MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Mù cang chải là một huyện miền núi nằm phía Tây tỉnh yên bái, cách Tỉnh 180 km theo quốc lộ 32, có tọa độ địa lý từ 21039’ đến 21050’ vĩ độ Bắc; từ 103056’ đến 104023’ kinh độ Đông,với vị trí địa lý quan trọng, phía Bắc giáp với huyện Văn Bàn của tỉnh Lào Cai, phía Nam giáp huyện Mường La của tỉnh Sơn La, phía Tây giáp huyện Than Uyên của tỉnh Lai Châu, phía Đông giáp huyện Văn Chấn thuộc tỉnh Yên Bái. Huyện nằm dưới chân của dãy núi Hoàng Liên Sơn, ở độ cao 1.000m so với mặt nước biển. Trong giai đoạn hiện nay mặc dù Huyện Mù Cang Chải đã có những bước phát triển vượt bậc, song bên cạnh đó còn hết sức khó khăn, địa hình hiểm trở là khu vực núi cao bắt nguồn từ dãy hoàng liên sơn bao gồm nhiều dãy núi liên tiếp nhau chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, khí hậu nhiệt đới gió mùa, mang đặc tính ôn đới, chia thành 2 mùa; mùa khô hanh và mùa mưa.
Với địa hình khí hậu hiểm trở như vậy, khiến chiến lược phát triển kinh tế xã hội, cải thiện đời sống của nhân dân trở thành bài toán khó cho các cấp chính quyền. Đã có rất nhiều chính sách phát triển nhằm nâng cao mức sống cho người dân, song các chính sách đó đến với người dân cũng không mang lại hiệu quả cao cho kinh tế của các hộ tại địa phương. Việc trồng cây gì nuôi con gì đã trở thành bài toán của các cấp chính quyền địa phương. Một số các chính sách hỗ trợ của nhà nước nhằm giúp người dân xóa đói giảm nghèo, song cũng không mang lại hiệu quả, bên cạnh đó, một số dự án như trồng các loại cây ngoại lai thử nghiệm, song cũng thất bại do điều kiện khí hậu, đất đai không phù hợp.
2 Ở Việt Nam táo mèo phân bố chủ yếu ở một số tỉnh phía Tây bắc như: Lạng Sơn, Yên Bái, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai,. Táo mèo có vị hơi chua chát, ngọt mịn thơm rất đặc trưng và nó được sử dụng rộng rãi trong chế biến nước quả, ngâm rượu và đồng thời cũng là vị thuốc quý trong đông y. Chính những tiền năng ẩm giấu mình của cây táo mèo đã thu hút được chính quyền địa phương trong việc phát triển cây Táo mèo trở thành sản phẩm chính của địa phương. Trong số các loại cây trồng, Táo mèo đã được chọn là một loài mục tiêu xúc tiến ở các vùng cao Sơn La, Yên Bái, Điện Biên.
Dự án “Nông lâm kết hợp cho sinh kế của hộ gia đình nhỏ nông dân ở vùng Tây Bắc của Việt Nam' (AFLI), đã xác định Táo mèo như một loài cây nông lâm kết hợp đầy hứa hẹn để được thử nghiệm trên đồng ruộng. Táo mèo đã được công bố bởi tổ chức Việt Nam ghi nhận là một trong 50 loại trái cây đặc sản ở Việt Nam. Táo mèo phát triển ở khu vực có độ cao trên 800 mét so với mực nước biển. Trong quá khứ, cây Táo mèo chỉ có thể được tìm thấy trong tự nhiên, nhưng gần đây, nó đang ngày càng được sử dụng như một loài trồng rừng.
Hôm nay, cây Táo mèo ngày càng được công nhận là một nguồn thu nhập quan trọng cho các hộ gia đình, có thể phù hợp tốt trong nông lâm kết hợp. Tuy nhiên, vẫn còn một khoảng cách lớn về kiến thức về cách các cây được trồng, vì sao trái cây được thu hoạch, chế biến, và tiếp thị do đó nghiên cứu về việc phát triên sản phẩm cây Táo mèo là cần thiết để có thể xác định những biện pháp cần thiết để cải thiện hiệu suất của giống cây này. Mù Cang Chải là địa phương vùng núi, vùng xâu, vùng xa với địa hình đồi núi, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ quanh năm thấp, nhiệt độ trung bình năm rơi vào khoảng 180C, do đó rất thuận lợi cho việc phát triển các loại cây trồng ôn đới lạnh. Trong đó, cây Táo mèo là cây trồng chủ đạo chính của huyện, giúp người dân xóa đói giảm nghèo, đem lại lợi nhuận, cải thiện đời sống của người dân.
3 Lao Chải là một xã vùng xâu, vùng xa, giao thông đi lại khó khăn, nằm ở phía Tây Bắc của huyện mù cang chải có tổng diện tích tự nhiên là 157,9903(km2) với diện tích đất sản xuất là 9514,90(ha) còn lại là các loại đất khác. Tổng số hộ trong xã là 1.293 nhân khẩu, trong đó 99% là dân tộc H’mông, còn lại là các dân tộc khác( UBND xã Lao Chải 2015). Từ xa xưa đến nay, Lao chải là một địa phương chủ yếu đồng bào Mông sinh sống, mấy năm trước đây cuộc sống của người dân đa phần là du canh, du cư , sản xuất mang tính tự cung, tự cấp, không có cơ hội tiếp cận thông tin, cở sở nghèo nàn. Nơi đây trình độ dân trí còn thấp, phong tục tập quán còn lạc hậu, chủ yếu là làm nương làm rẫy và trồng lúa nước.
đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn nên ảnh hưởng đến tình hình phát triển chung của toàn xã. Từ những thực tế trên, yêu cầu các cấp chính quyền phải nghiên cứu về các cây trồng bản địa nhằm đưa ra một số cây trồng phù hợp với vùng địa phương để nâng cao mức sống cũng như cải thiện đời sống cho người dân. Trong đó có cây Táo mèo(hay còn được gọi là cây Sơn Tra) chính là cây trồng chủ đạo giúp đồng bào dân tộc nơi đây từng bước cải thiện đời sống. Tuy nhiên, những tiềm năng và vai trò của cây táo mèo vẫn chưa được khai thác hết, việc sản xuất và kinh doanh còn manh mún, nhỏ lẻ, hiệu quả thấp do khó khăn về vốn, kĩ thuật và nhân lực.
Nhận thấy ý nghĩa kinh tế và xã hội của táo mèo rất quan trọng, đối với đời sống đồng bào các dân tộc vùng núi, vùng xâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, góp phần cho sự phát triển chung của đất nước. Xuất phát từ thực trạng trên em xin tiến hành nghiên cứu đề tài: “Biện pháp phát triển sản xuất và mở rộng thị trường các sản phẩm từ quả Táo mèo tại địa bàn xã Lao Chải – huyện Mù Cang Chải – tỉnh Yên Bái”. Mục tiêu nghiên cứu đề tài • Mục tiêu chung 4 Đánh giá thực trạng, tình hình phát triển và sản xuất các sản phẩm từ cây táo mèo, đồng thời nghiên cứu các phương pháp tiếp cận thị trường đối với các sản phẩm này. Từ đó đề xuất một số giải pháp tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển cây táo mèo tại địa bàn.
• Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển cây táo trên địa bàn. - Đánh giá thực trạng sản xuất, chế biến và tiêu thụ cây táo mèo của các hộ nông dân xã lao chải, huyện mù cang chải, tỉnh Yên Bái. - Phân tích thị trường sản phẩm từ quả táo mèo trên địa bàn tỉnh Yên Bái và một số tỉnh lân cận. - Đề xuất một số giải pháp và định hướng chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất và mở rộng thị trường cho các sản phẩm cây táo mèo của các nông dân trên địa bàn xã trong những năm tới.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học được để viết bài báo cáo tốt nghiệp phục vụ cho học tập và nghiên cứu khoa học. Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã học ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Giúp sinh viên củng cố lý thuyết và rèn luyện kỹ năng đã học về chuyên ngành kinh tế nông nghiệp, công tác khuyến nông và những môn học được học trong chương trình đào tạo của nhà trường - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các chiến lược phát triển sản xuất một số sản phẩm từ cây táo mèo trên địa bàn xã lao chải, huyện mù cang chải, tỉnh Yên Bái.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phương, đưa ra những hướng đi mới để xây dựng kế hoạch mở rộng phát triển ngành trồng trọt trên địa bàn. - Đề tài đồng thời là tài liệu tham khảo cho các đề tài đề án trong nghiên cứu về vấn đề trồng trọt của các cấp chính quyền địa phương. 6 PHẦN II CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Một số khái niệm Cây táo mèo:Cây Táo mèo hay người ta còn gọi là cây Sơn Tra, là một loài cây thuộc họ Hoa hồng, cây mọc tự nhiên và sống nhiều năm trên một mảnh đất; sườn đồi núi… Phát triển:Phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn.
Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu. Sản phẩm:sản phẩm (product) là bất cứ cái gì có thể đưa vào thị trường để tạo sự chú ý, mua sắm, sử dụng hay tiêu dùng nhằm thỏa mãn một nhu cầu hay ước muốn. Nó có thể là những vật thể, dịch vụ, con người, địa điểm, tổ chức và ý tưởng. Sản xuất:Sản xuất là quá trình biến đổi những yếu tố đầu vào thành đầu ra.
Mục đích của quá trình chuyển hoá này là tạo giá trị gia tăng để cung cấp cho khách hàng. Đầu vào của quá trình chuyển đổi bao gồm nguồn nhân lực, vốn, kĩ thuật, nguyên vật liệu, đất, năng lượng, thông tin. - Khái niệm về thị trường Thị trường ra đời gắn liền với nền sản xuất hàng hoá, nó là môi trường để tiến hành các hoạt động giao dịch mang tính chất thương mại của mọi doanh nghiệp công nghiệp. Trong một xã hội phát triển, thị trường không nhất thiết chỉ là địa điểm cụ thể gặp gỡ trực tiếp giữa người mua và người bán mà doanh nghiệp và khách hàng có thể chỉ giao dịch, thoả thuận với nhau thông qua các phương tiện thông tin viễn thông hiện đại.
Cùng với sự phát triển của 7 sản xuất hàng hoá, khái niệm thị trường ngày càng trở nên phong phú và đa dạng. Có một số khái niệm phổ biến về thị trường như sau: Thị trường là nơi mua bán hàng hoá, là nơi gặp gỡ để tiến hành hoạt động mua bán giữa người mua và người bán.