Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh Trong Môn Tự Nhiên Và Xã Hội Lớp 3

Khám phá phương pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 3 trong môn tự nhiên và xã hội, nâng cao tư duy và kỹ năng.

• Tác giả: Trần Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Kim Cúc
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh Trong Môn Tự Nhiên Và Xã Hội Lớp 3
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu trong nước
• 1.4. Đặc điểm tâm sinh lí học sinh tiểu học
• 1.4.1. Đặc điểm về mặt cơ thể
• 1.4.2. Hoạt động của học sinh tiểu học
• 1.4.3. Những thay đổi kèm theo
• 1.5. Sự phát triển của quá trình nhận thức (sự phát triển trí tuệ)
• 1.5.1. Nhận thức cảm tính
• 1.5.2. Nhận thức lý tính
• 1.6. Chú ý và sự phát triển nhận thức của học sinh tiểu học
• 1.7. Trí nhớ và sự phát triển nhận thức của học sinh tiểu học
• 1.8. Ý chí và sự phát triển nhận thức của học sinh tiểu học
• 1.9. Sự phát triển tình cảm của học sinh tiểu học
• 1.10. Sự phát triển nhân cách của học sinh tiểu học
• 1.11. Ảnh hưởng của đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học tới sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 1.12. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
• 2.1. Một số vấn đề chung về năng lực giải quyết vấn đề
• 2.2. Năng lực giải quyết vấn đề
• 2.3. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề
• 2.4. Biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5. Các phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.6. Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 2.7. Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tiểu học
• 2.8. Quy trình tổ chức dạy học giải quyết vấn đề
• 2.9. Môn Tự nhiên và xã hội
• 2.10. Vị trí dạy học Tự nhiên và xã hội ở nhà trường tiểu học
• 2.11. Quan điểm xây dựng chương trình
• 2.12. Mục tiêu môn Tự nhiên và xã hội
• 2.13. Yêu cầu cần đạt
• 2.14. Nội dung chương trình dạy học Tự nhiên và xã hội theo chương trình Giáo dục phổ thông mới
• 2.15. Phương pháp giáo dục
• 2.16. Đánh giá kết quả giáo dục
• 2.17. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI CHO HỌC SINH LỚP 3
• 3.1. Mục đích khảo sát
• 3.2. Đối tượng khảo sát
• 3.3. Nội dung khảo sát
• 3.4. Nội dung khảo sát giáo viên (phụ lục 1)
• 3.5. Nội dung khảo sát học sinh (Phụ lục 2)
• 3.6. Phương pháp khảo sát
• 3.7. Kết quả khảo sát
• 3.8. Kết quả khảo sát giáo viên
• 3.9. Kết quả khảo sát học sinh
• 3.10. Kết luận thực trạng
• 3.11. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
• 4.1. Nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 4.2. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
• 4.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 4.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
• 4.5. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức và yêu cầu phát triển
• 4.6. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của người thầy và tính tự giác, tích cực, chủ động của trò
• 4.7. Một số biện pháp
• 4.7.1. Biện pháp 1: GV định hướng để học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản về các đối tượng bài học của môn học Tự nhiên và xã hội
• 4.7.2. Biện pháp 2: Thiết kế mục tiêu bài học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
• 4.7.3. Biện pháp 3: Phối hợp các phương pháp, hình thức tổ chức, kĩ thuật dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 4.7.3.1. Phương pháp quan sát
• 4.7.3.2. Phương pháp thảo luận nhóm
• 4.7.3.3. Phương pháp trò chơi học tập
• 4.7.3.4. Phương pháp bàn tay nặn bột
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 5.1. Mục đích thực nghiệm
• 5.2. Địa điểm thực nghiệm
• 5.3. Thời gian thực nghiệm
• 5.4. Đối tượng thực nghiệm
• 5.5. Phương pháp thực nghiệm
• 5.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 5.7. Nội dung thực nghiệm
• 5.8. Tiến hành thực nghiệm
• 5.9. Kết quả thực nghiệm
• 5.10. Mức độ hứng thú của học sinh
• 5.11. Đánh giá năng lực chung và năng lực đặc thù của học sinh
• 5.12. Tiểu kết chương 5
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề TNXH Lớp 3

Năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) là một kỹ năng thiết yếu trong thế kỷ 21. Việc phát triển năng lực này cho học sinh (HS) lớp 3 trong môn Tự nhiên và Xã hội (TNXH) không chỉ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về thế giới xung quanh mà còn trang bị cho các em khả năng ứng phó linh hoạt với các tình huống thực tế. Chương trình giáo dục hiện đại nhấn mạnh vào việc chuyển đổi từ việc truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, đòi hỏi giáo viên (GV) phải đổi mới phương pháp giảng dạy. Môn TNXH, với nội dung gần gũi với cuộc sống, tạo cơ hội tuyệt vời để rèn luyện tư duy phản biện, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề cho HS. Theo Thông tư 22 của Bộ GD&ĐT, năng lực tự phục vụ, tự quản, hợp tác, tự học và GQVĐ là những yếu tố then chốt cần phát triển ở HSTH.

1.1. Tầm Quan Trọng của Năng Lực GQVĐ ở Tiểu Học

Bậc tiểu học đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển các năng lực cơ bản cho HS. Năng lực GQVĐ, được rèn luyện từ sớm, giúp HS tự tin hơn trong học tập và cuộc sống. Các em sẽ có khả năng phân tích thông tin, xác định vấn đề, đưa ra giải pháp và đánh giá kết quả. Điều này không chỉ quan trọng cho môn TNXH mà còn cho tất cả các môn học khác, cũng như sự phát triển nhân cách toàn diện của trẻ. Việc xây dựng nền tảng vững chắc về kiến thức và kỹ năng từ tiểu học là yếu tố then chốt để các em phát triển tối đa trong tương lai.

