Luận văn về phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 1975-1985

Chuyên đề nghiên cứu Phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam (1975-1985): Những thành tựu và thách thức, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao

• Tác giả: Nguyễn Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Quang Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Nông Nghiệp Việt Nam (1975-1985): Những Thành Tựu Và Thách Thức
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu vấn đề
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Nguồn tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu
• 5.1. Nguồn tài liệu
• 5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Đóng góp của đề tài
• 7. Bố cục
• 1. CHƢƠNG 1: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1975-1980
• 1.1. Những nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam và chủ trƣơng của Đảng
• 1.1.1. Những nhân tố ảnh hưởng tới ngành nông nghiệ
• 1.1.2. Chủ trương phát triển nông nghiệp của Đảng
• 1.2. Sự chỉ đạo kinh tế nông nghiệp của Đảng
• 1.2.1. Đảng chỉ đạo cải tạo xã hội chủ nghĩa và giải quyết các nguồn lực để phát triển nông nghiệp
• 1.2.2. Chỉ đạo phát triển sản xuất nông nghiệp
• 1.3. Kết luận Chƣơng 1
• 2. CHƢƠNG 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1981 ĐẾN NĂM 1985
• 2.1. Yêu cầu mới và chủ trƣơng mới của Đảng về nông nghiệp
• 2.1.1. Tình hình kinh tế nông nghiệp những năm cuối thập niên 70
• 2.1.2. Chủ trương mới của Đảng trong phát triển kinh tế nông nghiệp
• 2.2. Bƣớc đầu tiến hành đổi mới trong nông nghiệp
• 2.3. Đổi mới cơ chế quản lý và tăng cường các nguồn lực phát triển nông nghiệp
• 2.4. Thành tựu trong sản xuất nông nghiệp
• 2.5. Kết luận Chƣơng 2
• 3. CHƢƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Ƣu điểm và hạn chế
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam 1975 1985

Giai đoạn từ năm 1975 đến 1985 là thời kỳ quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Sau khi đất nước thống nhất, nền kinh tế nông nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các chính sách nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam đã được triển khai nhằm khôi phục và phát triển sản xuất nông nghiệp. Mục tiêu chính là cải thiện đời sống cho người dân và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.

1.1. Những chính sách nông nghiệp chủ yếu trong giai đoạn này

Chính sách nông nghiệp trong giai đoạn 1975-1985 tập trung vào việc cải cách cơ chế quản lý và khôi phục sản xuất. Đảng đã ban hành nhiều chỉ thị nhằm khuyến khích sản xuất nông nghiệp, trong đó có Chỉ thị 100/BCHTW về khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động.

1.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp sau chiến tranh

Sau chiến tranh, sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn do cơ sở hạ tầng bị tàn phá và thiếu nguồn lực. Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực cho đất nước.

II. Những thách thức trong phát triển kinh tế nông nghiệp 1975 1985

Giai đoạn này, kinh tế nông nghiệp Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như cơ chế quản lý lạc hậu, thiếu nguồn lực và sự phân bổ không hợp lý đã ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Đặc biệt, sự thiếu hụt về công nghệ và kỹ thuật sản xuất đã làm giảm năng suất và hiệu quả sản xuất.

2.1. Khó khăn trong cơ chế quản lý nông nghiệp

Cơ chế quản lý nông nghiệp thời kỳ này chủ yếu dựa vào tập trung quan liêu, dẫn đến sự trì trệ trong sản xuất. Các hợp tác xã nông nghiệp hoạt động không hiệu quả, không khuyến khích được sự sáng tạo và phát triển.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và công nghệ

Việc thiếu hụt nguồn lực tài chính và công nghệ hiện đại đã làm giảm khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường. Điều này đã ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của kinh tế nông nghiệp.

III. Phương pháp cải cách nông nghiệp hiệu quả 1975 1985

Để khắc phục những thách thức, Đảng đã triển khai nhiều phương pháp cải cách nông nghiệp. Những cải cách này không chỉ nhằm nâng cao năng suất mà còn tạo ra động lực cho người nông dân. Việc áp dụng các chính sách khoán sản phẩm đã mang lại những kết quả tích cực trong sản xuất nông nghiệp.

