Phát Triển Kinh Tế Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam

Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định sự xuất hiện của thành phần kinh tế mới: kinh tế có vốn… 128 trang · Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan · 2007.

• Tác giả: Phi Thi Lan Phuong
• Người hướng dẫn: PGS. To Dig Hanh
• Trường học: Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan
• Chuyên ngành: Kinh Te Chinh Tri
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam Trong Thời Kỳ Hội Nhập
• Loại tài liệu: luan van thac si
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và sự cần thiết phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2. Nội dung, những nhân tố ảnh hưởng và xu hướng vận động của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.3. Kinh nghiệm phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở một số nước và bài học đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tình hình phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.2. Đánh giá hoạt động của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Xu hướng và các quan điểm định hướng phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.2. Các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Có Vốn FDI Tại Việt Nam

Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định sự xuất hiện của thành phần kinh tế mới: kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Thành phần này bao gồm vốn đầu tư từ nước ngoài vào các cơ sở sản xuất kinh doanh tại Việt Nam. Chủ trương là tạo điều kiện thuận lợi để thành phần kinh tế này phát triển, hướng vào xuất khẩu, xây dựng kết cấu hạ tầng, xã hội gắn với thu hút công nghệ hiện đại, tạo thêm nhiều việc làm. Nói đến kinh tế FDI, đó là tập hợp các doanh nghiệp do lượng vốn đầu tư từ các đối tác kinh tế ngoại quốc vào nền kinh tế nội địa hình thành nên. Để xác định bản chất của kinh tế FDI, cần xem xét trên ba mối quan hệ cơ bản: sở hữu tư liệu sản xuất, tổ chức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm. Theo Phi Thị Lan Phương, cần tạo điều kiện để FDI Việt Nam phát triển thuận lợi, hướng vào xuất khẩu và xây dựng cơ sở hạ tầng.

1.1. Các Hình Thức Đầu Tư Nước Ngoài Phổ Biến Hiện Nay

Xét theo mục đích đầu tư, kinh tế FDI được hình thành dưới hai hình thức: đầu tư theo chiều ngang và đầu tư theo chiều dọc. Đầu tư theo chiều ngang là việc một công ty tiến hành đầu tư vào ngành sản xuất mà họ đang có lợi thế cạnh tranh về một loại sản phẩm nào đó. Đầu tư nước ngoài theo chiều dọc nhằm khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên và các yếu tố đầu vào giá rẻ như lao động, đất đai hoặc hoàn thiện quá trình lắp ráp ở nước nhận đầu tư. Sau đó sản phẩm này được bán trên thị trường quốc tế. Đây là hai hình thức doanh nghiệp chuyên lắp ráp khá phổ biến ở các nước đang phát triển cũng như ở Việt Nam hiện nay.

1.2. Đặc Trưng Của Khu Vực Kinh Tế Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hình thành là do vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đầu tư vào nền kinh tế nước sở tại. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam là một tổng thể phức hợp của các doanh nghiệp đến từ nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ với văn hóa, phong tục và tập quán khác nhau. Khu vực kinh tế nước ngoài đã có mặt ở hầu hết các tỉnh, thành trong toàn quốc. Trong kinh tế FDI ở Việt Nam, lực lượng chi phối chủ yếu là các tập đoàn kinh tế hoặc TNCs, MNCs, do đó mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các nhà đầu tư và nước nhận đầu tư tồn tại đan xen như một tất yếu kinh tế.

II. Tác Động Của Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Đến FDI Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình các quốc gia thực hiện chính sách kinh tế mở cửa, mở rộng quan hệ giao lưu hợp tác kinh tế quốc tế, gia nhập, trở thành thành viên của các tổ chức kinh tế, các định chế kinh tế - tài chính quốc tế và tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu. Đó cũng là quá trình loại bỏ dần các rào cản trong thương mại quốc tế, thanh toán quốc tế để tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu chuyển các nhân tố sản xuất giữa các nước. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có thể dựa vào cả thị trường trong nước và thị trường thế giới để phát triển.

2.1. Vai Trò Của FDI Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Kinh tế FDI góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật và quá trình phân công lao động trên toàn thế giới, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Phát triển kinh tế FDI sẽ thúc đẩy sự phát triển và liên kết các nền kinh tế thị trường, đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, sự tác động ngược lại của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của kinh tế FDI cũng được thể hiện rõ.

