Cơ Sở Lý Luận và Thực Tiễn Phát Triển Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Tài liệu nghiên cứu Chương 1 cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển giáo dục đại học từ xa, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về giáo dục.

• Tác giả: Nguyễn Danh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Huy Đường
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Giáo Dục Đại Học Theo Phương Thức Từ Xa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO PHƢƠNG THỨC TỪ XA
• 1.1. Giáo dục đại học từ xa
• 1.1.1. Quan niệm và đặc điểm của giáo dục đại học từ xa
• 1.1.1.1. Quan niệm về giáo dục đại học từ xa
• 1.1.1.2. Đặc điểm của giáo dục đại học từ xa
• 1.1.2. Khái niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển giáo dục đại học từ xa
• 1.1.2.1. Khái niệm, nội dung phát triển giáo dục đại học từ xa
• 1.1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển giáo dục đại học từ xa
• 1.1.3. Vai trò của giáo dục đại học từ xa
• 1.1.4. Kinh nghiệm phát triển giáo dục đại học từ xa tại một số nước và những gợi ý cho Việt Nam
• 1.1.4.1. Phát triển giáo dục đại học từ xa tại một số nước
• 1.1.4.1.1. Đại học Mở Sukhôthai Thammathirat (STOU), Thái Lan
• 1.1.4.1.2. Đại học Mở Indonesia (UT)
• 1.1.4.1.3. Đại học Phát thanh truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCRTVU)
• 1.1.4.1.4. Đại học Mở quốc gia Hàn Quốc (KNOU)
• 1.1.4.1.5. Trường đại học ảo Pakistan (VUP)
• 1.1.4.2. Những bài học kinh nghiệm cho phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO PHƢƠNG THỨC TỪ XA Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam
• 2.2. Các giai đoạn phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam
• 2.3. Chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục đại học từ xa
• 2.4. Tầm quan trọng của giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam hiện nay
• 2.5. Đánh giá thực trạng phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.1.1. Về quy mô, mạng lưới giáo dục đại học từ xa
• 2.5.1.2. Về số lượng và cơ cấu sinh viên theo học đại học từ xa
• 2.5.1.3. Về cơ cấu ngành nghề giáo dục đại học từ xa
• 2.5.1.4. Về công nghệ học liệu đào tạo đại học từ xa
• 2.5.1.5. Về tổ chức quản lý đào tạo đại học từ xa
• 2.5.1.6. Về hợp tác quốc tế trong đào tạo đại học từ xa
• 2.5.2. Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của nó trong phát triển giáo dục đại học từ xa
• 2.5.2.1. Những hạn chế và yếu kém
• 2.5.2.2. Nguyên nhân chính của những hạn chế, yếu kém
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO PHƢƠNG THỨC TỪ XA Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014 - 2020
• 3.1. Định hướng phát triển giáo dục đại học từ xa
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế, trong nước và xu thế phát triển giáo dục đại học trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI
• 3.1.2. Định hướng phát triển giáo dục đại học từ xa
• 3.2. Giải pháp chủ yếu phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam
• 3.2.1. Thúc đẩy tăng trưởng về quy mô, số lượng sản phẩm, đổi mới cơ cấu hệ thống giáo dục đại học từ xa đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội
• 3.2.2. Từng bước điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của Viện Đại học Mở Hà Nội và ĐH Mở TP Hồ Chí Minh, và thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục đại học từ xa
• 3.2.3. Tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường trong một số khâu quan trọng của quá trình đào tạo từ xa dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Giáo dục & Đào tạo
• 3.2.4. Đổi mới công tác phát triển đội ngũ cán bộ cho giáo dục đại học từ xa
• 3.2.5. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của toàn xã hội về giáo dục đại học từ xa
• 3.2.6. Đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, thu hút tài trợ và hợp tác quốc tế trong việc phát triển giáo dục đại học từ xa
• 3.2.7. Đổi mới dịch vụ sản xuất và cung cấp học liệu trong giáo dục đại học từ xa
• 3.2.8. Đổi mới hoạt động hỗ trợ học tập cho sinh viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Giáo dục đại học từ xa đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống giáo dục hiện đại. Với sự phát triển của công nghệ thông tin, phương thức học tập này đã mở ra nhiều cơ hội cho sinh viên ở khắp nơi. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, giáo dục từ xa giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Giáo dục đại học từ xa là hình thức đào tạo mà trong đó giảng viên và sinh viên không gặp mặt trực tiếp. Theo Moore (1990), đây là quá trình mà thầy và trò xa cách nhau, công nghệ trở thành cầu nối cho việc dạy và học.