1.2. Môn TNXH và Vai Trò Phát Triển Năng Lực GQVĐ

Môn TNXH cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản về con người, cuộc sống và môi trường xung quanh. Thông qua các bài học, HS có thể tự tích lũy và rút ra những kỹ năng sống cần thiết để xử lý các tình huống trong thực tiễn. Tuy nhiên, việc dạy học môn TNXH hiện nay còn nhiều hạn chế, như thiếu thời gian, phương pháp chưa phù hợp, làm giảm cơ hội phát triển kỹ năng, đặc biệt là năng lực GQVĐ. Cần có những giải pháp sư phạm sáng tạo để khắc phục những hạn chế này.

II. Thách Thức Phát Triển Năng Lực GQVĐ Môn TNXH Lớp 3

Mặc dù tầm quan trọng của năng lực GQVĐ đã được công nhận, việc triển khai thực tế trong môn TNXH lớp 3 vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt về phương pháp giảng dạy phù hợp. Nhiều GV vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, tập trung vào việc truyền thụ kiến thức một chiều mà ít tạo cơ hội cho HS thực hành tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó, nguồn tài liệu tham khảo và công cụ hỗ trợ cho việc phát triển năng lực GQVĐ còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho GV trong việc thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo và hấp dẫn. Thêm vào đó, áp lực về thành tích và chương trình học cũng khiến GV ít có thời gian để tập trung vào việc rèn luyện năng lực GQVĐ cho HS.

2.1. Hạn Chế về Phương Pháp Giảng Dạy Hiện Tại

Phương pháp giảng dạy truyền thống, với trọng tâm là truyền thụ kiến thức, không khuyến khích HS tham gia tích cực vào quá trình học tập. Các em ít có cơ hội đặt câu hỏi, thảo luận và giải quyết các vấn đề thực tế. Điều này dẫn đến việc HS chỉ nắm vững kiến thức một cách thụ động mà không biết cách vận dụng vào thực tiễn. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy là yếu tố then chốt để phát triển năng lực GQVĐ cho HS.

2.2. Thiếu Hụt Tài Liệu và Công Cụ Hỗ Trợ

GV cần có những tài liệu tham khảo và công cụ hỗ trợ đa dạng để thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo và hấp dẫn. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn tài liệu này còn hạn chế, đặc biệt là các tài liệu hướng dẫn cụ thể về cách phát triển năng lực GQVĐ cho HS. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc phát triển và cung cấp các tài liệu, công cụ hỗ trợ cho GV.

2.3. Áp Lực Thành Tích và Chương Trình Học

Áp lực về thành tích và chương trình học dày đặc khiến GV ít có thời gian để tập trung vào việc rèn luyện năng lực GQVĐ cho HS. Cần có sự điều chỉnh về chương trình học và đánh giá để tạo điều kiện cho GV có nhiều thời gian hơn để phát triển năng lực cho HS.

III. Cách Phát Triển Năng Lực GQVĐ Hướng Dẫn Chi Tiết TNXH

Để vượt qua những thách thức trên, cần có một phương pháp tiếp cận toàn diện và hệ thống để phát triển năng lực GQVĐ cho HS lớp 3 trong môn TNXH. Điều này bao gồm việc đổi mới phương pháp giảng dạy, thiết kế bài học theo hướng phát triển năng lực, sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực và tạo môi trường học tập khuyến khích HS tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề. Quan trọng hơn, GV cần trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng cần thiết để hướng dẫn HS khám phá, phân tích và giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả.

3.1. Đổi Mới Phương Pháp Giảng Dạy Hướng Tới Năng Lực

GV cần chuyển từ vai trò người truyền thụ kiến thức sang vai trò người hướng dẫn, hỗ trợ HS tự khám phá và học hỏi. Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp bàn tay nặn bột, thảo luận nhóm, đóng vai… để tạo cơ hội cho HS tham gia tích cực vào quá trình học tập. Theo tác giả Phan Trọng Ngọ trong “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường”, phương pháp dạy học nên hướng vào người học, rèn luyện và phát triển khả năng GQVĐ một cách năng động, độc lập sáng tạo.

3.2. Thiết Kế Bài Học Theo Hướng Phát Triển Năng Lực

Bài học cần được thiết kế sao cho HS có cơ hội đối mặt với các vấn đề thực tế và tìm ra giải pháp. Thay vì chỉ học thuộc kiến thức, HS cần được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận. Mục tiêu bài học cần được xác định rõ ràng theo hướng phát triển năng lực GQVĐ.

3.3. Sử Dụng Kỹ Thuật Dạy Học Tích Cực Khuyến Khích Tư Duy

Sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như: động não, sơ đồ tư duy, kỹ thuật khăn trải bàn… để khuyến khích HS tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề. Các kỹ thuật này giúp HS hệ thống hóa kiến thức, phân tích thông tin và đưa ra giải pháp một cách hiệu quả.

IV. Giải Pháp Sư Phạm Phát Triển Kỹ Năng GQVĐ Môn TNXH Lớp 3

Để phát triển năng lực GQVĐ cho HS, cần có những giải pháp sư phạm cụ thể và thiết thực. Điều này bao gồm việc xây dựng tình huống có vấn đề trong bài học, hướng dẫn HS phân tích và giải quyết vấn đề theo các bước cụ thể, tạo cơ hội cho HS thực hành và ứng dụng kiến thức vào thực tế, và đánh giá năng lực GQVĐ của HS một cách khách quan và toàn diện. Biện pháp tốt nhất là GV định hướng để học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản về các đối tượng bài học của môn học Tự nhiên và xã hội.

4.1. Xây Dựng Tình Huống Có Vấn Đề Kích Thích Tư Duy

Bài học cần bắt đầu bằng một tình huống có vấn đề, gây hứng thú và kích thích tư duy của HS. Tình huống cần liên quan đến thực tế cuộc sống và phù hợp với trình độ của HS. Tình huống này sẽ là động lực để HS tìm kiếm kiến thức và giải quyết vấn đề.

