Chuyên Đề Tốt Nghiệp: Phát Triển Hạ Tầng Xanh Trong Đô Thị Xanh Ở Hà Nội

Chuyên đề tốt nghiệp phân tích phát triển hạ tầng xanh trong đô thị xanh tại Hà Nội, đề xuất giải pháp bền vững cho môi trường đô thị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Việt Dũng
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế và quản lý đô thị
• Đề tài: Phát triển hạ tầng xanh trong đô thị xanh ở Hà Nội
• Loại tài liệu: chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ XANH VÀ HẠ TẦNG XANH
• 1.1. Một số khái niệm, nội dung về đô thị, đô thị xanh, hạ tầng xanh
• 1.2. Một số nhân tố hạ tầng tác động đến đô thị xanh
• 1.2.1. Giao thông xanh
• 1.2.2. Chất lượng môi trường xanh
• 1.2.3. Quản lý chất thải rắn
• 1.2.4. Tài nguyên nước
• 1.2.5. Công trình
• 1.3. Tiêu chí phát triển đô thị xanh
• 1.3.1. Hệ thống tiêu chí đánh giá đô thị xanh
• 1.3.1.1. Hệ thống tiêu chí đô thị xanh áp dụng tại EU
• 1.3.1.2. Hệ thống tiêu chí đánh giá thành phố môi trường của ASEAN
• 1.4. Kinh nghiệm phát triển đô thị xanh trên Thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm nước ngoài
• 1.4.2. Kinh nghiệm trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG XANH Ở HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về kinh tế xã hội Hà Nội
• 2.1.1. Mật độ dân số Hà Nội
• 2.1.2. Tăng trưởng kinh tế của Hà Nội
• 2.2. Thực trạng hạ tầng tại Hà Nội
• 2.2.1. Hạ tầng kỹ thuật
• 2.2.2. Hệ thống cấp thoát nước
• 2.2.3. Hệ thống thu gom xử lý chất thải
• 2.3. Hạ tầng xã hội
• 2.3.1. Dịch vụ công cộng
• 2.3.2. Thành tựu và hạn chế của hạ tầng
• 2.3.3. Hệ thống cấp thoát nước
• 2.3.4. Hệ thống xử lý chất thải
• 2.3.5. Dịch vụ công cộng
• 2.3.6. Diện tích cây xanh, mặt nước
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG XANH
• 3.1. Ngành: Quản lý chất thải rắn
• 3.2. Cung cấp nước
• 3.3. Cấp thoát nước
• 3.4. Nước thải vệ sinh môi trường
• 3.5. Nước mưa và thoát nước
• 3.6. Trồng cây và cảnh quan
• 3.7. Cải thiện, xử lý chất thải rắn sinh hoạt
• 3.8. Xây dựng một lò đốt chất thải rắn công nghiệp
• 3.9. Cải thiện chất thải y sinh
• 3.10. Tăng cường giám sát môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị với nhà nước
• 4.2. Kiến nghị với UBND Thành phố
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phát triển hạ tầng xanh

Phát triển hạ tầng xanh là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng đô thị xanh. Hạ tầng xanh bao gồm các hệ thống như giao thông, cấp thoát nước, xử lý chất thải, và không gian xanh. Việc phát triển hạ tầng xanh không chỉ cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao chất lượng sống của người dân. Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình đô thị hóa, do đó, việc áp dụng các giải pháp hạ tầng xanh là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Hệ thống giao thông xanh

Hệ thống giao thông xanh là một phần không thể thiếu trong phát triển hạ tầng xanh. Việc mở rộng các tuyến phố đi bộ, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng, và kết hợp cây xanh vào hệ thống giao thông giúp giảm thiểu lượng khí CO2 thải ra môi trường. Hà Nội cần đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng hiện đại và thân thiện với môi trường để giảm tải cho hệ thống giao thông hiện tại.

1.2. Quản lý chất thải rắn

Quản lý chất thải rắn là một yếu tố quan trọng trong hạ tầng bền vững. Việc xây dựng các nhà máy xử lý chất thải rắn, lò đốt chất thải công nghiệp, và các cơ sở tái chế giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Hà Nội cần áp dụng các công nghệ tiên tiến trong xử lý chất thải để đảm bảo môi trường sống trong lành cho người dân.

II. Đô thị xanh tại Hà Nội

Đô thị xanh là mô hình phát triển đô thị hướng tới sự bền vững về môi trường, kinh tế và xã hội. Hà Nội đang nỗ lực để trở thành một đô thị xanh thông qua việc áp dụng các tiêu chí như không gian xanh, công trình xanh, và giao thông xanh. Việc phát triển đô thị xanh không chỉ cải thiện chất lượng môi trường mà còn thúc đẩy kinh tế xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

2.1. Không gian xanh

Không gian xanh là yếu tố cốt lõi của đô thị xanh. Việc tăng cường diện tích cây xanh, công viên, và mặt nước giúp cải thiện chất lượng không khí và tạo môi trường sống thoải mái cho người dân. Hà Nội cần quy hoạch lại các khu vực đô thị để tăng diện tích không gian xanh, đồng thời bảo tồn các cảnh quan thiên nhiên hiện có.

