CHƯƠNG 1 - Luan van 10 K : Kinh Luan van 11 t trên - Luan van 12 - - t đây, song : Luan van 13 : : Luan van 14 1. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI 1. Gia tăng số lượng các loại hình kinh tế trang trại Gia tăng số lượng các loại hình kinh tế trang trại là quá trình thực hiện phân công lao động trong loại hình kinh tế này. Cơ sở của quá trình này chính là phân công lao động xã hội và chuyên môn hóa sản xuất.
Theo Torado (1990) cho rằng sự phát triển nông nghiệp là quá trình chuyển đổi từ độc canh tới đa dạng hóa rồi chuyên môn hóa. Nếu xét trên phương diện công nghệ quá trình này từ công cụ thô sơ tiến tới công cụ máy móc cùng với đầu vào từ công nghiệp tiến tới giai đoạn cơ giới hóa nông nghiệp. Đây cũng là quá trình sản xuất quy mô hộ gia đình nhỏ tiến dần tới trang trại chuyên môn hóa tận dụng lợi thế quy mô để áp dụng kỹ thuật hiện đại nhờ đó sản lượng tăng lên không ngừng nhờ tăng năng suất [25]. Với cách tiếp cận mô hình hàm sản xuất Sung Sang Park (1992) cho rằng phát triển nông nghiệp quá trình phát triển nông nghiệp trải qua 3 giai đoạn: sơ khai, đang phát triển và phát triển.
Mỗi giai đoạn phát triển, sản lượng nông nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau. Giai đoạn sơ khai, sự phát triển nông nghiệp chỉ dựa vào khai thác yếu tố từ tự nhiên và lao động (chủ yếu theo chiều rộng). Giai đoạn đang phát triển – sự phát triển dựa vào ngoài các yếu tố ban đầu còn dựa vào các yếu tố đầu vào được sản xuất từ khu vực công nghiệp (phân bón, thuốc hóa học). Giai đoạn phát triển nhờ sử dụng các yếu tố sản xuất từ công nghiệp đặc biệt máy móc và kỹ thuật hiện đại mà năng suất nông nghiệp tăng lên.
Theo Park quá trình phát triển này cũng là quá trình chuyển dịch mạnh lao động khỏi nông nghiệp nhằm giải quyết tình trạng lao động dư thừa [26]. Như vậy lý thuyết về phát triển nông nghiệp đã chỉ ra sự cần thiết phải chuyên môn hóa và phân công lao động. Với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã Luan van 15 hội của mỗi vùng hay địa phương khác nhau cùng với nhu cầu thị trường đã dần hình thành các loại hình trang trại khác nhau. Các loại hình kinh tế trang trại theo cách phân chia của Tổng cục thống kê gồm trang trại tổng hợp, trang trại trồng trọt, trang trại chăn nuôi.
Từ đây có thể chia nhỏ theo các nhóm ngành khác nhau. Điều kiện để gia tăng số lượng các loại hình trang trại là: - Điều kiện tự nhiên của mỗi vùng - Nhu cầu thị trường; - Khả năng của người sản xuất như vốn, trình độ quản lý tổ chức; - Môi trường kinh doanh Mỗi trang trại đều phải tiến hành hoạt động trên một vùng nào đó đồng thời có mối quan hệ với các trang trại cũng như những người sản xuất khác. Việc phân bổ hợp lý bảo đảm sử dụng hợp lý tài nguyên và nâng cao hiệu quả tài nguyên. Đồng thời việc phân bổ hợp lý còn bảo đảm không phá vỡ không gian sản xuất và gây hiệu ứng hay ngoại tác xấu đối với các loại hình sản xuất khác.
Ví dụ trang trại lúa giống không thể gần những trang trại trồng lúa thường trong cùng một vụ sẽ gây tác hại cho sản phẩm lúa giống. Việc phân bổ hợp lý trang trại còn bảo đảm cho việc phát triển và khai thác hệ thống hạ tầng cơ sở nông nghiệp như giao thông, thủy lợi, kho bãi và cả khâu chế biến sau này. Việc phân bổ trang trại hợp lý là quá trình mạng lưới các trang trại theo một quy hoạch trước bảo đảm phân công và hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất có tính chất dài hạn, đồng thời sự phân bổ này gắn liền với sự phân bổ sức sản xuất của nền kinh tế. Luan van 16 Điều kiện để phân bổ: - Loại hình, quy mô và tính chất của trang trại; - Quy hoạch phát triển nông nghiệp của địa phương; - Tình hình thực tế về địa hình, đất đai.
Nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh của trang trại Người tạo lập một trang trại hoặc thừa kế một trang trại, làm chủ sở hữu và quản lý hoạt động kinh doanh của trang trại là chủ trang trại, tức là nhà kinh doanh nông nghiệp. Nhà kinh doanh nông nghiệp - chủ trang trại, nhìn chung thường có những đặc tính cơ bản sau đây: - Là người có mong muốn tạo lập, làm chủ một trang trại - một doanh nghiệp,. - Là người biết kinh doanh, có tri thức, biết học hỏi hoặc có kinh nghiệm, có truyền thống về kinh doanh trong nông nghiệp. Về vấn đề này thực tiễn cho thấy, chủ trang trại - nhà kinh doanh không những cần khôn ngoan mà phải có trình độ học vấn và kinh nghiệm nhất định.