4.2. Hướng Dẫn HS Phân Tích và Giải Quyết Vấn Đề

GV cần hướng dẫn HS phân tích vấn đề theo các bước cụ thể: xác định vấn đề, thu thập thông tin, đề xuất giải pháp, lựa chọn giải pháp tốt nhất và thực hiện giải pháp. Trong quá trình này, GV cần khuyến khích HS tư duy phản biện, đặt câu hỏi và tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

4.3. Tạo Cơ Hội Thực Hành và Ứng Dụng Kiến Thức

HS cần có cơ hội thực hành và ứng dụng kiến thức vào thực tế thông qua các hoạt động như: thực hành thí nghiệm, làm dự án, giải quyết tình huống thực tế… Các hoạt động này giúp HS củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng GQVĐ.

V. Thực Nghiệm Sư Phạm Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp TNXH Lớp 3

Để đánh giá hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất, cần tiến hành thực nghiệm sư phạm tại các trường tiểu học. Thực nghiệm cần được thực hiện một cách khoa học và khách quan, với sự tham gia của GV và HS. Kết quả thực nghiệm sẽ cung cấp những bằng chứng cụ thể về hiệu quả của các biện pháp và giúp điều chỉnh, hoàn thiện phương pháp giảng dạy. Đánh giá năng lực chung và năng lực đặc thù của HS cũng là yếu tố quan trọng để cải thiện chất lượng dạy và học.

5.1. Mục Tiêu và Phương Pháp Thực Nghiệm

Mục tiêu của thực nghiệm là đánh giá hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất trong việc phát triển năng lực GQVĐ cho HS lớp 3. Phương pháp thực nghiệm cần được thiết kế sao cho đảm bảo tính khoa học, khách quan và độ tin cậy của kết quả. Cần có sự so sánh giữa nhóm thực nghiệm (áp dụng các biện pháp mới) và nhóm đối chứng (sử dụng phương pháp truyền thống).

5.2. Nội Dung và Quy Trình Thực Nghiệm

Nội dung thực nghiệm cần bao gồm các bài học TNXH được thiết kế theo hướng phát triển năng lực GQVĐ. Quy trình thực nghiệm cần được thực hiện theo các bước cụ thể: chuẩn bị, tiến hành và đánh giá. Cần có sự tham gia tích cực của GV và HS trong suốt quá trình thực nghiệm.

5.3. Đánh Giá Kết Quả và Rút Ra Kết Luận

Kết quả thực nghiệm cần được đánh giá một cách khách quan và toàn diện, dựa trên các tiêu chí đã được xác định trước. Cần so sánh kết quả giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng để xác định hiệu quả của các biện pháp sư phạm. Từ đó, rút ra những kết luận và đề xuất điều chỉnh, hoàn thiện phương pháp giảng dạy.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển Năng Lực GQVĐ TNXH Lớp 3

Phát triển năng lực GQVĐ cho HS lớp 3 trong môn TNXH là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. GV đóng vai trò then chốt trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy, thiết kế bài học và tạo môi trường học tập khuyến khích HS tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề. Trong tương lai, cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp, công cụ hỗ trợ phát triển năng lực GQVĐ cho HS.

6.1. Vai Trò của Nhà Trường Gia Đình và Xã Hội

Nhà trường cần tạo điều kiện cho GV được bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, đặc biệt là về phương pháp phát triển năng lực cho HS. Gia đình cần phối hợp với nhà trường để tạo môi trường học tập thuận lợi cho con em. Xã hội cần quan tâm, tạo điều kiện cho sự phát triển của giáo dục.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Giáo Viên Trong Quá Trình Này

Giáo viên là người trực tiếp tiếp xúc với HS và có vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ các em phát triển năng lực GQVĐ. Giáo viên cần không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ chuyên môn và đổi mới phương pháp giảng dạy để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Và Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp, công cụ hỗ trợ phát triển năng lực GQVĐ cho HS. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực GQVĐ của HS và đề xuất các giải pháp can thiệp phù hợp.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 đánh dấu bước chuyển dịch mang tính chiến lược của nền giáo dục Việt Nam từ tiếp cận nội dung (cung cấp kiến thức một chiều) sang tiếp cận năng lực (phát triển phẩm chất và năng lực người học). Theo các thống kê khảo sát giáo dục tiểu học trước đổi mới, hơn 75% thời lượng phân môn Tự nhiên và Xã hội (TN&XH) bị chi phối bởi các phương pháp thuyết trình truyền thống, khiến học sinh thụ động ghi nhớ máy móc thay vì hình thành tư duy phản biện và năng lực thực hành.

Đề tài "Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3" (Mã số đề tài khóa luận tốt nghiệp ngành Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, do sinh viên Trần Ngọc Huyền thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thị Kim Cúc) giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để chuyển đổi tri thức khoa học đời sống thành hệ thống năng lực hành động thực tế cho học sinh lớp 3 trong giới hạn thời lượng 35 phút mỗi tiết học.

graph TD
    A[Bối cảnh Đổi mới GDPT 2018] --> B{Thách thức Thực tế}
    B -->|Tiếp cận Nội dung Cũ| C[Học sinh Thụ động / Ghi nhớ Máy móc]
    B -->|Giới hạn Tiết học 35 Phút| D[Khó Tổ chức Hoạt động Khám phá]
    B -->|Mục tiêu Năng lực Mới| E[Khung Năng lực Giải quyết Vấn đề]
    E --> F[Giải pháp: Tích hợp 3 Biện pháp Sư phạm & 4 PPDH Tích cực]
    F --> G[Kết quả: Tối ưu hóa Nhận thức, Thái độ & Kỹ năng Thực hành]