3.1. Chính sách khoán sản phẩm trong nông nghiệp

Chính sách khoán sản phẩm đã giúp người nông dân có quyền tự chủ trong sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc cải cách nông nghiệp.

3.2. Tăng cường đầu tư vào nông nghiệp

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ là cần thiết để nâng cao năng suất nông nghiệp. Các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật đã được triển khai nhằm cải thiện điều kiện sản xuất cho nông dân.

IV. Thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế nông nghiệp 1975 1985

Mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhưng giai đoạn 1975-1985 cũng ghi nhận nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Sản lượng lương thực tăng lên đáng kể, góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho đất nước. Các chính sách cải cách đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp.

4.1. Tăng trưởng sản lượng lương thực

Sản lượng lương thực quốc gia đã tăng lên đáng kể, từ đó cải thiện đời sống cho người dân. Nông nghiệp đã trở thành một trong những trụ cột chính của nền kinh tế quốc dân.

4.2. Cải thiện đời sống nông dân

Nhờ vào các chính sách cải cách, đời sống của người nông dân đã được cải thiện rõ rệt. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo và có điều kiện sống tốt hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kinh tế nông nghiệp Việt Nam

Giai đoạn 1975-1985 đã để lại nhiều bài học quý giá cho sự phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Những thành tựu và thách thức trong giai đoạn này đã tạo nền tảng cho các chính sách đổi mới sau này. Tương lai của kinh tế nông nghiệp cần tiếp tục được chú trọng và phát triển bền vững.

5.1. Bài học kinh nghiệm từ giai đoạn 1975 1985

Các bài học từ giai đoạn này cho thấy tầm quan trọng của việc cải cách cơ chế quản lý và đầu tư vào công nghệ. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

5.2. Triển vọng phát triển nông nghiệp trong tương lai

Tương lai của kinh tế nông nghiệp Việt Nam cần được xây dựng trên nền tảng bền vững, với sự chú trọng đến công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Điều này sẽ giúp nông nghiệp Việt Nam hội nhập và phát triển mạnh mẽ hơn trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 1975 đến 1985, kinh tế nông nghiệp Việt Nam trải qua nhiều biến động quan trọng, đóng vai trò chiến lược trong sự nghiệp phát triển kinh tế và bảo vệ nền độc lập mới giành được. Với khoảng 70% dân số và 57% lực lượng lao động làm việc trong khu vực nông thôn, nông nghiệp đóng góp khoảng 20% GDP quốc gia, thể hiện tầm quan trọng đặc biệt của ngành này trong nền kinh tế quốc dân. Sau chiến tranh, nền nông nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn như cơ chế quản lý lạc hậu, sản xuất nhỏ, năng suất thấp và các vấn đề về đất đai, khí hậu, cũng như sự phân bố không đồng đều nguồn lực. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng trong phát triển kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn này, đánh giá các chủ trương, chính sách và kết quả thực tiễn, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phục vụ cho phát triển nông nghiệp hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chủ trương, chính sách của Đảng, quá trình thực hiện và kết quả trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, quản lý và phân phối nông nghiệp trên toàn quốc, đặc biệt là hai miền Bắc và Nam Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao năng suất, cải thiện đời sống nông dân và thúc đẩy công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết về phát triển kinh tế nông nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi xã hội chủ nghĩa, bao gồm:

