Luận án tiến sĩ về phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích sự phát triển của tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam, nêu rõ thách thức và cơ hội trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Lê Văn Kháng
• Người hướng dẫn: GS. Ngô Thế Lợi
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ TƯ NHÂN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá tổng quan nghiên cứu
• 1.4. Những kết quả nghiên cứu đạt được của luận án
• 1.5. Những vấn đề nghiên cứu đặt ra
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN KINH TẾ TƯ NHÂN
• 2.1. Bản chất và đặc điểm của tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.2. Cơ sở lý luận về tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.3. Khái niệm, đặc điểm của tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.4. Phương thức hình thành và phát triển
• 2.5. Mô hình tổ chức tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.6. Quan hệ liên kết trong tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.7. Vai trò của tập đoàn kinh tế tư nhân trong nền kinh tế
• 2.8. Phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.9. Khái niệm và nội hàm phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.10. Tiêu chí đánh giá phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.11. Các nhân tố tác động đến phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.12. Nhóm các nhân tố tác động bên ngoài tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.13. Nhóm các nhân tố tác động bên trong tập đoàn kinh tế tư nhân
• 2.14. Kinh nghiệm quốc tế và bài học đối với Việt Nam
• 2.15. Kinh nghiệm quốc tế phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở một số quốc gia
• 2.16. Bài học kinh nghiệm và khả năng vận dụng ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.2. Chủ trương, chính sách phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.3. Đặc điểm, đặc trưng của tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.4. Phương thức hình thành và phát triển
• 3.5. Mô hình tổ chức tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.6. Phân tích thực trạng phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.7. Gia tăng và sự lớn mạnh tập đoàn kinh tế tư nhân trong nền kinh tế
• 3.8. Gia tăng quy mô của các tập đoàn kinh tế tư nhân
• 3.9. Sự thay đổi và chất lượng của tập đoàn kinh tế tư nhân
• 3.10. Đánh giá nhân tố tác động đến phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 3.11. Nhóm các nhân tố tác động bên ngoài tập đoàn kinh tế tư nhân
• 3.12. Nhóm các nhân tố tác động bên trong tập đoàn kinh tế tư nhân
• 3.13. Đánh giá và phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. Bối cảnh và cơ hội, thách thức phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.2. Bối cảnh trong nước và quốc tế
• 4.3. Cơ hội phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.4. Thách thức phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.5. Quan điểm, định hướng phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến năm 2030
• 4.6. Quan điểm phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.7. Định hướng phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân đến năm 2030
• 4.8. Một số giải pháp phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.9. Đổi mới nhận thức và phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân, đẩy mạnh hình thành và phát triển mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.10. Hoàn thiện, nghiên cứu ban hành tiêu chí xác định tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.11. Xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.12. Nâng cao năng lực quản trị và xây dựng các chuẩn mực quản trị cho các tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 4.13. Đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa, đổi mới và sắp xếp lại khu vực doanh nghiệp nhà nước, tạo điều kiện cho các tập đoàn kinh tế tư nhân phát triển
• 4.14. Thành lập tổ chức đại diện cho các tập đoàn kinh tế tư nhân, doanh nghiệp quy mô lớn ở Việt Nam
• 4.15. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các tập đoàn kinh tế tư nhân, doanh nghiệp quy mô lớn
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam

Phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa. Luận án tiến sĩ này nhằm mục đích phân tích và đánh giá tình hình phát triển của doanh nghiệp tư nhân trong nước. Từ những năm 1986, Việt Nam đã thực hiện chính sách đổi mới, mở cửa nền kinh tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Theo số liệu thống kê, kinh tế tư nhân hiện chiếm khoảng 39-40% GDP và đóng góp khoảng 34,1% vào ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo ra việc làm cho người lao động.

1.1. Tình hình phát triển kinh tế tư nhân

Tình hình phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Các doanh nghiệp tư nhân không chỉ tăng về số lượng mà còn về quy mô và chất lượng. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định được thương hiệu và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như môi trường kinh doanh chưa hoàn thiện, chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ. Cần có những giải pháp cụ thể để tăng cường cạnh tranh và hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân phát triển bền vững.

II. Chính sách phát triển kinh tế tư nhân

Chính sách phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam đã được Chính phủ chú trọng trong những năm qua. Các chính sách này bao gồm việc cải cách chính sách kinh tế, tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân. Đặc biệt, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp như hỗ trợ doanh nghiệp, đầu tư tư nhân đã được triển khai mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này vẫn còn nhiều bất cập, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính hiệu quả.

2.1. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân

Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân bao gồm việc giảm thuế, hỗ trợ vốn vay, và tạo điều kiện tiếp cận thị trường. Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc tiếp cận nguồn vốn và thông tin. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, từ đó giúp doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn.

III. Thực trạng và thách thức phát triển kinh tế tư nhân

Thực trạng phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp tư nhân đã có những bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như môi trường kinh doanh chưa hoàn thiện, sự cạnh tranh không lành mạnh, và các rào cản pháp lý. Những thách thức này cần được giải quyết để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển bền vững. Việc cải cách kinh tế và hoàn thiện khung pháp lý là rất cần thiết.

3.1. Đánh giá thực trạng phát triển

Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế tư nhân cho thấy sự đóng góp quan trọng của doanh nghiệp tư nhân vào nền kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như tình trạng vi phạm pháp luật, cạnh tranh không lành mạnh. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để cải thiện tình hình này, từ đó thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển một cách bền vững.

IV. Giải pháp phát triển kinh tế tư nhân đến năm 2030

Để phát triển kinh tế tư nhân đến năm 2030, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, cải cách chính sách kinh tế, và tăng cường hỗ trợ cho doanh nghiệp tư nhân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để đảm bảo tính hiệu quả của các chính sách. Việc phát triển kinh tế tư nhân không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người lao động.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để phát triển kinh tế tư nhân bao gồm việc cải cách các quy định pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn vốn và thị trường. Cần có các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của kinh tế tư nhân tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ với đề tài "Phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lê Văn Khương dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Ngô Thắng Lợi và PGS. Hồ Sỹ Hùng, bảo vệ năm 2024 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9310105).

