CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới Ủy ban quốc tế về Giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO (1997) đã khẳng định “GV là yếu tố quyết định hàng đầu đối với chất lượng giáo dục. Do đó, muốn phát triển giáo dục thì trước hết và trên hết phải phát triển đội ngũ GV về cả số lượng và chất lượng”.
Hiện nay, trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về công tác quản lý và bồi dưỡng giáo viên. Các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng cho giáo viên tập trung chủ yếu vào các vấn đề sau: đối tượng; mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, đánh giá kiểm tra, các điều kiện đảm bảo hoạt động bồi dưỡng và phương pháp dạy học. Theo Beatrice Avalos giáo sư và nhà nghiên cứu giáo dục tại Đại học Chile thì giáo viên tất cả các cấp học được phân loại đối tượng theo thâm niên công tác; phân loại theo môn học và cấp học giảng dạy; phân loại theo nhu cầu: bồi dưỡng cơ bản, bồi dưỡng nâng cao; BDGV có năng lực, trình độ hạn chế và BDGV giỏi, giáo viên tư vấn… [19]. Mục tiêu bồi dưỡng là nhằm để đạo tạo nên những giáo viên dạy học có hiệu quả và chất lượng.
Theo Beatrice Avalos, Gabršček và Roeders nêu rõ, giáo viên cần được bồi dưỡng để nâng cao thành tích học tập của học sinh, phát triển các năng lực của các em như: tăng cường các kĩ năng giải quyết vấn đề, phát triển tư duy phê phán, năng lực khám phá sáng tạo, khả năng độc lập và học tập hợp tác. Giáo viên được huấn luyện để xác định rõ ràng các mục tiêu dạy học, hướng dẫn học sinh sử dụng các nguồn tư liệu dạy học khác nhau, hỗ trợ học sinh khám phá bài học tùy thuộc vào đặc điểm học tập cá nhân của từng em [19] Các nội dung bồi dưỡng cho giáo viên bao gồm: Bồi dưỡng mở rộng, cập nhật kiến thức về chuyên môn theo môn học, các phương pháp, kĩ thuật dạy học, quản lý lớp học, năng lực quản lý dạy học và quản lý thời gian có hiệu quả. Theo Calhoun cho rằng nội dung quản lý thời gian có hiệu quả bao gồm: đặt mục tiêu, xác định mục tiêu ưu tiên, lập danh sách công việc và phân bổ thời gian thực hiện, tổ chức, sắp xếp nơi làm việc; giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế [40]. Greenberg, Putman và Walsh cho rằng, bồi dưỡng cho giáo viên các kĩ năng quản lý lớp học là hết sức cần thiết, đặc biệt đối với giáo viên mới ra trường [42].
Theo Gabršček, Roeder, P. với các giáo viên mới ra trường thì cần cung cấp, mở rộng thêm kiến thức và kĩ năng dạy học, đặc biệt trong lĩnh vực sư phạm, tâm lí, PPDH và đánh giá kết quả học tập của học sinh [19]. 6 Beatrice Avalos cho rằng việc bồi dưỡng hoàn toàn phụ thuộc vào nhu cầu của giáo viên và đặc điểm của môn học đó [19]. Nghiên cứu của Gabršček, Roeders, P.
lại cho thấy, giáo viên thích thú với các chủ đề bồi dưỡng liên quan đến lĩnh vực dạy học của họ, nhất là kiến thức về môn học và phương pháp giảng dạy còn ít quan tâm đến các lĩnh vực khác như quản lý nhà trường, các chủ đề chung như giáo dục học hay phương pháp luận dạy học. Giáo dục học sinh yếu kém và bồi dưỡng học sinh tài năng cũng là chủ đề mà họ quan tâm nhiều [19]. Trong nền giáo hiện đại thì chức năng cũng như vai trò, vị trí của người giáo viên đã thay đổi với những yêu cầu ngày càng cao - Theo UNESCO (2006) nhấn mạnh. Cần phải nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên trước những thay đổi trên.
Đặc biệt phải coi trọng hơn việc bồi dưỡng với nhiều hình thức đa dạng và có hệ thống các tri thức kỹ năng cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của họ. Khuyến cáo 21 điểm về chiến lược phát triển giáo dục hiện đại của UNESCO chỉ rõ: “Thầy giáo phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục nhiều hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức” (15, điểm 18). Vì vậy, nội dung bồi dưỡng giáo viên cần phải chú ý thay đổi để nâng cao năng lực sư phạm của người giáo viên và các chương trình đào tạo giáo viên cần triệt để sử dụng các thiết bị và PPDH mới nhất [41]. Về hình thức bồi dưỡng thì tác giả Gabršček S, Roeders P.
cũng cho rằng: bồi dưỡng tập trung trong một số ngày và kết hợp lí thuyết với thực hành nhưng giáo viên chủ yếu thích thực hành hơn; bồi dưỡng có thể thực hiện trực tiếp với giáo viên hay qua giáo viên cốt cán; có thể bồi dưỡng theo môn học cho tất cả giáo viên các cấp học trong cùng một lớp sau đó thực hành thì chia nhóm thực hành theo cấp học; bồi dưỡng dưới dạng xêmina hay các hội thảo huấn luyện và thường tổ chức vào mùa hè. Nếu bồi dưỡng theo hình thức từ xa thì tùy thuộc vào thời gian giáo viên có thể sắp xếp được. Bên cạnh đó, các hình thức trợ giúp, tư vấn cho giáo viên cũng được xem là một hình thức bồi dưỡng [19].Crea nhấn mạnh, BDGV thế kỉ 21 là bồi dưỡng các kĩ năng để giáo viên phát triển các năng lực của công dân thế kỉ 21 (năng lực sáng tạo, làm việc hợp tác, kĩ năng ICT (Informatiom Communication Technology), giải quyết vấn đề…), BDGV các hình thức, PPDH mới: dạy học bằng dự án, dạy học kiến tạo, khám phá (theo hình thức nghiên cứu khoa học) và có sự liên thông giữa các môn học, liên thông với địa phương và cộng đồng nơi học sinh đang sinh sống và với thế giới bên ngoài, toàn cầu [41]. UNESCO (2008) nhận định: các phương tiện kĩ thuật mới đòi hỏi giáo viên giữ những vai trò mới và nhấn mạnh việc bồi dưỡng các kĩ năng ICT cho giáo viên.
Việc áp dụng ICT trong dạy học để nâng cao thành tích học tập của học sinh phụ thuộc vào năng lực của giáo viên sử dụng ICT trong giảng dạy và giáo dục, tạo môi trường giao tiếp xã hội và học tập cộng tác trong lớp học, sử dụng các công cụ ICT để giải quyết các vấn đề có tính phức tạp trong cuộc sống thực và phát triển các kĩ năng ICT cho học 7 sinh để các em áp dụng vào công việc sau này [42]. Greenberg, Putman and Walsh cho rằng bồi dưỡng kĩ năng ICT được thực hiện dưới dạng cho giáo viên thực hành các kĩ năng dạy học ứng dụng ICT trong những bài học cụ thể. UNESCO phát triển nhiều chương trình BDGV như “Dạy và học vì sự phát triển bền vững của tương lai”, các video ngắn và dài về các chủ đề giáo dục khác nhau, các chương trình truyền hình [42]. Nhà giáo dục học V.
Xukhômlinxki (1918-1970) trong xây dựng, phát triển và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đã từng yêu cầu: “Phải bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng các biện pháp khác nhau”[39, tr. Ông cho rằng phải bồi dưỡng cả về chuyên môn nghiệp vụ, lẫn phẩm chất đạo đức cho đội ngũ giáo viên. Ngoài ra, ông còn đề cao tầm quan trọng của việc tổ chức hội thảo chuyên môn, qua đó giáo viên có điều kiện trao đổi những kinh nghiệm về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ của mình. Nhiều công trình nghiên cứu ở các nước trên thế giới còn có thể kể đến như: Michel Dvelay với công trình: “Peut; On former les Enisgnants”[19], hay Everard, K.
& Geofrey, Morris & Ian, Wilson (2009) với “Quản trị trường học hiệu quả”, [17]. Ngoài ra, còn có thể nói đến các nghiên cứu như “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên của Michel Dvelay [19] đã lý giải tại sao công tác bồi dưỡng cho giáo viên cần được đổi mới theo quan điểm lấy người học làm trung tâm. Với đào tạo là ban đầu và công tác bồi dưỡng thì cần thường xuyên, giáo viên cần phải tập trung vào việc học của HS. Qua các nghiên cứu trên đã đưa ra cơ sở khoa học góp phần đổi mới công tác bồi dưỡng và quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên.
Có thể nhận thấy, công tác bồi dưỡng giáo viên được các nhà khoa học thuộc lĩnh vực giáo dục rất quan tâm và ngày càng khẳng định đó là nhiệm vụ rất thiết thực đặc biệt là trong công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay. Dự án Việt Bỉ (hỗ trợ học từ xa), tác giả Michel Develay trong cuốn “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” đã nhấn mạnh việc đào tạo giáo viên bao gồm nhiều vấn đề như Quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp. Các nghiên cứu ở trong nước Trong những năm gần đây, nhiều đề án, giải pháp về quản lí phát triển đội ngũ nhà giáo ở các cấp học, bậc học đã được nghiên cứu và áp dụng: Đề án xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục giai đoạn 2005- 2010 (QĐ số 09/2005/QĐ- TTg ngày 11 tháng 1 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ). 8 Năm 2001, Phạm Vương Tấn, Đại học sư phạm Hà Nội II- trường Cán bộ QL Giáo dục và Đào tạo, Một số giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên của trường THPT chất lượng cao Chu Văn An giai đoạn 2001-2015, Luận văn thạc sĩ QL và tổ chức công tác văn hoá, GD.
Năm 2001, Nguyễn Trường Sơn, Đại học sư phạm Hà Nội II-trường Cán bộ QL Giáo dục và Đào tạo, Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trường phổ thông vùng cao Việt Bắc trong giai đoạn tới, Luận văn thạc sĩ QL và tổ chức công tác văn hoá, GD. Năm 2007, Trịnh Hoàng Hoa, Đại học sư phạm Hà Nội- Học viện QLGD, Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THCS Bồ Đề Quận Long Biên Hà Nội trong giai đoạn hiện nay, Luận văn thạc sĩ QLGD. Năm 2017, Nguyễn Công Cự, Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện Phú Thiện tỉnh Gia Lai đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục, Đại học Đà Nẵng.