PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lịch sử phát triển kinh tế - xã hội tại các quốc gia trong những thập kỷ gần đây đã ngày càng khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngân hàng. Hệ thống ngân hàng luôn được xem là “huyết mạch” và “hàn thử biểu” của nền kinh tế. Sản phẩm dịch vụ và các tiện ích ngân hàng luôn là một chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu, rộng hơn với các nước trong khu vực và trên toàn thế giới.
Việc hội nhập vào nền kinh tế quốc tế đã đặt ra những thách thức cho các Ngân hàng Thương mại, đó là sự tham gia của các tập đoàn tài chính đa quốc gia có thế mạnh về tài chính, kỹ thuật và công nghệ. Trước tình hình đó để có đủ sức đứng vững khi có sự cạnh tranh của các Ngân hàng thương mại nước ngoài bắt buộc các Ngân hàng thương mại có những bước cải cách trong định hướng phát triển chiến lược kinh doanh của mình. Trong bối cảnh hoạt động tín dụng tại các ngân hàng hiện nay gặp nhiều khó khăn, tiềm ẩn nhiều rủi ro nợ xấu, việc đa dạng hóa nguồn thu ngoài tín dụng là hướng đi chung của tất cả các ngân hàng. Các Ngân hàng thương mại chuyển hướng sang mở rộng và phát triển dịch vụ phi tín dụng, nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng.
Dịch vụ phi tín dụng mang lại rất nhiều lợi ích cho cả phía nhà cung cấp dịch vụ và cả phía khách hàng. Nói cách khác, dịch vụ phi tín dụng mang lại lợi ích cho toàn xã hội và cho cả nền kinh tế. Do đó, việc nhấn mạnh vai trò của phát triển dịch vụ phi tín dụng và làm sao để đẩy mạnh các dịch vụ này là điều cần thiết cho định hướng phát triển của các ngân hàng thương mại trong giai đoạn hiện nay. Nằm trong xu hướng trên, Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) đang từng bước hoàn thiện và cơ cấu lại hoạt động kinh doanh của mình, chuyển hướng phát triển dịch vụ phi tín dụng - cách thức hiệu quả nhất để thay đổi cơ cấu doanh thu và cũng là cách giúp Ngân hàng phát triển theo hướng hiện đại.
Như trong định hướng tổng thể kế 1 Luan van hoạch hoạt động kinh doanh năm 2018, SCB xác định mục tiêu hoạt động năm 2018 như sau: “ Chuyển đổi cơ cấu tài chính, tăng thu ngoài lãi và thúc đẩy hiệu quả kinh doanh; đẩy mạnh tăng trưởng nền tảng khách hàng cá nhân; kiện toàn kết cấu tổ chức theo hướng chuyên môn hóa và thúc đẩy kinh doanh; xây dựng đội ngũ kế thừa và hướng đào tạo chủ động; phát triển công nghệ ngân hàng để tối ưu hóa vận hành và thu hút khách hàng”. (Ngân hàng TMCP Sài Gòn, 2018) Ngân hàng TMCP Sài Gòn chi nhánh An Giang (SCB An Giang) được thành lập vào tháng 6 năm 2006, sau hơn 12 năm hoạt động trên địa bàn tỉnh An Giang với mạng lưới gồm một chi nhánh và hai phòng giao dịch, hiện nay số lượng khách hàng đến giao dịch với hơn 12.000 khách hàng, thương hiệu được khẳng định trên địa bàn tỉnh An Giang. Trong những năm gần đây cùng với định hướng chung của SCB, SCB An Giang đang dần chú trọng phát triển sang lĩnh vực phi tín dụng. Tuy nhiên hoạt động này vẫn còn mang tính thực thi thụ động, chưa có sự hoạch định chiến lược rõ ràng, trong khi thị trường phát triển sản phẩm, dịch vụ tại địa bàn có rất nhiều tiềm năng.
Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả kinh doanh và phát triển thị trường, SCB An Giang cần thực hiện nhiều giải pháp để phát triển, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các sản phẩm dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, xem việc phát triển các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng (DVPTD) như là một hướng đi chiến lược, ổn định kết quả kinh doanh lâu dài, phát triển bền vững theo xu hướng kinh doanh của một ngân hàng hiện đại. Xuất phát từ vấn đề trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn trên địa bàn tỉnh An Giang” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp chuyên ngành Quản lý kinh tế. Các công trình nghiên cứu có liên quan 2.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước Các nghiên cứu ngoài nước đề cập đến dịch vụ ngân hàng dưới nhiều khía cạnh khác nhau: 2 Luan van - Chien-Chiang Lee, Shih-Jui Yang, Chi-Hung Chang (2014) [48], Non-interest income, profitability, and risk in banking industry: A cross-country analysis. Nhóm tác giả đã nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi (tức là thu nhập từ các DVPTD) ảnh hưởng đến rủi ro và lợi nhuận của ngân hàng.