Về tính cấp thiết, tác giả trình bày rằng khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam đã liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng khá qua các năm, đóng góp 39 - 40% GDP, thu hút khoảng 85% lực lượng lao động của nền kinh tế và chiếm tỷ lệ đóng góp thuế thu nhập doanh nghiệp khoảng 34,1%. Nhiều tập đoàn kinh tế tư nhân lớn đã hình thành và giữ vai trò chủ lực trong các ngành kinh tế trọng yếu như công nghiệp ô tô (Vingroup, Thaco, Thành Công), chế biến thực phẩm (Masan, Hoàng Anh Gia Lai, Intimex), viễn thông và công nghệ (FPT, CMC, SaigonTel), hàng không (Vietjet Air, Bamboo Airways, Pacific Airlines), thiết bị điện (GELEX), sản xuất sắt thép (Hòa Phát, Hoa Sen, Nguyễn Minh). Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế tư nhân cũng bộc lộ những hạn chế lớn được nêu rõ trong văn kiện: hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách chưa đồng bộ; môi trường kinh doanh tiềm ẩn rủi ro; hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh và liên kết không minh bạch, "lợi ích nhóm"; phần lớn doanh nghiệp tư nhân có quy mô nhỏ, năng lực tài chính, trình độ công nghệ và quản trị còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thể chế còn bất cập và thiếu vắng các nghiên cứu hệ thống làm rõ cơ sở lý luận cũng như thực tiễn phát triển mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là xác lập hệ thống luận cứ khoa học về phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân và thực tiễn phát triển mô hình này ở Việt Nam nhằm đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển đến năm 2030. Ba mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa, làm rõ cơ sở lý luận về tập đoàn kinh tế tư nhân, phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân và kinh nghiệm quốc tế ở một số quốc gia điển hình;
2. Đánh giá thực trạng phát triển và xác định các nhân tố tác động đến phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam;
3. Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến năm 2030.

Đối tượng nghiên cứu là sự phát triển của các tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Do pháp luật hiện hành chưa quy định tập đoàn kinh tế là một loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân riêng, tác giả xác định đối tượng nghiên cứu là các doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp quy mô lớn thuộc khu vực kinh tế tư nhân có tổng nguồn vốn hoặc tổng tài sản lớn hơn 100 tỷ đồng (dựa trên tiêu chí phân loại ngoài doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Điều 4 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017), hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con và tồn tại mối quan hệ liên kết về vốn, công nghệ hoặc thương hiệu.

Phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Về nội dung: Tiếp cận từ chuyên ngành kinh tế phát triển để làm rõ cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế, thực trạng, các nhân tố tác động và giải pháp phát triển;
• Về không gian: Các tập đoàn kinh tế tư nhân trên phạm vi toàn quốc;
• Về thời gian: Giai đoạn thu thập và phân tích dữ liệu thực tiễn từ năm 2010 đến thời điểm nghiên cứu, tầm nhìn định hướng và giải pháp đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án chỉ ra các xu hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế về tập đoàn kinh tế:

Về nghiên cứu quốc tế:

• Khái niệm và bản chất: Các công trình dựa trên lý thuyết chi phí giao dịch như Ronald Coase (1937), Mark Granovetter (1995) xem tập đoàn là tổ hợp doanh nghiệp liên kết chính thức và phi chính thức; Lisa Keister (1998) nghiên cứu mối liên kết qua sở hữu vốn; Tarun Khanna và các cộng sự (2001) định nghĩa tập đoàn là nhóm công ty độc lập về pháp lý nhưng phối hợp hoạt động; Sea-Jin Chang (2006) tổng kết sự xuất hiện của các hình thức liên kết như Cartel, Syndicate, Trust, Concern, Conglomerate, Zaibatsu, Keiretsu (Nhật Bản), Chaebol (Hàn Quốc), Guanxiquiye (Đài Loan), Jituan Gongsi (Trung Quốc), Grupos Económicos (Mỹ Latinh), Business houses (Ấn Độ), Mining houses (Nam Phi), Family holdings (Thổ Nhĩ Kỳ).
• Phương thức hình thành: Các nghiên cứu của Harry Broadman (1995), William Mako và Chunlin Zhang (2002), Sung-Hee Jwa (2002) phân tích quá trình tích tụ tư bản tự thân, sáp nhập liên kết và biện pháp can thiệp hành chính tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc.
• Cấu trúc tổ chức và quản trị: Hyung Cheol Kang, Jang Hasung và Kyung Suh Park (2016) nghiên cứu mô hình quản trị; Heitor Almeida và Daniel Wolfenzon (2004) so sánh cấu trúc tập đoàn theo chiều dọc và chiều ngang tại Hàn Quốc.
• Quy định pháp lý: Các nghiên cứu ghi nhận phần lớn các nước không có luật riêng điều chỉnh tập đoàn, ngoại trừ Đạo luật Cổ phần của Cộng hòa Liên bang Đức năm 1965 (German Aktiengesetz) và Luật Công ty của Bồ Đào Nha năm 1986 (Código das Sociedades Comerciais).
• Nhân tố tác động: Khung thể chế của Sea-Jin Chang (2006) phân tích ảnh hưởng của nhà nước, thị trường và văn hóa; Nicole Woolsey Biggart, Marco Orrù và Gary G. Hamilton (1997) phân tích văn hóa tổ chức; Xinxiang Chen (2010) đánh giá thực nghiệm tác động hai mặt của can thiệp nhà nước trên mẫu 76 tập đoàn Trung Quốc năm 2006; Ben Ross Schneider (2009) và Xufei Ma (2005) khảo sát mối quan hệ giữa tập đoàn và chính sách chính phủ.