2.2. Thách Thức Khi Thu Hút Vốn FDI Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, để bảo hộ sản xuất trong nước, điều chỉnh mất cân đối cán cân thương mại, tăng dự trữ ngoại tệ, một số nước áp dụng chính sách hạn chế nhập khẩu, làm cho các doanh nghiệp nước ngoài gặp khó khăn trong việc thâm nhập thị trường của nước đó. Đối với các nước đang phát triển, tự do mậu dịch giúp họ nhanh chóng tiếp cận nhiều sản phẩm mới vẫn là thành quả của tiến bộ khoa học và công nghệ được các nước phát triển đầu tư nghiên cứu và triển khai.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thu Hút Vốn FDI Tại Việt Nam

Để phát triển kinh tế FDI hiệu quả, cần nâng cao năng lực quản lý, trình độ công nghệ, tay nghề cho đội ngũ lao động của doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế FDI. Quá trình phát triển kinh tế FDI cũng đồng thời là quá trình mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, mở rộng thị trường ngoại nước. Phát triển kinh tế FDI là quá trình hoàn thiện quản lý đối với các doanh nghiệp kinh tế FDI. Cần có các giải pháp đồng bộ để thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư Để Thu Hút FDI

Môi trường đầu tư là tổng thể các bộ phận mà ở đó chúng tác động qua lại lẫn nhau và chi phối mạnh mẽ đến các hoạt động đầu tư, buộc các nhà đầu tư phải tự điều chỉnh mục đích, hình thức và phạm vi hoạt động cho thích hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đưa đến hiệu quả cao trong kinh doanh. Cần tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và hấp dẫn để thu hút vốn FDI.

3.2. Hoàn Thiện Chính Sách Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Chính sách đầu tư nước ngoài là một bộ phận trong các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Chính sách đầu tư nước ngoài bao gồm một hệ thống các chính sách, công cụ và biện pháp thích hợp mà nhà nước áp dụng để điều chỉnh các hoạt động đầu tư quốc tế. Cần có chính sách tài chính và các khuyến khích tài chính, chính sách tiền tệ, chính sách về cơ cấu đầu tư, chính sách đất đai và chính sách lao động hợp lý.

3.3. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Cho Doanh Nghiệp FDI

Về phương diện lực lượng sản xuất: lực lượng sản xuất của kinh tế FDI là một bộ phận hữu cơ trong sự vận động và phát triển của lực lượng sản xuất xã hội thống nhất. Cần nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động để đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp FDI.

IV. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Có Vốn FDI Bền Vững Tại VN

Định hướng của Nhà nước thể hiện qua việc xây dựng các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực để dẫn dắt nền kinh tế trong đó có kinh tế FDI phát triển theo định hướng đã định sẵn. Hệ thống cơ sở hạ tầng cũng đóng góp vào việc tạo ra những ưu thế riêng cho thu hút vốn FDI. Nó có thể được xem như một điều kiện, yêu cầu mà quốc gia đi đầu tư luôn xem xét trước khi quyết định đầu tư.

4.1. Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng Đồng Bộ Để Thu Hút FDI

Hệ thống cơ sở hạ tầng gồm: cơ sở vật chất, đường giao thông, hệ thống ngân hàng, hệ thống phương tiện thông tin. Cần đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, viễn thông để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI hoạt động.

4.2. Tăng Cường Năng Lực Cạnh Tranh Giữa Các Địa Phương

Một số quy luật kinh tế hiển nhiên của nền kinh tế thị trường là có cầu ắt phải có cung. Khi nhu cầu cao thì dẫn tới cung không đáp ứng nổi và ngược lại. Trong lĩnh vực đầu tư cũng vậy, khi nhu cầu đầu tư cao sẽ dẫn tới cung không đáp ứng nổi. Do đó các nước nhận đầu tư sẽ đặt ra những điều kiện đầu tư khắt khe. Vì vậy để được chấp nhận đầu tư đòi hỏi bên đầu tư phải cạnh tranh nhau và nhà đầu tư nào đáp ứng tốt sẽ được chấp nhận.