• Lý thuyết cải tạo xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh việc chuyển đổi quan hệ sản xuất từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập thể, hợp tác xã nhằm tăng năng suất và hiệu quả kinh tế.
• Mô hình hợp tác xã nông nghiệp: Phân tích các hình thức tổ chức sản xuất tập thể, quy mô hợp tác xã, phân phối theo lao động và quản lý tập trung.
• Khái niệm phát triển bền vững trong nông nghiệp: Bao gồm việc sử dụng hợp lý tài nguyên đất đai, nước, áp dụng khoa học kỹ thuật và bảo vệ môi trường.
• Mô hình quản lý kinh tế tập trung kết hợp thị trường: Đề cập đến sự kết hợp giữa kế hoạch hóa tập trung và phát huy sáng kiến địa phương trong quản lý sản xuất nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử và phương pháp logic làm chủ đạo, kết hợp với các phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn kiện Đảng, các chỉ thị, nghị quyết từ năm 1975 đến 1985.
• Số liệu thống kê sản xuất nông nghiệp, diện tích gieo trồng, năng suất, sản lượng lúa, chăn nuôi gia súc, gia cầm.
• Các báo cáo, tài liệu nghiên cứu trong nước về kinh tế nông nghiệp và chính sách hợp tác hóa.
• Các công trình nghiên cứu lịch sử kinh tế và xã hội Việt Nam giai đoạn này.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các hợp tác xã, tập đoàn sản xuất trên cả nước với số liệu cụ thể như: năm 1979 miền Bắc có 4.154 hợp tác xã, trong đó 835 hợp tác xã quy mô trên 500 ha; miền Nam có 3.729 tập đoàn sản xuất và 137 hợp tác xã vào cuối năm 1980. Phương pháp chọn mẫu dựa trên các hợp tác xã đại diện cho các vùng địa lý và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh các chỉ số sản xuất, năng suất, thu nhập xã viên giữa các quy mô hợp tác xã và giữa các vùng miền, đồng thời đối chiếu với các chính sách và chủ trương của Đảng trong từng giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả sản xuất giảm sút theo quy mô hợp tác xã: Các hợp tác xã bậc cao với quy mô từ 300 đến trên 500 ha có năng suất lúa giảm dần từ 3.731 kg/ha xuống còn thấp hơn, giá trị sản lượng hàng hóa cũng giảm từ 565 đồng/ha xuống còn 466 đồng/ha. Tích lũy và thu nhập xã viên cũng giảm theo quy mô mở rộng, cho thấy quy mô lớn không đồng nghĩa với hiệu quả cao.

2. Tỷ lệ hợp tác hóa và tập thể hóa tăng nhanh nhưng chưa ổn định: Đến cuối năm 1979, miền Bắc có hơn 4.000 hợp tác xã, miền Nam có gần 3.900 tổ chức tập thể (hợp tác xã và tập đoàn sản xuất), với tỷ lệ xã viên tham gia hợp tác xã đạt trên 80% ở nhiều nơi. Tuy nhiên, nhiều hợp tác xã quy mô lớn gặp khó khăn về quản lý, dẫn đến tình trạng xã viên bỏ ruộng đất, giảm sản lượng.

3. Sản lượng lúa và diện tích gieo trồng biến động mạnh: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa lớn nhất cả nước, có sản lượng lúa dao động từ 3,2 triệu tấn đến 4,6 triệu tấn trong giai đoạn 1976-1979, tăng lên 5,2 triệu tấn năm 1980 sau khi nhiều hợp tác xã tan rã. Diện tích đất bỏ hóa vụ đông xuân 1979-1980 lên tới 8.635 ha, phản ánh sự bất ổn trong sản xuất.

4. Cơ sở vật chất kỹ thuật và khoa học kỹ thuật còn yếu kém: Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất chỉ đạt khoảng 34% diện tích gieo trồng, máy móc thiết bị hư hỏng nhiều do thiếu phụ tùng và bảo dưỡng. Công tác nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi mới được chú trọng nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc áp dụng mô hình hợp tác xã quy mô lớn một cách chủ quan, thiếu phù hợp với điều kiện thực tế và đặc điểm sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Việc mở rộng quy mô hợp tác xã không đi kèm với nâng cao năng lực quản lý, dẫn đến lãng phí tài sản, giảm động lực sản xuất của xã viên. So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này phù hợp với nhận định về khủng hoảng hợp tác hóa trong giai đoạn bao cấp. Việc phân phối theo lao động và chính sách thu mua lương thực không linh hoạt đã làm giảm nhiệt huyết sản xuất của nông dân. Mặc dù có sự đầu tư vào thủy lợi, cơ giới hóa và khoa học kỹ thuật, nhưng do thiếu đồng bộ và quản lý yếu kém, hiệu quả chưa cao. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất lúa theo quy mô hợp tác xã và bảng thống kê sản lượng lúa từng năm để minh họa sự biến động sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc mô hình hợp tác xã theo quy mô phù hợp: Khuyến khích phát triển hợp tác xã quy mô vừa và nhỏ, phù hợp với điều kiện địa phương, tránh mở rộng quy mô hình thức gây lãng phí. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tỉnh, thời gian: 2-3 năm.

2. Cải tiến chính sách phân phối và thu mua nông sản: Áp dụng cơ chế phân phối linh hoạt, khuyến khích sản xuất, đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân, tăng động lực sản xuất. Chủ thể: Chính phủ, các cơ quan quản lý thị trường, thời gian: 1-2 năm.

3. Tăng cường đầu tư và quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật: Hoàn thiện hệ thống thủy lợi, nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa, bảo dưỡng máy móc, cung cấp phụ tùng đầy đủ. Chủ thể: Bộ Nông nghiệp, các địa phương, thời gian: 3-5 năm.

4. Phát triển khoa học kỹ thuật và đào tạo cán bộ: Đẩy mạnh nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi phù hợp, đào tạo cán bộ quản lý và kỹ thuật có trình độ cao, nâng cao năng lực quản lý hợp tác xã. Chủ thể: Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp, các trường đại học, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Giúp hiểu rõ các chủ trương, chính sách và bài học kinh nghiệm trong phát triển kinh tế nông nghiệp giai đoạn 1975-1985 để xây dựng chính sách phù hợp hiện nay.

2. Các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế và xã hội: Cung cấp tư liệu chi tiết về quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển nông nghiệp trong thời kỳ bao cấp.

3. Cán bộ quản lý hợp tác xã và nông nghiệp địa phương: Học hỏi kinh nghiệm quản lý, tổ chức sản xuất và các vấn đề thực tiễn trong hợp tác hóa nông nghiệp.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành lịch sử kinh tế, phát triển nông thôn: Tài liệu tham khảo quan trọng cho nghiên cứu và luận văn về phát triển kinh tế nông nghiệp và chính sách xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hợp tác xã quy mô lớn lại không hiệu quả?
   Quy mô lớn gây khó khăn trong quản lý, phân phối không công bằng, cán bộ yếu kém và thiếu động lực sản xuất dẫn đến hiệu quả thấp. Ví dụ, hợp tác xã trên 500 ha có năng suất lúa thấp hơn hợp tác xã nhỏ hơn.

2. Chính sách thu mua lương thực ảnh hưởng thế nào đến sản xuất?
   Chính sách thu mua theo định lượng và không linh hoạt làm giảm động lực sản xuất của nông dân, dẫn đến giấu diện tích và sản lượng, ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng chung.

3. Vai trò của thủy lợi trong phát triển nông nghiệp giai đoạn này?
   Thủy lợi là biện pháp hàng đầu để mở rộng diện tích, tăng vụ và thâm canh, tuy nhiên hệ thống thủy lợi chưa hoàn chỉnh, phân bố không đồng đều, ảnh hưởng đến năng suất.

4. Cơ giới hóa nông nghiệp được thực hiện ra sao?
   Tỷ lệ cơ giới hóa mới đạt khoảng 34% diện tích gieo trồng, máy móc hư hỏng nhiều do thiếu phụ tùng và bảo dưỡng, chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất.

5. Bài học kinh nghiệm quan trọng nhất từ giai đoạn 1975-1985?
   Phải lựa chọn mô hình tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế, kết hợp chính sách phân phối linh hoạt, đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất kỹ thuật và nâng cao năng lực quản lý.