Về nghiên cứu trong nước:

• Nghiên cứu tập đoàn nhà nước: Ý tưởng mô hình tập đoàn manh nha từ năm 1994 khi thành lập các Tổng công ty 90 và Tổng công ty 91 theo Quyết định số 90/TTg và 91/TTg của Thủ tướng Chính phủ, sau đó được đẩy mạnh theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa IX. Hàng loạt công trình tập trung nghiên cứu khu vực này: Trần Tiến Cường (2005, 2013), Vũ Huy Từ (2002), Nguyễn Đình Phan (1996), Vũ Hà Cường (2007), Huỳnh Tuấn Cường (2009), Bùi Văn Huyền (2008), Hoàng Thị Tuyết (2010), Vũ Anh Tuấn (2013), Phạm Quang Trung (2000), Đào Xuân Thủy (2007), Phạm Đức Trung (2010), Nguyễn Thị Hà Đông (2012), Nguyễn Ngọc Sự (2006).
• Nhận thức và pháp lý về tập đoàn tư nhân: Các tác giả Đặng Văn Mỹ (2010), Hoài Thanh (2010), Võ Anh Tài (2010), Quốc Phúc (2010), Doãn Hữu Tuệ (2007), Trịnh Văn Tài (2022) phản ánh thực tế tập đoàn không có tư cách pháp nhân độc lập, doanh nghiệp phải mang các danh xưng không chính danh như công ty cổ phần tập đoàn, thiếu khuôn khổ pháp lý đồng bộ; Nguyễn Hữu Long (2009) phân loại mô hình theo cơ chế vốn và quản lý; Nguyễn Thị Thanh (2012), Nguyễn Trung Thành (2022) nghiên cứu quản lý tài chính; Phan Thảo Nguyên (2007), Trần Kim Hào và Bùi Văn Dũng (2014, 2015), Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (2004), Nguyễn Lê Hà Phương (2021), Nguyễn Văn Phúc (1998) nghiên cứu các nhân tố tác động; báo cáo của World Bank (2021) đánh giá năng lực phục hồi và tăng trưởng của kinh tế tư nhân Việt Nam sau dịch Covid-19.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các nghiên cứu trong nước từ trước đến nay chỉ tập trung vào khu vực tập đoàn kinh tế nhà nước hoặc mang tính chất bài viết hội thảo riêng lẻ. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về tập đoàn kinh tế tư nhân từ góc độ kinh tế phát triển, làm rõ tiêu chí nhận diện, đánh giá thực trạng tăng trưởng về lượng và thay đổi về chất, phân tích các nhóm nhân tố tác động, từ đó xác lập cơ sở khoa học để đề xuất hệ thống giải pháp chính sách dài hạn đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng năm nền tảng lý thuyết kinh tế:

1. Lý thuyết chi phí giao dịch (Transaction Cost Economics): Khởi xướng bởi Ronald Coase (1937) và phát triển bởi Oliver Williamson (1975). Doanh nghiệp mở rộng quy mô và nội bộ hóa các giao dịch khi chi phí tổ chức nội bộ thấp hơn chi phí giao dịch qua thị trường. Mô hình tích hợp dọc của Williamson chỉ ra quyết định sáp nhập hoặc liên kết được thực hiện khi tổng chênh lệch chi phí quản lý phân quyền và chi phí sản xuất thỏa mãn điều kiện $\Delta G + \Delta C < 0$.
2. Lý thuyết tập trung hóa sản xuất: Karl Marx (1874) chỉ ra quy luật tích lũy và tích tụ tư bản là cơ sở mở rộng quy mô sản xuất; V.I. Lênin (1916) phân tích quá trình tập trung hóa dẫn đến sự kết hợp giữa tư bản công nghiệp và tư bản ngân hàng tạo nên các tổ chức độc quyền quy mô lớn.
3. Lý thuyết lợi thế kinh tế nhờ quy mô (Economies of Scale): Các công trình của Michael Todaro và Stephen Smith (2012), John McGee (2020), Carrizosa (2006), Park và cộng sự (2008), tài liệu Ủy ban Châu Âu (1997) phân định lợi thế quy mô bên trong (chuyên môn hóa lao động, đơn hàng số lượng lớn, phân bổ chi phí cố định) và lợi thế quy mô bên ngoài (tập trung lao động chuyên môn, dịch vụ bổ trợ ngành, lan tỏa tri thức).
4. Lý thuyết chuỗi cung ứng và liên kết doanh nghiệp: Martin Christopher (1992) và Wisner và cộng sự (2012) phân tích ba dòng luân chuyển cơ bản gồm dòng vật chất, dòng tài chính và dòng thông tin, làm rõ động lực hình thành liên minh và tích hợp chuỗi giá trị của các tập đoàn.
5. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh: Michael Porter (1985, 2008) phân loại hai dạng lợi thế căn bản là lợi thế chi phí thấp và lợi thế khác biệt hóa, tạo dựng thông qua công nghệ, nguồn nhân lực và cơ cấu tổ chức.

Về cách tiếp cận nghiên cứu, tác giả kết hợp:

• Cách tiếp cận hệ thống: Coi tập đoàn kinh tế tư nhân là hệ thống quản trị liên kết các doanh nghiệp thành viên độc lập và các bên liên quan, nằm trong chỉnh thể nền kinh tế quốc dân, chịu tác động tương hỗ với quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng.
• Cách tiếp cận đa chiều: Xem xét mô hình tập đoàn từ nhiều góc độ lý luận, kinh nghiệm quốc tế và chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước.
• Cách tiếp cận lịch sử: Đánh giá sự phát triển của tập đoàn gắn với các giai đoạn lịch sử chuyển đổi kinh tế của Việt Nam và tiến trình hội nhập toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm:

• Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Thu thập, tổng hợp tài liệu khoa học, văn bản quy phạm pháp luật và kinh nghiệm quốc tế.
• Phương pháp khảo sát chọn mẫu: Thiết kế Phiếu khảo sát (Phụ lục 1) gửi trực tiếp và qua thư điện tử tới các tập đoàn kinh tế tư nhân, doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn có tổng nguồn vốn hoặc tài sản trên 100 tỷ đồng hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn (Phụ lục 2) các chuyên gia, cán bộ quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu và lãnh đạo cấp cao, người sáng lập của các tập đoàn kinh tế tư nhân.
• Phương pháp tổng hợp, so sánh: So sánh lịch sử, mô hình, quy mô giữa tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam với quốc tế và với tập đoàn kinh tế nhà nước.
• Công cụ xử lý: Phần mềm Microsoft Excel được sử dụng để tổng hợp và xử lý dữ liệu khảo sát sơ cấp.