- Là người có những điều kiện tối thiểu về một số yếu tố cơ bản của kinh doanh - nhất là ruộng đất, vốn, kỹ thuật và lao động,… - Là người chấp nhận rủi ro trong những trường hợp kinh doanh bị thua lỗ. - Là người tự tin. Họ có thể thấy trước những khó khăn, chấp nhận rủi ro trong kinh doanh nhưng tin rằng mình có khả năng vượt qua. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy những người đã thành công trong kinh doanh thường có lòng tin rất cao.
Nhờ đó họ đã vượt qua khó khăn và chiến thắng trong cạnh tranh của nền kinh tế thị trường. Huy động và sử dụng các nguồn lực đầu vào sản xuất kinh doanh của trang trại a. Khả năng và hiệu quả sử dụng nguồn lực - Công nghệ sản xuất + Cho phép khai thác tốt hơn các nguồn lực tài nguyên của trang trại. + Nâng cao hiệu quả sản xuất nhờ giống mới và quy trình sản xuất mới.
+ Giảm bớt rủi ro trong sản xuất của trang trại. - Vốn Quá trình tích tụ và tập trung yếu tố vốn sản xuất để phát triển trang trại bao gồm sự tập trung các nguồn nội lực bên trong nông nghiệp, đồng thời cũng bao hàm các nguồn lực từ bên ngoài nông nghiệp. Đó có thể là nguồn lực về vốn của dân cư thành thị muốn đầu tư vào kinh doanh nông nghiệp, là các khoản trợ giúp cho người lao động từ các ngành, các lĩnh vực. - Lao động Nguồn nhân lực trong trang trại là tổng thể sức lao động tham gia và hoạt động sản xuất trang trại, bao gồm số lượng và chất lượng lao động.
Về chất lượng lao động bao gồm trình độ sức khoẻ, trình độ nhận thức, trình độ chính trị, trình độ văn hóa, nghiệp vụ và tay nghề của người lao động. Các chính sách và sự quản lý của Nhà nước, địa phương. Chính sách, luật pháp của nhà nước cũng là một nhân tố quan trọng tác động tới sự hình thành và phát triển của kinh tế trang trại. Nếu luật pháp không thừa nhận thì kinh tế trang trại cũng không hình thành và phát triển được.
Trong quá trình phát triển nếu không có các chính sách của nhà nước hỗ trợ như chính sách tín dụng, chính sách đất đai, chính sách thuế. thì kinh tế trang trại cũng không thể phát triển. Giải quyết đầu ra cho hàng hóa nông sản của trang trại Mục đích sản xuất của trang trại là sản xuất hàng hóa. Do vậy thị trường là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của trang trại trong đó đặc biệt là thị trường đầu ra cho sản phẩm.
Nếu sản phẩm làm ra không bán được sẽ bị ứ đọng, không thể quay vòng sản xuất và dẫn đến thua lỗ. Ngược lại, nếu thị trường đầu ra ổn định, được tăng cường là điều kiện thuận lợi để chủ trang trại yên tâm đầu tư mở rộng sản xuất. - Luan van 19 - - - Các chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất Giá trị sản xuất (Gross Output - GO) Giá trị sản xuất của hoạt động kinh tế trang trại: Là toàn bộ của cải vật chất và dịch vụ do trang trại tạo ra trong một thời gian, hay một chu kỳ sản xuất nhất định. Đối với trang trại thường người ta tính cho một năm.
- Về giá: Sản phẩm hàng hóa và dịch vụ bán ra tính theo giá bán thực tế; sản phẩm để tiêu dùng, cho, biếu, tặng tính theo giá bán bình quân năm của người sản xuất tại địa phương. n GO = Qi xPi i 1 Trong đó: Qi : Sản lượng thu hoạch trong kỳ của sản phẩm thứ i Pi : Đơn giá sản xuất bình quân của sản phẩm thứ i n: Số lượng sản phẩm thu hoạch i: Sản phẩm thu hoạch Luan van 20 Tổng chi phí (Total Cost – TC) Tổng chi phí là toàn bộ chi phí trực tiếp sản xuất trong quá trình sản xuất kinh doanh của trang trại. Chi phí trung gian (Intermediate Costs – IC) Chi phí trung gian của trang trại là các khoản chi phí vật chất (giống, phân bón, điện, nhiên liệu, …) và chi phí dịch vụ (bảo hiểm cây trồng, bảo vệ thực vật, thủy lợi phí, thủy nông nội đồng …) được sử dụng trong quá trình sản xuất. n IC = Ci i 1 Trong đó: Ci : Khoản chi phí vật chất và dịch vụ thứ i Giá trị gia tăng (Value Added - VA) Giá trị gia tăng là phần chênh lệch giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian, phản ánh phần giá trị mới tăng thêm do kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của trang trại trong một thời gian, hay một chu kỳ sản xuất nhất định.
VA = GO – IC = V + C + M Trong đó: VA : Giá trị gia tăng GO : Giá trị sản xuất IC : Chi phí trung gian V: Chi phí lao động sống C: Chi phí khấu hao tài sản cố định M: Giá trị thặng dư Sự gia tăng tổng thu của hoạt động kinh tế trang trại Luan van 21 Tổng thu của hoạt động kinh tế trang trại (Total Revenue – TR): Là tổng giá trị thu được (chưa trừ chi phí, tính theo tiền Việt Nam) của tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ do trang trại tổ chức làm. - Tổng thu của trang trại bao gồm doanh thu bán hàng (tiền bán sản phẩm hàng hóa và giá trị dịch vụ cung cấp cho khách hàng) và giá trị sản phẩm để tiêu dùng, cho, biếu, tặng,…Không tính giá trị sản phẩm đang trong quá trình sản xuất dở dang.