Kết luận

• Đảng đã có những chủ trương và chính sách quan trọng nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn 1975-1985, tập trung vào cải tạo xã hội chủ nghĩa và hợp tác hóa nông nghiệp.
• Mô hình hợp tác xã quy mô lớn gặp nhiều khó khăn, hiệu quả sản xuất giảm sút, dẫn đến sự điều chỉnh chính sách và mô hình tổ chức sản xuất.
• Các nguồn lực như thủy lợi, cơ giới hóa và khoa học kỹ thuật được đầu tư nhưng chưa đồng bộ và hiệu quả chưa cao do quản lý yếu kém.
• Bài học kinh nghiệm từ giai đoạn này là cơ sở quan trọng để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay.
• Đề xuất các giải pháp tái cấu trúc hợp tác xã, cải tiến chính sách phân phối, tăng cường đầu tư kỹ thuật và đào tạo cán bộ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trong tương lai.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các mô hình tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện hiện đại để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đối với nền kinh tế nông nghiệp từ năm 1975-1980 - Chương 2: Đảng lãnh đạo kinh tế nông nghiệp từ 1981 đến 1985 - Chương 3: Nhận xét và kinh nghiệm Footer Page 15 of 107. 8 Header Page 16 of 107. CHƢƠNG 1 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1975-1980 1. Những nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam và chủ trƣơng của Đảng 1.1 Những nhân tố ảnh hưởng tới ngành nông nghiệp Điều kiện tự nhiên Việt Nam có vị trí địa lý nằm trọn trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa với nền nhiệt độ cao và tương đối ổn định, đường bờ biển dài hơn 3000km, vùng biển rộng lớn với diện tích hàng triệu km2, hàng năm, đã cung cấp độ ẩm cho cây cối phát triển quanh năm.

Cộng thêm với vị trí nằm ở cửa ngõ của khu vực, Việt Nam là nơi trung chuyển và gặp gỡ của nhiều luồng di cư động thực vật nên tài nguyên sinh vật và nguồn gen tự nhiên hết sức phong phú, có đường biên giới giáp với nhiều nước điều này tạo thuân lợi cho việc xuất khẩu các sản phẩm nông sản được dễ dàng và thuận tiện. Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong nông nghiệp. Ở Việt Nam có 14 loại đất chia làm hai nhóm đất chính là đất đồng bằng và đất miền núi. Đất đồng bằng với diện tích đất phù sa là chủ yếu chiếm 3 triệu hécta tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long và các đồng bằng nhỏ hẹp ven biển miền Trung, thuận lợi cho việc trồng lúa, cây rau màu.

Bên cạnh đó, còn có một diện tích nhỏ đất già mùn thuận lợi cho việc trồng cây lương thực thực phẩm, cây ăn quả. Đất phèn chiếm hơn 2,1 triệu hécta, đất mặn khoảng 1 triệu hécta, thích hợp để trồng cói, trồng lúa kết hợp nuôi tôm. Đất miền núi chủ yếu là đất feralit. Loại đất feralit hình thành trên đá badan, giàu NPK, tơi xốp, tầng đất dày, nhiều dinh dưỡng thuận lợi trồng cây công nghiệp dài ngày như: cà phê, cao su, điều… và cây công nghiệp ngắn ngày.

Đất feralit hình thành trên đá phiến kết hợp với khí hậu núi cao thích hợp với trồng chè, cây dược liệu, cây lấy dầu như: sơn, trẩu, hồi… Khí hậu nhiệu nhiệt đới gió mùa mang lượng mưa lớn từ 1500mm/năm đến 2000mm/năm, độ ẩm trên 80%/năm, nhiệt độ trung bình từ 22 đến 250C, tổng lượng Footer Page 16 of 107. 9 Header Page 17 of 107. bức xạ mặt trời lớn từ 120 đến 130kcl/cm2/năm, lượng bức xạ lớn, lượng ánh sáng dồi dào, nguồn nhiệt ẩm phong phú cho cây trồng sinh trưởng, phát triển quanh năm và năng suất cao. Với khí hậu nóng ẩm, cây ngắn ngày có thể tăng thêm từ 1-2 vụ/năm, cây dài ngày có thể khai thác được nhiều đợt, nhiều lứa.