1.2. Đặc Điểm Của Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Giáo dục đại học từ xa có những đặc điểm nổi bật như sự tách biệt về không gian và thời gian. Điều này cho phép sinh viên học tập linh hoạt, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về tính tự giác và kỷ luật.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Phát Triển Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Mặc dù giáo dục đại học từ xa mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Chất lượng đào tạo, sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên, và công nghệ hỗ trợ là những yếu tố quan trọng cần được cải thiện.

2.1. Chất Lượng Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Chất lượng giáo dục đại học từ xa thường bị nghi ngờ do thiếu sự giám sát trực tiếp. Cần có các tiêu chuẩn rõ ràng để đảm bảo chất lượng đào tạo.

2.2. Sự Tương Tác Giữa Giảng Viên và Sinh Viên

Sự thiếu tương tác trực tiếp có thể dẫn đến cảm giác cô đơn cho sinh viên. Việc sử dụng công nghệ để tăng cường sự tương tác là cần thiết để cải thiện trải nghiệm học tập.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Trong Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Để phát triển giáo dục đại học từ xa, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng giảng dạy và tăng cường sự tương tác là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải Tiến Công Nghệ Hỗ Trợ Học Tập

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong giáo dục từ xa. Việc sử dụng các nền tảng học trực tuyến hiện đại giúp nâng cao trải nghiệm học tập cho sinh viên.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Giảng Dạy

Đào tạo giảng viên về phương pháp giảng dạy từ xa là cần thiết. Giảng viên cần được trang bị kỹ năng để hỗ trợ sinh viên hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Giáo dục đại học từ xa đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia. Những mô hình thành công có thể được áp dụng tại Việt Nam để nâng cao chất lượng giáo dục.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc phát triển giáo dục từ xa. Học hỏi từ những kinh nghiệm này có thể giúp Việt Nam cải thiện hệ thống giáo dục của mình.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Giáo Dục Từ Xa

Các nghiên cứu cho thấy giáo dục từ xa có thể nâng cao khả năng tiếp cận giáo dục cho nhiều đối tượng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Giáo dục đại học từ xa có tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, cần có những chính sách và giải pháp cụ thể để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Giáo Dục Đại Học Từ Xa

Với sự phát triển của công nghệ, giáo dục đại học từ xa sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Cần có sự đầu tư và cải cách để đáp ứng nhu cầu học tập của xã hội.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Phát Triển

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cho giáo dục từ xa, bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo giảng viên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục đại học từ xa (ĐHTX) tại Việt Nam đã trải qua quá trình phát triển hơn nửa thế kỷ, trở thành một bộ phận không thể tách rời của hệ thống giáo dục quốc dân. Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2012, cả nước có 17 cơ sở đào tạo từ xa với quy mô đào tạo lên đến 232.581 sinh viên, trong đó có 161.047 sinh viên đang theo học chính thức tại 15 cơ sở đã tuyển sinh. Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích thực trạng phát triển giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam, đánh giá các thành tựu và thách thức, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững giai đoạn 2014-2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên toàn lãnh thổ Việt Nam, chủ yếu dựa trên số liệu từ năm 2006 đến 2012.

Giáo dục đại học từ xa được xem là giải pháp hiệu quả để mở rộng quy mô đào tạo, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống đào tạo truyền thống đang quá tải và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính công bằng xã hội trong giáo dục đại học từ xa, góp phần phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về giáo dục đại học từ xa và lý thuyết phát triển bền vững trong giáo dục. Giáo dục đại học từ xa được định nghĩa là quá trình dạy học có sự tách biệt về không gian và thời gian giữa giảng viên và sinh viên, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông làm cầu nối. Các khái niệm chính bao gồm: (1) tính xa cách về không gian và thời gian, (2) sự phụ thuộc vào công nghệ và phương tiện truyền tải, (3) yêu cầu cao về khả năng tự học của sinh viên, (4) tính mềm dẻo và liên thông trong chương trình đào tạo, (5) tính công nghiệp và hiệu quả kinh tế trong tổ chức đào tạo.

Lý thuyết phát triển bền vững trong giáo dục nhấn mạnh sự tăng trưởng quy mô, hoàn thiện cơ cấu và nâng cao chất lượng đào tạo đại học từ xa, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội và hiệu quả kinh tế. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển giáo dục đại học từ xa được phân tích bao gồm: khả năng ứng dụng phương tiện công nghệ, sự tin tưởng của người học và thị trường lao động, tâm lý cá nhân, quan điểm về việc làm, chính sách ưu đãi của Nhà nước, thu nhập và thị hiếu của người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê có chọn lọc, so sánh và kết hợp logic với lịch sử nhằm đánh giá toàn diện thực trạng giáo dục đại học từ xa ở Việt Nam. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng số liệu thống kê từ năm 2006 đến 2012.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 17 cơ sở đào tạo đại học từ xa trên toàn quốc với hơn 232.000 sinh viên đang theo học. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các cơ sở đại diện cho các vùng miền và loại hình đào tạo khác nhau. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và trình bày dưới dạng bảng biểu, đồ thị để minh họa các xu hướng phát triển. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2006-2012, đồng thời dự báo định hướng phát triển đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô đào tạo tăng nhanh: Từ năm 2006 đến 2012, số lượng sinh viên theo học đại học từ xa tăng lên khoảng 232.581, chiếm khoảng 70% tổng số sinh viên các hệ ngoài chính quy. Năm 2012, 15 cơ sở đào tạo từ xa đã tuyển sinh được 161.047 sinh viên với 90 ngành nghề đào tạo đa dạng.

2. Mạng lưới cơ sở đào tạo mở rộng: Có 17 cơ sở đào tạo từ xa trên toàn quốc, bao gồm 15 trường đại học truyền thống và 2 đại học mở. Viện Đại học Mở Hà Nội và Đại học Mở TP Hồ Chí Minh là hai đại học mở chủ lực, chiếm tỷ lệ sinh viên lớn với lần lượt 42.676 và 39.024 sinh viên.

3. Ứng dụng công nghệ còn hạn chế: Mặc dù đã có sự ứng dụng các công nghệ như băng đĩa nghe nhìn, truyền hình, mạng Internet, nhưng trên 90% nội dung đào tạo vẫn dựa vào học liệu in ấn. Việc tương tác hai chiều giữa giảng viên và sinh viên qua công nghệ còn hạn chế, chủ yếu là hình thức hỗ trợ phụ đạo tập trung.

4. Chất lượng và hiệu quả đào tạo chưa đồng đều: Tỷ lệ sinh viên trên giảng viên ở các trường đại học truyền thống rất cao, ví dụ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là 85,3, vượt xa quy định 15 sinh viên/giảng viên. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và sự công nhận bằng cấp giữa các hệ đào tạo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc đầu tư công nghệ và cơ sở vật chất chưa đồng bộ, sự phân biệt đối xử giữa các hệ đào tạo (chính quy, vừa làm vừa học, từ xa) dẫn đến khó khăn trong liên thông và công nhận kết quả học tập. So với các quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam còn chậm trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại và xây dựng hệ thống học liệu đa phương tiện phong phú.

Việc quy mô đào tạo tăng nhanh cho thấy nhu cầu học tập từ xa rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống đào tạo truyền thống quá tải. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, đảm bảo tỷ lệ sinh viên/giảng viên hợp lý và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả tương tác và hỗ trợ học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng sinh viên từ năm 2006 đến 2012, bảng so sánh tỷ lệ sinh viên/giảng viên giữa các trường, và biểu đồ cơ cấu ngành nghề đào tạo từ xa. Các bảng biểu này giúp minh họa rõ nét sự phát triển quy mô và những thách thức về chất lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công nghệ thông tin và truyền thông: Đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ hiện đại như e-learning, học trực tuyến, hội nghị truyền hình để nâng cao chất lượng tương tác giữa giảng viên và sinh viên, giảm phụ thuộc vào học liệu in ấn. Mục tiêu đạt 50% nội dung đào tạo được số hóa vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học.

2. Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp giảng dạy từ xa và công nghệ giáo dục cho giảng viên. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sinh viên/giảng viên xuống dưới 30 vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Các trường đại học và viện đào tạo giáo viên.

3. Xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng và liên thông đào tạo: Thiết lập tiêu chuẩn kiểm định chất lượng đào tạo từ xa, đồng thời xây dựng cơ chế công nhận kết quả học tập giữa các hệ đào tạo để tạo sự linh hoạt cho người học. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục.

4. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức xã hội: Đẩy mạnh công tác truyền thông về lợi ích và chất lượng của giáo dục đại học từ xa nhằm nâng cao sự tin tưởng của người học và nhà tuyển dụng lao động. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân tin tưởng và tham gia đào tạo từ xa lên 60% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục: Giúp hiểu rõ thực trạng, thách thức và định hướng phát triển giáo dục đại học từ xa, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Giảng viên và cán bộ đào tạo: Nắm bắt các phương pháp, công nghệ và xu hướng phát triển để nâng cao chất lượng giảng dạy từ xa.

3. Sinh viên và người học: Hiểu rõ quyền lợi, cơ hội và yêu cầu của hình thức đào tạo từ xa, từ đó lựa chọn phương thức học tập phù hợp.

4. Nhà tuyển dụng và doanh nghiệp: Đánh giá đúng giá trị bằng cấp và kỹ năng của người học từ xa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo dục đại học từ xa là gì?
   Giáo dục đại học từ xa là hình thức đào tạo mà giảng viên và sinh viên không cùng thời gian hoặc không gian, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để truyền tải kiến thức, giúp người học tự học chủ động.

2. Tại sao giáo dục đại học từ xa quan trọng ở Việt Nam?
   Do nhu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao tăng nhanh trong khi hệ thống đào tạo truyền thống quá tải, giáo dục từ xa giúp mở rộng quy mô, tạo cơ hội học tập cho nhiều đối tượng, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa.

3. Các công nghệ nào được sử dụng trong giáo dục đại học từ xa?
   Bao gồm học liệu in ấn, băng đĩa nghe nhìn, truyền hình, phát thanh, mạng Internet, e-learning, hội nghị truyền hình và các công cụ hỗ trợ học tập trực tuyến.

4. Chất lượng đào tạo từ xa được đảm bảo như thế nào?
   Thông qua hệ thống kiểm định chất lượng, tiêu chuẩn đào tạo, đội ngũ giảng viên được đào tạo chuyên sâu, và cơ chế đánh giá, thi cử nghiêm ngặt.

5. Làm thế nào để người học có thể tham gia giáo dục đại học từ xa?
   Người học có thể đăng ký tại các cơ sở đào tạo từ xa, sử dụng các phương tiện học tập phù hợp như học liệu in, học trực tuyến, tham gia các buổi phụ đạo và thi cử theo quy định.

Kết luận

• Giáo dục đại học từ xa tại Việt Nam đã phát triển nhanh chóng với quy mô hơn 230.000 sinh viên năm 2012, góp phần quan trọng vào đào tạo nguồn nhân lực.
• Mạng lưới cơ sở đào tạo từ xa ngày càng mở rộng, bao gồm cả đại học mở và các trường đại học truyền thống.
• Công nghệ ứng dụng trong đào tạo từ xa còn hạn chế, chủ yếu dựa vào học liệu in ấn, cần đẩy mạnh số hóa và tương tác trực tuyến.
• Chất lượng đào tạo và tỷ lệ sinh viên/giảng viên chưa đạt chuẩn, cần nâng cao đội ngũ giảng viên và hệ thống đảm bảo chất lượng.
• Đề xuất các giải pháp phát triển bền vững giai đoạn 2014-2020 nhằm nâng cao hiệu quả, mở rộng quy mô và đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục đại học từ xa.

Next steps: Tăng cường đầu tư công nghệ, hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng giảng viên và xây dựng hệ thống kiểm định chất lượng đồng bộ.

Các nhà quản lý, giảng viên và người học cần phối hợp thực hiện các giải pháp để phát triển giáo dục đại học từ xa hiệu quả, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển giáo dục đại học theo phương thức từ xa Chương 2: Thực trạng phát triển giáo dục đại học theo phương thức từ xa ở Việt Nam Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển giáo dục đại học theo phương thức từ xa ở Việt Nam giai đoạn 2014 - 2020 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO PHƢƠNG THỨC TỪ XA 1. Giáo dục đại học từ xa 1. Quan niệm và đặc điểm của giáo dục đại học từ xa 1. Quan niệm về giáo dục đại học từ xa Xét về hình thức chuyển tải thông tin giữa ngƣời dạy và ngƣời học, các học giả trên thế giới phân ra thành 2 loại hình: giáo dục tập trung mặt- giáp -mặt (face-to-face) và giáo dục từ xa (distance education).

Giáo dục đại học đƣợc cung cấp bằng phƣơng thức “mặt đối mặt” (face-to-face mode) hay phƣơng thức “qua phòng học” (classroom mode), vốn đã tồn tại từ hàng trăm năm nay, đƣợc gọi là đào tạo đại học truyền thống (traditional higher education) hay là đào tạo đại học "mặt đối mặt" (face-to-face higher education). Trong khi đó, Giáo dục đại học đƣợc cung cấp bằng phƣơng thức từ xa (distance mode), mới xuất hiện trong khoảng 100 năm qua, đƣợc gọi là giáo dục đại học từ xa (distance higher education). Moore (1990) nêu ra định nghĩa: " Giáo dục từ xa là quá trình mà trong đó thầy và trò xa cách nhau, do đó công nghệ và phƣơng tiện chuyển tải thông tin phải làm cầu nối cho quá trình dạy và học ”. Hiện nay, có nhiều thuật ngữ đƣợc sử dụng để mô tả khái niệm giáo dục - đào tạo đại học từ xa, chẳng hạn nhƣ Giáo dục mở, Giáo dục từ xa, Dạy từ xa, Học từ xa, Đào tạo từ xa hoặc Giáo dục ở xa.

Cho dù với khái niệm nào thì bản chất quá trình dạy và học phải bao hàm yếu tố có sự tách biệt, ngăn cách về mặt không gian hoặc/và thời gian. Triết lý của giáo dục mở là “mở cơ hội học tập cho mọi ngƣời", nhấn mạnh tính mềm dẻo và linh hoạt của hệ thống, giảm thiểu những rào cản gây ra do tuổi tác, vị trí địa lý, ràng buộc về thời gian, tình trạng kinh tế, và hoàn cảnh cá nhân. Ngày nay, cụm từ giáo dục mở và từ xa “Open and Distance Learning” đƣợc sử dụng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm giáo dục từ xa có yếu tố mở.

Nói cách khác, giáo dục từ xa là công cụ để thực hiện giáo dục mở. Theo nhiều học giả trên thế giới thì “Giáo dục từ xa là một quá trình giáo dục - đào tạo mà trong đó phần lớn hoặc toàn bộ quá trình giáo dục - đào tạo có sự tách biệt giữa ngƣời dạy và ngƣời học về mặt không gian hoặc/và thời gian”. Nhìn chung, để giáo dục từ xa thực sự có hiệu quả đòi hỏi ngƣời học phải ở một mức độ tự nhận thức nhất định. Có thể nói rằng, cho đến nay, chƣa có một định nghĩa nào duy nhất chính xác về giáo dục đại học từ xa.

Tuy nhiên, một cách tổng quát, giáo dục đại học từ xa là hoạt động dạy học diễn ra một cách gián tiếp theo phƣơng pháp dạy học từ xa. Giáo dục đại học từ xa đƣợc hiểu bao hàm các yếu tố dƣới đây: + Giảng viên và sinh viên ở một khoảng cách xa (tức là có sự ngăn cách về mặt không gian: khoảng cách này là tƣơng đối, có thể là cùng trƣờng học nhƣng khác phòng học hoặc khác nhau về vị trí địa lý, có thể vài kilômét hoặc hàng ngàn kilômét). + Nội dung dạy học trong quá trình dạy học đƣợc truyền thụ, phân phối tới cho sinh viên chủ yếu thông qua các hình thức thể hiện gián tiếp nhƣ văn bản in, âm thanh, hình ảnh hoặc số liệu máy tính. + Sự liên hệ, tƣơng tác giữa giảng viên và sinh viên (nếu có) trong quá trình dạy học có thể đƣợc thực hiện tức thời hoặc trễ sau một khoảng thời gian nào đó (có sự ngăn cách về mặt thời gian).

Tùy theo phƣơng thức phân phối các nội dung dạy học và sự liên hệ, tƣơng tác giữa giảng viên và sinh viên mà có các hình thức tổ chức, thực hiện giáo dục từ xa khác nhau. Về cơ bản ngƣời ta phân loại giáo dục đại học từ xa dựa trên cơ sở mối quan hệ giữa giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy học, đó là giáo dục đại học từ xa tƣơng tác và giáo dục đại học từ xa không tƣơng tác. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giáo dục đại học từ xa tƣơng tác (interactive/synchronous) là có sự tƣơng tác theo thời gian thực, trực tiếp giữa giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy học. Trong giáo dục đại học từ xa tƣơng tác, có một số phƣơng thức tổ chức đào tạo sử dụng các công nghệ điển hình nhƣ ở dƣới đây: + Radio hai chiều; Thoại hội nghị : Công nghệ này đƣợc dùng nhiều cho các chƣơng trình giáo dục phổ cập hơn là đào tạo cho ngƣời trƣởng thành.

Nó cũng đƣợc dùng nhiều nhƣ là hình thức bổ trợ cho các công nghệ đào tạo khác, ƣu điểm nổi bật là giá thành rẻ. + Cầu truyền hình: Sử dụng các bộ TIVI CODEC hoạt động ở tốc độ cao (2, 34Mbit/s), giống nhƣ các cầu truyền hình, giá thành của công nghệ này là đắt, thƣờng chỉ sử dụng cho nghiên cứu, cho các hoạt động cần có chất lƣợng âm thanh và hình ảnh rất cao. + Hội nghị truyền hình ISDN/IP: Sử dụng kết hợp công nghệ máy tính, viễn thông và truyền hình. Vấn đề trọng tâm của hội nghị truyền hình ISDN/IP là các bộ mã hoá âm thanh và hình ảnh với hệ số nén rất cao.

Giá thành của công nghệ này phụ thuộc vào yêu cầu chất lƣợng hình ảnh, âm thanh. Nhƣng nhìn chung là phù hợp với các doanh nghiệp, hoặc cá nhân có khả năng tài chính nhất định. Giáo dục đại học từ xa không tƣơng tác(non-interactive/ asynchronous) là không có sự tƣơng tác theo thời gian thực, trực tiếp giữa giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy học. Trong giáo dục đại học từ xa không tƣơng tác, có các phƣơng thức đƣợc sử dụng điển hình nhƣ: + Tài liệu, bài giảng in (print): Đây là công nghệ cổ điển, truyền thống nhất, dễ thực hiện nhất và đặc biệt là rẻ tiền nhất.

Tài liệu, bài giảng in sẽ tồn tại lâu dài dù cho các công nghệ nào khác chăng nữa sẽ đƣợc sử dụng cho giáo dục đại học từ xa trong tƣơng lai. + Băng/đĩa hình, băng/đĩa tiếng (audio/video tape, disk): Đây cũng là một công nghệ phổ biến trong những thập niên trƣớc, trong tƣơng lai 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công nghệ này sẽ không phát triển nhiều, hoặc nếu có chỉ đƣợc sử dụng là một hình thức bổ trợ cho các công nghệ khác. + Các chƣơng trình CBT, các công cụ mô phỏng (đĩa mềm, CD- ROM, Multimedia.): Công nghệ này dựa vào các ứng dụng mô phỏng của kỹ thuật máy tính. + Phƣơng tiện phát thanh, truyền hình quảng bá (broadcasting): Công nghệ này sử dụng các đài phát thanh, truyền hình để thực hiện giáo dục đại học từ xa.