2.2. Công trình xanh

Công trình xanh là các công trình được thiết kế và xây dựng theo tiêu chí tiết kiệm năng lượng, sử dụng tài nguyên hiệu quả, và thân thiện với môi trường. Hà Nội cần khuyến khích các dự án xây dựng áp dụng các tiêu chuẩn công trình xanh để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

III. Chuyên đề tốt nghiệp và ứng dụng thực tiễn

Chuyên đề tốt nghiệp về phát triển hạ tầng xanh trong đô thị xanh tại Hà Nội đã phân tích sâu về các vấn đề liên quan đến hạ tầng và môi trường đô thị. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cơ sở lý luận mà còn đề xuất các giải pháp thực tiễn để cải thiện chất lượng hạ tầng và môi trường tại Hà Nội. Các giải pháp này có giá trị ứng dụng cao trong việc quy hoạch và phát triển đô thị bền vững.

3.1. Giải pháp cải thiện hạ tầng

Giải pháp cải thiện hạ tầng bao gồm việc nâng cấp hệ thống cấp thoát nước, xử lý chất thải, và phát triển hệ thống giao thông công cộng. Hà Nội cần đầu tư vào các dự án hạ tầng xanh để đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị và bảo vệ môi trường.

3.2. Chính sách phát triển đô thị

Chính sách phát triển đô thị cần được điều chỉnh để hỗ trợ các dự án hạ tầng xanh. Hà Nội cần xây dựng các chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư vào công trình xanh và hạ tầng bền vững, đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các tiêu chuẩn môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam sau công cuộc Đổi mới (năm 1986) đã chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và quy mô đô thị. Theo thống kê trong tài liệu, năm 1990 cả nước mới có 500 đô thị, đến năm 2000 đã tăng lên 649 đô thị và tính đến thời điểm nghiên cứu đã đạt 766 đô thị. Tuy nhiên, phần lớn các đô thị tại Việt Nam vẫn được quy hoạch và phát triển theo phương thức truyền thống, ưu tiên phát triển kinh tế bằng mọi giá và dàn trải mật độ thấp. Thực trạng này khiến các đô thị loại 1 và loại 2 phải đối mặt với nhiều hệ lụy nghiêm trọng: cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, suy thoái môi trường sống, ùn tắc giao thông cục bộ và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, mô hình phát triển đô thị xanh và đô thị sinh thái được xác định là hướng đi tất yếu nhằm đảm bảo tính bền vững. Tại Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, kinh tế của cả nước, áp lực từ gia tăng dân số cơ học và quá trình đô thị hóa nhanh đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xanh hóa hệ thống kết cấu hạ tầng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của chuyên đề được xác định rõ:

1. Làm rõ mối quan hệ tương hỗ và tầm quan trọng của hệ thống cơ sở hạ tầng đối với quá trình phát triển đô thị bền vững.
2. Định hướng các giải pháp và lộ trình phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội của thành phố Hà Nội theo các tiêu chí xanh hóa.

Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trong mối quan hệ với các tiêu chí phát triển đô thị xanh.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về không gian: Tập trung trên địa bàn thành phố Hà Nội, có đối chiếu với khu vực nội thành cũ và các huyện ngoại thành.
• Về thời gian: Dữ liệu hiện trạng và số liệu thống kê được thu thập, phân tích chủ yếu trong giai đoạn 2010 – 2016, có đối chiếu chuỗi số liệu lịch sử từ năm 1954.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Tác giả hệ thống hóa các định nghĩa và khung tiêu chuẩn khoa học làm nền tảng cho đề tài:

• Khái niệm đô thị: Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp (chiếm trên 65%), quy mô dân số tập trung trên 2.000 người, mật độ dân số nội thị đạt trên 3.000 người/km², giữ vai trò trung tâm thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
• Khái niệm Đô thị xanh (Green City): Dẫn chiếu quan điểm của Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam (ông Trần Ngọc Chính, 2016), đô thị xanh được xác định qua 7 tiêu chí cốt lõi: Không gian xanh; Công trình xanh; Giao thông xanh; Công nghiệp xanh; Chất lượng môi trường xanh; Bảo tồn cảnh quan thiên nhiên - di sản văn hóa; Cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường. Đồng thời, đề tài tiếp cận khái niệm đô thị sinh thái theo định nghĩa của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) & Đại học Renmin (2010), Wang và Ye (2004), Shen và Song (2010).
• Kết cấu hạ tầng đô thị: Phân chia thành Hạ tầng xã hội (HTXH: y tế, văn hóa, giáo dục, thể thao, thương mại) và Hạ tầng kỹ thuật (HTKT: giao thông, thông tin liên lạc, cấp điện - chiếu sáng, cấp thoát nước, xử lý chất thải, công trình ngầm, cây xanh - mặt nước, nghĩa trang, hệ thống biển báo tín hiệu).
• Bộ công cụ đánh giá công trình xanh: Hệ thống tiêu chí LOTUS do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) ban hành.
• Hệ thống tiêu chí quốc tế: Tiêu chí đô thị xanh của Liên minh Châu Âu (EU - quy định định mức 10 m² cây xanh/người); Hiệp định Thành phố Môi trường của Liên Hợp Quốc năm 2005 (San Francisco) với 7 lĩnh vực hành động; Bộ tiêu chí Đánh giá Thành phố Môi trường của ASEAN gồm 4 nhóm tiêu chí (nước sạch, không khí sạch, đất sạch và bảo tồn đa dạng sinh học).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp thống kê, thu thập và xử lý số liệu thứ cấp.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu chuyên ngành.
• Phương pháp so sánh đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế và địa phương điển hình.
• Phương pháp điều tra, khảo sát hiện trạng thực địa từ các báo cáo thanh tra và cơ quan quản lý chuyên trách.