Nguồn dữ liệu sử dụng:

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ kết quả điều tra phiếu khảo sát và phỏng vấn sâu.
• Dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu điều tra doanh nghiệp hàng năm của Tổng cục Thống kê (GSO) giai đoạn từ 2010 đến nay đối với nhóm doanh nghiệp có vốn/tài sản trên 100 tỷ đồng; báo cáo tài chính của các tập đoàn niêm yết trên thị trường chứng khoán; bảng xếp hạng VNR500 (Vietnam Report) và Fortune 500.

Khung phân tích của luận án được triển khai qua 4 bước:

• Bước 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, xác định khoảng trống nghiên cứu.
• Bước 2: Nghiên cứu thực tiễn phát triển của tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam về mặt lượng và chất, phân tích các nhân tố tác động bên trong và bên ngoài.
• Bước 3: Phân tích, tổng hợp những vấn đề lý luận và thực tiễn, chỉ ra các hạn chế, bất cập.
• Bước 4: Đề xuất hệ thống quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân đến năm 2030.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về tập đoàn kinh tế tư nhân

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước liên quan đến tập đoàn kinh tế tư nhân. Tác giả phân tích các trường phái học thuật quốc tế về bản chất tổ chức kinh tế quy mô lớn, các phương thức hình thành và khung thể chế quản lý. Tại Việt Nam, nghiên cứu chỉ rõ quá trình phát triển mô hình tập đoàn khởi phát từ khu vực kinh tế nhà nước (các Tổng công ty 90, 91 thành lập năm 1994 và các tập đoàn nhà nước sau Nghị quyết Trung ương 3 khóa IX), trong khi các nghiên cứu chuyên sâu về tập đoàn kinh tế tư nhân còn ít, chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn vận động của khối doanh nghiệp tư nhân lớn sau Luật Doanh nghiệp.

Chương này rút ra các kết quả nghiên cứu có thể kế thừa (cơ sở lý luận về liên kết doanh nghiệp, kinh nghiệm tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, kinh nghiệm quốc tế về quản trị) và xác định năm câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Tập đoàn kinh tế tư nhân ở nước ta được hiểu như thế nào và pháp luật quy định ra sao?
2. Tập đoàn kinh tế tư nhân có những đặc trưng gì khác biệt so với tập đoàn nhà nước và tập đoàn quốc tế?
3. Phương thức hình thành và phát triển nào là phổ biến và phù hợp tại Việt Nam?
4. Những nhân tố nào tác động tích cực và tiêu cực đến sự phát triển của tập đoàn?
5. Nhà nước đã có những chính sách gì và tính đồng bộ, hiệu quả của các chính sách này ra sao?

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân

Chương 2 làm rõ các vấn đề lý luận bản chất và tổng kết kinh nghiệm quốc tế. Tác giả đưa ra định nghĩa: Tập đoàn kinh tế tư nhân là một nhóm công ty được liên kết theo hình thức công ty mẹ - công ty con và các liên kết khác nhằm tăng cường khả năng tích tụ tập trung, cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận; trong đó công ty mẹ giữ vai trò lãnh đạo thống nhất, chi phối toàn bộ tập đoàn. Bản thân tập đoàn không có tư cách pháp nhân, các công ty thành viên đều có tư cách pháp nhân độc lập.

Bảng tổng hợp khái niệm tập đoàn kinh tế tư nhân tại một số quốc gia được luận án đúc kết tại Bảng 2.1:

Quốc gia	Tên gọi đặc thù	Khái niệm và đặc điểm nhận diện chính
Nhật Bản	Zaibatsu (trước Thế chiến 2); Keiretsu (sau Thế chiến 2)	Nhóm công ty độc lập pháp lý do công ty mẹ nắm giữ vốn; sở hữu gia đình kiểm soát tuyệt đối, kinh doanh đa ngành (trước 1945). Sau 1945 là nhóm công ty nắm giữ cổ phần chéo, liên kết chặt chẽ về vốn, nhân lực, công nghệ qua ngân hàng trung tâm.
Hàn Quốc	Chaebol	Nhóm công ty độc lập về mặt pháp lý nhưng có ràng buộc chính thức hoặc phi chính thức, chịu sự kiểm soát của một gia đình hoặc nhóm cổ đông, tổ chức theo chiều dọc.
Đài Loan	Guanxiquiye	Nhóm công ty quy mô nhỏ hơn, liên kết lỏng lẻo giữa các thực thể, phong cách quản lý dựa trên mạng lưới quan hệ.
Trung Quốc	Jituan Gongsi	Tổ chức kinh doanh nhiều cấp, trước năm 1987 là đơn vị hạch toán độc lập; sau năm 1987 hình thành theo mô hình công ty mẹ - con trên cơ sở đầu tư, hợp tác sản xuất.
Thái Lan	-	Tổ chức kinh doanh sở hữu và điều hành từ 2 công ty trở lên do một nhóm cổ đông sở hữu duy nhất.
Ấn Độ	Business houses	Nhóm công ty kinh doanh đa ngành, mỗi công ty là pháp nhân độc lập đặt dưới sự kiểm soát thống nhất về nhân sự, tài chính, chiến lược của gia đình.
Argentina	-	Thực thể sở hữu từ 2 công ty trở lên, doanh thu trên 100 triệu USD (tỷ giá 2007), sở hữu gia đình chi phối, kinh doanh đa ngành.
Brazil	-	Nhóm công ty chịu sự kiểm soát bởi một công ty niêm yết, kinh doanh đa ngành trong ít nhất 3 ngành.
Chile, Nam Phi	-	Nhóm công ty có từ 2 công ty niêm yết trở lên do một nhóm cổ đông kiểm soát.
Đức, Bồ Đào Nha	Konzern (Đức)	Có quy định riêng trong Đạo luật Cổ phần Đức 1965 và Luật Công ty Bồ Đào Nha 1986 nhằm kiểm soát rủi ro, bảo vệ cổ đông thiểu số và chủ nợ.