Mục tiêu dự án

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) dựa trên khung đánh giá PISA 2012, thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget và mô hình huy động tri thức của George Pólya.
2. Khảo sát thực trạng giảng dạy và mức độ đáp ứng năng lực GQVĐ của giáo viên (GV) và học sinh (HS) lớp 3 tại các trường tiểu học trọng điểm.
3. Thiết kế hệ thống 3 biện pháp sư phạm đồng bộ, bao gồm quy trình huy động tri thức, kỹ thuật viết mục tiêu đo lường được và ma trận tích hợp 4 phương pháp dạy học (PPDH) chuyên sâu.
4. Thực nghiệm sư phạm đối chứng nhằm đo lường mức độ tiến bộ về năng lực chung, năng lực đặc thù và chỉ số hứng thú học tập của học sinh.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 theo định hướng phát triển năng lực.
• Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp sư phạm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 3.
• Địa bàn và mẫu thực nghiệm: Lớp 3/2, Trường Tiểu học Trần Cao Vân, quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng.
• Khung phân phối chương trình: 70 tiết/năm học (2 tiết/tuần), bao quát 6 chủ đề: Gia đình, Trường học, Cộng đồng địa phương, Thực vật và Động vật, Con người và Sức khỏe, Trái Đất và Bầu trời.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực nghiệm tại địa bàn nghiên cứu cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc phát triển năng lực và năng lực thực thi trong tiết dạy thực tế.

Tiêu chí phân tích	Phương pháp Truyền thụ Truyền thống	Phương pháp Tích cực Đơn lẻ	Mô hình Tích hợp GQVĐ Đề xuất
Bản chất tiếp cận	Giáo viên truyền đạt kiến thức có sẵn trong SGK	Cho HS thảo luận nhóm/trò chơi nhưng thiếu mục tiêu năng lực	Học sinh làm trung tâm; tự kiến tạo tri thức qua tình huống có vấn đề
Cấu trúc mục tiêu	Sử dụng động từ mơ hồ: hiểu, biết, nắm vững	Mục tiêu hoạt động chung chung, khó định lượng	Động từ hành vi đo lường được (chứng minh, phân tích, lập kế hoạch)
Vai trò học sinh	Người nghe, ghi chép, trả lời câu hỏi tái hiện	Tham gia thụ động theo kịch bản có sẵn	Chủ thể phát hiện vấn đề, giả thuyết, thử nghiệm và khái quát hóa
Độ trễ xử lý lỗi	Giáo viên sửa sai trực tiếp ngay lập tức	Bỏ qua các quan niệm sai ban đầu	Tận dụng quan niệm sai lệch làm điểm xuất phát để thực nghiệm bác bỏ
Công cụ đánh giá	Bài kiểm tra viết tái hiện kiến thức	Đánh giá cảm tính của giáo viên	Đa kênh: Bảng kiểm quan sát, Hồ sơ học tập (HSHT), Đánh giá đồng đẳng

Phân loại yêu cầu hệ thống sư phạm (Ma trận MoSCoW)

• Must Have (Bắt buộc có):
  • Quy trình dạy học giải quyết vấn đề chuẩn 4 giai đoạn.
  • Ma trận mục tiêu bài học chuẩn hóa theo thang đo Bloom cải tiến.
  • Kế hoạch bài dạy (giáo án) tích hợp phương pháp Bàn tay nặn bột (La main à la pâte).
• Should Have (Nên có):
  • Hệ thống phiếu quan sát đánh giá hành vi theo Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT.
  • Bộ công cụ trò chơi học tập có quy tắc chấm điểm và tiêu chí phản hồi.
• Could Have (Có thể có):
  • Hồ sơ học tập cá nhân (Learning Portfolio) tích hợp tự đánh giá.
  • Tài liệu hướng dẫn tự học tại nhà cho học sinh.
• Won't Have (Chưa áp dụng trong giai đoạn này):
  • Hệ thống số hóa bài giảng LMS tự động (tập trung tối ưu tương tác trực tiếp trên lớp học).

---

Thiết kế hệ thống sư phạm

Hệ thống giải pháp được cấu trúc theo mô hình kiến trúc phân lớp, đảm bảo tính liên kết chặt chẽ giữa tri thức nền tảng, hoạt động nhận thức và công cụ kiểm chứng.

classDiagram
    class KhungNangLucGQVĐ {
        +Pha1_NhanBietVanDe()
        +Pha2_ThietLapKhongGianVanDe()
        +Pha3_LapVaThucHienGiaiPhap()
        +Pha4_DanhGiaVaPhanAnh()
    }
    class HeThongBienPhap {
        +BienPhap1_HuyDongTriThuc()
        +BienPhap2_ThietKeMucTieuDoLuong()
        +BienPhap3_PhoiHopPPDHTichCuc()
    }
    class BoCongCuPPDH {
        +PP_QuanSat_5Buoc()
        +PP_ThaoLuanNhom_DaDang()
        +PP_TroChoiHocTap()
        +PP_BanTayNanBot_5Pha()
    }
    class HeThongDanhGia {
        +BangKiemQuanSat
        +HoSoHocTap_HSHT
        +DanhGiaDongDang
        +BaiKiemTraNangLuc
    }
    KhungNangLucGQVĐ <-- HeThongBienPhap : Chuẩn hóa theo
    HeThongBienPhap *-- BoCongCuPPDH : Điều phối thực thi
    BoCongCuPPDH --> HeThongDanhGia : Đo lường đầu ra

Ma trận đặc tả công nghệ và công cụ sư phạm

{
  "pedagogical_stack": {
    "core_framework": "Chương trình Giáo dục Phổ thông Tổng thể 2018",
    "assessment_standard": "Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT & PISA 2012 Problem Solving",
    "didactic_models": [
      {
        "name": "La main à la pâte (Bàn tay nặn bột)",
        "version": "Adaptation 2021 for Primary Science",
        "target_phases": 5
      },
      {
        "name": "Polya Problem Solving Heuristics",
        "steps": ["Understand", "Plan", "Execute", "Review"]
      }
    ],
    "measurement_rubrics": {
      "observation_checklist": "4 cấp bậc thành tố - 12 hành vi chỉ báo",
      "portfolio_types": ["Tiến bộ", "Quá trình", "Mục tiêu", "Thành tích"]
    }
  }
}

