CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE PHAT TRIEN NÔNG NGHIỆP BEN VỮNG 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHÁT TRIEN NÔNG NGHIỆP BEN VUNG 1.1 Khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững Phát triển được coi là một quá trình lớn lên, tăng tiễn mọi lĩnh vực. Bất cứ trong lĩnh vực nao, sự phat triển đều thỏa mãn các thành tố như: sự tăng lên về cả chất và lượng; sự thay đôi về cơ cấu, thé chế, chủng loại, tô chức; sự thay đôi về thị trường; và giữ công bằng xã hội, an ninh, trật tự. Phát triển nông nghiệp cũng không nam ngoài nội dung đó. Những năm gần đây chúng ta thường nhắc đến cụm từ “phát triển bền vững”.
Vậy phải hiểu phát triển nông nghiệp bền vững như thế nào ? Hiện nay, có nhiều nguồn tin và đưa ra khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững (PTNNBV) ở những góc độ khác nhau. Theo Đỗ Kim Chung và cộng sự (2009), PTNNBV là quá trình đảm bảo hài hòa các nhóm mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, thỏa mãn nhu cầu về nông nghiệp hiện tại mà không tốn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của tương lai. Tác giả Pham Doãn (2005) cho rằng PTNNBV là quá trình đa chiều, bao gồm: (1) tính bền vững của chuỗi lương thực (từ người sản xuất đến tiêu thụ, liên quan trực tiếp đến cung cấp đầu vào, chế biến và thị trường); (2) tính bền vững trong sử dụng tài nguyên đất và nước về không gian và thời gian; (3) khả năng tương tác thương mại trong tiến trình phát triển nông nghiệp và nông thôn dé đảm bảo cuộc sống đủ, an ninh lương thực trong vùng và giữa các vùng. Theo FAO (1992), phát triển nông nghiệp bền vững là quá trình quản lý và duy trì sự thay đôi về thê chế, kỹ thuật, tổ chức cho nông nghiệp phát triển nhằm đảm bảo thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người về nông phẩm và dịch vụ vừa đáp ứng nhu câu của mai sau.
Từ những quan niệm trên, có thé được hiểu rằng: Dé nền nông nghiệp phát triển bền vững phải bảo đảm được mục đích là kiến tạo một hệ thống bền vững về mặt kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, sản xuất nông nghiệp phải đạt hiệu quả cao, làm ra nhiêu sản phâm, không những đáp ứng nhu câu tiêu dùng, thức ăn chăn nuôi, dự trữ lương thực mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Về xã hội, một nền nông nghiệp bền vững phải đảm bảo cho người nông dân có đầy đủ công ăn việc làm, có thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được nâng cao. PTNNBV về khía cạnh môi trường là không hủy hoại nguồn tài nguyên thiên nhiên, giữ nguồn nước ngầm trong sạch và không gây ô nhiễm môi trường.2 Vai trò của việc phát triển nông nghiệp bền vững Nông nghiệp bền vững giúp chúng ta có nguồn thực phẩm tốt cho sức khỏe mà không làm ảnh hưởng xấu đến môi trường và những thế hệ mai sau.
Nông nghiệp bền vững là người nông dân sản xuất thực phẩm trong đó các nhà nông sử dụng các kỹ thuật và phương pháp trồng trọt và chăm sóc cây trồng một cách có trách nhiệm và tiết kiệm tài nguyên. Mục dich của nông nghiệp bền vững là tăng cường năng suất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tạo ra một nguồn thực phẩm lành mạnh và đảm bảo sức khỏe cho con người. Các nhà nông sử dụng các phương pháp hữu cơ dé trồng trọt và chăm sóc cây trồng, bao gồm sử dụng phân bón hữu cơ và các loại thuốc trừ sâu tự nhiên thay vì các loại hóa chất độc hại. Họ cũng sử dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm nước và tối ưu hóa sử dụng dat dé giảm thiêu việc cạo phá rừng và phá hủy môi trường sống của các loài động thực vật.
Nông nghiệp bền vững còn đặt ra mục tiêu giảm thiêu lượng thải ra từ quá trình sản xuất, bao gồm việc giảm thiêu lượng phân bón và thuốc trừ sâu độc hại dùng trong quá trình sản xuất, cũng như việc giảm thiểu khí thải và các chất độc hại từ máy móc và thiết bị sử dụng trong quá trình sản xuất. Với việc phát triển nông nghiệp bền vững, chúng ta có thé có được nguồn thực phẩm tốt cho sức khỏe mà không gây ra tác động tiêu cực đến môi trường. Nó giúp đảm bảo răng các tài nguyên đất và nước được sử dụng một cách có trách nhiệm và tiết kiệm, đảm bảo rang chúng ta có thé sản xuất thực pham đủ dé đáp ứng nhu cầu của con người trong tương lai mà không cần phải phá hủy môi trường sống. Điều này sẽ giúp cho những thế hệ tương lai có một tương lai tươi sáng và một nguồn thực phẩm lành mạnh dé sử dụng.
Phát triển nông nghiệp bền vững giúp giảm thiểu các van đề biến đổi khí hậu, khan hiếm nước, suy thoái đất, phá rừng. Giảm thiểu biến đôi khí hậu: Nông nghiệp truyền thống thường sử dụng nhiều phương pháp không bền vững, như sử dụng phân bón hóa học và thuôc trừ sâu độc hại, gây ra khí thải nhiêu và thải ra các chât gây hiệu ứng nhà kính. Trái ngược, nông nghiệp bền vững thúc đây sử dụng các kỹ thuật hữu co, tái chế phân bón hữu cơ và quản lý hợp lý lượng chat thải, giúp giảm thiêu khí thải nhà kính từ nông nghiệp. Đồng thời, việc bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển hệ sinh thái trong nông nghiệp bền vững cũng giúp hấp thụ carbon và giảm tác động khí hậu.