Luận án chỉ ra bốn đặc điểm cơ bản của tập đoàn kinh tế tư nhân:

1. Không có tư cách pháp nhân, là nhóm công ty độc lập về pháp lý;
2. Có quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng và có xu hướng kinh doanh đa ngành;
3. Quan hệ sở hữu tư nhân và quan hệ liên kết mẹ - con chi phối về vốn, không chịu mệnh lệnh hành chính của nhà nước;
4. Cơ cấu tổ chức nhiều tầng cấp (công ty mẹ cấp 1, công ty con cấp 2, cấp 3...) đặt dưới sự điều hành thống nhất về nhân sự, tài chính và chiến lược.

Về phương thức hình thành, luận án tổng kết ba con đường: phát triển tuần tự từ nội lực; tự nguyện liên kết; và can thiệp hành chính (chủ yếu áp dụng cho tập đoàn nhà nước). Về cấu trúc tổ chức, chương này mô hình hóa:

• Cấu trúc nhất nguyên và tập trung quyền lực (văn phòng tập đoàn trực tiếp chỉ đạo tác nghiệp các khối chức năng);
• Cấu trúc Holding (công ty mẹ nắm giữ vốn thuần túy hoặc vừa nắm vốn vừa kinh doanh, các công ty con có quyền tự chủ cao);
• Cấu trúc hỗn hợp (kết hợp quản lý tập trung các vấn đề chiến lược, tài chính với phân quyền vận hành kinh doanh cho các công ty thành viên);
• Cấu trúc sở hữu hỗn hợp và cấu trúc "tập đoàn trong tập đoàn".

Chương 3: Thực trạng phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020:

• Bối cảnh chủ trương, chính sách: Đường lối đổi mới của Đảng qua các kỳ Đại hội và các văn bản pháp luật (Luật Doanh nghiệp 1999, 2005, 2014, 2020) từng bước thừa nhận sự bình đẳng của kinh tế tư nhân.
• Phân tích thực trạng:
  • Sự gia tăng về số lượng và quy mô: Đánh giá số liệu doanh nghiệp quy mô lớn (vốn/tài sản trên 100 tỷ đồng) từ cơ sở dữ liệu của Tổng cục Thống kê và bảng xếp hạng VNR500. Số lượng tập đoàn và doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn tăng nhanh trong giai đoạn 2010 - 2020;
  • Chuyển dịch ngành nghề kinh doanh: So sánh biến động cơ cấu ngành năm 2010, 2015 và 2020, phản ánh xu hướng mở rộng từ các ngành truyền thống sang công nghiệp chế tạo, công nghệ, bất động sản, tài chính và dịch vụ;
  • Sự thay đổi về chất: Đánh giá hiệu quả kinh doanh qua các chỉ tiêu tài chính (ROA, doanh thu, đóng góp ngân sách, quản trị doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ);
  • Mô hình tổ chức: Thực tiễn vận hành chủ yếu theo cấu trúc Holding và cấu trúc hỗn hợp, công ty mẹ đóng vai trò điều phối chiến lược và dòng vốn.
• Đánh giá các nhân tố tác động:
  • Nhóm nhân tố bên ngoài: Hệ thống pháp lý, thủ tục hành chính, mức độ cạnh tranh thị trường, tiếp cận nguồn lực đất đai, vốn tín dụng, tác động của hội nhập quốc tế (WTO, CPTPP, AEC);
  • Nhóm nhân tố bên trong: Năng lực của người sáng lập/lãnh đạo, trình độ công nghệ, năng lực quản trị rủi ro, quy mô vốn và chất lượng nguồn nhân lực;
  • Đánh giá tổng hợp: Khẳng định những kết quả đạt được về quy mô và năng lực cạnh tranh, đồng thời chỉ rõ sự phát triển thiếu tính bền vững, sự thiếu hụt tiêu chí pháp lý chính thức xác định tập đoàn kinh tế tư nhân và nguy cơ rủi ro quản trị khi mở rộng đa ngành thiếu kiểm soát.

Chương 4: Quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến năm 2030

Chương 4 xác định bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế, các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, cùng các thách thức về cạnh tranh toàn cầu và rủi ro chuỗi cung ứng. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất:

• Quan điểm và định hướng phát triển đến năm 2030: Phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân phải gắn liền với tái cơ cấu nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng, bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, phát huy vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn trong chuỗi giá trị.
• Hệ thống bảy nhóm giải pháp phát triển:
  1. Đổi mới nhận thức về phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân, đẩy mạnh hình thành và phát triển mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam;
  2. Hoàn thiện, nghiên cứu ban hành tiêu chí xác định tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam;
  3. Xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam;
  4. Nâng cao năng lực quản trị và xây dựng các chuẩn mực quản trị cho các tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam;
  5. Đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa, đổi mới và sắp xếp lại khu vực doanh nghiệp nhà nước, tạo dư địa cho các tập đoàn kinh tế tư nhân phát triển;
  6. Thành lập tổ chức đại diện cho các tập đoàn kinh tế tư nhân, doanh nghiệp quy mô lớn ở Việt Nam;
  7. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các tập đoàn kinh tế tư nhân, doanh nghiệp quy mô lớn nhằm hạn chế tình trạng độc quyền, lũng đoạn và vi phạm pháp luật.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tập đoàn kinh tế tư nhân, tổng hợp các quan niệm và cách tiếp cận quốc tế, xây dựng định nghĩa khoa học về tập đoàn kinh tế tư nhân phù hợp với bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam;
• Làm rõ nội hàm phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân trên cả hai khía cạnh lượng (gia tăng vốn, tài sản, doanh thu, lao động, số lượng thành viên) và chất (chuyển dịch cơ cấu tổ chức, tối ưu hóa chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh), xác lập mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất trong quá trình phát triển;
• Phân tích và hệ thống hóa các đặc trưng, phương thức hình thành, mô hình tổ chức (nhất nguyên, Holding, hỗn hợp) và vai trò của tập đoàn kinh tế tư nhân;
• Xác định và phân loại hai nhóm nhân tố tác động đến sự phát triển của tập đoàn: nhóm nhân tố bên ngoài (thể chế, pháp luật, thị trường, hội nhập) và nhóm nhân tố bên trong (quản trị, nhân sự, công nghệ, tài chính).

