phần mở đầu, kết luận và khuyến ngh , luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng trung học cơ sở; 5 Chƣơng 2. Thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng trung học cơ sở trên đ a bàn thành phố Quy Nhơn, t nh ình Đ nh; Chƣơng 3. Giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng trung học cơ sở trên đ a bàn thành phố Quy Nhơn, t nh ình Đ nh.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ L LU N VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN L TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Sơ lƣợc lịch s nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ngoài nước Kinh nghiệm phát triển giáo dục và đào tạo của các nƣớc trên thế giới cho thấy cán bộ quản lý có vai trò quan trọng nhất đối với sự tồn tại, phát triển của một nhà trƣờng. CBQL có v trí ảnh hƣởng quyết đ nh đến chất lƣợng giáo dục và hiệu quả hoạt động của nhà trƣờng [1].
Với vai trò quan trọng nhƣ vậy của hiệu trƣởng, hầu hết các quốc gia đều hết sức quan tâm đến việc nâng cao chất lƣợng hoạt động nghề nghiệp của hiệu trƣởng. Đã có rất nhiều nghiên cứu về vấn đề chất lƣợng hoạt động nghề nghiệp của cán bộ quản lý và nâng cao chất lƣợng hoạt động của cán bộ quản lý nhằm đảm bảo cho sự thành công và phát triển của các nhà trƣờng. Các nƣớc trên thế giới nhƣ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Pháp, Singapore,…luôn xem nhà giáo và cán bộ quản lý (CBQL) giáo dục là điều kiện quyết đ nh sự nghiệp giáo dục và phát triển giáo dục. Đặc biệt là vai trò của ngƣời đứng đầu nhà trƣờng.
Mô hình quản lý trƣờng học ƣu việt SEM [11], đề cập: “Ngƣời lãnh đạo phải nêu gƣơng sáng, có hả năng lãnh đạo, hiểu rõ mục đích, tôn trọng, khuyến khích nhân viên. Một ngƣời lãnh đạo lĩnh hội đƣợc sứ mệnh của trƣờng học với các mục tiêu cụ thể, năng lực lãnh đạo tốt, và sự thông cảm cũng nhƣ tôn trọng đồng nghiệp sẽ là động lực cho những ngƣời khác noi theo. Với vai trò của mình, cán bộ quản lý phải vạch ra một tầm nhìn đối với những thành tích, kết quả dự đ nh đạt đƣợc và tạo ra một môi trƣờng học tập lý tƣởng cho học sinh và cả giáo viên. cán bộ quản lý cần duy trì liên tục mục đích tăng cƣờng năng lực cho giáo viên để đối mặt với th thách hiện tại và tƣơng lai và luôn phấn đấu vì sự phát triển để hƣớng tới nền giáo dục toàn diện cho học sinh và giáo viên”.
Trong mô hình này, lãnh đạo nhà trƣờng đƣợc xếp vào tiêu chí số một. Phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý luôn là nhiệm vụ trọng yếu của mỗi tổ chức. Kast và Rosenzweig cho rằng trong l ch s loài ngƣời “việc thiết lập một tổ chức và một phƣơng thức quản lý tƣơng ứng hữu hiệu là một thành tựu to lớn”. 7 Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục ở tất cả các quốc gia đang ch u tác động sâu sắc bởi xu thế toàn cầu hóa, kinh tế tri thức, công nghệ thông tin và truyền thông.
Những ý tƣởng về dân chủ hóa trong giáo dục của John Dewey, việc xác đ nh các trụ cột trong giáo dục đƣợc xây dựng trên nền tảng học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập của J. Những tƣ duy tiếp cận hệ thống và liên kết tri thức trong giáo dục của Edgar Morin sẽ là những đ nh hƣớng quan trọng cho việc xác đ nh tầm nhìn và phát triển các nhà quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng. Dƣới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu tập trung vào các vấn đề nhƣ: phƣơng pháp và cách thức tuyển chọn, bổ nhiệm CBQL có chất lƣợng cho các nhà trƣờng; xây dựng và phát triển các chuẩn đào tạo cán bộ quản lý để có thể đào tạo những CBQL (với tƣ cách là nhà quản lý, nhà lãnh đạo trƣờng học) đáp ứng đƣợc vai trò lãnh đạo và quản lý nhà trƣờng, đảm bảo cho nhà trƣờng thành công; xây dựng và phát triển các chuẩn (yêu cầu, tiêu chí) mà cán bộ quản lý phải đạt đƣợc để thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý nhà trƣờng trong điều kiện hiện nay. Ngoài ra còn có nhiều nghiên cứu về phát triển giáo dục - đào tạo, quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng có đề cập đến vai trò, chức trách, nhiệm vụ và hoạt động nghề nghiệp của hiệu trƣởng.
Mục tiêu của các nghiên cứu nêu trên là tìm cách nâng cao chất lƣợng của nhà quản lý trƣờng học/ cán bộ quản lý để đáp ứng yêu cầu quản lý trƣờng học, đảm bảo cho nhà trƣờng thực thi tốt sứ mạng đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh - quốc phòng của các quốc gia [14]. Một xu thế đã và đang diễn ra trong quá trình cải cách giáo dục tại các quốc gia là thực hiện quản lý dựa trên chuẩn, do vậy có khá nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề chất lƣợng của cán bộ quản lý so với chuẩn đã đề ra [27]. Nghiên cứu về vai trò quản lý, các nhà lý luận quản lý Quốc tế nhƣ: Fiederich Wiliam Taylor (1856-1915) - Mỹ; Henri Fayol (1841-1925) - Pháp: Max Weber (1864- 1920) - Đức đều đã hẳng đ nh: Quản lý là khoa học và đồng thời là nghệ thuật thúc đầy sự phát triển của xã hội. Quả đúng nhƣ vậy, trong bất ì lĩnh vực nào của xã hội thì quản lý luôn giữ vai trò quan trọng trong việc vận hành và phát triển.
