Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Năng Lực Phán Đoán Của Học Sinh Trong Dạy Học Hình Học

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued phát triển năng lực phán của học sinh trong dạy học hình học ở trường trung học cơ sở, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thế Vận
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Phán Đoán Của Học Sinh Trong Dạy Học Hình Học Ở Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CÁC CỤM TỪ ĐƯỢC VIẾT TẮT CHỦ YẾU TRONG LUẬN VĂN
• CÁC THUẬT NGỮ ĐƯỢC VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tính phức hợp của tư duy
• 1.2. Khái niệm tư duy
• 1.3. Một số đặc điểm của tư duy
• 1.4. Kỹ thuật tư duy phức hợp của Edward de Bono
• 1.5. Năng lực phán đoán
• 1.6. Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học
• 1.7. Xem xét các yếu tố để phán đoán đưa ra nhiều phương án giải quyết vấn đề
• 1.8. Khái quát hóa để phán đoán đưa ra vấn đề mới
• 1.9. Sử dụng kỹ thuật phân tích ngược đưa ra phán đoán giải quyết vấn đề
• 1.10. Phán đoán thông qua bước nhảy của tư duy
• 1.11. Phán đoán trong học tập hợp tác
• 1.12. Nguyên tắc thiết kế phán đoán
• 1.13. Xây dựng năm bước tư duy phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.14. Thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.15. Nội dung môn hình học ở trường THCS
• 1.16. Khảo sát giáo viên về thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán ở trường THCS
• 1.17. Khảo sát học sinh về thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán ở trường THCS
• 1.18. Khảo sát sự yêu thích môn toán của học sinh
• 1.19. Học sinh tự đánh giá về sự phát triển tư duy trong học toán
• 1.20. Dạy học sử dụng phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.21. Tính cấp thiết của dạy học phát triển năng lực phán đoán của học sinh
• 1.22. Yêu cầu phát hiện vấn đề, kiến tạo kiến thức mới
• 1.23. Phát huy tính sáng tạo và tư duy phức hợp
• 1.24. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁN ĐOÁN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÌNH HỌC Ở TRƯỜNG THCS
• 2.1. Xem xét hết các yếu tố phán đoán đưa ra nhiều phương án giải quyết vấn đề
• 2.2. Đặc biệt hóa để phán đoán đưa ra vấn đề mới
• 2.3. Đặc biệt hóa bài toán theo hướng BE và CD là các đường cao
• 2.4. Đặc biệt hóa theo hướng đường trung tuyến
• 2.5. Sử dụng kỹ thuật phân tích ngược đưa ra phán đoán giải quyết vấn đề
• 2.6. Phát triển năng lực phán đoán thông qua dạy học hợp tác
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, yêu cầu của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Thời gian, quy trình và phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Kết luận chương 3
• Các công trình đã công bố của luận văn
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường trung học cơ sở là một vấn đề quan trọng. Năng lực này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học mà còn phát triển tư duy logic và khả năng ra quyết định. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thế Vận (2018), việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại có thể nâng cao năng lực phán đoán của học sinh. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay, khi mà việc phát triển tư duy toàn diện cho học sinh là một yêu cầu cấp thiết.

1.1. Khái niệm năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Năng lực phán đoán được hiểu là khả năng đưa ra quyết định dựa trên các thông tin có sẵn. Trong dạy học hình học, năng lực này giúp học sinh phân tích và giải quyết các bài toán phức tạp. Việc phát triển năng lực phán đoán không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về hình học mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện.

1.2. Vai trò của năng lực phán đoán trong giáo dục trung học cơ sở

Năng lực phán đoán đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy độc lập cho học sinh. Nó giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn biết cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Theo nghiên cứu, học sinh có năng lực phán đoán tốt thường có kết quả học tập cao hơn và khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực phán đoán ở học sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực phán đoán là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình dạy học. Một trong những thách thức lớn nhất là phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến. Phương pháp này thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà không khuyến khích học sinh tư duy độc lập. Điều này dẫn đến việc học sinh không phát triển được năng lực phán đoán cần thiết.

2.1. Phương pháp dạy học truyền thống và ảnh hưởng đến năng lực phán đoán

Phương pháp dạy học truyền thống thường chú trọng vào việc ghi nhớ và lặp lại kiến thức. Điều này không khuyến khích học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng phán đoán. Học sinh thường chỉ học thuộc lòng mà không hiểu sâu về vấn đề, dẫn đến việc thiếu hụt năng lực phán đoán.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên trong việc phát triển năng lực phán đoán

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về các phương pháp dạy học hiện đại. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách khuyến khích học sinh phát triển năng lực phán đoán. Sự thiếu hụt này cần được khắc phục thông qua việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực phán đoán

Để phát triển năng lực phán đoán cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích họ tư duy độc lập và sáng tạo. Theo nghiên cứu của Edward de Bono, việc áp dụng các kỹ thuật tư duy phức hợp có thể giúp học sinh phát triển năng lực phán đoán một cách hiệu quả.