Về mặt thực tiễn:

• Phác họa bức tranh toàn diện về thực trạng phát triển của các tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam từ năm 2010 đến nay dựa trên nguồn số liệu của Tổng cục Thống kê, thị trường chứng khoán, VNR500 và dữ liệu điều tra thực địa;
• Đánh giá khách quan tác động tích cực và tiêu cực của các nhân tố môi trường kinh doanh và nội tại doanh nghiệp đến quá trình tích tụ, tập trung sản xuất của khối kinh tế tư nhân;
• Đề xuất hệ thống quan điểm, định hướng và bảy nhóm giải pháp chính sách có tính khả thi đến năm 2030, cung cấp căn cứ khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi dữ liệu: Do quy định pháp luật Việt Nam chưa cấp tư cách pháp nhân riêng cho tập đoàn kinh tế, việc tổng hợp số liệu thống kê phải dựa trên tiêu chí quy ước về quy mô vốn/tài sản trên 100 tỷ đồng và cấu trúc mẹ - con, dẫn đến một số giới hạn trong việc bóc tách dữ liệu tuyệt đối giữa pháp nhân công ty mẹ và toàn bộ hệ sinh thái tập đoàn;
• Giới hạn thời gian: Phân tích thực trạng tập trung chính vào giai đoạn 2010 - 2020 và các số liệu đến thời điểm nghiên cứu năm 2024, do đó những biến động chính sách kinh tế mới ban hành sau năm 2024 chưa được bao hàm toàn bộ.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi, cập nhật dữ liệu tài chính và thực trạng tái cấu trúc của các tập đoàn kinh tế tư nhân trong giai đoạn phục hồi kinh tế hậu đại dịch và biến động kinh tế toàn cầu;
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế, sở hữu chéo và chuẩn mực công bố thông tin tài chính hợp nhất khi khung khổ pháp lý chuyên biệt về tập đoàn kinh tế được ban hành;
• Khảo sát chuyên đề về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong các tập đoàn kinh tế tư nhân theo các cam kết phát triển bền vững.

Giá trị tham khảo

Nội dung luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Là tài liệu nghiên cứu chuyên khảo trong các ngành Kinh tế phát triển, Quản trị kinh doanh và Kinh tế học thể chế; chương tổng quan tài liệu và cơ sở lý luận cung cấp khung khái niệm chuẩn xác về mô hình liên kết doanh nghiệp và học thuyết chi phí giao dịch;
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các cơ quan như Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) có thể tham khảo trực tiếp đề xuất về tiêu chí nhận diện tập đoàn kinh tế tư nhân và bảy nhóm giải pháp tại Chương 4 để hoàn thiện chính sách hỗ trợ và giám sát doanh nghiệp quy mô lớn;
• Đối với lãnh đạo và người sáng lập các tập đoàn kinh tế: Cung cấp bài học kinh nghiệm quốc tế và phân tích cấu trúc tổ chức (Holding, hỗn hợp) giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và quản lý chuỗi cung ứng.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa tập đoàn kinh tế tư nhân như thế nào? Trả lời: Tác giả định nghĩa tập đoàn kinh tế tư nhân là một nhóm công ty được liên kết theo hình thức công ty mẹ - công ty con và các liên kết khác nhằm tăng cường khả năng tích tụ tập trung, cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận; trong đó công ty mẹ giữ vai trò lãnh đạo thống nhất, chi phối toàn bộ tập đoàn. Bản thân tập đoàn không có tư cách pháp nhân, các công ty thành viên đều là pháp nhân độc lập.

2. Tiêu chí xác định doanh nghiệp quy mô lớn trong luận án căn cứ vào đâu? Trả lời: Tác giả căn cứ vào Điều 4 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 (quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô tổng nguồn vốn hoặc tổng tài sản không quá 100 tỷ đồng) để xác định các doanh nghiệp có quy mô lớn trong luận án là các đơn vị có tổng nguồn vốn hoặc tổng tài sản trên 100 tỷ đồng.

3. Có bao nhiêu phương thức hình thành tập đoàn kinh tế tư nhân được tổng kết? Trả lời: Luận án chỉ ra ba phương thức hình thành chính gồm: (1) Phát triển tuần tự từ nội lực (tích lũy vốn, mở rộng sản xuất, chia tách hoặc thâu tóm); (2) Tự nguyện liên kết giữa các doanh nghiệp độc lập; và (3) Can thiệp hành chính từ phía nhà nước (chủ yếu áp dụng trong việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước thành lập tập đoàn).

4. Luận án phân loại cấu trúc tổ chức tập đoàn thành những dạng nào? Trả lời: Các mô hình cấu trúc tổ chức được phân tích gồm: Cấu trúc nhất nguyên và tập trung quyền lực; Cấu trúc Holding (nắm giữ vốn thuần túy hoặc vừa nắm vốn vừa kinh doanh); Cấu trúc hỗn hợp (kết hợp tập trung chiến lược và phân quyền tác nghiệp); Cấu trúc sở hữu hỗn hợp; và Cấu trúc "tập đoàn trong tập đoàn".

5. Luận án đề xuất mấy nhóm giải pháp chính sách phát triển đến năm 2030? Trả lời: Luận án đề xuất bảy nhóm giải pháp cụ thể: (1) Đổi mới nhận thức và đẩy mạnh phát triển mô hình; (2) Hoàn thiện, ban hành tiêu chí xác định tập đoàn; (3) Xây dựng chính sách hỗ trợ; (4) Nâng cao năng lực và chuẩn mực quản trị; (5) Đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tạo dư địa cho kinh tế tư nhân; (6) Thành lập tổ chức đại diện cho tập đoàn tư nhân và doanh nghiệp lớn; (7) Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát.