Từ kết quả khảo sát trên 967 NHTM cổ phần ở Châu Á các hoạt động ngoài lãi tăng nguy cơ rủi ro cho các NH ở các nước có thu nhập cao, trong khi tăng lợi nhuận hoặc giảm thiểu rủi ro cho các NH ở các nước thu nhập trung bình hoặc thấp. Kết luận cuối cùng mà nhóm tác giả đưa ra cho thấy thu nhập về hoạt động phi tín dụng bị tác động bởi lĩnh vực hoạt động chuyên sâu của ngân hàng và mức thu nhập của quốc gia mà ngân hàng hoạt động. - Mohammed Hossain, Shirley Leo (2009) [338], Customer perception on service quality in retail banking in Middle East: the case of Qatar. Tác giả nhận thấy rằng trong sự cạnh tranh ngày càng tăng giữa các ngân hàng bán lẻ, dịch vụ khách hàng là một phần quan trọng và các nhà quản lý ngân hàng nên xem xét lại nhằm cải thiện sự hài lòng của khách hàng đối với chất lượng dịch vụ, yếu tố quyết định trong việc phát triển dịch vụ.2 Tình hình nghiên cứu trong nước Tác giả đã sưu tầm và nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm: - Sách về Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại của Nguyễn Minh Kiều (2009), Nghiệp vụ ngân hàng thương mại (Tái bản lần thứ 2).
Tác giả đã cung cấp toàn bộ kiến thức cơ bản về hoạt động ngân hàng thương mại, từ tổng quan về chức năng và hoạt 3 Luan van động của ngân hàng đến mô tả chi tiết về lý thuyết các nghiệp vụ của Ngân hàng thương mại. - Giáo trình của Nguyễn Thị Qui (2008), Dịch vụ Ngân hàng hiện đại. Nội dung của giáo trình này nêu rõ những đặc trưng cơ bản về DVNH hiện đại, thực trạng cũng như nhu cầu, định hướng và giải pháp phát triển DVNH hiện đại tại VN giai đoạn 2007-2010 và tầm nhìn 2020. - Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Xuân Hoa (2007), phát triển dịch vụ ngân hàng hiện đại ở Việt Nam.
Tác giả đã hệ thống hóa một số vấn đề lý thuyết, góp phần lý giải thực trạng hoạt động dịch vụ ngân hàng hiện đại ở Việt Nam và đưa ra những giải pháp để phát triển các loại hình dịch vụ ngân hàng hiện đại ở Việt Nam góp phần khắc phục những yếu kém, trì trệ trong hoạt động dịch vụ NHTM tại thời điểm nghiên cứu. - Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Anh Thủy (2013), Phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Luận án đã hệ thống một cách toàn diện cơ sở lý luận về DVPTD ngân hàng, phân tích thực trạng phát triển DVPTD của hệ thống NHTM trên hai khía cạnh quy mô và chất lượng, luận án sử dụng mô hình để đo lường sự hài lòng của khách hàng khi sử dụng DVPTD của ngân hàng. - Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Minh Điển (2010), Phát triển dịch vụ phi tín dụng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.
Luận án đã hệ thống hóa tương đối đầy đủ, toàn diện những vấn đề lý luận về DVPTD của NHTM, nêu lên thực trạng phát triển một số DVPTD điển hình của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn (NHNN&PTNT) từ đó đưa ra các nhóm giải pháp phát triển DVPTD của ngân hàng này. - Sách về Dịch vụ ngân hàng điện tử của Phạm Thu Hương (2014), Phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử tại Việt Nam. Tác giả phân tích thực trạng, những nhân tố tác động, ảnh hưởng tới dịch vụ ngân hàng điện tử tại Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. 4 Luan van Cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu có hệ thống về phát triển sản phẩm DVPTD ở Ngân hàng TMCP Sài Gòn trên cả nước nói chung cũng như tỉnh An Giang nói riêng.
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã chú trọng kế thừa và chọn lọc những ý tưởng liên quan đến đề tài nhằm phục vụ cho việc phân tích làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản, đi sâu nghiên cứu thực trạng phát triển DVPTD của hệ thống ngân hàng, đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng và phát triển các loại hình DVPTD ở Ngân hàng TMCP Sài Gòn trên địa bàn tỉnh An Giang trong thời gian tới. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ phi tín dụng của NHTM. - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng tại ngân hàng SCB. - Đề xuất giải phát phát triển sản phẩm DVPTD của ngân hàng SCB trên địa bàn tỉnh An Giang.
Đối tượng nghiên cứu Tình hình phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng của SCB An Giang. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình phát triển sản phẩm DVPTD của ngân hàng SCB trên địa bàn tỉnh An Giang với các sản phẩm chủ lực hiện nay như: Dịch vụ thanh toán trong nước, dịch vụ thanh toán quốc tế, Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ và chi trả kiều hối, Dịch vụ ngân quỹ, Dịch vụ Thẻ ngân hàng, Dịch vụ Ngân hàng điện tử, Dịch vụ Bảo lãnh và Dịch vụ bảo hiểm. - Không gian nghiên cứu: Tại địa bàn hoạt động của SCB An Giang. -Thời gian nghiên cứu: Thực trạng phát triển sản phẩm DVPTD từ 2015-2018 tại SCB An Giang.
Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện nghiên cứu, đề tài sử dụng một số phương pháp chủ yếu sau: - Phương pháp nghiên cứu tổng hợp: Nghiên cứu các dữ liệu, thu thập và tổng 5 Luan van hợp qua sách báo, tài liệu, internet, các công trình nghiên cứu trước đây.