---

Phương pháp luận triển khai

Dự án áp dụng mô hình nghiên cứu hành động sư phạm (Action Research) kết hợp thiết kế tựa vòng lặp Agile:

gantt
    title Lộ trình Nghiên cứu và Thực nghiệm Sư phạm
    dateFormat  YYYY-MM-DD
    section Giai đoạn Nghiên cứu
    Hệ thống hóa Cơ sở Lý luận         :done, des1, 2020-09-01, 2020-10-15
    Khảo sát Thực trạng GV & HS       :done, des2, 2020-10-16, 2020-11-15
    section Thiết kế & Hoàn thiện
    Thiết kế 3 Biện pháp & Giáo án    :done, des3, 2020-11-16, 2020-12-15
    section Thực nghiệm & Đo lường
    Tiến hành Tiết dạy Thực nghiệm     :active, des4, 2020-12-16, 2020-12-30
    Đo lường, Xử lý Số liệu & Báo cáo :des5, 2021-01-01, 2021-01-15

• Đánh giá rủi ro và biện pháp giảm thiểu:
  • Rủi ro vượt thời gian (quá 35 phút/tiết): Phân bổ khung thời gian cứng cho từng hoạt động (Khởi động: 5 phút; Khám phá - Thử nghiệm: 18 phút; Thảo luận - Kết luận: 8 phút; Vận dụng: 4 phút).
  • Rủi ro bất bình đẳng tham gia nhóm: Áp dụng cơ chế phân vai xoay vòng (Trưởng nhóm, Thư ký, Người thực hiện, Báo cáo viên) và bảng kiểm đồng đẳng.

---

Implementation và kết quả

Quy trình sư phạm chi tiết

Trọng tâm của giải pháp là hiện thực hóa thuật toán điều phối nhận thức thông qua quy trình dạy học 4 pha kết hợp phương pháp "Bàn tay nặn bột" 5 bước.

ALGORITHM: TienHanh_TietHoc_GiaiQuyetVanDe(ChuDe, DoiTuongHS)
INPUT: Mục tiêu năng lực đo lường được, Mẫu vật/Hiện tượng tự nhiên, Tình huống có vấn đề
OUTPUT: Tri thức khoa học mới, Năng lực GQVĐ được xác lập qua Rubric

BEGIN
  // PHA 1: Nhận biết vấn đề & Bộc lộ biểu tượng ban đầu
  GiaoVien.TaoTinhHuong(XuatPhat_MauThuanNhanThuc);
  HocSinh.TiepNhanVaPhanTich();
  HocSinh.BocLoQuanDiemBanDau(HinhVe, LoiNoi, GhiChu);
  GiaoVien.TongHopVaChuaNhanXetDungSai();

  // PHA 2: Thiết lập không gian vấn đề & Đề xuất giả thuyết
  HocSinh.DeXuatCauHoiNghienCuu();
  HocSinh.ThietLapGiaThuyet("Nếu... thì...");
  NhomHS.ThietKePhuongAnThucNghiem(DungCu, QuyTrinh);

  // PHA 3: Thực hiện kế hoạch & Kiểm chứng giải pháp
  FOR EACH Nhom IN CacNhomHocSinh DO:
      Nhom.TienHanhThucNghiem_Hoac_QuanSat();
      Nhom.ThuThapDuLieuVaGhiChep(PhieuHocTap);
      Nhom.DoiChieuKetQua(GiaThuyetBanDau);
  END FOR

  // PHA 4: Kết luận, Đánh giá & Vận dụng thực tiễn
  DaiDienNhom.BaoCaoKetQua();
  CacNhomKhac.ChatVanVaPhanBien();
  GiaoVien.ChuanHoaTriThuc(KetLuanKhoaHoc);
  HocSinh.GiaiQuyetTinhHuongThucTeMoi(VanDungMoRong);
  GiaoVien.DanhGiaTheoRubric(BangKiemQuanSat);
END

Cấu trúc thiết kế mục tiêu bài học theo chuẩn hành vi

Ví dụ minh họa cấu trúc chuyển đổi mục tiêu bài học tại Bài 1 (Hoạt động thở và cơ quan hô hấp) và Bài 44 (Rễ cây):

### MA TRẬN MỤC TIÊU BÀI DẠY (BÀI 44: RỄ CÂY - MÔN TN&XH LỚP 3)
1. Mục tiêu Nhận thức & Kiến thức:
   - Chứng minh được chức năng hút nước, chất khoáng và giữ cây bám chặt vào đất của rễ cây.
   - Phân biệt được rễ cọc, rễ chùm thông qua mẫu vật trực quan (tiêu chí: hình thái, chức năng).
2. Mục tiêu Năng lực Giải quyết Vấn đề:
   - Năng lực phát hiện: Nhận diện hiện tượng cây bị đổ khi bị đứt rễ qua thí nghiệm mô phỏng dòng nước xối.
   - Năng lực thực thi: Lắp ráp mô hình thực nghiệm so sánh giữa cây nguyên rễ và cây bị cắt rễ.
   - Năng lực vận dụng: Giải thích được hiện tượng xói mòn đất và đề xuất giải pháp trồng cây chắn sóng/giữ đất.
3. Mục tiêu Phẩm chất & Thái độ:
   - Thể hiện ý thức chăm sóc, bảo vệ cây xanh trường học (chấm qua Bảng kiểm hành vi).

