi¶ TrÇn Cao Nguyªn; - Ngoµi ra cßn cã rÊt nhiÒu bµi b¸o ®¨ng trªn c¸c b¸o, t¹p chÝ chuyªn ngµnh nh-: t¹p chÝ §Çu t- chøng kho¸n, Chøng kho¸n ViÖt Nam, Thêi b¸o Tµi chÝnh, Thêi b¸o kinh tÕ, Thêi b¸o Ng©n hµng, Nghiªn cøu kinh tÕ, T¹p chÝ Céng s¶n … Còng nh- viÖc lùa chän m« h×nh vµ b-íc ®i ®Ó thµnh lËp TTCK, viÖc nh×n nhËn, ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng cña thÞ tr-êng nµy mét c¸ch cã hÖ thèng lµ hÕt søc cÇn thiÕt vµ quan träng.
C¸c ®Ò tµi nãi trªn ®· ®Ò cËp ®Õn c¸c khÝa c¹nh kh¸c nhau cña TTCK, v¹ch ra nh÷ng ph-¬ng h-íng chiÕn l-îc x©y dùng vµ ph¸t triÓn thÞ tr-êng, tuy nhiªn vÉn ch-a cã mét c«ng tr×nh tæng hîp chung, kh¸i qu¸t ®Çy ®ñ vÒ thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña TTCK ViÖt Nam ®Ó cã mét ®¸nh gi¸ toµn diÖn. H¬n n÷a nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu ®ã còng ch-a thÓ coi lµ nh÷ng lêi gi¶i cuèi cïng cña vÊn ®Ò ph¸t triÓn TTCK ViÖt Nam. Víi nhËn thøc ®ã, t«i ®· chän ®Ò tµi: “ThÞ tr-êng chøng kho¸n ViÖt Nam: Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p” lµm ®Ò tµi cho luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. Môc ®Ých nghiªn cøu: Tõ viÖc hÖ thèng ho¸ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña TTCK, ph©n tÝch nh÷ng TTCK ®iÓn h×nh, so s¸nh víi thùc tiÔn TTCK ë n-íc ta, ®Ó nªu lªn nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n cña TTCK ViÖt Nam.
Trªn c¬ së ®ã, ®Ò xuÊt nh÷ng biÖn ph¸p nh»m gióp TTCK ph¸t triÓn tèt h¬n trong thêi gian tíi. §ã lµ môc ®Ých nghiªn cøu cña luËn v¨n. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - TTCK mét sè quèc gia tiªu biÓu trªn thÕ giíi vµ trong khu vùc - Thùc tiÔn ho¹t ®éng cña TTCK ViÖt Nam trong thêi gian qua trong mèi liªn hÖ víi ®Æc ®iÓm ph¸t triÓn kinh tÕ ViÖt Nam 4. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu: LuËn v¨n sö dông nh÷ng ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu nh-: ph-¬ng ph¸p luËn duy vËt biÖn chøng, duy vËt lÞch sö; c¸c ph-¬ng ph¸p cô thÓ: thèng kª, hÖ thèng, tæng hîp, ph©n tÝch, so s¸nh, liÖt kª… ®Ó lµm s¸ng tá vÊn ®Ò.
Nh÷ng ®ãng gãp: - Ph©n tÝch thùc tiÔn ho¹t ®éng TTCK ë ViÖt Nam, so s¸nh víi c¸c TTCK ë c¸c n-íc tiªu biÓu ®Ó rót ra ®-îc nh÷ng thµnh c«ng vµ khiÕm khuyÕt cña TTCK ViÖt Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - ChØ ra nh÷ng ®Æc tr-ng riªng cã cña TTCK ViÖt Nam vµ tÇm quan träng cña TTCK trong nÒn kinh tÕ ®Þnh h-íng XHCN. - Tõ thùc tiÔn, ph©n tÝch nguyªn nh©n ®Ó ®-a ra nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m thóc ®Èy TTCK ho¹t ®éng tèt h¬n. KÕt cÊu cña luËn v¨n.
Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, tµi liÖu tham kh¶o, phô lôc, luËn v¨n ®-îc chia lµm 3 ch-¬ng Ch-¬ng 1: Tæng quan vÒ thÞ tr-êng CHøNG KHO¸N Ch-¬ng 2: ho¹t ®éng cña thÞ tr-êng CHøNG KHO¸N ViÖt Nam Ch-¬ng 3: mét sè gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn thÞ tr-êng CHøNG KHO¸N ViÖt Nam 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com B¶ng ch÷ viÕt t¾t sö dông trong luËn v¨n TTCK: ThÞ tr-êng chøng kho¸n UBCKNN: Uû ban chøng kho¸n Nhµ n-íc TTGDCK: Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n CTyCP: C«ng ty Cæ phÇn CTyNY: C«ng ty Niªm yÕt CTyCK: C«ng ty Chøng kho¸n DNNN: Doanh nghiÖp Nhµ n-íc OTC: ThÞ tr-êng chøng kho¸n b¸n tËp trung TNHH: Tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n NIEs: C¸c nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp míi TPCT: Tr¸i phiÕu ChÝnh phñ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ch-¬ng 1 tæng quan vÒ thÞ tr-êng CHøNG KHO¸N 1. Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr-êng chøng kho¸n trªn thÕ giíi TTCK lµ mét bé phËn c¬ b¶n cña kinh tÕ thÞ tr-êng hiÖn ®¹i. §Õn nay, hÇu hÕt c¸c quèc gia cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn ®Òu cã TTCK. TTCK ®· trë thµnh mét ®Þnh chÕ tµi chÝnh kh«ng thÓ thiÕu ®-îc trong ®êi sèng kinh tÕ cña nh÷ng n-íc ®i theo c¬ chÕ thÞ tr-êng.
Cã nhiÒu ®Þnh nghÜa vÒ TTCK: - TTCK: tiÕng latinh lµ BURSA, nghÜa lµ c¸i vÝ ®ùng tiÒn, cßn gäi lµ Së giao dÞch chøng kho¸n, lµ mét thÞ tr-êng cã tæ chøc vµ ho¹t ®éng cã ®iÒu khiÓn. Theo ch÷ H¸n lµ chøng kho¸n giao dÞch së, së lµ n¬i chèn, giao dÞch lµ mua b¸n ®æi ch¸c. - TTCK ®-îc ®Þnh nghÜa theo Longman Dictionnary of Business English, 1985 cã nghÜa lµ: mét thÞ tr-êng cã tæ chøc lµ n¬i c¸c chøng kho¸n ®-îc mua b¸n tu©n theo nh÷ng quy t¾c ®· ®-îc Ên ®Þnh. §Þnh nghÜa nµy ®-a ra mét thuËt ng÷ lµ chøng kho¸n (securities), mµ cæ phiÕu (share) vµ tr¸i phiÕu (bond) còng chÝnh lµ 2 d¹ng cña chøng kho¸n.
Chøng kho¸n ®-îc kÕt hîp b»ng hai tõ ®ång nghÜa chøng vµ kho¸n ®Òu cã nghÜa lµ b»ng cí (evidence). Trong tiÕng Anh, Securities cã nghÜa lµ: Written evidence of ownership. VËy nghÜa c¨n b¶n cña chøng kho¸n lµ: b»ng chøng giÊy tr¾ng mùc ®en vÒ quyÒn së h÷u. Qua nh÷ng ®Þnh nghÜa ®ã cho thÊy b¶n th©n TTCK lµ mét thùc thÓ phøc t¹p víi nhiÒu mèi quan hÖ vµ ®Æc tr-ng kh¸c nhau, TTCK lµ mét hiÖn t-îng kinh tÕ kh¸ch quan cã sù ph¸t triÓn.
ë tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn cña m×nh TTCK còng mang nh÷ng néi dung kh¸c nhau vÒ m« h×nh tæ chøc, vÒ chñng lo¹i vµ vÒ ph-¬ng thøc giao dÞch. Tuy nhiªn, mÆc dï cã nhiÒu c¸ch ®Þnh nghÜa vÒ TTCK nh-ng c¸c ®Þnh nghÜa ®ã ®Òu thèng nhÊt mét sè ®iÓm sau: - TTCK lµ mét d¹ng thÞ tr-êng ®Æc biÖt, thuéc thÞ tr-êng tµi chÝnh. - Hµng ho¸ trao ®æi trªn TTCK chñ yÕu lµ cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu dµi h¹n. Ngoµi ra, trªn TTCK ph¸t triÓn cßn trao ®æi c¸c c«ng cô tµi chÝnh ph¸i sinh tõ cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu nh-: chøng quyÒn, khÕ quyÒn, hîp ®ång quyÒn chän, hîp ®ång t-¬ng lai … 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - TTCK ho¹t ®éng qua hai thÞ tr-êng s¬ cÊp (thÞ tr-êng ph¸t hµnh) vµ thÞ tr-êng thø cÊp (thÞ tr-êng mua b¸n l¹i chøng kho¸n ®· ph¸t hµnh) - TTCK bao gåm hai m« h×nh tæ chøc qu¶n lý, ®ã lµ: Së giao dÞch chøng kho¸n vµ thÞ tr-êng OTC.