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Văn Khương là công trình nghiên cứu hệ thống về sự phát triển của các tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành kinh tế phát triển. Bằng việc kết hợp các học thuyết kinh tế kinh điển về chi phí giao dịch, tích tụ sản xuất và lợi thế cạnh tranh với phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp dữ liệu thống kê thứ cấp và khảo sát sơ cấp, luận án đã làm rõ bản chất, đặc trưng và thực trạng tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn. Hệ thống bảy nhóm giải pháp được đề xuất cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện thể chế pháp lý và hoạch định chính sách phát triển kinh tế tư nhân đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC KINH T¾ QUÞC DÂN LÊ VN KH¯¡NG PHÁT TRIÞN T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN Þ VIÞT NAM LU¾N ÁN TI¾N S) NGÀNH KINH T¾ PHÁT TRIÞN HÀ NÞI - 2024 BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC KINH T¾ QUÞC DÂN LÊ VN KH¯¡NG PHÁT TRIÞN T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN Þ VIÞT NAM Chuyên ngành: KINH T¾ PHÁT TRIÞN Mã sß: 9310105 LU¾N ÁN TI¾N S) Ng±ßi h±ßng d¿n khoa hßc: 1. NGÔ TH¾NG LþI 2. HÞ Sþ HÙNG HÀ NÞI - 2024 i LÞI CAM OAN Tôi ã ßc và hißu các hành vi vi ph¿m sÿ trung thÿc trong hßc thu¿t. Tôi cam k¿t b¿ng c¿ danh dÿ cá nhân r¿ng nghiên cÿu này do tôi thÿc hißn và không vi ph¿m sÿ trung thÿc trong hßc thu¿t.

Hà Nßi, ngày tháng nm 2024 Tác gi¿ lu¿n án Lê Vn Kh±¡ng ii LÞI C¾M ¡N Tác gi¿ lu¿n án xin chân thành c¿m ¡n t¿p thß Lãnh ¿o, các th¿y, cô giáo, cán bß cÿa Khoa Kinh t¿ Phát trißn, Vißn ào t¿o Sau ¿i hßc Tr±ßng ¿i hßc Kinh t¿ Qußc dân ã t¿n tình h±ßng d¿n, giúp ÿ trong sußt quá trình hßc t¿p và nghiên cÿu t¿i Tr±ßng. Tác gi¿ bày tß lòng c¿m ¡n sâu s¿c tßi GS. Ngô Th¿ng Lÿi, PGS. Hß Sÿ Hùng ã t¿n tình giúp ÿ vß ý t±ßng khoa hßc, góp ý quý báu trong sußt quá trình nghiên cÿu ß tác gi¿ có thß hoàn thành, b¿o vß thành công Lu¿n án Ti¿n s) kinh t¿ này.

Tác gi¿ trân trßng c¿m ¡n các lãnh ¿o, cán bß cÿa các doanh nghißp, t¿p oàn kinh t¿, Tßng cÿc thßng kê và các chuyên gia, nhà kinh t¿… ã tham gia ý ki¿n góp ý, cung c¿p sß lißu phÿc vÿ cho mÿc tiêu nghiên cÿu cÿa Lu¿n án. Cußi cùng, tác gi¿ xin gÿi lßi c¿m ¡n chân thành ¿n nhÿng ng±ßi thân trong gia ình, b¿n bè, ßng nghißp ã ßng viên, khích lß và t¿o ißu kißn ß tác gi¿ hoàn thành Lu¿n án này. Hà Nßi, ngày tháng nm 2024 Tác gi¿ lu¿n án Lê Vn Kh±¡ng iii MþC LþC LÞI CAM OAN. iii DANH MþC CÁC B¾NG BIÞU .vii DANH MþC CÁC HÌNH V¾.

Lý do chßn ß tài. Mÿc tiêu nghiên cÿu. ßi t±ÿng và ph¿m vi nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp nghiên cÿu.

Nhÿng óng góp mßi cÿa Lu¿n án. 9 CH¯¡NG 1: TÞNG QUAN NGHIÊN CþU VÞ T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN. Tình hình nghiên cÿu ngoài n±ßc. Tình hình nghiên cÿu trong n±ßc.

ánh giá tßng quan nghiên cÿu. Nhÿng k¿t qu¿ nghiên cÿu ¿t ±ÿc Lu¿n án có thß k¿ thÿa. Nhÿng v¿n ß nghiên cÿu ¿t ra. 22 CH¯¡NG 2: C¡ SÞ LÝ LU¾N VÀ KINH NGHIÞM QUÞC T¾ PHÁT TRIÞN T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN.

B¿n ch¿t và ¿c ißm cÿa t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. C¡ sß lý lu¿n vß t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Khái nißm, ¿c ißm cÿa t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Ph±¡ng thÿc hình thành và phát trißn.

Mô hình tß chÿc t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Quan hß liên k¿t trong t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Vai trò cÿa t¿p oàn kinh t¿ t± nhân trong nßn kinh t¿. Phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân.

Khái nißm và nßi hàm phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Tiêu chí ánh giá phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Các nhân tß tác ßng ¿n phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Nhóm các nhân tß tác ßng bên ngoài t¿p oàn kinh t¿ t± nhân.

Nhóm các nhân tß tác ßng bên trong t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Kinh nghißm qußc t¿ và bài hßc ßi vßi Vißt Nam. Kinh nghißm qußc t¿ phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß mßt sß qußc gia. Bài hßc kinh nghißm và kh¿ nng v¿n dÿng ß Vißt Nam.

85 CH¯¡NG 3: THþC TR¾NG PHÁT TRIÞN T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN Þ VIÞT NAM. Tßng quan vß t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Chÿ tr±¡ng, chính sách phát trißn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. ¿c ißm, ¿c tr±ng cÿa t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam.

Ph±¡ng thÿc hình thành và phát trißn. Mô hình tß chÿc t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Phân tích thÿc tr¿ng phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Gia tng vß sß l±ÿng t¿p oàn kinh t¿ t± nhân trong nßn kinh t¿.

Gia tng quy mô cÿa các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. Sÿ thay ßi vß ch¿t cÿa t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. ánh giá nhân tß tác ßng ¿n phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Nhóm các nhân tß tác ßng bên ngoài t¿p oàn kinh t¿ t± nhân.

Nhóm các nhân tß tác ßng bên trong t¿p oàn kinh t¿ t± nhân. ánh giá vß phát trißn TKT TN ß Vißt Nam. 130 v CH¯¡NG 4: QUAN IÞM, ÞNH H¯ÞNG VÀ GI¾I PHÁP PHÁT TRIÞN T¾P OÀN KINH T¾ T¯ NHÂN Þ VIÞT NAM ¾N NM 2030. Bßi c¿nh và c¡ hßi, thách thÿc phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam.