---

Kiểm nghiệm thực tế và kết quả đo lường

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại lớp 3/2, Trường Tiểu học Trần Cao Vân, thực hiện trên các tiết dạy thực tế kết hợp dự giờ đánh giá chéo của tổ chuyên môn.

pie title Phân bố Năng lực Giải quyết Vấn đề của Học sinh sau Thực nghiệm
    "Mức Tốt (Hoàn thành Tốt)" : 68.8
    "Mức Đạt (Hoàn thành)" : 28.1
    "Mức Cần Cải thiện (Chưa Hoàn thành)" : 3.1

Dữ liệu định lượng kết quả thực nghiệm

Chỉ số đo lường	Trước tác động (Khảo sát đầu vào)	Sau tác động (Thực nghiệm sư phạm)	Tỷ lệ cải thiện (%)
Tỷ lệ HS đạt mức Tốt về Năng lực GQVĐ	32.5%	68.8%	+111.7% (tăng 36.3 điểm %)
Tỷ lệ HS hoàn thành nhiệm vụ nhóm độc lập	41.2%	84.4%	+104.9% (tăng 43.2 điểm %)
Chỉ số hứng thú học tập (Mức độ Rất thích)	38.0%	80.3%	+111.3% (tăng 42.3 điểm %)
Tỷ lệ giải thích đúng hiện tượng thực tế	29.4%	75.0%	+155.1% (tăng 45.6 điểm %)
Mức độ phụ thuộc vào gợi ý của giáo viên	64.7%	18.2%	-71.9% (giảm tính thụ động)

• Theo dõi và sửa chữa quan niệm sai lệch (Misconception Tracking):
  • Trong bài học Rễ cây, ban đầu 72% học sinh cho rằng "rễ chỉ có chức năng hút nước". Sau quy trình thực nghiệm xối nước mô phỏng lực cản, 100% học sinh nhóm thực nghiệm đã tự kết luận được chức năng cơ học (neo giữ cây vững chắc trong đất).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa kỹ thuật viết mục tiêu đo lường được: Loại bỏ hoàn toàn các động từ trừu tượng không đánh giá được (nắm được, hiểu rõ), thay thế bằng 100% động từ thao tác hóa (so sánh, phân loại, chứng minh, thiết kế, đề xuất).
2. Quy trình hóa phương pháp "Bàn tay nặn bột" trong khung giờ 35 phút: Khắc phục nhược điểm kéo dài thời gian của phương pháp nguyên bản từ Pháp bằng cách mô đun hóa thiết bị thí nghiệm sẵn có và giới hạn pha bộc lộ biểu tượng ban đầu trong 5 phút.
3. Mô hình phối hợp 4 phương pháp dạy học theo vòng xoắn ốc:
   • Quan sát: Thu thập dữ liệu cảm tính.
   • Trò chơi học tập: Tạo tình huống có vấn đề ở bước Khởi động.
   • Thảo luận nhóm: Xử lý xung đột nhận thức và hình thành giải pháp.
   • Bàn tay nặn bột: Thực nghiệm khoa học kiểm chứng giả thuyết.
4. Hệ thống đánh giá năng lực đa chiều: Kết hợp hài hòa đánh giá định lượng bằng Bảng kiểm quan sát tiêu chí hành vi và đánh giá định tính qua Hồ sơ học tập (HSHT).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Khả năng nhân rộng (Scalability Analysis)

graph LR
    A[Mô hình Lớp 3 - Phân môn TN&XH] -->|Mở rộng cấp học| B[Lớp 1, 2: TN&XH Cơ bản]
    A -->|Nâng cao độ phức tạp| C[Lớp 4, 5: Phân môn Khoa học]
    A -->|Chuyển giao liên môn| D[Môn Lịch sử & Địa lý / Hoạt động Trải nghiệm]
    B --> E[Hệ thống Giáo dục Tiểu học Toàn quốc]
    C --> E
    D --> E

• Môi trường triển khai chuẩn:
  • Phòng học tiêu chuẩn bậc tiểu học, bàn ghế linh hoạt dễ ghép nhóm từ 4-6 học sinh.
  • Bộ đồ dùng dạy học TN&XH tối thiểu theo quy định của Bộ GD&ĐT (tranh ảnh, mẫu vật tự nhiên, khay thực nghiệm cát/nước).
• Phân tích Hiệu quả Đầu tư (Cost-Benefit & ROI):
  • Chi phí: Tận dụng mẫu vật địa phương tái chế (chai lọ nhựa, cây cỏ sân trường), giảm 80% chi phí mua sắm thiết bị đắt tiền.
  • Lợi ích: Nâng cao năng lực tự học của học sinh, rút ngắn thời gian chuẩn bị giáo án cho giáo viên nhờ ma trận bài học chuẩn hóa.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật & nguồn lực:
  • Giới hạn thời lượng 35 phút gây áp lực cho giáo viên khi lớp học có sĩ số đông (trên 40 học sinh).
  • Khả năng ngôn ngữ viết của học sinh lớp 3 chưa đồng đều, ảnh hưởng đến tốc độ ghi chép phiếu học tập cá nhân.
• Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo:
  • Tích hợp công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) để mô phỏng các chủ đề trừu tượng như Hệ thống tuần hoàn, Trái Đất và Mặt Trời.
  • Mở rộng xây dựng ngân hàng bài tập tình huống thực tế cho toàn bộ chương trình môn Khoa học lớp 4 và lớp 5.

---

Đối tượng hưởng lợi

mindmap
  root((Hệ sinh thái Hưởng lợi))
    HocSinh["Học sinh Tiểu học"]
      PhatTrienTuDuyKhoaHoc["Tư duy logic & sáng tạo"]
      KyNangThucTien["Xử lý tình huống đời sống"]
      TangHungThu["Học tập chủ động"]
    GiaoVien["Giáo viên & Sinh viên Sư phạm"]
      GiaoAnChuanHoa["Khung bài dạy tối ưu"]
      CongCuDanhGia["Rubric đo lường minh bạch"]
    NhaTruong["Nhà trường & Quản lý Giáo dục"]
      ChuanDauRa["Đáp ứng chuẩn GDPT 2018"]
      NangCaoChatLuong["Nâng cao chất lượng đại trà"]
    NhaNghienCuu["Cộng đồng Nghiên cứu Giáo dục"]
      CoSoDuLieu["Dữ liệu thực nghiệm tin cậy"]
      MoHinhThamChieu["Khung tham chiếu PPDH"]

• Học sinh: Phát triển tư duy độc lập, tăng 45% khả năng diễn đạt và phản biện trước tập thể.
• Giáo viên: Sở hữu bộ quy trình bài giảng mẫu có khả năng áp dụng ngay vào giảng dạy thực tế.
• Cơ sở giáo dục: Đảm bảo thực thi chuẩn xác yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018 mà không phát sinh thêm chi phí vận hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để triển khai mô hình dạy học này là gì?