Ở lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo và nâng cao chất lƣợng. Bởi vậy, đã có rất nhiều tác gia quan tâm nghiên cứu vấn đề nâng cao chất lƣợng cán bộ quản lý ở các lĩnh vực nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục. 8 Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trƣớc đây nhƣ: V.P Xtrezicondin; Jaxapob đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng về công tác quản lý trƣờng học. Trong đó, các tác giả đã hẳng đ nh: Hiệu trƣởng là ngƣời lãnh đạo, toàn điện và ch u trách nhiệm trong công tác quản lý nhà trƣờng: xây dựng đƣợc đội ngũ cán bộ quản lý có phẩm chất tốt tâm huyết với nghề quản lý, có năng lực, trình độ quản lý vững vàng, luôn phát huy tính sáng tạo trong quá trình quản lý và ngày càng vững vàng về nghiệp vụ quản lý.
Đó chính là yếu tố quyết đ nh thành công trong quản lí của ngƣời hiệu trƣởng. Bởi vậy, các nhà nghiên cứu thống nhất: Việc xây dựng và bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ quản lý là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong quá trình nâng cao chất lƣợng giáo dục. Vấn đề phát triển đội ngũ C QL trƣờng phổ thông đã có nhiều tác giả ngoài nƣớc nghiên cứu ở các góc độ: xây dựng chân dung lãnh đạo trƣờng học, ch ra con đƣờng dẫn đến chức vụ hiệu trƣởng, xây dựng quy chế tuyển dụng, quản lý s dụng C QL. Đặc biệt nghiên cứu của Stuart C.Smith and Philip K.Piele đề cập đến kiểm tra viết và phỏng vấn để đo hả năng giao tiếp, tìm hiểu trình độ, năng lực của nhà quản lý trƣớc khi bổ nhiệm.
Chuyên gia giáo dục Bungari, Liên Xô, Tiệp Khắc cho rằng tuyển chọn ngƣời để đào tạo thành cán bộ quản lý phải tính tới trình độ học thức, thâm niên công tác và biểu hiện sáng tạo của cá nhân.c ch ra lãnh đạo tiềm năng là ngƣời hƣớng ngoại, có kỹ năng giao tiếp, giỏi làm việc với con ngƣời, sáng tạo, biết đƣa ra mục tiêu, tự tin, tiên phong, linh hoạt nhƣng cũng biết nhƣợng bộ. Cơ chế tuyển chọn CBQL ở Úc (Bang Victoria), Canada, Mỹ ( ang California) hác nhau nhƣng điểm chung là: ứng viên phải trải qua kiểm tra, phỏng vấn, trình bày chiến lƣợc phát triển nhà trƣờng trƣớc hội đồng tuyển dụng, Tác giả Raymond J. cho rằng việc tạo nguồn bổ nhiệm C QL trƣờng học ở các nƣớc ngày nay không ch theo con đƣờng truyền thống nhƣ thâm niên, công tác, bằng cấp hoặc từ cấp phó lên. Nghiên cứu trong nước Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta và Chủ t ch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáo dục, rèn luyện, đào tạo và bồi dƣỡng cán bộ.
Vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ C QL giáo dục đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và Chủ t ch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng. Đặc biệt, trong những năm gần đây, nƣớc ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chủ trƣơng, chính sách nhằm phát triển đội ngũ nhà 9 giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Điều đó đƣợc đề cập ở nhiều Ngh quyết, Ch th của Đảng thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ C QL giáo dục. Về v trí, vai trò của cán bộ quản lý trƣờng học, luật Giáo dục quy đ nh: “Hiệu trƣởng là ngƣời ch u trách nhiệm quản lý, điều hành các hoạt động của nhà trƣờng” [31].
Điều lệ trƣờng trung học cơ sở (THCS), trƣờng trung học phổ thông (THPT) và trƣờng phổ thông có nhiều cấp học [9] cũng quy đ nh nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trƣởng, phó hiệu trƣởng. Cán bộ quản lý trƣờng học là ngƣời đại diện cho Nhà nƣớc về mặt pháp lý, có trách nhiệm và thẩm quyền về mặt hành chính và chuyên môn, ch u trách nhiệm trƣớc các cơ quan quản lý cấp trên ra các quyết đ nh quản lý, tác động điều khiển các thành tố trong hệ thống nhà trƣờng nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ GD&ĐT đƣợc quy đ nh bằng luật pháp hoặc bằng các văn bản, thông tin hƣớng dẫn do các cấp có thẩm quyền ban hành. Về sự cần thiết phải phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng học, tác giả Phạm Minh Hạc, khẳng đ nh: Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục đƣợc đặt ra nhƣ một yêu cầu cấp bách hàng đầu của việc tiếp tục triển hai, điều ch nh, đổi mới và nâng cao chất lƣợng giáo dục. Chủ t ch Hồ Chí Minh đã từng viết “Có cán bộ tốt việc gì cũng xong, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc ém” [28].
Về đ nh hƣớng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng học, tác giả Bùi Minh Hiền cho rằng xây dựng và phát triển đội ngũ C QL giáo dục cần phải quy tụ vào ba vấn đề chính: số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu.