Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN VỀ BÀI TẬP HÓA HỌC, NĂNG LỰC TÍNH TOÁN 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Trong quá trình day và học môn Hỏa học, bải tập hóa học là một phần không thể thiểu trong bộ môn này. BTHH có vai trò rất quan trọng cho người học.
Việc nghiên cứu các vấn đề về BTHH đã có nhiều tác giả nghiên cứu như GS.TS Nguyễn Xuân Trường; PGS. Lê Xuân Trọng, PGS. Đào Hữu Vinh đã nghiên cứu về lí luận cũng như phương pháp giải bài tập hỏa hoc va được nhiều học viên cao học nghiên cứu như: Đỗ Thị Thanh Trang (2012), Xây dựng hệ thống bải tập hóa học giáo dục môi trường trong dạy học phẩn hóa hữu cơ ở trường trung học phô thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thành Phố Hỗ Chí Minh [34] Lê Thị Kim Thoa (2009), tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn dùng trong dạy học hóa học ở trưởng trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thành Phổ Hỗ Chí Minh.[31] Trần Thị Phương Thảo (2008), Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan về có nội dung gắn với thực tiễn, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thành Phố Hỗ Chỉ Minh [30] Lê Văn Hiến (2011), Xây dựng hệ thống bải tập hóa học vẻ kinh tế, xã hội và môi trường giáo đục môi trường ở trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thảnh Phố Hồ Chỉ Minh [17] Dang Thi My Ngoc (2012), Rèn luyện kĩ năng cơ bản dé giải bai tap hóa học 8 cho học sinh ở trưởng trung học cơ sở, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học 'Vinh [26] Vn Thi Diễm Trang (2012), Rẻn luyện kĩ năng cơ bản để giải bài tập hỏa học 9 cho hoe sinh ở trường trung học cơ sở, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Vinh [33] 12 Nguyễn Thị Ngọc An (201 1), Xây dựng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 11 trung học phổ thông đùng cho học sinh khá — giỏi, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thành Phố Hỗ Chí Minh [2] Hiện nay chương trình đảo tạo theo hướng phát triển năng lực người học đã được áp dụng phổ biến trong lĩnh vực giáo dục ở nhiều quốc gia. Ở Việt Nam chương trình giáo dục phổ thông tông thê vừa được Ban chỉ đạo đối mới chương.
trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông thông qua ngày 27 tháng 7 năm 2017 về việc đổi mới chương trình giáo dục Việt Nam theo hướng phát triển năng lực của người học. Đề đáp ứng trước tình hình nảy đã có nhiều tác giả đi sâu vào nghiên cứu lí luân dạy học là đặc biệt chú trọng đến vấn để phát triển năng lực của học sinh. thông qua bài tập hóa học. Cụ thể, một số luận văn thạc sĩ cũng như một số bài báo như sau; Nguyễn Cao Biển (2008), Rèn luyện năng lực độc lập sáng tạo cho học sinh lớp.
10 trung học phố thông thông qua hệ thống bài tập hóa học, Luân văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sư phạm Thanh Phó Hỏ Chí Minh |4] Nguyễn Thị Lan Phương (2015), Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong dạy học bải tập hóa học của "Chương 5 ~ Đại cương Kim loại" chương trình hỏa học 12 nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Quốc gia Hà Nội Trường Đại học Giáo dục [28] Lưu Thị Hòa (2017), Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học chương: “Hiđro = Nước” Hóa học 8, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Quốc gia Hà Nội ~ Trường Đại học Giáo dục. 19] Trần Thị Thu Yên (2014), Phát triển năng lực tư duy cho học sinh trong day học hóa học lớp 10 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sư. pham Thành Phố Hồ Chí Minh. Lựa chọn, xây dựng và sử dụng bài tập có nội dung thực tiễn nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học (Chương: Nhóm.
oxi — Hóa học 10 nâng cao), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sư phạm Hà Nội{20] Pham Thị Bình, Đỗ Thị Quỳnh Mai, Ha Thị Thoan (2016), “Xây dựng bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh ở trường phổ. thông”, Tạp chí khoa học, T.{5] Hoàng Hòa Bình (2015), “Năng lực và đánh giá theo năng lực”, Tạp chí khoa học ĐHSP TPHCM, T.[6] Vũ Thị Hiền, Trần Trung Ninh (2016), “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua chủ đề dạy học tích hợp hợp chất cúa lưu huỳnh và mưa axit”, Tạp chí khoa học, T.106- 113429] Phan Đồng Châu Thủy, Phạm Lê Thanh (2016), “Sir dung bài tập tích hợp trong dạy học hỏa học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10 THPT”, Tạp chí khoa học ĐHSP TPHCM, T.[35] Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào đề cập đến một cách hệ thống về việc sử dụng bài tập hóa học vô cơ để hình thành va phát triển năng lực tính toán cho học sinh trường THCS. 14 “Theo từ điển Tiếng Việt: "Bài tập là bài ra cho học sinh làm để vận dụng điều đã học”. Bài tập là những bài đã được lựa chọn một cách phủ hợp với nội dung cụ thể rõ rằng.
Như vậy, chúng ta hiểu bãi tập hóa học lả những bải tập về môn hóa học. Bài tập hóa học là một dạng bài làm gồm những bài toán, những câu hỏi hay đồng. thời cả bài toán và câu hỏi thuộc về hóa học. Muốn giải được những bải tập này, HS.
phải biết suy luận logic dựa vào những kiến thức đã học, sử dụng những khái niệm, định luật. học thuyết, những phép toán,. đồng thời phái biết phân loại bài tập để tìm ra hướng giải hợp lí và có hiệu quả. Nên khi hoàn thành chúng, học sinh nắm.
được một trí thức hay kĩ năng nhất định một cách vũng chắc.[5][15] Nhu vay, chỉnh các bài tập hóa học gồm bài toán hay câu hỏi là phương tiện cực kì quan trọng để phát triển tư duy học sinh. Người ta thường lựa chọn những bài toán và câu hỏi để đưa vào một bải tập là có tính toán đến một mục đích nhất định, là nắm hay hoàn thiện một dạng trì thức hay kĩ năng nào đó. Việc hoàn thành hay phát triển kĩ năng giải các bài toán hóa học cho phép thực hiện những mỗi liên hệ qua lại mới giữa các tri thức thuộc cùng một trình độ của cùng một năm học vả thuộc những trình độ khác nhau của những năm học khác nhau cũng như giữa tri thức và kĩ năng. Tác dụng của bài tập hóa học Theo [35],[36],[39].24], bai tap được xếp vào hệ thống các phương pháp dạy học.
Phương pháp này được coi là một trong các phương pháp quan trọng nhất để nâng cao chất lượng giảng dạy hóa học. Mặt khác giải bai tập hóa học là một học. tập tích cực. Bài tập hóa học có các tác dụng lớn sau: 1.
Tác dụng trí dục ~ Bai tập hóa học có tác dụng làm cho học sinh hiểu sâu hơn các khái niệm đã học. Học sinh cỏ thé hoc thuộc lòng các định nghĩa, khái niệm, định luật, nhưng thông qua giải bài tập học sinh hiểu, nắm vững hơn các khái niệm, định luật đã thuộc. ~ Bài tập hóa học mở rộng sự hiểu biết một cách sinh động, phong phú va không làm năng nẻ khối lượng kiến thức của học sinh. ~ Bài tập hóa học có tác dụng củng có kiến thức cũ một cách thường xuyên vả hệ thống hóa các kiến thức.
~ Bài tập hóa học thúc đây thường xuyên sự rèn luyện các kỹ năng, kỹ xáo cần thiết về hóa học: trong quá trình giải bài tập học sinh tự rèn luyện kỹ năng viết công. thức cân bằng phương trình hóa học, tinh toán, kỳ năng, kỹ xáo thực hành. ~ Bài tập hóa học tạo điều kiện đề phát triển tư duy học sinh: khi giải bài tập học sinh buộc phải suy lý, quy nạp, diễn dịch loại suy, các thao tác tư duy đều được vận dụng. Tác dụng giáo dục Bài tập hóa học cỏ tác dụng giáo dục tư tưởng cho học sinh vì giái bài tập là rèn luyện học sinh tính kiên nhẫn, trung thực trong lao đông học tập, tính sáng tạo khi sử dụng và vận dụng trong các vấn đề học tập.
Mặt khác, qua việc giải bài tập rèn luyện cho học sinh tính chính xác khoa học và nâng cao hứng thú học tập bộ môn. 'Tuy nhiên tác dụng giáo dục của bài tập có được phát huy hay không còn phụ thuộc vào cách dạy, rèn luyện cúa giáo viên. Cần chú ý giáo dục học sinh trên cơ sở. thái độ cụ thể của học sinh Bài tập hóa học có nội dung thực nghiệm còn có tác dụng rèn luyện tính cần thận, tuân thủ triệt để quy định khoa học, chống tác phong luộm thuộm, vi phạm những nguyên tắc khoa học.
[5] 'Vậy bài tập hóa học giúp cho việc hoàn thiện chất lượng dạy học, cũng cố các kiến thức thu được, hình thành kỹ năng và chuyển vào tình huồng mới, thiết lập mỗi liên hệ liên môn, việc giải bài tập hóa học tạo điều kiện tiếp thu kỹ năng và kỹ xảo. thực hành của học sinh (thí nghiệm, tính toán). Bài tập là phương tiện quan trong dé phát triển tư duy của học sinh. Phân loại bài tập hóa học Theo [15] [35] dựa vào nội dung bải tập mà phân chia như sau: 16 1.
Bài tập định tính. Trong thực tế dạy học hóa học, người ta sử dụng rông rãi các bai tập lí thuyết. Day bai tập này liên hệ với sự quan sắt và giải thích các hiện tượng hóa học, sự điều. chế các chất cụ thể, xác định thành phần hóa học các chất và sự phân biệt chúng, tách các hỗn hợp, so sánh thành phần tính chất các chất và các phản ứng hóa học của chúng.
Những bài tập lí thuyết giúp người giảo viên hóa học tương đối dễ kiểm tra mức độ chuẩn bị, nắm vững kiến thức lý thuyết vả thực nghiệm của học sinh, củng cố vả đảo sâu kiến thức về các chất chính và sự biến đổi của chúng, vận dụng. kiến thức hóa học vào thực tiền, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo sử dụng ngôn ngữ hóa học, các bảng hóa học. Bài tập lí thuyết gồm các dạng thường gặp sau: ~ Viết các phương trình phản ứng, thực hiện các biển hóa. ~ Xét các khả năng phản ứng có thể xảy ra.
~ Nhận biết các chất. ~ Tách một chất ra khỏi hỗn hợp. ~ Điều chế các chất b.