3.1. Dạy học giải quyết vấn đề trong hình học

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm ra giải pháp cho các bài toán thực tiễn. Điều này giúp học sinh phát triển năng lực phán đoán thông qua việc phân tích và đánh giá các phương án khác nhau.

3.2. Sử dụng kỹ thuật tư duy phức hợp trong dạy học

Kỹ thuật tư duy phức hợp của Edward de Bono giúp học sinh phát triển tư duy đa chiều. Việc áp dụng kỹ thuật này trong dạy học hình học có thể giúp học sinh hình thành và củng cố năng lực phán đoán một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực phán đoán

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy việc phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học mang lại nhiều lợi ích. Học sinh không chỉ cải thiện kết quả học tập mà còn phát triển kỹ năng tư duy độc lập. Các trường học đã áp dụng thành công các phương pháp dạy học hiện đại, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

4.1. Kết quả thực nghiệm trong việc phát triển năng lực phán đoán

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động dạy học hiện đại có sự cải thiện rõ rệt về năng lực phán đoán. Học sinh có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và tự tin hơn trong việc đưa ra quyết định.

4.2. Ứng dụng các phương pháp dạy học mới trong thực tiễn

Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực phán đoán mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực phán đoán

Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để nâng cao năng lực phán đoán cho học sinh. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc bồi dưỡng giáo viên và cải thiện chương trình giảng dạy.

5.1. Đề xuất các biện pháp phát triển năng lực phán đoán

Cần có các biện pháp cụ thể để phát triển năng lực phán đoán cho học sinh. Điều này bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên và cải tiến chương trình giảng dạy để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

5.2. Tương lai của năng lực phán đoán trong giáo dục

Năng lực phán đoán sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục. Việc phát triển năng lực này không chỉ giúp học sinh thành công trong học tập mà còn chuẩn bị cho họ những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2:Một số biện pháp sƣ phạm nhằm góp phần phát triển năng lực phán đoán cho học sinh thông qua dạy học hình học ở trƣờng THCS. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.Tính phức hợp của tƣ duy 1.Khái niệm tư duy Tƣ duy là một trong những biểu hiện tâm lý bậc cao, là quá trình hoạt động nhận thức của cá thể, đƣợc đặc trƣng bởi sự phản ánh hiện thực một cách khái quát và gián tiếp [2]. Tƣ duy là đối tƣợng nghiên cứu của nhiều nghiên cứu liên nghành.Triết học nghiên cứu mối quan hệ giữa vật chất và tƣ duy, khả năng và con đƣờng nhận thức thế giới bằng quá trình tƣ duy. Logic hình thức nghiên cứu các hình thức cơ bản của tƣ duy (khái niệm, phán đoán, suy luận). Xã hội học nghiên cứu quá trình phát triển lịch sử của tƣ duy trong sự phụ thuộc vào cấu trúc xã hội.

Sinh lý học nghiên cứu cơ chế thần kinh của các thao tác tƣ duy. Điều khiển học nghiên cứu tƣ duy nhƣ là một quá trình thông tin, xác định cái những cái chung và cái khác biệt trong hoạt động của máy tính và tƣ duy của con ngƣời. Tâm lý học nghiên cứu tƣ duy nhƣ một hoạt động nhận thức, phân loại các dạng tƣ duy trên cơ sở mức độ khái quát và đặc điểm sử dụng các công cụ, phƣơng tiện trong quá trình tƣ duy, những cái mới đối với chủ thể , mức độ tích cực của chủ thể, mức độ phản ánh hiện thực một cách phù hợp, chính xác nhờ tƣ duy [2]. Ngƣời ta phân ra các loại tƣ duy nhƣ sau:Tƣ duy ngôn ngữ logic, tƣ duy trực quan hình ảnh và tƣ duy trực quan hành động.