Nguồn dữ liệu

Tài liệu khai thác toàn bộ dữ liệu thứ cấp từ các nguồn chính thống: Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê TP. Hà Nội, Sở Giao thông Vận tải Hà Nội, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội, Viện Quy hoạch Đô thị - Nông thôn Quốc gia (Bộ Xây dựng), Công ty TNHH MTV Chiếu sáng và Thiết bị Đô thị (Hapulico), Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO), Viện Khoa học Môi trường và Phát triển (VESDEC).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về đô thị xanh và hạ tầng xanh

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết toàn diện về mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng và mô hình đô thị xanh, phân tích 5 nhân tố hạ tầng chính tác động trực tiếp đến môi trường đô thị:

1. Giao thông xanh: Mở rộng tuyến phố đi bộ, làn đường cho xe đạp, phát triển mạng lưới vận tải hành khách công cộng và hành lang xe buýt nhanh (BRT), hạn chế phương tiện cơ giới cá nhân để giảm khí thải CO₂.
2. Chất lượng môi trường xanh: Quy hoạch diện tích cây xanh tương xứng với mật độ cư dân và đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa; ứng dụng thiết bị cơ giới chuyên dụng (máy đào đứng trên phao nổi, tàu hút bùn) để nạo vét, khơi thông hệ thống sông hồ đô thị.
3. Quản lý chất thải rắn: Đặt ra hạn mức phát thải, áp dụng nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền", nâng cao công nghệ xử lý rác thải nguy hại y tế và công nghiệp.
4. Tài nguyên nước: Đánh giá chất lượng nước dựa trên các chỉ số sinh thái và chu trình sinh học; áp dụng công nghệ tái sinh và tiết kiệm nguồn nước.
5. Công trình xanh: Thúc đẩy kiến trúc tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, phát triển mái nhà xanh, liên kết nông nghiệp xanh ven đô theo tiêu chuẩn đánh giá LOTUS.

Bên cạnh đó, chương này tổng kết kinh nghiệm phát triển đô thị xanh từ thực tiễn:

• Singapore: Triển khai hệ thống thu phí đường bộ điện tử (ERP) và hạn ngạch phương tiện cá nhân, giúp nâng tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng giờ cao điểm từ 59% (2008) lên 63% (2012) và hướng tới 75% vào năm 2030; chiến dịch dọn sạch sông Singapore từ năm 1977 để biến thành hồ trữ nước ngọt Marina Reservoir; cam kết dành 10% diện tích đất đai làm không gian xanh.
• Đà Nẵng: Triển khai hệ thống buýt nhanh BRT năm 2016 gắn liền với quy hoạch sử dụng đất nén dọc tuyến hành lang; thiết lập dự án Cơ chế phát triển sạch (CDM) thu hồi khí mêtan tại bãi rác Khánh Sơn để phát điện công suất 1 MW (giúp giảm 140.000 tấn CO₂/năm); thử nghiệm thay thế đèn chiếu sáng kim loại bằng đèn LED trên đường Trần Hưng Đạo và quận Sơn Trà nhằm tiết kiệm 40–50% điện năng tiêu thụ.

---

Chương 2: Thực trạng phát triển hạ tầng xanh ở Hà Nội

Chương 2 phản ánh bức tranh hiện trạng kinh tế – xã hội và hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội của thành phố Hà Nội:

1. Khái quát kinh tế – xã hội và biến động dân số

• Dân số và mật độ: Năm 1954, Hà Nội có 53.000 dân trên diện tích 152 km²; sau các đợt mở rộng địa giới hành chính (1961: 584 km²; 1978: 2.136 km²; 1991: 924 km²; 2008: hợp nhất đạt 6,233 triệu dân), tính đến ngày 31/12/2015 dân số Hà Nội đạt trên 7,5 triệu người. Mật độ dân số bình quân là 1.979 người/km², phân bố mất cân đối nghiêm trọng giữa quận Đống Đa (35.341 người/km²) và các huyện ngoại thành như Sóc Sơn, Ba Vì, Mỹ Đức (dưới 1.000 người/km²).
• Cơ cấu dân số: Tỷ số giới tính năm 2012 là 96,7 nam/100 nữ (nam chiếm 49,3%, nữ chiếm 50,7%). Về cơ cấu tuổi năm 2010: dưới 15 tuổi chiếm 23,0%; từ 14–59 tuổi chiếm 66,6%; từ 60 tuổi trở lên chiếm 10,4%.
• Tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2011–2015 đạt 9,23% (gấp 1,58 lần mức bình quân cả nước). Năm 2015, quy mô GRDP đạt khoảng 27,6 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người ước đạt 3.600 USD. Thu ngân sách nhà nước năm 2015 đạt 146.585 tỷ đồng, tổng chi ngân sách đạt 69.970 tỷ đồng. Vốn FDI giải ngân năm 2015 đạt 1,1 tỷ USD.