Trên địa bàn cả nước đều có nguồn nước phong phú cả về nước mặt và nước ngầm. Cả nước có tới 2360 con sông có chiều từ 10km trở lên là nguồn cung cấp nước tưới dồi dào cho nông nghiệp. Nguồn nước ngầm cho trữ lượng khai thác đã thăm dò 6-7 tỉ m3/ năm có vai trò đặc biệt quan trọng cung cấp nước cho nông nghiệp vào mùa khô (ví dụ như tại các vùng chuyên canh Đông Nam Bộ và Tây Nguyên). Ngoài đất, nước, nguồn thực vật tự nhiên cũng ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của nông nghiệp.

Đây chính là nguồn gen để lai tạo các chủng loại cây trồng làm phong phú giống cây trồng nông nghiệp. Bên cạnh đó, với diện tích đồng cỏ lớn là nguồn thức ăn tự nhiên và cũng là yếu tố quan trọng chi phối ngành chăn nuôi. Bên cạnh những yếu tố thuận lợi, điều kiện tự nhiên cũng mang đến những khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa gây nhiều trở ngại cho sản xuất nông nghiệp như nhiều bão lũ, hạn hán.

Với nền nhiệt và độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát triển quanh năm. Miền Bắc có mùa đông lạnh, sương muối, sương giá ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của vật nuôi, cây trồng. Khả năng mở rộng diện tích nông nghiệp rất khó khăn do việc ngày càng mở rộng diện tích đất chuyên dụng, đất công nghiệp và đất ở. Đất đai bị khai thác và sử dụng quá mức dẫn đến có một diện tích lớn đất đai đang trong tình trạng bạc màu và suy thoái.

Ở miền núi, tình trạng đất đai bị rửa trôi, xói mòn diễn ra phổ biến. Bên cạnh đó, nguồn nước phân bố không đều theo không gian, thời gian gây khó khăn lớn với hoạt động sản xuất nông nghiệp. Ở một số nơi, mùa khô thiếu nước, mùa mưa ngập úng khiến cho sản xuất bấp bênh. Chất lượng nguồn nước mặt ở một số sông, hồ đang bị ô nhiễm nghiêm trọng ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.

Ở ven biển, nước mặn có chiều hướng tiến sâu vào đất liền, lấn chiếm vào diện tích đất nông nghiệp, gây tốn kém chi phí để thau chua rửa mặn. Đặc biệt, ở ven biển miền Trung có hiện tượng cát bay làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp. Footer Page 17 of 107. 10 Header Page 18 of 107.

Điều kiện kinh tế - xã hội có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp Dân cư và lao động vừa là lực lượng sản xuất trực tiếp vừa là nguồn tiêu thụ nông sản. Việt Nam có dân số đông, kết cấu dân số trẻ cung cấp nguồn lao động dồi dào cho sản xuất nông nghiệp, với lực lượng lao động hàng chục triệu người. Đất nước thống nhất tạo ra những điều kiện thuận lợi cho nền sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa (theo quy luật) được nhanh hơn và vững chắc hơn. Việc thống nhất đất nước đòi hỏi và tạo những điều kiện cho phép nghiên cứu và áp dụng một chế độ quản lý mới kết hợp kế hoạch hoá và thị trường, kết hợp việc thống nhất và tập trung điều khiển trong cả nước với việc phát huy sáng kiến của địa phương và cơ sở.

Chế độ ấy sẽ tạo ra những động lực cần thiết để hướng nền kinh tế vào những mục tiêu chiến lược, sử dụng hợp lý nhất lao động và tài nguyên của đất nước, tăng năng suất lao động xã hội và nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa phát huy nhanh tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội, vừa khắc phục được những tàn tích và những yếu tố tiêu cực của nền kinh tế thực dân mới sống bám vào chiến tranh. Tạo ra không khí phấn khởi cho nhân dân, hòa mình vào bầu không khí thắng lợi của đất nước, ra sức thi đua sản xuất tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Bên cạnh đó, nền nông nghiệp còn chịu ảnh hưởng từ cơ chế quản lý và thành tựu kinh tế từ giai đoạn trước. Trước năm 1975 đất nước bị chia cắt thành hai miền Bắc – Nam với hai chế độ chính trị khác nhau, hai cơ chế quản lý kinh tế khác nhau và tạo nên hai diện mạo kinh tế khác nhau.