Ƣu điểm của công nghệ này là cùng lúc có thể giảng dạy cho số lƣợng rất lớn sinh viên. Khả năng tiếp cận của ngƣời học cũng rất phong phú, tiện lợi. + Mạng Intranet, Internet (web, mail, e-learning.): Đây đƣợc coi là công nghệ giáo dục từ xa của thế kỷ 21. Có thể thấy các công nghệ sử dụng cho giáo dục đại học từ xa là rất đa dạng và phong phú.

Trên cơ sở các quan niệm và phƣơng thức giáo dục đại học từ xa nêu trên, trong phạm vi đề tài nghiên cứu này, có thể diễn giải một cách tổng quát về giáo dục đại học từ xa nhƣ sau: “ giáo dục đại học từ xa là một phƣơng thức giáo dục - đào tạo dựa trên cơ sở của kỹ thuật nghe nhìn, công nghệ viễn thông và công nghệ thông tin. Giáo dục đại học từ xa lấy tự học là chủ yếu, có sự hỗ trợ tích cực của giáo trình, tài liệu hƣớng dẫn, băng hình/tiếng, phƣơng tiện truyền thanh/truyền hình, công nghệ thông tin và viễn thông; có thể đồng thời có sự hƣớng dẫn và hỗ trợ của giảng viên của cơ sở đào tạo”. Đặc điểm của giáo dục đại học từ xa * Xa cách về mặt không gian và thời gian Sự xa cách về mặt không gian hoặc thời gian giữa giảng viên (ngƣời biên soạn giáo trình, ngƣời phụ đạo hay hƣớng dẫn học tập, giải đáp thắc mắc) và sinh viên; giữa sinh viên với nhau là đặc trƣng đầu tiên của giáo dục đại học từ xa. Trong học tập truyền thống, khi quá trình truyền đạt diễn ra 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trực tiếp giữa thầy và trò, việc dạy và học diễn ra cùng thời điểm và cùng địa điểm, và diễn ra cùng một nhịp độ.

Với phƣơng thức học tập từ xa, thời điểm và địa điểm dạy có thể sẽ khác với thời điểm và địa điểm học, và nhịp độ dạy có thể khác nhịp độ học. Sự giãn cách, xa cách (distance) về mặt không gian giữa giảng viên và sinh viên; giữa sinh viên với nhau có thể là khoảng cách từ quốc gia này đến quốc gia khác, nhƣng cũng có thể là khoảng cách từ ngồi nhà này đến ngôi nhà khác trong một khu dân cƣ hoặc từ căn phòng này đến căn phòng khác trong cùng một toà nhà. nhƣng các hoạt động dạy và học có thể xảy ra đồng thời hay không đồng thời. Sự xa cách (distance) về mặt thời gian giữa giảng viên và sinh viên; giữa sinh viên với nhau là các hoạt động dạy và học không xảy ra đồng thời trong cùng hay không trong cùng một không gian.

* Dựa nhiều vào công nghệ và phương tiện Khác với các phƣơng thức giáo dục đào tạo truyền thống thông thƣờng, giáo dục đại học từ xa dựa nhiều vào công nghệ và phƣơng tiện. Các công nghệ bao gồm: cồng nghệ in ấn, công nghệ truyền thông và công nghệ thông tin. Các phƣơng tiện bao gồm: học liệu in ấn (giáo trình, sách giáo khoa in trên giấy), học liệu điện tử, băng đĩa hình tiếng, đầu băng đĩa, radio cassette, TV, máy tính nối mạng. Trong giáo dục đại học từ xa, không thể “bê” nguyên bộ giáo trình sử dụng trong đào tạo đại học „mặt đối mặt‟ và/ hoặc sử dụng các buổi học tập trung tại trƣờng hay trung tâm.