CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG THPT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu lý luận Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin Trên hành trình tiến hóa, hoàn thiện bản thân, con người luôn cần những chuẩn mực về đạo đức, những quy tắc xã hội, khả năng lưu giữ, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm sống truyền lại cho các thế hệ sau. Tất cả những hoạt động đó có liên quan chặt chẽ đến giáo dục, do giáo dục chi phối và có tính quyết định. Giáo dục giúp con người rèn luyện, tu dưỡng bản thân và cống hiến cho xã hội, cho nhân loại.
Cho dù ở bất kì thời điểm nào, hoàn cảnh lịch sử nào, giáo dục cũng có vai trò quan trọng, không chỉ với cá nhân mà còn với vận mệnh của quốc gia, dân tộc. Để làm tốt những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục, các thể chế đều chú trọng xây dựng hệ thống trường học, quan tâm phát triển đội ngũ giáo viên, đáp ứng những thay đổi của bối cảnh lịch sử. “Giáo dục là quá trình thống nhất của sự hình thành tinh thần và thể chất của mỗi các nhân trong xã hội. Giáo dục là một mặt không thể tách rời của cuộc sống con người, của xã hội, nó là một hiện tượng đặc trưng của xã hội loài người.
Trong quá trình tiến hoá của nhân loại, giáo dục xuất hiện cùng với sự xuất hiện của loài người, khi con người có quan hệ với tự nhiên bằng công cụ và phương tiện lao động thì nhu cầu về sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm của thế hệ trước cho thế hệ sau mới xuất hiện. Giáo dục như là một phương thức của xã hội đảm bảo việc kế thừa văn hoá, phát triển nhân cách”.[19, 12] Khi nghiên cứu về con người, C.Mác – nhà tư tưởng, nhà lý luận, chính trị, nhà vô sản vĩ đại của nhân loại đã đưa ra luận điểm: Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội. [15] 6 Luận điểm này có giá trị mở đường, trở thành nền tảng lý luận.
Từ quan điểm đó của Mác, có thể khẳng định rằng, con người là sản phẩm của tất cả các mối quan hệ xã hội, các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục đều xoay quanh con người. Đối với hoạt động giáo dục, để làm tốt công tác đào tạo, bồi dưỡng con người nhà trường là phương tiện, là môi trường chủ yếu. Qúa trình hình thành nhân cách, xây dựng hệ thống tri thức, phát triển toàn diện cả về Trí – Đức – Thể - Mĩ của mỗi con người được hình thành một phần từ nền giáo dục ở trường học. Thông qua các hoạt động giáo dục nhà trường, mỗi cá nhân có khả năng phát huy năng lực bản thân, có năng lực phát triển sáng tạo ra những tri thức mới về tự nhiên, xã hội.
Kế thừa nhận thức rõ ràng, đơn giản nhưng sâu sắc của Mác, Lê-nin cũng khẳng định: Không có sách thì không có tri thức, không có tri thức thì không có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Tri thức chỉ có thể được tiếp nhận, chia sẻ và lưu giữ thông qua giáo dục, bằng con đường học tập, theo nhiều phương pháp khác nhau. Nhà trường chính là môi trường tốt nhất để con người đạt được những tri thức của nhân loại. Từ đó, Lê- nin cũng khẳng định “Học, học nữa học mãi”, việc học tập không phân biệt không gian, thời gian, điều kiện lịch sử, chính trị, văn hóa, bởi tri thức của nhân loại là vô tận.
Trên cơ sở thực tiễn xã hội, ứng dụng kết quả nghiên cứu các nền giáo dục trong lịch sử nhân loại, trải qua các hình thái nhà nước khác nhau, ở những bối cảnh lịch sử khác nhau, các nhà tư tưởng Mác- xít đã đưa ra những nhận thức đúng đắn về vị trí vai trò quan trọng của giáo dục, thông qua đó chỉ ra phương hướng nhiệm vụ của nền giáo dục mới. Trong đó, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của giáo dục là phải đào tạo ra những con người mới phát triển toàn diện, có trí tuệ, có nhân cách tốt, để thực hiện được nhiệm vụ đối với quốc gia, dân tộc trong thời kì mới, có khả năng thích ứng linh hoạt với những thay đổi của sự phát triển ngày càng cao của xã hội. 7 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong tác phẩm Nhật kí trong tù, chủ tịch Hồ Chí Minh có viết “Ngủ thì ai cũng như lương thiện. Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền.
Hiền dữ phải đâu là tính sẵn. Phần nhiều do giáo dục mà nên” [20]. Sinh thời, người đặc biệt quan tâm, chú trọng và đề cao vai trò của giáo dục không chỉ với cá nhân mỗi người, mà với vận mệnh của quốc gia, dân tộc. Bằng việc tiếp thu và thụ hưởng nhiều nền giáo dục khác nhau, từ ảnh hưởng của giáo dục phong kiến đến giáo dục Pháp học, cùng những tác động từ những nền giáo dục châu Âu, Mĩ, trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Người đã có nhận thức rõ ràng, đúng đắn về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục, công tác tổ chức cán bộ, đào tạo và bồi dưỡng nhân tài.