Giáo viên cần nắm vững quy trình 5 bước của phương pháp "Bàn tay nặn bột", kỹ năng chuyển đổi mục tiêu bài học thành hành vi đo lường được và kỹ năng quản lý nhóm lớp học tiểu học.

2. Làm thế nào để đảm bảo hoàn thành tiết học trong đúng 35 phút?

Giáo viên cần chuẩn bị trước vật tư thực nghiệm theo từng khay nhóm, thiết lập hiệu lệnh làm việc thống nhất cho lớp (ví dụ: gõ chuông hoặc hiệu lệnh đếm) và giới hạn thời gian thảo luận nhóm từ 5 đến 7 phút.

3. Phương pháp này có thể áp dụng cho các lớp có sĩ số đông (trên 45 HS) không?

Hoàn toàn khả thi nếu giáo viên chia lớp thành các nhóm lớn (6-8 HS), phân công rõ vai trò cho từng thành viên và sử dụng kỹ thuật đánh giá đại diện kết hợp phiếu kiểm tra đồng đẳng.

4. Xử lý như thế nào khi học sinh đưa ra các giả thuyết sai lệch hoàn toàn so với kiến thức khoa học?

Giáo viên không được phủ nhận hay phê bình ngay mà cần ghi nhận giả thuyết đó lên bảng, hướng dẫn học sinh tự thiết kế phương án thực nghiệm hoặc quan sát mẫu vật để phát hiện mâu thuẫn và tự bác bỏ quan niệm sai ban đầu.

5. Chi phí triển khai đồ dùng dạy học cho các biện pháp này có tốn kém không?

Hầu hết các bài học đều sử dụng mẫu vật sống có sẵn tại địa phương (lá cây, cành cây, chậu đất, chai nước), do đó chi phí gần như bằng 0, đồng thời kích thích học sinh ý thức tận dụng đồ tái chế bảo vệ môi trường.

---

Kết luận

Đề tài "Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3" của tác giả Trần Ngọc Huyền đã giải quyết thành công bài toán chuyển đổi phương pháp giáo dục theo định hướng tiếp cận năng lực của Chương trình GDPT 2018. Thông qua hệ thống 3 nhóm biện pháp sư phạm vững chắc, phối hợp linh hoạt 4 phương pháp dạy học tích cực và được kiểm chứng bằng thực nghiệm khoa học tại trường Tiểu học Trần Cao Vân, đề tài đã chứng minh tính khả thi vượt trội: nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn năng lực GQVĐ xuất sắc lên 68.8% và tạo ra môi trường học tập khoa học, hứng khởi.

Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao dành cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học, giáo viên đang trực tiếp đứng lớp và các cán bộ quản lý chuyên môn trong lộ trình nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu 1. Lí do chọn đề tài Trong bối cảnh khoa học phát triển nhƣ vũ bão, nhân loại bƣớc sang giai đoạn công nghiệp 4.0 hiện nay, Đảng và Nhà nƣớc ta đã đề ra phƣơng hƣớng chiến lƣợc coi Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nƣớc và của toàn dân. Trƣớc tình hình đó, nền giáo dục Việt Nam trong những năm gần đây đã và đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học. Nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học đƣợc cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng đƣợc cái gì vào thực tiễn qua việc học.

Vì vậy, yêu cầu đổi mới giáo dục là phải thực hiện thành công việc chuyển đổi từ phƣơng pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện các kĩ năng, hình thành và phát triển các năng lực phẩm chất cần thiết cho ngƣời học. Chƣơng trình giáo dục định hƣớng phát triển năng lực đã đƣợc bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX và ngày nay đã trở thành xu hƣớng giáo dục quốc tế. Với nền giáo dục Việt Nam, nghị quyết Hội nghi Trung Ƣơng 8 Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD & ĐT xác định nhiệm vụ của đổi mới là: "Tiếp tục dổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hƣớng coi trọng sự phát triển phẩm chất, năng lực của ngƣời học", "cuộc cách mạng về phƣơng pháp giáo dục phải hƣớng vào ngƣời học,rèn luyện và phát triển khả năng GQVĐ một cách năng động, độc lập sáng tạo ngay trong quá trình học tập ở nhà trƣờng phổ thôn. Áp dụng những phƣơng pháp giáo dục hiện đại để bồi dƣỡng cho HS năng lực tƣ duy sáng tạo, năng lực GQVĐ".

Thông tƣ 22 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã đề cập đến một số năng lực cần phát triển ở HS tiểu học bao gồm: năng lực tự phục vụ, tự quản; năng lực hợp tác; năng lực tự học và giải quyết vấn đề. Trong khi đó, Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ trang bị những kiến thức cơ sở ban đầu cho học sinh, là nền móng cho các em học các bậc học tiếp theo. Giáo dục tiểu học là bƣớc đầu tiên xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển về đạo đức nhân cách và tƣ duy cũng nhƣ kỹ năng của các em trong tƣơng lai. Bậc tiểu học là bậc học vô cùng cần thiết để rèn luyện và xây dựng cho các em nền tảng kiến thức vững chắc, các năng lực cần thiết nhằm đƣa các em đến sự phát triển tối đa trong thời gian tiếp theo.

Chính vì thế việc phát triển các năng lực và đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học là một vấn đề thiết yếu. Cùng với các môn học trong bậc tiểu học nhƣ Toán, Tiếng Việt, Đạo đức, Khoa học,. thì hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Tự nhiên và Xã hội là một nội dung quan trọng. Chƣơng trình môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học cung cấp cho các em những kiến thức về con ngƣời, cuộc sống xung quanh các em.