Nền nông nghiệp hợp tác hóa miền Bắc đã có những đóng góp cho sự phát triển kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng trong những năm 1975-1985. Tuy vậy, cho đến năm 1975 thì nông nghiệp miền Bắc vẫn chỉ là một nền nông nghiệp “sinh tồn” (tự cung tự cấp) là chủ yếu. Sự trở lại trạng thái bình thường của nền kinh tế sau chiến tranh làm cho người nông dân thấy không thể tiếp tục chịu đựng nổi cơ chế quản lý cũ nữa. Tình trạng tham ô, lãng phí, chiếm dụng tài sản của tập thể ngày càng nghiêm trọng.

Nông nghiệp không đảm bảo được nhu cầu lương thực, do đó Nhà nước phải nhập một khối lượng lương thực rất lớn (năm 1975 nhập 1. Thêm vào đó, trình độ quản lý quá yếu kém của cán bộ đã làm cho nền nông nghiệp miền Bắc phải chịu những tổn thất nặng nề. Phong trào hợp tác hóa miền Bắc đứng trước một cuộc khủng hoảng toàn diện. Footer Page 18 of 107.

11 Header Page 19 of 107. Miền Nam có diện tích canh tác lớn hơn miền Bắc, lại còn hàng triệu hécta đất màu mỡ, tương đối bằng phẳng với khí hậu rất thuận hoà, có thể khai phá nhanh để trồng trọt và dễ dàng cho năng suất cao. Thống nhất đất nước, mang lại cho đất nước cơ hội đưa diện tích canh tác trong cả nước lên gấp đôi trong một thời gian tương đối ngắn, đó là một thuận lợi đặc biệt đối với việc phát triển nông nghiệp. Với đất đai của cả nước, không những có thể mở rộng diện tích trồng lúa mà còn có thể dành những vùng khá lớn để trồng ngô, mía, bông, cao su, dừa, rau, hoa quả nhiệt đới, chăn nuôi bò, trâu và gia cầm trên quy mô lớn.

Dưới chế độ cai trị của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, tháng 3-1970 sắc lệnh “Người cày có ruộng” được ban hành. Trong khu vực trồng lúa và hoa màu phụ, về cơ bản, chế độ sở hữu ruộng đất theo kiểu phong kiến, bao gồm chế độ đại sở hữu – một trong những đặc trưng của tình trạng chiếm hữu ruộng đất ở các tình đồng bằng Nam bộ đã bị tàn lụi và thay vào đó là sở hữu nhỏ về ruộng đất của những người tiểu nông. Nhiều tàn tích của quan hệ bóc lột phong kiến trong nông thôn vẫn còn tồn tại cho đến trước ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Sự chuyển biến về hình thức sở hữu ruộng đất có ý nghĩa tích cực đối với sự phát triển sản xuất nông nghiệp, lực lượng sản xuất đã thoát khỏi quan hệ sản xuất cũ, phần lớn đất đai trở về với người trực tiếp sản xuất theo quy mô từng gia đình; cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp được tăng cường, đặc biệt là cơ giới hóa nông nghiệp, máy móc được sử dụng rộng rãi trong các khâu sản xuất, tạo hiệu quả.

Bên cạnh trồng lúa là chính, nông dân đã trồng thêm nhiều hoa màu và cây lâu năm. Xu hướng đa canh ngày càng phát triển. Ngay trong vùng nông thôn giải phóng, thu nhập từ lúa cũng có xu hướng giảm trong cơ cấu thu nhập của nông dân. Ngành chăn nuôi bước đầu phát triển và chiếm tỷ trọng ngày một lớn.

Bên cạnh việc chăn nuôi theo phương thức gia đình, trong ngành chăn nuôi đã bắt đầu xuất hiện nhiều nông trại lớn chăn nuôi theo phương pháp công nghiệp với quy trình máy móc hiện đại (tập trung ở Gia Định, Biên Hòa, Bình Dương, Long An).