Giảm thiểu khan hiếm nước: Nông nghiệp truyền thống tiêu thụ lượng nước lớn và thường dùng phương pháp tưới truyền thống không hiệu quả, dẫn đến lãng phí và cạn kiệt tài nguyên nước. Nông nghiệp bền vững thúc đây sử dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm nước như tưới theo nhu cầu thực tế, sử dụng kỹ thuật giữ ầm dat và thu thập và tái sử dung nước mưa. Điều này giúp giảm thiểu khan hiém nước và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên nước. Ngăn chặn suy thoái đất: Nông nghiệp truyền thống thường gây suy thoái đất thông qua việc cay cỏ quá mức, sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu không kiểm soát, và thiếu việc quản lý đất bền vững.
Nông nghiệp bền vững đặt sự chú trọng vào việc duy trì độ phù hợp của đất, sử dụng kỹ thuật bón phân hữu cơ, bón Ngoài ra nó còn giúp thúc đây nền kinh tế ôn định cho nông dan và giúp họ có chất lượng cuộc sống tốt hơn. Phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ có lợi cho môi trường và sức khỏe, mà còn có thể thúc đây nền kinh tế 6n định và cải thiện chất lượng cuộc song của nông dân. Đầu tiên là nông nghiệp bền vững làm tăng năng suất và hiệu suất: Phát triển nông nghiệp bền vững thường sử dụng các kỹ thuật và phương pháp tiết kiệm tài nguyên, như sử dụng phân bón hữu cơ, quản lý đất bền vững và ứng dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước. Điều này có thé dẫn đến tăng năng suất cây trồng và chất lượng sản phẩm, cải thiện hiệu suất sản xuất và thu nhập của nông dân.
Đa dạng hóa sản phẩm và giá trị gia tăng: Nông nghiệp bền vững thường khuyến khích việc đa dang hóa sản phẩm và áp dụng các phương pháp chế biến và tiếp thị gia tăng giá trị. Điều này giúp nông dân có thêm cơ hội kinh doanh và tăng thu nhập bằng cách tiếp cận các thị trường cao cấp và nhu cầu tiêu dùng đang tăng. Giảm chi phí và rủi ro: Sử dụng các kỹ thuật bền vững có thé giảm chi phí đầu vào, ví dụ như sử dụng phân bón tự nhiên, giảm sử dụng thuốc trừ sâu và tiết kiệm nước. Điều này giúp giảm bớt nợ nan và tăng khả năng chịu đựng tài chính của nông dân.
Ngoài ra, sử dụng phương pháp bền vững cũng giúp giảm rủi ro đối với mất mùa, sâu bệnh va thay đổi khí hậu.Và khi nông dân có thu nhập ổn định và tăng cường kha năng chịu đựng tải chính, họ có thể đảm bảo cuộc sống tốt hơn cho gia đình và cộng đông. Họ có thê dau tư vào giáo duc, chăm sóc sức khỏe va cải thiện điêu kiện sông, góp phan nâng cao đời sông hang ngày Bởi vì nông nghiệp đóng vai trò thiệt yêu và có hơn 40% dân sô thê giới làm việc trong lĩnh vực này và việc đảm bảo phát triển bền vững và an ninh lương thực luôn là van dé cap thiệt đôi với mọi quôc gia. Có thé hiêu được răng bên vững về lương thực cũng góp phân vào củng cô an ninh của mọi quôc gia. Ta đêu biết răng việc Điêu cot lõi làm nên một nên nông nghiệp bên vững là tìm được sự cân băng giữa việc sản xuất lương thực, thực phẩm và bảo tồn hệ sinh thái môi trường 1.3 Đặc trưng của việc phát triển nông nghiệp bền vững 1.1 Dam bảo nhịp độ tăng trưởng ổn định, hiệu qua Mục tiêu tăng trưởng là mục tiêu theo dudi của tat cả các ngành trong nền kinh tế quốc dân.
Bất cứ một ngành nao, một lĩnh vực nào nếu không có sự tăng trưởng đều sẽ gây trở ngại đối với tiễn trình phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế. Đối với ngành sản xuất nông nghiệp, việc theo đuổi mục tiêu tăng trưởng có một ý nghĩa hết sức quan trọng. Ngành nông nghiệp là ngành cung cấp toàn bộ lương thực thực phẩm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hằng ngày của con người. Hoạt động tiêu dùng diễn ra liên tục đòi hỏi quá trình sản xuất cũng phải diễn ra liên tục tương ứng.
Bên cạnh đó, cùng với quá trình gia tăng tiêu dùng là sự gia tăng nhanh chóng của dân số. Nếu như ngành nông nghiệp không có sự tăng trưởng thi sẽ day toàn xã hội vào tinh trạng thiếu lương thực. Đối với nền nông nghiệp truyền thống, tốc độ tăng trưởng rất thấp, đôi khi còn không có tăng trưởng do ảnh hưởng của các yếu tổ thời tiết, việc tiếp tục duy trì nền nông nghiệp truyền thống sẽ kéo lùi sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dân.Chính vì vậy việc đổi mới toàn diện khu vực nông nghiệp, nói khác đi là phát triển nông nghiệp bền vững thì mục tiêu tăng tăng trưởng được coi là một đặc trưng cơ bản. Mục tiêu tăng trưởng là mục tiêu cao nhất song mục tiêu đó sẽ không còn ý nghĩa nếu như những thành quả của sự tăng trưởng đó bị trả giá quá đắt.
Nói khác đi kết quả của sự tăng trưởng đó phải thé hiện bảng hiệu quả trên thực tế.