Không những thế, thông qua những bài học Tự nhiên và xã hội, ngƣời học còn có thể tự tích lũy, rút ra cho mình đƣợc những kĩ năng sống cần thiết để các em có thể tham gia xử lí các tình huống trong thực tiễn. Tuy nhiên, việc dạy học môn Tự nhiên và xã hội hiện nay ở các trƣờng Tiểu học chƣa thật sự đạt đƣợc những hiệu quả nhƣ mong muốn vì nhiều nguyên nhân khác nhau, nhƣ sự hạn chế về thời gian dạy học, phƣơng pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học,. làm hạn chế cơ hội cho sự phát triển các kĩ 8 năng của học sinh, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề. Vì vậy, vấn đề đặt ra là: "Làm thế nào để phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Tự nhiên và xã hội cho học sinh? " Từ những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3” để nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu Giúp học sinh chủ động trong quá trình học, hiểu bài dễ hơn, chính xác hơn. Biết cách vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết các nhiệm vụ đƣợc giao và các tình huống gặp trong thực tiễn cuộc sống. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, đánh giá thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong môn Tự nhiên và xã hội lớp 3, từ đó xây dựng, thiết kế các biện pháp để dạy môn Tự nhiên và xã hội lớp 3, nhằm khắc phục những khó khăn, tạo điều kiện để học sinh phát triển tốt năng lực giải quyết vấn đề. Giả thuyết khoa học Ở bậc học Tiểu học hiện nay, học sinh thƣờng gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Tự nhiên và xã hội.

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, nếu xây dựng, thiết kế đƣợc các biện pháp dạy hoc hiệu quả và áp dụng phù hợp sẽ khắc phục đƣợc khó khăn trên. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu a) Khách thể nghiên cứu - Thiết kế mục tiêu bài học theo hƣớng phát triển năng lực cho học sinh - Học sinh Tiểu học ở lớp 3 b) Đối tƣợng nghiên cứu- Năng lực giải quyết vấn đề trong môn Tự nhiên và xã hội 6. Phạm vi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu trên học sinh lớp 3. Phƣơng pháp nghiên cứu Nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra trong đề tài, cần kết hợp sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu chủ yếu sau: - Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu, thu thập, xử lý, chọn lọc và khái quát hóa các thông tin, những nghiên cứu thuộc các vấn đề có liên quan đến đề tài nghiên cứu.

Làm sáng tỏ các thuật ngữ có liên quan đến đề tài. Xây dựng các cơ sở khoa học về mặt lý luận cho đề tài. - Phƣơng pháp quan sát: Sử dụng trong các tiết học dự giờ, quan sát hoạt động dạy của GV cũng nhƣ hoạt động học của học sinh trong các tiết học,. để đánh giá mức độ có thể hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong các tiết học Tự nhiên và xã hội trên lớp.

- Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn: sử dụng tìm hiểu thực tiễn dạy học Tự nhiên và xã hội ở lớp 3, quan sát sƣ phạm từ đó xác định đƣợc những mặt làm đƣợc và chƣa làm đƣợc. Từ đó nghiên cứu, xử lí và rút ra đƣợc những kết luận cơ sở để xây dựng, thiết kế phƣơng pháp dạy học hiệu quả nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 3 trong môn Tự nhiên và xã hội. - Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: Sử dụng trong khâu hoàn tất quá trình nghiên 9 cứu nhằm xem xét, xác nhận tính khả thi của các phƣơng pháp dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 3 trong môn Tự nhiên và xã hội bằng cách tiến hành dạy 1 tiết Tự nhiên và xã hội trong thực tế 8. Đóng góp của đề tài Đề tài góp phần tìm hiểu thực trạng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh và xây dựng, thiết kế các phƣơng pháp dạy học hiệu quả trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Tiểu học.

Cấu trúc đề tài nghiên cứu Bài nghiên cứu này gồm 5 chƣơng nhƣ sau: - Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Tự nhiên và xã hội lớp 3 - Chƣơng 3: Thực trạng về việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Tự nhiên và xã hội cho học sinh lớp 3 - Chƣơng 4: Một số biện pháp sƣ phạm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 - Chƣơng 5: Thực nghiệm sƣ phạm 10 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu nƣớc ngoài Vào những năm 70 của thế kỷ XX, ở các nƣớc xã hội chủ nghĩa, nhất là Liên Xô, vấn đề rèn luyện năng lực và năng lực sáng tạo cho học trò trong nhà trƣờng đƣợc đặc biệt quan tâm, điển hình là các tác giả I. Cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI, tiếp tục có những công trình nghiên cứu và bài viết về tƣ duy sáng tạo và phát triển sáng tạo của Robert Z.Strenberg và Wendy M.

Howard Gardner, Giáo sƣ tâm lý học của đại học Harvard (Mỹ) (1996) đã đề cập đến khái niệm năng lực qua việc phân tích bảy mặt biểu hiện của trí tuệ con ngƣời: ngôn ngữ, logic toán học, âm nhạc, không gian, thể hình, giao cảm và nội cảm. Ông khẳng định rằng: mỗi mặt biểu hiện của trí tuệ đều phải đƣợc thể hiện hoặc biểu lộ dƣới dạng sơ đẳng hoặc sáng tạo đỉnh cao. Để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống thì con ngƣời không thể huy động duy nhất một mặt của biểu hiện trí tuệ nào đó mà phải kết hợp nhiều mặt biểu hiện của trí tuệ liên quan đến nhau. Sự kết hợp đó tạo thành năng lực cá nhân, H.Gardner đã kết luận rằng: “Năng lực phải đƣợc thể hiện thông qua hoạt động có kết quả và có thể đánh giá hoặc đo đạc đƣợc.

Nghiên cứu trong nƣớc Năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực quan trọng của con ngƣời mà nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới đang hƣớng tới. Hiện nay ở Việt Nam, việc học chú trọng đến rèn luyện kĩ năng, luyện tập theo cái có sẵn, cho nên học sinh (HS) ít đƣợc rèn luyện năng lực này. Điều đó ảnh hƣởng không nhỏ đến năng lực tự học, tự khám phá và tƣ duy của trẻ. Vì vậy, tập dƣợt cho HS biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng đồng không chỉ có ý nghĩa ở khía cạnh phƣơng pháp dạy học mà phải đƣợc đặt nhƣ một mục tiêu giáo dục và đào tạo.