Người đã thành lập tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, tiền thân của Đảng cộng sản Việt Nam tại Quảng Châu -Trung Quốc đầu thế kỷ XX, khi đó, tiến hành mở nhiều lớp đào tạo cán bộ, bồi dưỡng thanh niên Việt Nam yêu nước. Những học viên trong các lớp đào tạo của người, sau này phần lớn trở thành những chiến sĩ cách mạng kiên trung, một số trở thành lãnh tụ của cách mạng Việt Nam. Người còn tham gia viết nhiều sách báo, thành lập nhiều tờ báo lớn, cổ vũ khích lệ phong trào đấu tranh của người lao động, chuẩn bị về tư tưởng, chính trị cho những thắng lợi to lớn của cách mạng nước ta sau này. Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, trở thành một trong những nhà nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới, nhưng phải đối mặt với thù trong, giặc ngoài, giặc đói, giặc dốt.
Chính quyền non trẻ của ta vừa mới ra đời nhưng đã ở trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Hoàn cảnh lịch sử đó đặt ra yêu cầu mới mà Người đã khẳng định: “Chúng ta đã giành được độc lập, một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí, để mọi người Việt Nam có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà”.1 Để thực hiện được nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo 1 Xin xem thêm, bức thư Bác gửi cho ngành Giáo dục vào ngày 15/10/1968. 8 nhân tài đảm bảo giữ vững thành quả cách mạng, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, Người đã kêu gọi toàn dân tộc đoàn kết một lòng, thực hiện các nhiệm vụ diệt giặc đói bằng các biện pháp như lập hũ gạo cứu đói, tiến hành tăng gia sản xuất; sử dụng sách lược ngoại giao linh hoạt, trên cơ sở đảm bảo chủ quyền dân tộc để đối phó với giặc ngoại xâm và bọn nội phản. Riêng với nhiệm vụ giáo dục và đào tạo, ngày 8 tháng 9 năm 1945 Người đã kí sắc lệnh thành lập Nha bình dân học vụ, cơ quan chuyên trách về giáo dục, với mục tiêu trước mắt là xóa nạn mù chữ cho đại đa số người dân.
Trên khắp cả nước đã diễn ra một phong trào Bình dân học vụ sôi nổi, với phương châm “người biết chữ dạy cho người không biết chữ, người biết nhiều dạy cho người biết ít” để ai cũng có thể đọc viết, trở thành người làm chủ xã hội, tiếp cận tri thức, xây dựng chế độ mới. Sau hàng ngàn năm phong kiến cai trị, hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp, 5 năm dưới ách áp bức của phát xít Nhật, lần đầu tiên nhân dân ta được hưởng một nền giáo dục đại chúng. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình lịch sử, Người đã thay mặt Đảng và Chính phủ đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ngay sau đó, Người đã gửi thư cho các cháu học sinh cả nước trong ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam mới, với những kì vọng, những tin tưởng và gửi gắm mong mỏi về tương lai của dân tộc “Non sông Việt Nam có trở lên vẻ vang hay không, dân tộc Việt nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu”.2 Sự nghiệp trồng người là công việc lâu dài, có tính đặc thù và khác hẳn với công việc khác.
Để thực hiện tốt công việc đó, đòi hỏi phải chuẩn bị chu đáo và tỉ mỉ, không được nóng vội, được thể hiện rõ ràng thông qua khẩu hiệu“Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Xin xem trong “Thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa”, 2 ngày 15-9-1945. 9 Yếu tố con người, cho dù ở thời đại nào cũng mang tính quyết định đến sự thành bại của quốc gia, dân tộc. Các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm giành thắng lợi đều có chung đặc điểm là dựa vào nhân dân, coi trọng sức mạnh của quần chúng nhân dân.
Để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Người khẳng định: Muốn có chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa. Khi xác định mục tiêu và động cơ của giáo dục, Người nhấn mạnh: Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, tổ quốc và nhân loại. Trải qua thời gian và những biến động của lịch sử, những thay đổi của sự phát triển kinh tế, xã hội nhưng những quan điểm, tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục vẫn là di sản quý báu trong kho tàng lý luận quản lý, có ý nghĩa thực tiễn trong chỉ đạo công tác giáo dục ở nước ta.
Quan điểm của Đảng ta về Giáo dục và Đào tạo Xuất phát từ học thuyết Mác-Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của con người trong sự phát triển của xã hội, Đảng ta đặc biệt coi trọng vấn đề con người trong đường lối cách mạng: Con người là vốn quý nhất, chăm lo đến hạnh phúc con người là mục tiêu phấn đấu cao nhất của chế độ ta.