2. Thực trạng kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội

• Hạ tầng giao thông: Thành phố có 583 tuyến đường do Sở GTVT quản lý. Diện tích đất dành cho giao thông tĩnh chỉ đạt 6,1% đất đô thị (khoảng 150 điểm trông giữ xe công cộng với diện tích 272.370 m², chiếm 1,0–1,5% diện tích đô thị, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn 3–5%). Tốc độ tăng trưởng phương tiện cá nhân đạt 12–15%/năm; toàn thành phố có trên 800.000 ô tô, trên 5,1 triệu xe máy, hơn 1 triệu xe đạp. Cơ cấu luồng phương tiện hỗn hợp gồm: xe máy (63,2%), xe đạp (25,3%), xe buýt (6,7%), ô tô con (3,6%), xe tải (1,1%). Mạng lưới xe buýt gồm 65 tuyến (1.102 phương tiện) mới chỉ đáp ứng khoảng 9% nhu cầu đi lại của người dân.
• Hệ thống cấp thoát nước: Tổng công suất sản xuất nước sạch đạt khoảng 730.000 m³/ngày đêm, khai thác từ hơn 280 giếng ngầm (khu vực nam sông Hồng có 227 giếng, bắc sông Hồng có 24 giếng, Hà Đông - Sơn Tây có hơn 20 giếng) kết hợp Nhà máy nước mặt Sông Đà (vận hành từ năm 2008). Tỷ lệ thất thoát nước sạch ước tính lên tới 30%. Dự báo nhu cầu dùng nước sạch của Hà Nội đạt 1,2–1,5 triệu m³/ngày đêm vào năm 2020; 1,9–2,3 triệu m³/ngày đêm vào năm 2030 và 2,6–3,1 triệu m³/ngày đêm vào năm 2050. Về thoát nước, thành phố sử dụng hệ thống cống chung cho cả nước mưa và nước thải gồm 120 km cống ngầm (đường kính 600–1.000 mm), 38,113 km mương đất và 36,8 km sông tiêu chính (Tô Lịch, Lừ, Sét, Kim Ngưu) thoát ra sông Nhuệ qua đập Thanh Liệt (công suất 30 m³/s). Đáng chú ý, trong 5 năm có gần 70/112 hồ ao nội thành bị san lấp hoàn toàn; dự án thoát nước ODA JICA triển khai từ năm 2006 liên tục chậm tiến độ (lùi từ 2010 sang 2011, 2015).
• Hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn (CTR): Mỗi ngày phát sinh khoảng 3.730 tấn CTR các loại (>1 triệu tấn/năm). Khối lượng CTR công nghiệp phát sinh hơn 164.250 tấn/năm (chiếm 13% tổng lượng chất thải, trong đó 38% là chất thải nguy hại), nhưng Công ty URENCO chỉ thu gom xử lý được 11.000 tấn (chiếm tỷ lệ 6,7%), hơn 93% còn lại (~153.000 tấn) chưa được quản lý đúng quy định. Toàn thành phố chỉ có 2 lò đốt rác đạt chuẩn (lò đốt rác y tế tại Từ Liêm và lò đốt rác công nghiệp tại bãi rác Nam Sơn, Sóc Sơn - cách trung tâm 56 km). Rác thải sinh hoạt thu gom hỗn hợp chưa phân loại tại nguồn, tỷ lệ thu hồi tái chế thủ công đạt 15–20%, tỷ lệ chế biến phân vi sinh compost chỉ đạt 2–5%.
• Hạ tầng chiếu sáng và công viên cây xanh: Công ty Hapulico quản lý 1.554 trạm đèn chiếu sáng với 128.451 bóng, phục vụ 3.278 km đường. Tổng diện tích công viên, vườn hoa toàn thành phố đạt khoảng 280,17 ha, thiếu vắng công viên chuyên đề và nhiều không gian công cộng bị lấn chiếm thương mại.

3. Tình trạng vi phạm và lấn chiếm hạ tầng giao thông tĩnh

Theo khảo sát tháng 6/2015 của Thanh tra Sở GTVT phối hợp Công an TP. Hà Nội trên 312 tuyến phố thuộc 14 quận, huyện, phát hiện 4.567 điểm kinh doanh và trông giữ phương tiện lấn chiếm vỉa hè, lòng đường (gồm 846 điểm trông giữ xe máy [255 có phép, 591 không phép]; 243 điểm trông giữ ô tô [156 có phép, 87 không phép]; 3.478 điểm kinh doanh buôn bán).

Bảng: Hiện trạng điểm trông giữ phương tiện tại 4 quận nội thành cũ (Tháng 6/2015)

Quận	Điểm trông giữ ô tô, xe máy có phép	Điểm trông giữ ô tô, xe máy không phép
Hoàn Kiếm	78	92
Đống Đa	49	149
Hai Bà Trưng	60	94
Ba Đình	37	73

Về công tác tổ chức giao thông, liên ngành GTVT - Công an đã xử lý phân luồng, làm đường một chiều, tách làn tại 124 nút giao, giúp giảm trên 50 điểm có nguy cơ ùn tắc; duy tu sơn kẻ 25.890 m² mặt đường và sửa chữa vá ổ gà trên 34.000 m² đường đô thị.

---

Chương 3: Giải pháp hướng tới phát triển hạ tầng xanh

Từ thực trạng phân tích, tác giả đề xuất nhóm giải pháp định hướng phát triển hạ tầng xanh tại Hà Nội:

• Quản lý chất thải rắn: Ban hành quy chế kiểm soát lưu lượng xả thải theo hộ gia đình và doanh nghiệp; thực hiện triệt để chính sách kinh tế "người gây ô nhiễm phải trả tiền"; đầu tư công nghệ phân loại rác tại nguồn; xây dựng thêm các lò đốt CTR công nghiệp chuyên dụng và nâng cấp hệ thống xử lý rác thải y sinh; nâng cao tỷ lệ chuyển hóa rác hữu cơ thành phân vi sinh compost.
• Hạ tầng cấp nước và tài nguyên nước: Đẩy nhanh việc chuyển đổi từ khai thác nước ngầm sang nước mặt bổ sung từ sông Đà và sông Hồng; hiện đại hóa mạng lưới đường ống cấp nước nhằm giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch từ 30% xuống mức thấp hơn; thiết lập chỉ số sinh thái trong giám sát nguồn nước tiếp nhận.
• Cải tạo hệ thống thoát nước và mặt nước: Tách dần mạng lưới thoát nước mưa và nước thải sinh hoạt; ứng dụng công nghệ cơ giới đa năng tự hành để nạo vét, khơi thông bùn lắng sông hồ (sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét); đẩy nhanh hoàn thành các dự án thoát nước ODA JICA; bảo vệ nghiêm ngặt diện tích mặt nước, hồ điều hòa, ngăn chặn triệt để hành vi san lấp trái phép.
• Phát triển giao thông xanh và chiếu sáng tiết kiệm năng lượng: Hoàn thiện hạ tầng tuyến buýt nhanh BRT; quy hoạch tăng mật độ xây dựng tích hợp dọc hành lang vận tải công cộng; thu hồi vỉa hè bị lấn chiếm để phục vụ người đi bộ; mở rộng không gian phố đi bộ và mạng lưới xe đạp; thay thế bóng đèn halogenua kim loại bằng công nghệ đèn LED hiệu suất cao.
• Mở rộng diện tích cây xanh, cảnh quan: Xây dựng mới 18 công viên, vườn hoa theo quy hoạch đến năm 2030; phát triển mảng xanh đô thị tương ứng với mật độ dân cư từng phân khu; khuyến khích mô hình công trình xanh (Green Building) và mái nhà xanh.
• Kiến nghị thể chế: Kiến nghị Chính phủ và UBND TP. Hà Nội tăng cường phân cấp quản lý đô thị theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, một việc - một đầu mối xuyên suốt"; bố trí nguồn vốn đầu tư công thích đáng và hoàn thiện chế tài xử phạt vi phạm trật tự xây dựng, môi trường đô thị.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu trong tài liệu

• Tổng hợp bức tranh toàn diện về mật độ dân cư và phân bố áp lực đô thị: chỉ ra độ chênh lệch mật độ cực lớn giữa quận Đống Đa (35.341 người/km²) và các huyện ngoại thành (<1.000 người/km²).
• Lượng hóa các chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật: tỷ lệ giao thông tĩnh chỉ đạt 6,1% quỹ đất (chiếm 1,0–1,5% đất đô thị so với quy chuẩn 3–5%); xe buýt chỉ đảm nhận 9% nhu cầu đi lại; tỷ lệ thất thoát nước sạch lên tới 30%; công suất sản xuất nước đạt 730.000 m³/ngày đêm trước áp lực nhu cầu dự báo 2,6–3,1 triệu m³/ngày đêm vào năm 2050.
• Cung cấp số liệu chính xác về tình hình xử lý CTR công nghiệp: trên 93% khối lượng CTR công nghiệp (>153.000 tấn/năm) chưa được thu gom, xử lý đúng quy định.
• Thống kê chi tiết 4.567 điểm vi phạm lấn chiếm lòng đường, vỉa hè tại 14 quận huyện, bộc lộ tình trạng số điểm trông giữ xe không phép cao gấp nhiều lần có phép tại các quận nội thành cũ.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

Đề xuất khung giải pháp liên ngành từ quản lý kỹ thuật công trình (lò đốt rác công nghiệp, tàu nạo vét tự hành, đèn LED, mạng lưới cấp thoát nước) đến chính sách kinh tế môi trường (nguyên tắc người gây ô nhiễm trả tiền, thu phí hạn chế phương tiện cá nhân, quy hoạch mật độ quanh tuyến BRT).

Đóng góp của đề tài

Hệ thống hóa lý luận đô thị xanh gắn liền với phân tích thực trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành tại Hà Nội ở thời điểm chuyển giao quy hoạch năm 2016, cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ định hướng chuyển đổi hạ tầng đô thị sang mô hình tăng trưởng xanh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Đề tài chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp và báo cáo ngành tính đến thời điểm năm 2015 – 2016; chưa có điều kiện thực hiện các khảo sát mẫu sơ cấp trên quy mô lớn về mức độ sẵn sàng chi trả của người dân cho các dịch vụ hạ tầng xanh. Các giải pháp kỹ thuật công nghệ mới dừng lại ở mức đề xuất định hướng, chưa tính toán chi tiết tổng mức đầu tư và phương án tài chính hoàn vốn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động thực tế của tuyến buýt nhanh BRT và các tuyến đường sắt đô thị sau khi đưa vào vận hành; nghiên cứu định lượng mức độ cắt giảm phát thải khí nhà kính (GHG) khi chuyển đổi công nghệ chiếu sáng LED và phát điện từ bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt.

---

Giá trị tham khảo

Chuyên đề tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên: Các chuyên ngành Kinh tế đô thị, Quản lý đô thị, Quản lý môi trường, Quy hoạch đô thị và Kinh tế tài nguyên môi trường.
• Cơ quan quản lý và nghiên cứu: Các viện quy hoạch, đơn vị tư vấn hạ tầng kỹ thuật đô thị khi cần tra cứu số liệu lịch sử hiện trạng hạ tầng giai đoạn 2010 – 2016 tại Hà Nội.
• Nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Bảng số liệu khảo sát thực tế về vi phạm giao thông tĩnh và điểm trông giữ phương tiện tại 4 quận nội thành (Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Ba Đình).
  • Hệ thống hóa các tiêu chí quốc tế về thành phố môi trường của Liên Hợp Quốc và ASEAN.
  • Bài học kinh nghiệm thực tiễn về kiểm soát giao thông cá nhân và xử lý nước ngọt của Singapore.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả dựa vào căn cứ nào để xác định khái niệm và 7 tiêu chí của đô thị xanh?

Tác giả dẫn chiếu phát biểu của ông Trần Ngọc Chính (Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam) tại Hội thảo khoa học quốc tế "Quy hoạch và phát triển đô thị Xanh - Thông minh tại Việt Nam" (ngày 07/11/2016), xác định 7 tiêu chí: Không gian xanh; Công trình xanh; Giao thông xanh; Công nghiệp xanh; Chất lượng môi trường xanh; Bảo tồn cảnh quan di sản văn hóa; và Cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường.

2. Tình trạng điểm trông giữ xe không phép tại 4 quận nội thành cũ của Hà Nội diễn ra như thế nào theo kết quả khảo sát tháng 6/2015?

Theo kết quả khảo sát của Thanh tra Sở GTVT phối hợp Công an Thành phố, số điểm trông giữ ô tô, xe máy không phép đều vượt trội so với có phép:

• Quận Đống Đa: 149 điểm không phép / 49 điểm có phép.
• Quận Hoàn Kiếm: 92 điểm không phép / 78 điểm có phép.
• Quận Hai Bà Trưng: 94 điểm không phép / 60 điểm có phép.
• Quận Ba Đình: 73 điểm không phép / 37 điểm có phép.

3. Thực trạng xử lý chất thải rắn công nghiệp trên địa bàn Hà Nội được tác giả chỉ ra bằng số liệu nào?

Mỗi năm Hà Nội phát sinh hơn 164.250 tấn CTR công nghiệp (chiếm hơn 13% tổng chất thải toàn thành phố, trong đó 38% là chất thải nguy hại). Tuy nhiên, Công ty Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO) chỉ thu gom và xử lý được 11.000 tấn (chiếm 6,7%), còn lại hơn 93% (~153.000 tấn) chưa được quản lý hoặc xử lý đúng quy định kỹ thuật.

4. Nhu cầu sử dụng nước sạch của Hà Nội được dự báo ra sao đến năm 2050?

Theo dự báo của UBND TP. Hà Nội được trích dẫn trong đề tài, nhu cầu sử dụng nước sạch qua các giai đoạn:

• Đến năm 2020: 1,2 – 1,5 triệu m³/ngày đêm.
• Đến năm 2030: 1,9 – 2,3 triệu m³/ngày đêm (định mức đô thị 180–190 lít/người/ngày; đô thị vệ tinh 150–180 lít/người/ngày).
• Đến năm 2050: 2,6 – 3,1 triệu m³/ngày đêm. Trong khi đó, công suất hạ tầng cấp nước tại thời điểm nghiên cứu mới đạt khoảng 730.000 m³/ngày đêm.

5. Bài học thực tiễn nào từ Singapore và Đà Nẵng được tác giả tổng kết?

• Singapore: Kiểm soát xe cá nhân qua hệ thống định giá đường điện tử (ERP), nâng tỷ lệ đi lại bằng phương tiện công cộng lên 63% (2012); làm sạch sông Singapore từ năm 1977 để cung cấp nước ngọt cho Marina Reservoir; dành 10% đất cho không gian xanh.
• Đà Nẵng: Triển khai buýt nhanh BRT kết hợp quy hoạch nén mật độ sử dụng đất; đề xuất dự án CDM thu hồi khí bãi rác Khánh Sơn để phát điện 1 MW giúp giảm 140.000 tấn CO₂/năm; thí điểm thay đèn chiếu sáng đô thị bằng đèn LED trên đường Trần Hưng Đạo và quận Sơn Trà để giảm 40–50% điện năng tiêu thụ.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp "Phát triển hạ tầng xanh trong đô thị xanh ở Hà Nội" của sinh viên Nguyễn Thị Minh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về đô thị sinh thái và phân tích sâu sắc thực trạng bất cập của hệ thống hạ tầng kỹ thuật tại Hà Nội giai đoạn đến năm 2016. Thông qua việc phân tích chuỗi số liệu thực tế về quá tải giao thông tĩnh, thất thoát cấp nước, ô nhiễm chất thải rắn công nghiệp và suy giảm diện tích mặt nước, tác giả đã chỉ rõ các điểm nghẽn hạ tầng cản trở tiến trình xanh hóa Thủ đô. Trên cơ sở học tập kinh nghiệm từ Singapore và Đà Nẵng, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, cơ chế quản lý đồng bộ nhằm định hướng xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật Hà Nội phát triển bền vững và thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về đô thị xanh và hạ tầng xanh 1 Khái niêm 1.1 Một số khái niêm, nội dung về đô thi, đô thị xanh, ha tang xanh 1.1 Một số khái niệm về đô thị se Đô thị Đô thị là một không gian cư trú của cộng đồng người sống tập trung và hoạt động trong những khu vực kinh tế phi nông nghiệp. Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp sống và làm việc theo kiểu thành thị. Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng thích hợp, là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành có vai trò thúc đây sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, một tỉnh, một huyện, một vùng trong tỉnh hoặc trong huyện. Khái niệm về đô thị có tính tương đối do sự khác nhau về trình độ phát triển kinh tế xã hội, hệ thống dân cư mà mỗi nước có quy định riêng tuỳ theo yêu cầu và khả năng quản lý của mình.

Song phan nhiều đều thống nhất lay hai tiêu chuẩn cơ bản: Quy mô và mật độ dân số: Quy mô trên 2000 người sống tập trung, mật độ trên 3000 người/km” trong phạm vi nội thi. Cơ cấu lao động: Trên 65% lao động là phi nông nghiệp. SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 1 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng Như vậy, đô thị là các thành phó, thị xã, thị trấn, thị tứ có số dân từ 2000 người trở lên và trên 65% lao động là phi nông nghiệp. Việt Nam quy định đô thị là những thành phó, thị xã, thị trấn, thị tứ với tiêu chuan về quy mô dân số cao hơn, nhưng cơ cấu lao động phi nông nghiệp thấp hơn.

Điều đó xuất phát từ đặc điểm nước ta là một nước đông dân, đất không rộng, đi từ một nước nông nghiệp lên chủ nghĩa xã hội e D6 thị xanh Ông Trần Ngọc Chính (Chủ tịch Hội QHPTDTVN) tại hội thảo khoa học quốc tế “ Quy hoạch và phát triển đô thị Xanh - Thông minh tại Việt Nam” ngày 07/11/2016 cho biết: Khái niệm đô thị xanh được hiểu là đô thị đạt 7 tiêu chí: Không gian xanh; công trình xanh; giao thông xanh; công nghiệp xanh; chất lượng môi trường xanh; bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, danh lam thăng cảnh, công trình lịch sử, văn hóa; cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường và thiên nhiên. Chương trình Phát trién LHQ (UNDP) và Đại học Renmin (2010) xác định một thành phố sinh thái là "một thành phố cung cấp một tiêu chuẩn chấp nhận sống của người cư ngụ của con người mà không làm suy giảm hệ sinh thái và các chu trình sinh hóa mà nó phụ thuộc." Một định nghĩa khác của các thành phố sinh thái đã xác định nó như là "một thành phố sinh thái lành mạnh. một thành phố như vậy là kết quả của một quá trình sinh thái con người khỏe mạnh hang đầu dé phát triển bền vững trong khả năng chịu đựng của các hệ sinh thái địa phương thông qua những thay đổi trong phương thức sản xuất, hành vi tiêu dùng, và các công cụ ra quyết định dựa trên kinh tế học sinh thái và hệ thống kỹ thuật "(Wang và Ye 2004 ). Sự phát triển của sinh thái thành phố được gắn với ba mục tiêu sinh thái công nghiệp (trao đổi chất công nghiệp, sản xuất vòng đời, bảo tồn tài nguyên, và sử dụng năng lượng tái tạo), sinh thái-scape (môi trường xây SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 2 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng dựng, không gian mở, kết nối, và tối đa hóa khả năng tiếp cận , trong khi giảm thiêu sử dụng tài nguyên và các vân dé đô thi), và sinh thái-văn hóa (sự hiệu biệt vê sự cân băng giữa con người và thiên nhiên, và sự hiệu biệt vê đạo đức môi trường dé nâng cao đóng góp của người dân đê duy tri một hệ sinh thái đô thị chất lượng cao) (Shen và Song 2010).

Những người khác phân loại sinh thái thành phố như sinh thái quản lý (ví dụ, thành phố mới, thành phố dễ sống, thành phố lành mạnh), sinh thái được xây dựng (ví dụ, thành phố cảnh quan, vườn hoa thành phó, thành phố xanh), và phát triển tích hợp (ví dụ, thành phố bền vững, thân thiện môi trường thành phó, thành phó sinh thái).2Khái niệm về ha tang e Khái niệm về hạ tâng Cơ sở hạ tầng (Infrastructure) còn được gọi là kết cấu hạ tầng, là hệ thống các công trình xây dựng làm nền tảng cho mọi hoạt động của đô thị. Kết cấu hạ tầng: là tài sản vật chất và các hoạt động hạ tầng có liên quan dùng để phục vụ các nhu cầu kinh tế xã hội của cộng đồng dân cư. Kết cấu hạ tầng bao gồm: hạ tầng xã hội ( HTXH) và hạ tầng kỹ thuật (HTKT). - Hệ thống các công trình hạ tầng xã hội mang tính xã hội nặng hơn tính kinh tế, được xây dựng nhắm phục vụ cộng đồng.

