CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THẺ TÍN DỤNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu Các đề tài nghiên cứu về sản phẩm và dịch vụ thẻ tín dụng không hề mới trong những năm gần đây. Với sự phát triển mạnh mẽ và cạnh tranh gay gắt buộc các ngân hàng ngày càng chú trọng đến hoạt động đầu tư bán lẻ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, nâng cao vị thế của mình so với các đối thủ trên thị trường hệ thống các ngân hàng. Dịch vụ thẻ là một mảng không thể thiếu trong xu thế phát triển chung đó.
Vì vậy, đề tài: Phát triển dịch vụ thẻ càng được quan tâm, phân tích và lựa chọn làm đề tài nghiên cứu cho các luận văn, chuyên đề tốt nghiệp. Trong những năm gần đây có khá nhiều bài viết nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ của NHTM, trong đó chủ yếu là các chuyên đề tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ của các tác giả thuộc chuyên ngành Kinh tế - Tài chính Ngân hàng: - Đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ thẻ tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam”(2010). Tác giả: Trần Thị Kim Nhung. Tác giả đã đề cập đến việc Trong những năm gần đây, mặc dù gia nhập thị trường chậm hơn so với các đối thủ, nhưng dịch vụ thẻ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực: luôn nằm trong top 3 những ngân hàng có số lượng thẻ phát hành lớn nhất cũng như doanh số giao dịch qua thẻ lớn nhất, tốc độ tăng trưởng dịch vụ thẻ ổn định qua các năm… Tuy nhiên, bên cạnh đó dịch vụ thẻ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam còn gặp nhiều hạn chế về tính năng của sản phẩm, công nghệ áp dụng, mạng lưới ATM, POS… và chịu sức ép cạnh tranh mạnh mẽ của các ngân hàng hiện đại khác.
Trước thực trạng trên, tác giả đã mạnh dạn đánh giá những mặt hạn chế, phân tích các nguyên nhân và đề xuất những giải pháp, kiến nghị để nâng cao hơn nữa chất lượng của dịch vụ thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Hi vọng với những nghiên cứu của luận văn này, tác giả có thể mang đến cái nhìn khách quan về chất lượng dịch vụ thẻ hiện nay và đóng góp một số giải pháp thiết thực để dịch vụ thẻ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. 65 Non-VIB - Đề tài: “Phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại ngân hàng TMCP Quân Đội( 2014)”. của tác giả Nguyễn Thị Loan.
Trong luận văn, tác giả đã đưa ra một số khái niệm, vai trò của thẻ tín dụng cũng như các chỉ tiêu đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của dịch vụ thẻ tín dụng tại các ngân hàng thương mại. Luận văn đã sử dụng phương pháp nghiên cứu như phương pháp thu thập dữ liệu, thống kê, phân tích tỉ lệ, so sánh và một số phương pháp khác để tiến hành nghiên cứu thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân đội. Để đánh giá một cách khách quan thực trạng phát triển thẻ tín dụng tại MB, luận văn đã tiến hành so sánh sự phát triển dịch vụ thẻ tín dụng của MB với một số ngân hàng khác dựa trên các chỉ tiêu định lượng: số lượng thẻ, số lượng máy ATM/POS, lợi nhuận và các chỉ tiêu định tính: sự đa dạng trong các dòng sản phẩm, tính bảo mật, tính thuận tiện, tiện ích, mức phí… Qua đó, tác giả nêu ra những kết quả đạt được trong quá trình phát triển dịch vụ thẻ tín dụng của MB như bảo mật khá tốt, dịch vụ khá thuận tiện, điều kiện phát hành thẻ dễ dàng, chính sách tiện ích/phí tương đối cạnh tranh so với các ngân hàng khác… và những mặt hạn chế về số lượng thẻ phát hành, mạng lưới thanh toán còn khá mỏng, cácsản phẩm chưa thật sự đa dạng, tỉ lệ thanh toán tối thiểu cao hơn các ngân hàng khác hay đóng góp của dịch vụ thẻ tín dụng chưa nhiều… cũng như nguyên nhân của những hạn chế trên. Từ việc đánh giá thực trạng, luận văn có đưa ra một số kiến nghị, đề xuất đối với Ngân hàng TMCP Quân đội và các cơ quan Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ thẻ tín dụng trong thời gian tới.
- Đề tài: “Giải pháp phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (2017)”. Tác giả: Nguyễn Thị Hương Giang Trong luận văn của mình, tác giả đã đưa ra một số khái niệm cơ bản nhất về thẻ tín dụng, phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại các ngân hàng thương mại. luận văn đã sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu như phương pháp định lượng, định tính, thu thập dữ liệu, phân tích, so sanh và một số phương pháp khác để tiến hành nghiên cứu thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) giai đoạn 2011-2015. Để đánh giá một cách khách quan thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại Techcombank với một số ngân hàng khác dựa trên các tiêu chí định lượng như số lượng thẻ, số lượng máy ATM/POS, doanh số sử dụng thẻ… và các tiêu chí định tính như: sự đa dạng trong các dòng sản phẩm thẻ, tính bảo 65 Non-VIB mật, an toàn, chính sách giá… Qua đó, tác giả nêu ra những kết quả đạt được như tính bảo mật cao, sản phẩm đa dạng, chính sách san bán hàng thu hút tương đối cạnh tranh so với các ngân hàng khác và những mặt hạn chế về mạng lưới ATM/ĐVCNT còn khá mỏng, chưa kết nối được với nhiều đối tác tiềm năng… cũng như nêu ra được nguyên nhân của những hạn chế trên.