Cũng có thể phân ra tƣ duy lý luận và tƣ duy thực tiễn, tƣ duy khoa học và tƣ duy kinh nghiệm; tƣ duy phân tích logic và tƣ duy trực giác; tƣ duy hiện thực và tƣ duy dựa trên trải nghiệm cảm xúc chủ quan thoát ly hiện thực; tƣ duy có chủ định tƣ duy và tƣ duy không chủ định [2]. Theo Vũ Dũng và các quan điểm tâm lý học hiện đại: Tƣ duy con ngƣời đƣợc đặc trƣng bởi sự thống nhất của ý thức và vô thức. Xúc cảm đóng vai trò rất lớn trong hoạt động tƣ duy, nó đảm bảo cho quá trình điều chỉnh, tìm kiếm cách giải quyết nhiệm vụ.Việc nghiên cứu quá trình hình thành mục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đích là một phần quan trọng trong tâm lý học tƣ duy và tâm lý học nhân cách. Ngƣời ta nghiên cứu những quá trình chuyển những yêu cầu bên ngoài thành mục đích, sự lựa chọn một trong những yêu cầu đƣợc đƣa ra, mối liên hệ giữa việc hình thành mục đích có chủ định và không chủ định, động thái thời giancủa quá trình hình thành mục đích, quá trình chuyển những dự đoán vô thức thành những mục đích có ý thức, quá trình phân tách các mục đích trung gian.

Tƣ duy đƣợc nghiên cứu nhƣ là sự giải thích các phản ứng, sự hiểu ngôn ngữ, sự tác động nhóm và xung đột. Tƣ duy còn là một phần và đối tƣợng của tự ý thức.Một số đặc điểm của tư duy Bohm,D(1990); De Bono,E(1985) và Kahneman,D(2011) đã phát hiện rấ t nhiề u đă ̣c điể m thú vi ̣của tƣ duy. Theo các tác giả này thì quá trình tƣ duy vừa là một quá trình mang tính sinh lý học thần kinh, vừa là một quá trình mang trính trí tuệ vừa mang tính cảm xúc. Quá trình này là một phần trong hệ thống tƣ duy của chúng ta.

Toàn bộ hệ thống tƣ duy của chúng ta đang vận hành thông qua một tập hợp các phản xạ. Tƣ duy là một hệ thống tự tổ chức, mọi sự sáng tạo, cải tiến nếu vẫn nằm trong logic của hệ thống thì không thể thoát ra khỏi hệ thống đó. Khi chỉ sử dụng tƣ duy logic, chúng ta có thể cải tiến vấn đề, đề ra các giả thuyết và tìm kiếm dữ liệu để kiểm tra nó, thế nhƣng không tạo ra đƣợc điều gì thực sự mới. Hệ thống tƣ duy là một tập hợp hết sức tinh vi các phản xạ vô hạn về tiềm năng.

Một khi đã đƣợc nhớ thì ngay cả quá trình logic cũng là một tập hợp các phản xạ.Việc bảo vệ sự vững chắc của hệ thống là một phản xạ tự vệ giúp ngăn ngừa những bằng chứng làm nó yếu đi. Thói quen tƣ duy của chúng ta là đƣa ra các câu trả lời và các lời giải thích nhanh và hợp logic cho các vấn đề cần giải quyết.Trong trƣờng học hiện nay chúng ta thƣờng bị hối thúc phải có câu trả lời và đƣợc khen thƣởng nếu có câu trả lời đúng, vì vậy nếu không có câu trả lời đúng thì chúng phải đối diện với cảm giác khó chịu ở mức độ nào đó. Theo David Bohm: "Con ngƣời có thể bổ sung mãi mãi và cũng có thể 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chỉnh sửa những phản xạ của mình".Chúng ta đƣợc dạy tƣ duy theo cách mọi thứ phải đƣợc làm đứt đoạn, phân loại, bóc tách, cắt rời ra.Điều đó làm tƣ duy chúng ta lâm vào trạng thái hỗn độn.Do vậy bên trong hệ thống tƣ duy của chúng ta có một lỗi, đó là "lỗi hệ thống".Các vấn đề thƣờng xuyên nảy sinh bởi vì mọi ngƣời không theo dõi tƣ duy của mình. Quá trình quan sát tƣ duy của mình giúp ta loại bỏ những phản xạ tự vệ tiêu cực.

Việc quan sát đó giúp hệ thống tƣ duy có lỗi của chúng ta đƣợc nới lỏng ra, làm cho hệ thống này không còn vững chắc nữa, từ đó chúng ta có thể khắc phục đƣợc các lỗi hệ thống của nó [6]. Muốn tạo ra cái thực sự mới, con ngƣời cần thực hiện bƣớc nhảy của tƣ duy, suy đoán, thoát ra khỏi hệ thống cũ để có th ể quay lại khắc phục lỗi của chính hệ thống đó. Khi thực hiện bƣớc nhảy này, chúng ta không có và không cần sự chứng minh logic, mối liên hệ nhân quả cho nó. Những bƣớc nhảy của tƣ duy và các mẫu tƣ duy, các phản xạ đƣợc hình thành có chủ đích sẽ tạo nên tiền đề cần thiết của phán đoán sáng tạo.