Hệ thống này bao gồm các công trình y tế, văn hoá, giáo duc, thé thao, thương mai, dịch vụ công cộng và các công trình khác. - Hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị bao gồm: hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cung cấp năng lượng, chiếu sáng công cộng, cấp thoát nước, xử lý các chất thải, nghĩa địa, nghĩa trang; cây xanh công viên và các công trình khác. Đây là những cơ sở vật chất, những công trình SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 3 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng phục vu cho cuộc sống hàng ngày của người dân trong đô thi nó là những công trình mang tính dịch vụ công cộng e Phân loại hệ thống hạ tầng kỹ thuật Hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật bao gồm hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cung cấp năng lượng, chiếu sáng công cộng, cấp thoát nước, xử lý các chất thải, nghĩa địa, nghĩa trang; cây xanh công viên và các công trình khác. Đây là những cơ sở vật chất, những công trình phục vụ cho cuộc sống hàng ngày của người dân, nó là những công trình mang tính dịch vụ công cộng Hệ thống công trình giao thông Các công trình giao thông chủ yếu gồm: + Mạng lưới đường: đường bộ, đường thuỷ, đường sắt, đường hàng không +Các công trình đầu mối kỹ thuật giao thông: cầu, ham, quảng trường, bến bãi, cảng hàng không, nhà ga, bến xe, cảng thuỷ.

Hệ thống thông tin liên lạc Hệ thống thông tin liên lạc bao gồm: công trình đầu mối và mạng lưới phục vụ nhằm đáp ứng các yêu cầu giao tiếp qua nhiều phương tiện giữa các cá thé trong cộng đồng Hệ thống thông tin liên lạc nhằm phục vu các loại dịch vụ: Dịch vụ thư tín, bưu kiện, bưu điện chuyên phát; liên quan nhiều đến sự quản lý đó là: Điện thoại, điện tín hữu tuyến; điện thoại không dây; các dịch vụ internet. 368 Các công trình trong hệ thống thông tin liên lạc: Công trình đầu mối; cột và tháp truyền thu và phát song; thiết bi thu phát sóng, mạng lưới đường dây. Hệ thông công trình câp điện và chiêu sáng SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 4 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng Công trình cấp điện và chiếu sáng chủ yêu gồm: + Nhà máy phát điện: thuỷ điện, nhiệt điện, máy phát điện chạy dầu; +Trạm biến áp, tủ phân phối, tủ điều khiến; + Hệ thống đường dây, cáp dẫn điện; + Cột và đèn chiếu sáng. Hệ thong cap nước Các công trình cấp nước chủ yếu gồm: + Các công trình cung cấp nước mặt hoặc nước ngầm + Các công trình dau môi: Trạm xử lý cap nước, trạm bơm; công trình giếng khoa, dai nước + Hệ thống truyền tải và phân phối nước.

Hệ thống thoát nước Công trình thoát nước chủ yếu gồm: + Sông, ao, hồ điều hoà, đê đập; + Cống, rãnh, kênh, mương, máng thoát nước; + Trạm bơm cố định hoặc lưu động: + Công trình xử lý nước thải Hệ thống thu gom và xử lý chất thải Chất thải gồm: e Chat thải ran e Chất thải lỏng e Chat thải khí. SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 5 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng Yêu cầu thu gom, vận chuyên, xử lý và quản lý: Đối với chất thải lỏng được xem xét trong hệ thống thoát nước. Đối với chất thải khí được xem xét trong việc xử lý các nguồn làm gây ô nhiễm môi trường không khí. Đôi với chât thải răn được thu gom từ các ngôi nhà, các công trình, vận chuyên đên nơi tập kêt và xử lý.

Mục đích của xử lý là nhăm không làm ô nhiễm môi trường đất, môi trường nước và môi trường không khí. Công trình thu gom và xử lý chất thải rắn bao gồm: + Nhà vệ sinh + Trạm trung chuyên chất thải rắn + Các cơ sở xử lý chất thải rắn và công trình phụ trợ: Khu liên hợp xử lý chất thải ran (CTR), bãi chôn lấp chat thải ran; lò hoặc nhà máy thiêu đốt chất thải rắn; nhà máy xử lý và chế biến phân vi sinh; bãi ủ rác. các công trình tái sinh, tái chế chất thải rắn Các hệ thống công trình hạ tầng khác Hệ thống công trình ngầm Hệ thống công trình ngầm đô thị rất phát triển nó được đánh giá là thành phần kỹ thuật quan trọng trong hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị. Hệ thống công trình ngầm đựơc phân thành: Công trình công cộng ngâm và phân ngâm của các công trình xây dựng gôm các công trình như: hâm do xe, tang hâm của nhà cao tang, bê chứa nước lớn bô trí ngâm, hâm phục vụ lưu trữ, phục vụ khi có chiên tranh.

SVTH: Nguyễn Thị Minh GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền Page 6 Chuyên Đề Tốt Nghiệp CBHD: ThS: Nguyễn Việt Dũng Công trình giao thông ngầm là công trình phục vụ giao thông được xây dựng dưới mặt đât: tàu điện ngâm, đường ngâm vượt qua các tuyên giao thông chính. Công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm bao gồm các công trình đường ống cấp nước, cấp năng lượng, thoát nước; công trình đường dây cấp điện, thông tin liên lạc; hào, tuyến kỹ thuật và các công trình đầu mối hạ tầng kỹ thuật được xây dựng ngầm. Cây xanh, mặt nước: 370 Cây xanh, mặt nước là diện tích không thể thiếu, với mục đích nâng cao sinh hoạt văn hóa, đời sống tinh thần cho cộng đồng dân cư, mà còn là yếu tố kỹ thuật, yếu tố môi trường không thể thiếu được đối với các đô thị Việt Nam ở miền nhiệt đới.