Bßi c¿nh trong n±ßc và qußc t¿. C¡ hßi phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Thách thÿc phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Quan ißm, ßnh h±ßng phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam ¿n nm 2030.

Quan ißm phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. ßnh h±ßng phát trißn các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ¿n nm 2030. Mßt sß gi¿i pháp phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. ßi mßi nh¿n thÿc vß phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân, ¿y m¿nh hình thành và phát trißn mô hình t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam.

Hoàn thißn, nghiên cÿu ban hành tiêu chí xác ßnh t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Xây dÿng các chính sách hß trÿ phát trißn t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. Nâng cao nng lÿc qu¿n trß và xây dÿng các chu¿n mÿc qu¿n trß cho các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân ß Vißt Nam. ¿y nhanh quá trình cß ph¿n hóa, ßi mßi và s¿p x¿p l¿i khu vÿc DNNN, t¿o d± ßa cho các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân phát trißn.

Thành l¿p tß chÿc ¿i dißn cho các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân, doanh nghißp quy mô lßn ß Vißt Nam. Tng c±ßng thanh tra, kißm tra, giám sát ßi vßi các t¿p oàn kinh t¿ t± nhân, doanh nghißp quy mô lßn. 176 DANH MþC CÔNG TRÌNH CÔNG BÞ CþA TÁC GI¾ LIÊN QUAN ¾N LU¾N ÁN. 178 TÀI LIÞU THAM KH¾O.

187 vi DANH MþC CÁC Tþ VI¾T T¾T AEC Cßng ßng kinh t¿ ASEAN AFT Khu vÿc M¿u dßch Tÿ do ASEAN CPTPP Hißp ßnh ßi tác Toàn dißn và Ti¿n bß Xuyên Thái Bình D±¡ng CT TNHH Công ty trách nhißm hÿu h¿n CTCP Công ty cß ph¿n DNNN Doanh nghißp nhà n±ßc DNNVV Doanh nghißp nhß và vÿa DNTV Doanh nghißp thành viên GH Giám ßc ißu hành GSO Tßng cÿc thßng kê GTGT Giá trß gia tng HQT Hßi ßng qu¿n trß HTV Hßi ßng thành viên IMF Quÿ Tißn tß Th¿ gißi KTTN Kinh t¿ t± nhân M&A Mua bán, sáp nh¿p doanh nghißp NDT Nhân dân tß ODA Hß trÿ phát trißn chính thÿc PPP Hình thÿc hÿp tác công-t± R&D Nghiên cÿu và phát trißn ROA Tÿ sß lÿi nhu¿n ròng trên tài s¿n (Return on Assets) SCM Qu¿n lý chußi cung ÿng TCT NN TCT nhà n±ßc TKT T¿p oàn kinh t¿ TKT NN T¿p oàn kinh t¿ nhà n±ßc TKT TN T¿p oàn kinh t¿ t± nhân TNDN Thu nh¿p doanh nghißp VNR500 X¿p h¿ng 500 doanh nghißp t± nhân lßn nh¿t ang ho¿t ßng ß Vißt Nam WTO Tß chÿc Th±¡ng m¿i Th¿ gißi vii DANH MþC CÁC B¾NG BIÞU B¿ng 2.1: Tßng hÿp khái nißm TKT TN ß mßt sß qußc gia .2: Top 10 t¿p oàn có doanh thu lßn nh¿t cÿa Fortune 500 (nm 2020). So sánh ¿c ißm giÿa TKT NN và TKT TN ß Vißt Nam. Quy mô và k¿t qu¿ ho¿t ßng kinh doanh mßt sß TKT TN tiêu bißu ß Vißt Nam nm 2020. 120 viii DANH MþC CÁC HÌNH V¾ Hình 1: Khung phân tích cÿa lu¿n án.

Khung thß ch¿ tác ßng ¿n TKT TN. Lÿa chßn quy¿t ßnh liên k¿t liên k¿t/sát nh¿p theo chißu dßc cÿa doanh nghißp. Mô hình chußi cung ÿng. Mô hình TKT TN theo c¿u trúc nh¿t nguyên.

Mô hình TKT TN theo c¿u trúc Holding. Mô hình TKT TN theo c¿u trúc hßn hÿp. Mô hình TKT TN theo c¿u trúc sß hÿu hßn hÿp. Mô hình TKT TN theo c¿u trúc “t¿p oàn trong t¿p oàn”.

Nßi hàm phát trißn TKT TN. Môi tr±ßng bên trong và bên ngoài TKT TN. Mô hình và ph±¡ng thÿc hình thành TKT ß Trung Qußc. Sß l±ÿng TKT TN, doanh nghißp quy mô lßn giai o¿n 2010-2020.

So sánh bi¿n ßng vß ngành, l)nh vÿc kinh doanh cÿa TKT TN nm 2010, 2015 và 2020. ánh giá vß sÿ c¿n thi¿t có khung pháp lý vß TKT TN. ánh giá vß chính hß trÿ phát trißn TKT TN ß Vißt Nam. ánh giá mÿc ß c¿nh tranh trong ngành, l)nh vÿc kinh doanh.

Lý do chßn ß tài TKT TN ã có quá trình hình thành và phát trißn lâu ßi và trß thành mßt trong nhÿng tác nhân quan trßng thúc ¿y phát trißn kinh t¿ ß nhißu qußc gia trên th¿ gißi. Vßi nhißu lÿi th¿ vß mô hình ho¿t ßng, các TKT TN ã có nhißu óng góp to lßn và lý gi¿i cho ngußn gßc cÿa sÿ “phát trißn th¿n kÿ” ß nhißu qußc gia. Sÿ phát trißn lßn m¿nh cÿa TKT TN ±ÿc xem là nißm tÿ hào, là th±¡ng hißu, là tài s¿n cÿa các qußc gia, bißu hißn sÿ phát trißn kinh t¿ cÿa qußc gia ó. Chính vì v¿y, h¿u h¿t các qußc gia ßu theo ußi mÿc tiêu phát trißn các TKT TN, doanh nghißp có quy mô lßn, có tißm lÿc m¿nh ß ¿u t± vào ßt phá công nghß, mß rßng thß tr±ßng, nâng cao nng lÿc c¿nh tranh qußc gia.