Thực hành điều này thƣờng xuyên sẽ tạo nên các mẫu cho sự sáng tạo. Khi thực hiện điều này, chúng ta không kìm nén mà cho phép tồn tại một khoảng trống cho một tƣ duy mới mẻ không bị ràng buộc, cho phép tƣ duy có đƣợc một cuộc đối thoại. Chúng ta không coi hệ thống tƣ duy là một hệ thống vững chắc tuyệt đối mà không gì xâm nhập đƣợc [6]. Sự phán đoán, tri giác không phụ thuộc vào các phản xạ có điều kiện của tƣ duy tạo nên bƣớc nhảy đột biến của sự sáng tạo [8].

Phát triển các ký hiệu và hệ thống, tạo ra các mẫu không phải tự nhiên của tƣ duy cho phép chúng ta có thể thực hiện một cách sáng tạo những công việc đồ sộ và khó khăn. Các mẫu không phải là mẫu tự nhiên của tƣ duy bao gồm: quan điểm, nguyên lý, thói quen, công cụ, cấu trúc của tƣ duy. Các mẫu này đƣợc hình thành một cách có chủ đích là tiền đề, là sự tập dƣợt cho sự sáng tạo. Điều đó có đƣợc bằng cách nuôi dƣỡng các mẫu của tƣ duy sáng tạo mở, nuôi dƣỡng các câu hỏi là tiền đề cho sự sáng tạo [7].Điều này tạo nên nền tảng cho việc phát triển các kỹ năng tƣ duy.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quá trình dạy học hợp tác sử dụng các kỹ thuật tƣ duy của De Bono giúp ta hình thành cơ chế ngăn ngừa những phản xạ tự vệ tiêu cực, cho phép quan sát những mâu thuẫn, sự không mạch lạc của tƣ duy. Cho phép những phán đoán vƣợt ra bên ngoài hệ thống xảy ra. Bằ ng cách tác đ ộng vào các phản xạ để làm thay đổi quá trình tƣ du y.Việc chấp nhận và thƣ̣c hiê ̣n nh ững lựa chọn có thể loại trừ lẫn nhau của tƣ duy là một sự biểu hiện đúng đắn của tƣ duy hiệu quả. Tôn trọng tính tất yếu của tƣ duy là cần thiết, nhƣng không có nghĩa là loại trừ tính ngẫu nhiên của nó.

Cần phải có sự tự do vừa mang tính tập thể vừa mang tính cá nhân của tƣ duy. Khi đối thoại nhóm, các cá nhân cần phải đối thoại hợp tác, gạt bỏ việc quá đề cao cái tôi của mỗi cá nhân, loại bỏ cảm giác cái tôi của mỗi cá nhân bị tổn thƣơng khi tranh luận [6]. Chúng ta cũng không thể đào một cái giếng mới bằng cách khoét thật sâu cái giếng mà chúng ta đang có. Cú nhảy của tƣ duy cho phép chúng ta thoát ra khỏi những ý tƣởng và nhận thức đã đƣợc thiết lập để tìm ra những ý tƣởng mới.

Thoát ra khỏi hệ thống đang mắc lỗi của chính chúng ta và bƣớc vào một hệ thống mới [6]. Tính phức hợp của tư duy Theo Edgar Morin: Tính phức hợp là từ ngữ mang tính vấn đề chứ không phải là từ ngữ mang tính giải pháp. Tƣ duy phức hợp có ba đặc tính cốt yếu sau: Thứ nhất: Tính phức hợp được hiểu là những gì liên kết với nhau, đan dệt cùng nhau. Tính phức hợp không loại bỏ tính đơn giản, nó tích hợp trong mình tất thảy những gì làm cho nhận thức trở nên trật tự, tỏ tƣờng rạch ròi và chuẩn xác.

Tính phức hợp không đồng nhất với tính toàn vẹn. Tƣ duy phức hợp làm lộ diện những khớp nối liên hệ các lĩnh vực đã bị tƣ duy đơn giản chia tách tháo rời ra và che đậy những gì kết nối, tƣơng tác. Tƣ duy phức hợp mong muốn đạt đến một tri thức đa diện. Nhƣng nó chấp nhận ngay từ đầu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] rằng tính toàn vẹn là bất khả dĩ, chấp nhận nguyên lý bất toàn và bất định, chấp nhận mối liên kết giữa các thực thể mà tƣ duy đơn giản nghĩ rằng cần phải phân định.Chấp nhận tính phức hợp cũng là chấp nhận tính mâu thuẫn nội tại của tƣ duy.

Tính phức hợp không phải là chìa khóa để nhận biết vũ trụ mà chỉ là thách thức cần đối mặt. Tƣ duy phức hợp không phải là nhằm để né tránh hoặc thủ tiêu thách thức, mà là để giúp bộc lộ và vƣợt qua thách thức. Tƣ duy phức hợp chấp nhận tính đa chiều, chú trọng liên kết tri thức, thống nhất trong đa dạng.