V. Xu Hướng Vận Động Của Kinh Tế FDI Trong Tương Lai

Dòng FDI phát triển nhanh nhờ đó mà khu vực kinh tế FDI ngày càng mở rộng tạo ra một hình thức hội nhập thuận lợi cho tất cả các nước trong tiến trình hội nhập. Sự gia tăng mạnh mẽ các luồng vốn đầu tư quốc tế cùng với sự gắn kết chặt chẽ với chuyển giao công nghệ cho các nước tiếp nhận thông qua kinh tế FDI. Sự phân bổ dòng vốn FDI không đều, chủ yếu vào các nước công nghiệp phát triển, còn vào các nước đang phát triển tuy có chiều hướng tăng nhưng tỷ trọng vẫn còn rất nhỏ bé, do đó để thu hút được FDI vào phát triển kinh tế FDI, buộc chúng ta phải cải thiện môi trường đầu tư.

5.1. Tác Động Của TNCs Đến Kinh Tế Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài

Sự vận động của dòng FDI chịu sự chi phối và kiểm soát chủ yếu bởi TNCs, do đó doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chủ yếu là chi nhánh của TNCs lớn trong nền kinh tế toàn cầu. Trước xu hướng vận động của FDI đang biến đổi nhanh làm cho tính cạnh tranh giữa các nước đầu tư và giữa các nước tiếp nhận đầu tư ngày càng gay gắt.

5.2. Cạnh Tranh Thu Hút FDI Giữa Các Quốc Gia Ngày Càng Gay Gắt

Quá trình luân chuyển FDI giữa các đối tác vừa có tính quốc tế hóa, vừa có tính cục bộ hóa. Cần có chiến lược thu hút FDI phù hợp với điều kiện và lợi thế của từng địa phương.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Nước Về Thu Hút Vốn FDI

Trung Quốc đã có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển các loại hình doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Theo cách phân chia của Trung Quốc, vốn đầu tư nước ngoài...

6.1. Kinh Nghiệm Thu Hút FDI Của Trung Quốc

Trung Quốc đã có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển các loại hình doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Theo cách phân chia của Trung Quốc, vốn đầu tư nước ngoài...

6.2. Bài Học Cho Việt Nam Từ Kinh Nghiệm Quốc Tế

Cần học hỏi kinh nghiệm của các nước trong khu vực và trên thế giới về thu hút và sử dụng hiệu quả vốn FDI, đồng thời phải có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng vai trò là một động lực tăng trưởng then chốt của nền kinh tế Việt Nam kể từ khi thực hiện đường lối Đổi mới. Trong giai đoạn 1990 - 2006, nguồn vốn FDI chiếm tỷ trọng bình quân khoảng 27% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đồng thời tỷ lệ đóng góp trực tiếp vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) gia tăng đều đặn từ 13,28% năm 2000 lên 15,17% vào năm 2004. Đến năm 2006, khu vực này đã thu hút hơn 1.000.000 lao động trực tiếp và đóng góp trên 33% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu huy động nguồn lực quốc tế để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những rào cản nội tại về thể chế, hạ tầng kỹ thuật và chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập kinh tế toàn cầu, đặc biệt là sự kiện gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: làm rõ bản chất kinh tế chính trị của thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; phân tích toàn diện thực trạng thu hút, phân bổ và sử dụng nguồn vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 1988 - 2006; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phát triển bền vững thành phần kinh tế này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam với trọng điểm là các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và phía Nam (nơi tập trung phần lớn dự án FDI), trong khung thời gian từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 đến năm 2006. Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ kinh tế chính trị vững chắc giúp gia tăng tỷ trọng vốn thực hiện, tối ưu hóa cơ cấu ngành và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, cùng học thuyết xuất khẩu tư bản trong tác phẩm nổi tiếng của V.I. Lênin về chủ nghĩa đế quốc. Theo Lênin, trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, quy luật phát triển không đều tạo ra sự dư thừa tư bản tại các nước phát triển và sự thiếu hụt vốn, công nghệ tại các nước đang phát triển, biến xuất khẩu tư bản thành một tất yếu kinh tế khách quan. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa quan điểm của Lênin về việc áp dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước thông qua hình thức tô nhượng và liên doanh trong Chính sách kinh tế mới (NEP) năm 1921 nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật hiện đại phục vụ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Khung phân tích kinh tế chính trị xem xét thành phần kinh tế FDI qua 3 mối quan hệ cốt lõi: quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức quản lý doanh nghiệp và quan hệ phân phối thu nhập. Về hình thức vận động, đầu tư nước ngoài được phân loại theo 2 mục đích chính gồm đầu tư theo chiều ngang (nhằm mở rộng thị trường cạnh tranh) và đầu tư theo chiều dọc (nhằm khai thác tài nguyên, nhân công giá rẻ). Về mặt tổ chức, luận văn tiếp cận 3 mô hình sở hữu căn bản gồm: doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, doanh nghiệp liên doanh (với thời hạn hoạt động thông thường từ 30 đến 50 năm, tối đa 70 năm theo quy định pháp luật) và hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), cùng các phương thức đầu tư kết cấu hạ tầng như Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO) và Xây dựng - Chuyển giao (BT).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp toàn diện được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các báo cáo chuyên đề kinh tế đối ngoại giai đoạn 1988 - 2006. Cỡ mẫu phân tích bao gồm toàn bộ cơ sở dữ liệu vĩ mô của hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, với dữ liệu chi tiết của 1.797 dự án FDI tại trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh (tổng vốn đăng ký đạt 12 tỷ USD) cùng các tỉnh thành trọng điểm.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên nguyên tắc thống kê toàn bộ kết hợp chọn mẫu điển hình theo địa bàn (vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, miền Trung, phía Nam) và theo ngành (công nghiệp chế biến, dịch vụ, nông nghiệp). Phương pháp luận chung là chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học, logic kết hợp lịch sử, phân tích và tổng hợp số liệu, phương pháp so sánh đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Trung Quốc và Thái Lan. Việc lựa chọn phương pháp tiếp cận kinh tế chính trị là tối ưu nhằm làm rõ bản chất kinh tế xã hội, tính quy luật và động thái vận động của thành phần kinh tế FDI trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã tạo lập bước đột phá về tích lũy vốn và đóng góp ngân sách. Nguồn vốn FDI giai đoạn 1990 - 2006 chiếm trung bình 27% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Đóng góp của khu vực FDI vào GDP tăng trưởng liên tục: đạt 13,28% năm 2000, 13,75% năm 2001, 13,76% năm 2002, 14,47% năm 2003 và chạm mức 15,17% vào năm 2004, thể hiện vai trò ngày càng tăng so với các thành phần kinh tế khác.

Thứ hai, thành phần FDI thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành và xuất khẩu ngoạn mục. Khu vực này tạo ra 35,5% tổng giá trị sản lượng công nghiệp toàn quốc và nắm giữ 33,8% kim ngạch xuất khẩu. Giá trị xuất khẩu của khối FDI (không kể dầu khí) tăng từ 6,225 tỷ USD năm 2003 lên 8,82 tỷ USD năm 2004, đạt mức tăng trưởng ấn tượng 39%. Tỷ trọng sản phẩm chế biến trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chuyển biến mạnh mẽ, tăng từ mức 8% năm 1991 lên khoảng 40% vào năm 2000.

Thứ ba, giải quyết việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ghi nhận bước tiến rõ rệt. Số lượng lao động làm việc trực tiếp trong các doanh nghiệp FDI tăng từ 850.000 người năm 2004 lên 870.000 người năm 2005 và đạt mốc 1.000.000 người năm 2006 (chiếm 2,28% tổng lực lượng lao động xã hội), với tốc độ tăng trưởng lao động bình quân duy trì ở mức cao khoảng 32%/năm.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra sự mất cân đối nghiêm trọng về không gian phân bổ và chuỗi liên kết. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút tới 1.797 dự án với tổng vốn 12 tỷ USD (vốn thực hiện đạt gần 6 tỷ USD), trong khi khu vực miền Trung, Tây Nguyên và miền núi phía Bắc chỉ chiếm tỷ lệ vốn đăng ký dưới 10%. Mức độ nội địa hóa và liên kết cung ứng phụ tùng, linh kiện giữa doanh nghiệp trong nước với khối FDI còn rất thấp, ước tính dưới 20%.

Cơ cấu đóng góp vào GDP của các khu vực kinh tế (2000 - 2004, đơn vị: %)

Thảo luận kết quả

Các chuỗi dữ liệu thực nghiệm có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng mô tả sự dịch chuyển cơ cấu đóng góp GDP giữa các thành phần kinh tế từ năm 2000 đến 2004, và biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu FDI đạt 39% giai đoạn 2003 - 2004.

Nguyên nhân cốt lõi của những thành tựu trên xuất phát từ sự ổn định chính trị - xã hội vững chắc, vị trí địa lý thuận lợi, chi phí nhân công cạnh tranh và nỗ lực hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Dầu khí và Luật Đất đai. Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến các hạn chế về công nghệ và tính bền vững là do cơ chế quản lý còn mang nặng tính "xin - cho", quy hoạch thu hút đầu tư thiếu tính liên kết vùng, và năng lực hấp thu công nghệ của đối tác trong nước còn yếu.

So sánh với kinh nghiệm xây dựng các đặc khu kinh tế của Trung Quốc và chính sách ưu đãi thuế có trọng điểm của Thái Lan, Việt Nam cần sớm chuyển từ chiến lược thu hút FDI thâm dụng lao động giá rẻ sang các ngành công nghiệp kỹ thuật cao và dịch vụ hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện thể chế và hệ sinh thái pháp lý: Chính phủ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần rà soát, đồng bộ hóa các quy định thi hành Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp; giảm thời gian thẩm định, cấp phép dự án đầu tư từ 45 ngày xuống dưới 25 ngày trong giai đoạn 2007 - 2010; bảo đảm tính minh bạch, nhất quán và xóa bỏ hoàn toàn rào cản hành chính "xin - cho".

2. Nâng cấp kết cấu hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ tiện ích: Bộ Giao thông Vận tải phối hợp cùng các địa phương đa dạng hóa hình thức huy động vốn tư nhân qua hợp đồng BOT, BTO để hiện đại hóa hệ thống đường giao thông, cảng biển và mạng lưới cấp điện nước; xóa bỏ triệt để tình trạng độc quyền trong ngành viễn thông nhằm hạ giá cước dịch vụ tiện ích xuống mức tương đương chuẩn khu vực ASEAN trước năm 2010.

3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng hệ thống trường đại học, trường nghề triển khai các chương trình liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng của các tập đoàn đa quốc gia (TNCs); phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật trong các khu công nghiệp, khu chế xuất từ mức 25% lên trên 45% trong vòng 3 - 5 năm tới.

4. Tái cơ cấu định hướng thu hút FDI theo vùng và ngành: Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố ban hành danh mục dự án ưu đãi đầu tư chuyển dịch từ các ngành lắp ráp thâm dụng lao động sang công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, cơ khí chế tạo chính xác; áp dụng cơ chế ưu đãi thuế vượt trội cho các dự án đầu tư vào khu vực miền Trung và Tây Nguyên nhằm thu hẹp khoảng cách vùng miền.

5. Phát triển mạng lưới công nghiệp hỗ trợ nội địa: Bộ Công Thương chủ trì xây dựng chương trình kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước với các chuỗi sản xuất FDI; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa các sản phẩm công nghiệp chủ lực từ mức dưới 20% lên 35 - 40% trong lộ trình 5 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách: Các chuyên viên tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ban quản lý các Khu công nghiệp và Khu chế xuất sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng quy hoạch thu hút vốn đầu tư và hoàn thiện quy trình xúc tiến đầu tư thế hệ mới.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế khai thác khung lý thuyết kinh tế chính trị Mác - Lênin về xuất khẩu tư bản và hệ thống số liệu kinh tế vĩ mô thời kỳ 1988 - 2006 để phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

3. Lãnh đạo doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề: Các nhà quản trị doanh nghiệp nội địa và hiệp hội doanh nghiệp FDI sử dụng các phân tích thực trạng để xây dựng chiến lược liên kết chuỗi cung ứng, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và quản trị quan hệ lao động hài hòa.

4. Chuyên gia tư vấn đầu tư và tổ chức tài chính: Các luật sư kinh tế, chuyên viên tư vấn đầu tư quốc tế khai thác các phân tích về khung pháp lý, hợp đồng dự án (BOT, BTO, BT, liên doanh) nhằm tư vấn cấu trúc thương vụ và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài dưới góc độ kinh tế chính trị là gì?

Dưới góc độ kinh tế chính trị, đây là thành phần kinh tế hình thành từ xuất khẩu tư bản hoạt động của các đối tác nước ngoài vào nước tiếp nhận đầu tư. Thành phần này được xác định dựa trên quan hệ sở hữu tư bản của nhà đầu tư nước ngoài, quan hệ quản lý kinh doanh hiện đại và phân phối theo vốn đóng góp kết hợp quan hệ lao động - tiền lương.

2. Khu vực FDI đóng góp bao nhiêu vào GDP và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2004?

Khu vực FDI đóng góp tỷ trọng GDP gia tăng liên tục từ 13,28% năm 2000 lên 15,17% năm 2004. Về xuất khẩu, năm 2004 kim ngạch của khu vực FDI đạt 8,82 tỷ USD, chiếm 33,8% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn quốc (và vượt trên 50% nếu tính cả ngành dầu khí), với tốc độ tăng trưởng kim ngạch đạt 39% so với năm 2003.

3. Những hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài chủ yếu được áp dụng tại Việt Nam là gì?

Các hình thức chủ yếu gồm doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, doanh nghiệp liên doanh và hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC). Ngoài ra, đối với các công trình phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, Việt Nam áp dụng các phương thức hợp đồng chuyên biệt gồm Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO) và Xây dựng - Chuyển giao (BT).

4. Đâu là những điểm nghẽn lớn nhất trong thu hút FDI tại Việt Nam thời kỳ 1990 - 2006?

Các điểm nghẽn chính gồm: cơ sở hạ tầng kỹ thuật và giao thông chưa đồng bộ; thủ tục hành chính còn rườm rà và mang nặng cơ chế "xin - cho"; nguồn nhân lực thiếu hụt lao động kỹ thuật cao; phân bổ địa bàn mất cân đối khi tập trung quá mức vào miền Nam và miền Bắc; cùng tỷ lệ nội địa hóa dưới 20%.

5. Việt Nam có thể vận dụng bài học kinh nghiệm gì từ Trung Quốc và Thái Lan trong phát triển FDI?

Việt Nam cần học tập kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc phát triển đồng bộ các khu chế xuất, đa dạng hóa lĩnh vực đầu tư và thúc đẩy chuyển giao công nghệ cao; đồng thời tiếp thu bài học của Thái Lan về đơn giản hóa thủ tục cấp phép, ưu đãi thuế có định hướng và đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông để giảm chi phí logistics.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế chính trị về thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, làm sáng tỏ tính tất yếu khách quan của xuất khẩu tư bản trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.
• Khẳng định vai trò xung kích của khu vực FDI trong giai đoạn 1988 - 2006 khi đóng góp 27% tổng vốn đầu tư xã hội, tạo ra 35,5% giá trị sản lượng công nghiệp và giải quyết việc làm cho 1.000.000 lao động.
• Chỉ rõ những hạn chế mang tính cơ cấu về mất cân đối vùng miền (Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 1.797 dự án với 12 tỷ USD vốn đăng ký), tính liên kết lỏng lẻo với khối doanh nghiệp trong nước và rào cản hành chính thể chế.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đột phá, tập trung vào hoàn thiện khung khổ pháp luật, nâng cấp kết cấu hạ tầng BOT/BTO, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển công nghiệp hỗ trợ trong lộ trình 2007 - 2010.
• Đây là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao dành cho các nhà nghiên cứu, nhà quản lý kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp trong tiến trình đồng hành cùng nền kinh tế Việt Nam hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI HQC KINH TE QUdC DAN PHI THI LAN PHUONG PHAT TRIEN KINH TE CO VON DAU TIT NltiC NGOAITRONG DIEU KIEN Hfil NHAP KINH TE QUOC TE 0 VIET NAM Chuyen ngdnh: KINH TE CHINH TRI LUAN • VAN THAC • SY KINH TE THONG TIN THU VIEN Ngittii hitting dan khoa hoc: PGS. TO DIG HANH HA NOI-2007 <L MUC LUC DANH MUC CAC CHtf VI^T TAT DANH MUC SO DO BANG Bl£u TOM TAT LU AN VAN L0I Md DAU. 1 CHUONG 1:NHUNG VAN D£ Lt LU AN VA THUC TlfiN vfi KINH TE CO VON DAU TU NU0C NGOAI 6 VIET NAM TRONG DIKE KIEN HOI NHAP KINH TE QUOC TE. KINH TE CO VON DAU TU NUQC NGOAI VA SU CAN THlfiT PHAT TRIEN KINH TE CO VON DAU TU NU6c NGOAI TRONG DI^U KIEN HOI NHAP KINH TE QUOC TE 6 VIET NAM.1 Kinh te co von dau tu nude ngoai va hdi nhap kinh te quoc te.

Vai tro va su can thiet phat trien kinh te co von dau tu nude ngoai trong dieu kien hoi nhap kinh te quoc td. NOI DUNG, NHUNG NHAN t6 ANH HUONG VA XU HUONG VAN DONG CUA KINH TE CO V()N DAU TUNUQC NGOAI. Noi dung phat trien kinh te cd von dSu tu nude ngoai. Nhung nhSn to anh hudng den su phat trien kinh te cd von dau tu nude ngoai.

Xu hudng van dong cua kinh te cd vd'n dau tu nude ngoai. KINH NGHlfiM PHAT TRIEN KINH TE C6 v6n DAU TU NUQC NGOAI 0 MOT SO NU6C VA BAI HOC o6l VQl VlfiT NAM. Kinh nghiem cua Trung Quoc. Kinh nghiem cua Thai Lan.

Bai hoc kinh nghiem rut ra co the vSn dung vao Viet Nam. 45 CHUONG 2: THUC TRANG PHAT TRIEN KINH TE CO VON DAU TU NUdC NGOAI d VI$T NAM. TINH HINH PHAT TRIEN KINH IE CO VON DAU TU NtUC NGOAI 0 VIET NAM TRONG THC1I GIAN QUA. Ve thu hut von.

Vd thu hut va sir dung ngudn nhan luc. Ve linh vuc thuong mai. Ve co cft'u nganh cua kinh te cd von dau tu nude ngoai. DANH GIA HOAT DONG CUA KINH 1£ C6 v6n DAU TU NUUC NGOAI 0 VlfeT NAM.

Nhung thanh tuu dat dune. Nhung tdn tai va han chd'. Nguyen nhan cua nhung thanh tuu va han che. 67 CHlTONG 3: QUAN DIEM VA GIAI PHAP PHAT TRIEN KINH IE CO VON DAU TU NK1C NGOAI TRONG DlflE KIIN HOI NHAP KINH TE QUOC TE.1 XU HUONG VA CAC QUAN DllAl DINH HU6NG PHAT TRifLN KINH TE C6 VON DAU TU NUdC NGOAI 0 VIET NAM TRONG DlElJ KIEN HOl NHAP KINH IE QUdc TIL.

Du bao xu hudng van ddng cua kinh te cd vo'n dau tu nuoc ngoai trong dieu kidn hdi nhap kinh te qud'c te d Vidt Nam. Cac quan didm phat tridn kinh te cd vO'n dau tu nude ngoai d Viet Nam trong dieu kidn hdi nhap kinh te qud'c td'. CAC GIAI PHAP NHAM THUC DAY PHAT TRIlS KINH T® CO VON DAU TU NUdC NGOAI TRONG DiEU KI$N HOl NHAP KINH t£ QUOC TE 6 VlfiT NAM. Ndng cao nhan thiic ve phat trien va sir dung kinh te cd von dau tu nude ngoai.

Hoan thien cong tac quan ly va quy hoach du an. Hoan thien thd che va luat phap phu hop vdi dieu kien nen kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia, md cua va hoi nhap kinh te quoc te. Xay dung, nang cdp co sd ha tang vat cha't. Nang cao cha't luong ngudn nhan luc.

Tang cudng cai each thu tuc hanh chfnh dam bao minh bach, don gian va nha't quan. Tao moi trudng de nang cao tfnh nang dong cua cac doanh nghiep thuoc kinh te cd vo'n ddu tu nude ngoai. 96 KET LU AN. 100 TAI LIEU THAM KHAO.