Tõ nh÷ng néi dung c¨n b¶n cña TTCK nh- trªn, cã thÓ nªu kh¸i qu¸t: TTCK lµ mét bé phËn cña thÞ tr-êng tµi chÝnh, ë ®ã thùc hiÖn chuyªn m«n ho¸ giao dÞch mét sè lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt nh- cæ phiÕu, tr¸i phiÕu dµi h¹n vµ c¸c c«ng cô tµi chÝnh ph¸i sinh theo nh÷ng ph-¬ng thøc cã tæ chøc tËp trung vµ phi tËp trung. [18] §ã lµ tÊt c¶ c¸c yÕu tè cña mét TTCK hiÖn ®¹i. Tuy nhiªn kh«ng ph¶i TTCK bao giê còng xuÊt hiÖn d-íi h×nh th¸i hoµn chØnh nh- vËy. LÞch sö ph¸t triÓn thÞ tr-êng chøng kho¸n Vµo gi÷a thÕ kû 15 t¹i nh÷ng thµnh phè trung t©m bu«n b¸n cña ph-¬ng t©y, c¸c th-¬ng gia th-êng tô tËp t¹i c¸c qu¸n cµ-phª ®Ó th-¬ng l-îng viÖc mua b¸n, trao ®æi c¸c lo¹i hµng ho¸ nh-: n«ng s¶n, kho¸ng s¶n, ngo¹i tÖ, gi¸ kho¸n ®éng s¶n… §iÓm ®Æc biÖt lµ trong nh÷ng cuéc mua th¬ng lîng nµy c¸c th-¬ng gia chØ dïng lêi nãi trao ®æi víi nhau, kh«ng cã hµng ho¸, ngo¹i tÖ, gi¸ kho¸n ®éng s¶n hay bÊt kú mét giÊy tê nµo.
Nh÷ng cuéc th-¬ng l-îng nµy nh»m thèng nhÊt víi nhau c¸c “hîp ®ång” mua b¸n, trao ®æi thùc hiÖn ngay kÓ c¶ nh÷ng hîp ®ång cho t-¬ng lai, 3 th¸ng, 6 th¸ng hay 1 n¨m sau míi thùc hiÖn. Nh÷ng viÖc trao ®æi nµy lóc ®Çu chØ 1 nhãm nhá, dÇn dÇn t¨ng lªn, ®Õn cuèi thÕ kû 15 “khu chî riªng” nµy trë thµnh mét thÞ tr-êng vµ thêi gian häp chî rót xuèng hµng tuÇn vµ sau ®ã lµ hµng ngµy. Trong c¸c phiªn häp chî nµy, hä thèng nhÊt víi nhau nh÷ng quy -íc cho c¸c cuéc th-¬ng l-îng. DÇn dÇn nh÷ng quy -íc ®ã ®-îc tu bæ hoµn chØnh thµnh nh÷ng quy t¾c cã gi¸ trÞ b¾t buéc víi nh÷ng ng-êi tham gia.
Tõ ®ã TTCK b¾t ®Çu h×nh thµnh. Buæi häp ®Çu tiªn cña giai ®o¹n nµy x¶y ra n¨m 1453 trong mét l÷ qu¸n cña gia ®×nh Vanbes t¹i Bruges (BØ). Tr-íc l÷ quan nµy cã mét b¶ng hiÖu vÏ h×nh 3 tói da víi mét tõ tiÕng Ph¸p “Bourse” tøc lµ “MËu dÞch trêng” hay cßn gäi “Së giao dÞch”. “MËu dÞch trêng” lµ mét b¶ng hiÖu chung, ba tói da tîng trng cho 3 néi dung cña mËu dÞch tr-êng: mËu dÞch tr-êng hµng ho¸, mËu dÞch tr-êng ngo¹i tÖ vµ mËu dÞch tr-êng gi¸ kho¸n ®éng s¶n.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §Õn n¨m 1547, mËu dÞch tr-êng t¹i thµnh phè Bruges bÞ suy sôp khi Bruges mÊt h¼n sù phån vinh v× eo biÓn dÉn tµu bÌ vµo thÞ trÊn bÞ c¸t lÊp mÊt. MËu dÞch thÞ tr-êng ®-îc dêi ®Õn h¶i c¶ng Auvers (BØ).