Từ việc đánh giá thực trạng, luận văn đã đưa ra một số giải pháp, kiến nghị đề xuất với Techcombank và các cơ quan nhà nước cũng như Chính phủ nhằm hoàn thiện và phát triển dịch vụ thẻ tín dụng trong thời gian tới. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển sản phẩm và dịch vụ thẻ tại NHTM trước đó chủ yếu dựa trên phân tích tình hình kinh tế Việt Nam, những đặc thù riêng có của hệ thống NHTM trong nền kinh tế, những tác động qua lại giữa ngân hàng và các chủ thể khác có liên quan để từ đó trên cơ sở thực trạng tình hình hoạt động của ngân hàng, những ảnh hưởng bên trong và bên ngoài của các tác nhân nền kinh tế đến hoạt động của nó, đánh giá những kết quả, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại để từ đó đưa ra giải pháp giải quyết từng tồn tại nâng cao kết quả và hiệu quả của hoạt phát triển dịch vụ thẻ của ngân hàng. Tuy nhiên các nghiên cứu khoa học, luận án, đề án trên đã cách đây khá lâu nên số liệu khá cũ chưa phản ánh đúng tình hình hiện tại và thị trường Việt Nam những năm ấy và bây giờ đã có nhiều thay đổi đặc biệt là trong tâm lý người tiêu dùng nói chung và người sử dụng thẻ tín dụng nói riêng. Ngoài ra trong những năm gần đây ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam đang ngày càng phát triển, vươn lên là một trong những ngân hàng lớn trong nước, nhưng thời gian trước có rất ít nghiên cứu đến dịch vụ thẻ tín dụng của ngân hàng này.
Vì thể, trong khóa luận này, sản phẩm thẻ tín dụng của Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam là đối tượng được nhắm tới nhằm nổi bật tình hình hoạt động của Ngân hàng trong mảng phát triển dịch vụ thẻ nói chung và dịch vụ thẻ tín dụng nói riêng đồng thời đưa ra những giải pháp để giúp cho hoạt động này của ngân hàng đạt được hiệu quả cao hơn trong tương lại. Khái niệm Theo giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại, Nhà xuất bản Tài chính năm 2008: “Thẻ tín dụng là loại thẻ được sử dụng phổ biến, ngân hàng cho phép chủ thẻ sử dụng một hạn mức nhất định. Đối với những khách hàng có quan hệ thường xuyên với ngân hàng, có tình hình tài chính tốt, luôn đảm bảo khả năng thanh toán thì ngân hàng cho phép sử dụng thẻ tín dụng” Theo định nghĩa của Ngân hàng trung ương Châu Âu: Thẻ tín dụng là thẻ cho phép chủ thẻ mua sắm và/hoặc rút tiền mặt trong phạm vi hạn mức tín dụng được cấp. Khoản tín dụng mà khách hàng vay có thể thanh toán toàn bộ vào ngày đáo hạn hoặc thanh toán một phần, phần tín dụng còn lại sẽ bị ngân hàng tính lãi.
Ngoài ra thẻ tín dụng còn được định nghĩa: “là công cụ thanh toán không dùng tiền mặt, cho phép người sử dụng khả năng chi tiêu trước, trả tiền sau. Thẻ tín dụng được dùng để thanh toán tại các đơn vị chấp nhận thẻ hoặc rút tiền từ máy ATM” Tựu chung lại, Thẻ tín dụng là một hình thức thay thế cho việc thanh toán trực tiếp. Hình thức thanh toán này được thực hiện dựa trên uy tín. Chủ thẻ không cần phải trả tiền mặt ngay khi mua hàng.
Thay vào đó, Ngân hàng sẽ ứng trước tiền cho người bán và Chủ thẻ sẽ thanh toán lại sau cho ngân hàng khoản giao dịch., chủ thẻ sẽ được cấp một hạn mức tín dụng tuần hoàn trong một khoảng thời gian nhất định (thường được gọi là thời gian miễn lãi) tính từ ngày phát sinh giao dịch. Thời gian miễn lại phụ thuộc vào từng loại thẻ tín dụng của các tổ chức khác nhau. Nếu khách hàng thanh toán toàn bộ khoản chi tiêu cho ngân hàng vào ngày đáo hạn thì khách hàng sẽ được miễn hoàn toàn tiền lãi suất. Tuy nhiên, nếu khách hàng không thanh toán hoặc chỉ thanh toán một phần số tiền đã chi tiêu thì sẽ phải trả phí chậm thanh toán cho ngân hàng.
Thẻ tín dụng cũng có thể dùng để rút tiền mặt, tuy nhiên ngân hàng sẽ tính phí khá cao cho khách hàng. Các tổ chức tài chính như ngân hàng hay các công ty tài chính phát hành thẻ tín dụng cho khách hàng dựa trên uy tín và khả năng đảm bảo chi trả của từng khách hàng. Khả năng đảm bảo chi trả được xác định dựa trên tổng hợp nhiều thông tin khác nhau như: thu nhập, tình hình chi tiêu, mối quan hệ sẵn só đối với 65 Non-VIB các tổ chức tài chính, địa vị xã hội…của khách hàng. Do đó, mỗi khách hàng có những hạn mức tín dụng khác nhau.